ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

رۆژنامەنووسان داوا دەكەن بڕی ئابوونەكەیان كەمبكرێتەوە

خەڵك-سەعد مەلا عەبدوڵڵا گوڵپی

سەندیكا و ڕێكخراوەكان لە هەرێمی كوردستان ئەرك و مافیان هەیە، بەڵام نەیانتوانیوە ئەو ئەركەی دەبێت پێی هەستن، ئەنجامی بدەن.

سەندیكای ڕۆژنامەنووسانی كوردستان لە چەند مانگی ڕابردوودا لە ڕاگەیەنراوێكدا ئاماژەی بۆ ئەوە كرد، تاكو سەرەتای مانگی داهاتوو هەر ڕۆژنامەنووسێك پەیوەندی بە سەندیكاوە نەكات و ناسنامەكەی نوێ نەكاتەوە و ئابوونەی چەند ساڵی ڕابردوو نەدات مافی ئەندامێتی لێوەردەگیرێتەوە.
بەپێی زانیارییەكانی (خەڵك) سەندیكای ڕۆژنامەنووسان بڕی 100 هەزار دیناری دیاری كردووە بۆ ئەو ڕۆژنامەنووسانەی كە لە ساڵانی ڕابردوو بەهۆی قەیرانی داراییەوە نەیانتوانیوە ناسنامەكانیان نوێ بكەنەوە و لە ئەگەری پێنەدانی ئەو بڕە پارەیەش سەندیكا بە مافی خۆی دەزانێت مافی ئەندامێتی لەو ڕۆژنامەنووسانە وەربگرێتەوە.

لای خۆشیانەوە ژمارەیەك لە ڕۆژنامەنووسانی كوردستان ڕەخنە لە هەڵوێستی سەندیكای ڕۆژنامەنووسانی كوردستان دەگرن بەوەی كە دۆخی ڕۆژنامەنووسان بە هەند وەرناگرن و لەمكاتەدا كە ژمارەیەك زۆر لە ئەندامانی سەندیكای ڕۆژنامەنووسان بێ كارن و لە كارەكانیان دوورخراونەوە لەماوەكانی ڕابردوودا، هەندێك پارە و شایستە داراییەكان خوراوە لەلایەن دەزگاكانیانەوە بە پاساوی داخستن یان قەیرانی داراییەوە، یاخود بە بڕە موچەیەكی كەم كار دەكەن و جار هەیە بە دوو مانگ مووچە كەمەكەش وەردەگرن، بۆیە ئەو بڕە پارەیەی سەندیكای رۆژنامەنووسان داوای دەكات زۆرە كە بۆ هەر ساڵێك 25 هەزارە، لەكاتێكدا سەندیكاكانی دیكە بڕەكەی زۆر لەوە كەمترە كە ئەندامەكانیان دۆخی ئابوورییان زۆر لە رۆژنامەنووسان باشترە.
ئەو ڕۆژنامەنووسانە ئاشكراشیدەكەن، سەندیكا نەیتوانیوە لە ئاست بەرپرسیارێتی خۆی هەستێت، بەشێوەیەك هەرچەندە ڕۆژنامەنووسان كێشە و گرفتیان هەبێت یاخود بەهۆی قەیرانەوە دەزگاكانیان داخرابێت، بەڵام سەندیكا هیچ ئاوڕێكی جددی بۆ چارەسەركردنی كێشەكانیان و وەرگرتنەوی مافی ڕۆژنامەنووسان ئەنجام نەداوە، بەڵام وەك ئەو ڕۆژنامەنووسانە دەیڵێن”سەندیكا بۆ وەرگرتنی مافەكەی خۆی ئامادەیە ستەم لە ڕۆژنامەنووسان بكات”.
هاوكات رۆژنامەنووسان دەڵێن رۆژنامەنووسان دەستگیردەكرێن و بە یاسای سزادانی عیراقی و یاسای خراپ بەكارهێنانی مۆبایل دادگای دەكرێن و یاسای رۆژنامەگەری 34ی 2007 پشتگوێخراوە، بەڵام سەندیكا هیچ هەڵوێستێكی نییە، لە دابینكردنی یەكەی نیشتەجێبوون و لە سەندنەوەی مافی رۆژنامەنووسان و بەرگریلێكردنیان كاری بۆ رۆژنامەنووسان نەكردووە.
كاروان ئەنوەر سەرۆكی لقی سلێمانی سەندیكای ڕۆژنامەنووسانی كوردستان بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، باری دارایی ڕۆژنامەنووس لە هەموو چینەكانی دیكە خراپترە، بەڵام ئابوونەی مانگانەی ڕۆژنامەنووس2 هەزار دینارە و ئەم بڕەش هێندە زۆر نییە كە كەس نەتوانێت بیدات.
وتیشی”هەموو سەندیكاكانی دیكە ساڵانە ئەگەر بێت و پێناس نوێ نەكەنەوە، ئەندامەكانیان بۆیان نییە كاری خۆیان بكەن، بەڵام لای ئێمە ئەو دەستكراوەییە هەیە كە ڕۆژنامەنووس هەیە 10 ساڵە نەهاتووە بۆ سەندیكا و ناوی لەنێو لیستەكەشدا هەیە”.
ئاشكراشیكرد، زیاتر لە 8 هەزار ئەنداممان هەیە و كۆمەڵێكی كەمی خەریكی كاری ڕۆژنامەنووسییە، ئێمە دەبێت بە ڕێگایەك ئەمانە لە بێژنگ بدەین، ئەوەی ئێمەش دەیكەین بۆ پاڵفتەكردنی ئەو ژمارە زۆرەیە و ئەو ڕۆژنامەنووسانەی كاری دیكە دەكات دەتوانێت نەیەت و هەركات ویستی دەتوانێت ببێتەوە بە ئەندام.

