ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

ئیلهام ئەحمەد: هاوڵاتیانی كورد بە چەكی ئەوروپایی دەكوژرێن

خەڵك-بەشی هەواڵ

هاوسەرۆكی ئەنجومەنی سوریای دیموكرات ڕایدەگەیەنێت، ئەگەر یەكێتی ئەوروپا لە بەرانبەر توركیا نەوەسێتەوە، دەبێت لەبەرانبەر مەترسییەكانی داعش بوەستێتەوە.

ئیلهام ئەحمەد هاوسەرۆكی ئەنجومەنی سوریای دیموكرات بە ئاژانسی ڕۆیتەرزی ڕاگەیاند، مەترسی گەڕانەوەی داعش بەهۆی هەوڵی تاك لایەنەی ئەمریكاوەیە لە بردنەدەرەوەی هێزەكانی خۆی لە سوریا و هاتنی ئەو بارودۆخەش دەبێتەهۆی ئەوەی زۆربەی چەكدارەكانی داعش هەڵبێن و بۆ درێژەپێدانی بە چالاكییەكانی خۆیان بگەڕێنەوە ئەوروپا.

وتیشی”داوا لە ئەوروپا دەكەین دوو هەزار سەرباز ڕەوانەی ناوچە سنوورییەكانی نێوان توركیا و ڕۆژئاوای كوردستان بكات بۆ پاراستنی سنوورەكە و ڕێگری لە پەڕینەوەی چەكدارەكانی داعش بكەن، هەروەها فرۆشتنی چەكیش بە توركیا ڕابگرن، چونكە هاوڵاتیانی كورد بە چەكی ئەوروپا دەكوژرێن.

جیهان

میسر بۆ توركیا: بێدەنگ نابین

خەڵك – بەشی هەواڵ

ئەندامێكی ئەنجومەنی نوێنەرانی میسر كە هاوكات یەكێكە لەسیاسییە باڵاكانی ئەو وڵاتە لەلێدوانێكیدا سەبارەت بەهێرش و دەستتێوەردانەكانی حكومەتی توركیا لەكاروباری ناوخۆی وڵاتانی ناوچەكە ڕەخنەی توندی لەو وڵاتە گرت و هۆشداریدا كەهەوڵەكانی ئەنقەرە دەبێتە هۆی هەڵگیرسانی جەنگێكی درێژخایەن لەناوچەكە.

مستەفا بەكری ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی میسر كەهاوكات یەكێكە لەسیاسییە باڵاكانی ئەو وڵاتە ڕایگەیاند، میسر لەئاست دەستدرێژییەكانی ئەنقەرە لەناوچەكە بێدەنگ نابێت و هەڵوێستی توندیان دەبێت دژ بەو وڵاتە.

مستەفا بەكری ڕاشیگەیاند، پیلانگێڕییەكی گەورە بەسەرپەرشتی توركیا و بە هاوكاری فایز سەراج سەرۆكی حكومەتی ویفاقی لیبیا دژ بە میسر لەئارادایە و ڕەجەب تەیب ئەردۆغان دژ حكومەتی قاهیرە هەڕەشەی ناردنی هێزی سەربازی دەكات بۆ لیبیا.

ئەو ئەندامەی ئەنجومەنی نوێنەرانی میسر ئاشكراشیكرد، ئەردۆغان هەوڵدەدات لەڕێگەی سەپاندنی هەژموونی خۆی لەو وڵاتە بنیاتنانی كۆشكی سەرۆكایەتی خانەوادەكەی سەراج لەبەریتانیاوە بگوازێتەوە بۆ ئەو وڵاتە.

مستەفا بەكری ئەوەشیخستەڕوو، سەرۆكی توركیا داوای لەفایز سەراج كردووە سەرجەم پڕۆژە ستراتیژییەكانی لیبیا لەوڵاتانی جیهانەوە بگوازێتەوە بۆ توركیا و ئاماژەی بەوەشكرد، ئێستا كاتی ئەوەیە حكومەتی قاهیرە بەتوندی بەرپەرچی هەوڵی شەڕانگێزی و دەستدرێژییەكانی ئەنقەرە بداتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

(سی پی جەی) دڵەڕاوكێی تووشی ڕۆژنامەوانان كردووە

لوقمان غەفوور

ڕێژەی دەستگیركردنی ڕۆژنامەوانان بەهۆی (هەواڵی ساختەوە- فەیك نیوز) لەسەرەتاسەری جیهان و بەتایبەتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیا و ئەفریقا، ڕووی لەزیادبوون كردووە.

كۆمیتەی پارێزگاری لە ڕۆژنامەوانان (CPJ) بڵاویكردەوە، ساڵی 2019، زیاتر لە 45 ڕۆژنامەوان لە جیهاندا بەهۆی هەواڵی فەیكەوە دەستگیركراون.

لەكاتێكدا لە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا زۆرترین هەواڵی فەیك بڵاودەكرێتەوە، بەڵام ڕۆژنامەوانێكی لەسەر دەستگیرنەكراوە، بەڵام وڵاتانی وەك میسر و توركیا لە لوتكەی ئەو وڵاتانەن كە زۆرترین ڕۆژنامەوانیان دەستگیركردووە.

بەپێی ڕاپۆرتی ساڵانەی (CPJ) كە بارەگاكەی لە نیویۆركە، كۆمیتەكە نائارامە بەو دەستگیركردنانە و پێوایە لەو ڕووەوە، میسر و توركیا لە سۆماڵ و كامیرۆن خراپترە بۆ دۆخی ڕۆژنامەوانی.