لای خۆشییەوە مەم بورهان قانع ئەندامی لیژنەی ڕۆشنبیری و كۆمەڵگەی مەدەنی و وەرزش و لاوان لە پەرلەمانی كوردستان بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، لەناو لیژنەكەمان كۆمەڵێك تیبینیمان هەیە لەسەر سەندیكا و ڕێكخراوەكان كە بەداخەوە ڕێكخراوەكان نەیانتوانیوە بەرگری لە ئەندامەكانیان بكەن وەكو پێویست، ئەدایان لاواز بووە و تێبینیەكەی ئێمە سەندیكاكان خۆشیان بەرانبەر بە خۆیان هەیانە.
وتیشی”كۆمەڵێك هۆكار هەیە ئەویش وەكو نەبوونی هەماهەنگی لەگەڵ دامەزراوەكانی حكومەت و پەڕلەمان و سەندیكاكان و دادگاكان و هەروەها نەبوونی پەیوەندی لەنێوان سەندیكاكان و ئەندامەكانی، سەندیكای ڕۆژنامەنووسانیش وەكو ئەوانی دیكە ڕەنگە وەكو پێویست بەدەم گرفتی ئەندامەكانییەوە نەچووبێت”.

سەرۆكی لقی سلێمانی سەندیكای ڕۆژنامەنووسان ڕاشیگەیاند، بەشێكی زۆری ئەندامانی سەندیكا پابەندن و ساڵانە ناسنامەكەیان نوێی دەكەنەوە، بەڵام ئەنداممان هەیە 15 ساڵە نەهاتووە بۆسەندیكا، لەبەرئەوەی كاری ڕۆژنامەنووسی ناكات، ئەوە كێشە نییە با ئەو كەسانە نەیەن، بەڵام ئەوەی دیكە كەمترین ساڵ نەهاتوەتەوە.

ئاشكراشیكرد، كاری ڕۆژنامەنووسی داهاتێكی زۆری نەماوە بۆ نوخبەیەكی زۆر كەم نەبێت، لەبەرئەوە ڕۆژنامەنووس دەچێت كارێكی دیكە دەكات.

سەبارەت چۆنێتی خەرجكردنی ئەو بڕە داهاتەی وەك ئابوونە لە ڕۆژنامەنووسان كۆدەكرێتەوە ناوبراو ڕایگەیاند، حساباتی ڕەسمی هەیە بەشێوەیەك هەر دینارێك كە دێتە نێو سەندیكا ئەنجومەنی لێئاگادار دەكرێتەوە.
جەختی لەوەش كردەوە، سەرجەم لقەكانی سەندیكای ڕۆژنامەنووسان كرێچین و ئەو خەرجیانەی بۆ لقەكان خەرج دەكرێتەوە لەو بڕە پارەیە و ئەم چەند ساڵەش كەمترین خەڵك هاتوون و خۆبەخشانە كارمان كردووە.

ئەو پەڕلەمانتارەی كوردستان ڕاشیدەگەیەنێت، هەموو سەندیكا و ڕێكخراوێك بەپێی یاسای تایبەت بە خۆیان هەر كەسێك دەبێتە ئەندام مانگانە ئابوونەیەكی دیاری كراو دەدات و سەندیكای ڕۆژنامەنووسانیش بەپێی یاسایەك لە پەڕلەمان دامەزراوە ئەو كارە ئەنجام دەدات، بەڵام هەر ئەندامێك كە ئابوونە دەدات ئەگەر كێشەیەكی بۆ دروست بوو، پێویستە سەندیكا پارێزەری بۆ بگرێت و كێشەكەی بۆ چارەسەر بكات.

سەبارەت بە مافی وەرگرتنەوەی ئەندامێتی لەكاتێكدا زۆر جاران ئەم سەندیكایانە بە ئەركی خۆیان هەڵناستن، مەم بورهان ئاشكرایكرد، كەوتووەتەسەر پەیڕەوی ناوخۆی سەندیكاكە ئەگەر ئەو مافەی دابێت بە ئەنجومەنی باڵای سەندیكا، بەشێوەیەك ئەگەر ئەندامێك پابەند نەبوو بە مەرجەكانی ئەندامێتییەوە لەو حاڵەتەدا بۆی هەیە مافی لێوەربگیرێتەوە، چونكە بوون بە ئەندام ئیختیارییە و ئەگەر ئەركەكان جێبەجێی نەكەیت مافت نامێنێت.

راپۆرت

تا ئێستا 10 پەڕلەمانتار ڕەتیان كردۆتەوە
هەڵوێستی پەڕلەمانتارە ئیسلامییەكان لەسەر خانەنشینی چییە؟

خەڵك- بەشی هەواڵ
هەفتەی ڕابردوو پەڕلەمانی كوردستان یاسای “چاكسازی لە مووچە و دەرماڵە و خانەنشینی و ئیمتیازەكانی دیكە”ی پەسەند كرد و ڕەوانەی سەرۆكی هەرێمی كرد بۆ واژۆ كردنی، بەڵام ژمارەیەكی زۆری هاووڵاتیان و چالاكوانانی مەدەنی و كەمئەندامان و بەشێك لە پەڕلەمانتاران ناڕەزاییان دەربڕی بەرامبەر خانەنشینی پلەباڵاكان، بۆیە هەندێك پەڕلەمانتار و فراكسیۆن بۆ وەڵامی ناڕەزایی شەقام بڕیاریاندا خانەنشینی ڕەتبكەنەوە.

تا ئێستا 10 پەڕلەمانتار ڕەتیان كردۆتەوە
وەك وەڵامێك بۆ ناڕەزایی شەقام و نادادپەروەری لە خانەنشینی پلەباڵاكان بە بەراورد بە خانەنشینی فەرمانبەران، كە تا ئێستاش بەشێكیان مووچەیان 220 هەزار دینارە، ژمارەیەك پەڕلەمانتار خانەنشین بوونیان ڕەتكردەوە و ڕایانگەیاند، كە دەگەڕێنەوە سەر كاری پێش بوونیان بە پەڕلەمانتار.

چوار پەڕلەمانتاری نەوەی نوێ‌ (كازم فاروق، مژدە مەحمود، سیپان ئامێدی، كاوە عەبدولقادر) و (سیروان بابان) كە ئێستا وەك پەڕلەمانتاری سەربەخۆ خۆی ڕاگەیاندووە هەریەكەیان لە ڕێگەی نووسراوێكەوە بۆ سەرۆكایەتی پەڕلەمان داوایان كرد خانەنشین نەكرێن و ئەو جۆرە خانەنشینیەیان ڕەتكردەوە.

هاوكات سێ‌ پەڕلەمانتاری گۆڕان (شیرین ئەمین، شایان عەسكەری، عەلی حەمەساڵح) و دوو پەڕلەمانتاری پارتی (سەروان هەركی، جەلال پەرێشان) بە نووسراوی جیا بۆ سەرۆكایەتی پەڕلەمان، خانەنشینی پلەباڵاكانیان ڕەتكردۆتەوە.

بەڵام تا ئێستا هیچ پەڕلەمانتارێكی حزبە ئیسلامیەكان و یەكێتی و كەمە نەتەوایەتییەكان دەربارەی وەرگرتن یان ڕەتكردنەوەی خانەنشینی پلەباڵاكان نووسراوی ڕەتكردنەوەیان بڵاونەكردۆتەوە و بۆ ئەوەش (خەڵك) پەیوەندی كرد، بە جەمال حەوێز، سەرۆكی فڕاكسیۆنی یەكێتی لە پەڕلەمانی كوردستان، بەڵام پەیوەندییەكەی بەردەست نەبوو.

یەكگرتوو: هەر پەڕلەمانتارێك پێوەرەكانی تێدابوو با خانەنشین ببێت
د. شێركۆ جەودەت، سەرۆكی فراكسیۆنی یەكگرتوو لە پەڕلەمانی كوردستان بۆ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكرد، ئێمە وەكو فراكسیۆنی یەكگرتوو لە 18-2-2019ەوە پاكێجی چاكسازیمان وەك پێشنیارە یاسا داوەتە سەرۆكایەتی پەڕلەمان و ئەوانیش ناردیان بۆ حكومەتی هەرێم و دواتر وەڵامی داوەتەوە و مانگێك لەمەوبەر ناردویەتییەوە بۆ پەڕلەمان.

ڕاشیگەیاند، ئێمە لەو پێشنیارە یاسایەدا بە زەقی داوای جێبەجێ‌ كردنی یاسای خانەنشینی یەكگرتووی عیراقی-مان كردووە، كە باس لە پێوەری 15 ساڵ خزمەت و تەمەنی 45 ساڵی دەكات، كە سیستمێكی دادپەروەرانەیە و داوامان كردووە لە هەرێمیش پەیڕەو بكرێت.

دەربارەی پڕكردنەوەی فۆڕمی ڕەتكردنەوەی خانەنشینی وتیشی، “ئێمە بڕوامان وایە هەر پەڕلەمانتارێك مافی خانەنشینی هەیە بەپێی پێوەرەكانی خزمەت و تەمەن و لێبڕینی خانەنشینی داوە، ئەوا با خانەنشین ببێت، بەڵام ئەوەی مافی نییە خانەنشین نەكرێت”.

جەختیشی كردەوە، كە ئێمە لەگەڵ ئەوە نیین بە 4 ساڵ هیچ پلە تایبەتێك خانەنشین بكرێت و دژی وەستاوینەتەوە.

كۆمەڵ: ئەو نووسراوەی پەڕلەمانتاران بەهای یاسایی نییە
ڕووپاك ئەحمەد، ئەندامی پەڕلەمانی كوردستان لە فراكسیۆنی كۆمەڵی ئیسلامی بۆ (خەڵك) ڕایگەیاند، كە تا ئێستا هیچ فۆڕمێك لە سەرۆكایەتی پەڕلەمانەوە ڕانەگەیەنراوە دەربارەی ڕەتكردنەوەی خانەنشینی بۆ ئەوەی پەڕلەمانتاران پڕی بكەنەوە.

ڕاشیگەیاند، تا ئێستا یاسای چاكسازی بەركار نەبووە و نەبۆتە یاسا، چونكە دەبێت لەلایەن سەرۆكی هەرێمەوە پەسەند بكرێت و لە وەقائیعی كوردستان بڵاوبكرێتەوە ئەوجا بەركار دەبێت، چونكە كێ‌ ناڵێت سەرۆكی هەرێم بەشێكی یان هەمووی ڕەتناكاتەوە و دەینێرێتەوە بۆ پەڕلەمان بۆ دەستكاری كردنی.

وتیشی، “هەر كات سەرۆكی هەرێم یاساكەی پەسەند كرد و لە وەقائیعی كوردستان بڵاوكرایەوە، حكومەت 60 ڕۆژی بۆ دانراوە بۆ دیاری كردنی بەرنامەی جێبەجێ‌ كردنی یاساكە و 30 ڕۆژیش دانراوە تاوەكو سەرۆكایەتی پەڕلەمان فۆڕمێك دروست بكات و لەو ماوەیەدا ئەو پەڕلەمانتارەی خانەنشینی ناوێت پڕی بكاتەوە”.

ئەو پەڕلەمانتارەی كۆمەڵ جەختیشی كردەوە، ئەو نووسراوەی لەلایەن پەڕلەمانتارانەوە بڵاودەكرێتەوە بۆ ڕەتكردنەوەی خانەنشینی هیچ بەهایەكی یاسای نییە.

بۆ بەدواداچوونی زیاتر (خەڵك) چەند جارێك پەیوەندی كرد بە عەبدولستار مەجید، سەرۆكی فراكسیۆنی كۆمەڵی ئیسلامی لە پەڕلەمانی كوردستان، بەڵام وەڵامی پەیوەندییەكەی نەدایەوە.

سەرۆكی پەڕلەمان: دوای بەركاربوونی یاساكە فۆڕم دەدرێت
د. ڕێواس فایەق، سەرۆكی پەڕلەمانی كوردستان لە ڕوونكردنەوەیەكدا ئاماژەی بەوەكرد، سەبارەت بە پەڕلەمانتارانی هەموو خولەكانی پەڕلەمان، بە پێی بڕگەی (چوارەم) لە ماددەی (۷)ی یاسای چاكسازی، تەمەنیان هەرچەند بێت و خزمەتیان هەرچەند بێت و بڕوانامەیان هەرچی بێت، دەتوانن دەستبەرداری خانەنشینی ببن وەك پەڕلەمانتار و ئەم دەستبەرداربونە ڕێگر نیە لەوەی دواتر بە پێی یاسای خانەنشینی بەركار لە هەرێم (شارستانی یان سەربازیی)، خانەنشین ببن، بۆیە هەر بەڕێزێك لە پەڕلەمانتارانی خولی پێنجەم و خولەكانی تر، كە خواستیانە بەم یاسایە خانەنشین نەبن، لە ماوەیەك كە لە (۳٠)ڕۆژ لە ڕێكەوتی بەركاربوونی یاساكە تێپەڕنەكات، دەتوانن لە دیوانی پەڕلەمان داوا پێشكەش بكەن.

ڕاشیگەیاندووە، دوای بەركاربوونی یاساكە، دیوانی پەڕلەمان بەڕاگەیەنراوێك دەستپێكردنی وادەی (۳٠) ڕۆژەكە بەشێوەی یاسایی ڕادەگەیەنێت و هەر پەڕلەمانتارێك لەو (۳٠) ڕۆژەدا داوای دەستبەرداربوون پێشكەش بكات ئیتر مافی خانەنشینی نامێنێت، بەڵام پێش ئەو وادە و ڕێوشوێنەی لە بڕگەی چوارەمی ماددەی (۷) باسكراوە، هەر پەڕلەمانتارێك پێشتر فۆرمِ و داوا پێشكەش بكات، لەڕووی یاساییەوە بەهای نابێت و مافی خانەنشینبوونی هەر دەمێنێت.

لەدوای پەسەند كردنی یاسای چاكسازی لە پەڕلەمانی كوردستان و ناڕەزایی هاووڵاتیان بۆ خانەنشینی پەڕلەمانتاران، كە لە ماددەی 7ی یاساكە چەسپێنراوە، 10 پەڕلەمانتار لەكۆی 111 پەڕلەمانتاری كوردستان نووسراویان بەجیا ڕادەستی سەرۆكایەتی پەڕلەمان كردووە بۆ ڕەتكردنەوەی خانەنشینی.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

ناوی كاندیدان بۆ سەرۆك وەزیرانی نوێی عیراق ئاشكراكران

خەڵك- بەشی هەواڵ
پەڕلەمانتارێكی هاوپەیمانیەكەی موقتەدا سەدر ئاشكرای دەكات، لە چەند