لە ژێر دەسەڵاتی ژەنەرال عەبدولفتاح ئەلسیسی، ئەتكردنی ڕۆژنامەوانان بەردەوامە و 2019 تەنیا لەسەر هەواڵی فەیك، 21 ڕۆژنامەوان زیندانی كراون. پارێزەرانی مافی ڕۆژنامەوانی پێیانوایە كە هۆكاری سەرەكی ئەوەبووە كە ئەو هەواڵانەی بڵاوبوونەتەوە، سیسی پێی سەرسام نەبووە.

توركیا لە ژێر دەسەڵاتی ڕەجەب تەیب ئەردۆغان ڕۆژبەڕۆژ ڕۆژێكی تاریك لە ڕۆژنامەوانی بەسەردەبات، بەهۆی فەیك نیوز-ەوە 6 ڕۆژنامەوان خراونەتە زیندانەوە لە2019دا، لەكاتێكدا 2012 ئەم ژمارەیە سفر بووە.

سۆماڵ و كامیرۆن بە پلەی سێیەم دێت، كە هەردوو وڵات 5 ڕۆژنامەوان لە زینداندان بەهۆی ئەم كەیسەوە. ڕواندا و ئێران بە پلەی چوارەم دێن كە لەهەردوو وڵات یەكی 3 ڕۆژنامەوان. ئەسیوبیا پلەی پێنجەمی گرتووە، 2 ڕۆژنامەوان لەسەر ئەم كەیسە خراونەتە زیندانەوە. هەرچی سوریا و چین و نایجیریا و عیراقە لە پلەی شەشەمدان و ڕۆژنامەوانێك لەسەر ئەم كەیسە لە 2019دا خراوەتە زیندانەوە.

زە واشنتۆن پۆست پشتبەستن بە زانیارییەكانی (CPJ) نووسیوسەتی: “لە ساڵی 2012 تەنیا یەك ڕۆژنامەوان لە جیهاندا بە تۆمەتی فەیك نیوز خراوەتە زیندانەوە، 2014 ئەم ژمارەیە بووە بە 14 و بەشێوەیەكی دراماتیكی لە 2016 بووە بە 16، بەڵام لە 2019 ئەم ژمارەیە بەهۆی وڵاتانی وەك میسر و توركیا و سۆماڵ و كامیرۆن-ەوە بووە بە 49 ڕۆژنامەوان”.

ڕۆژنامەی هێل لە ژمارەی ئەمڕۆ 13ی دیسێمبەر لە ڕاپۆرتێكدا كە باسی پێشێلكارییەكانی ڕۆژنامەوانانی لە جیهاندا لەخۆگرتووە نووسیویەتی:”ئەگەر مامەڵەی ئازادی ڕۆژنامەوانی بە فەیك نیوز بكەین، دەبێت بە سەدان ڕۆژنامەوان لە ئەمریكا ساڵانە دەستگیربكرێت. دەبێت ئاستی تێگەیشتن و بیركردنەوە بۆ خوێنەران بهێڵینەوە تا چەند باوەڕیان بە هەواڵی ڕاست و دروست هەیە”.

واشنتۆن پۆست پشتبەستن بە (CPJ) پێیوایە لە 1992ەوە تا 2019 ، 120 ڕۆژنامەوان دەستگیركراون لەسەر تۆمەتی فەیك نیوز، بەڵام نیوەی زیاتری ئەو ژمارەیە لە 2012 بۆ 2019، كە ئەمە ڕۆژنامەوانان تووشی نیگەرانی دەكات.

كۆرتنی ڕادش بەڕێوەبەری بەرگری لە مافی ڕۆژنامەوانان لە(CPJ) پێیوایە ئەمە بۆ پەرەسەندنی ئینتەرنێت دەگەڕێتەوە لە جیهاندا. بەشێك لەو دەوڵەتانە ئێستا بە یاسای میدیای كاغەز-ی تەقلیدی لێپێچینەوە لە ڕۆژنامەوانان دەكەن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

یونسێف؛ كوڕان وكچانی پەنابەر لەوڵاتان ڕووبەڕووی مامەڵەی خراپ و بەكارهێنان دەبنەوە

خەڵك – بەشی هەواڵ
ڕێكخراوی یونسێفی سەر بە نەتەوەیەكگرتووەكان ڕایدەگەیەنێت، پەنابەرن لە وڵاتان ڕووبەڕووی مامەڵەی خراپ و بەكارهێنان دەبنەوە، دەشڵێت،”ئەو تودندووتیژییانەش لە وڵاتی گەیشتن یان ڕاگوزەر و وڵاتی مەبەست ڕوودەدەن”.

ڕێكخراوی یونسێفی سەر بە نەتەوەیەكگرتووەكان لە ڕاپۆرتێكیدا سەبارەت بە دۆخی پەنابەران ڕایگەیاندووە، ئەو كچ و كوڕانەی كە بەتەنیا كۆچ دەكەن بۆ ئەوروپا یان پەنابەرن لەو وڵاتانەدا، ڕووبەڕووی مامەڵەی خراپ و بەكارهێنان دەبنەوە.

ڕاشیگەیاندووە، توندوتیژی لەسەر بنەمای جێندەری، ئەو تودندووتیژییانەش لە وڵاتی گەیشتن یان ڕاگوزەر و وڵاتی مەبەست ڕوودەدەن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان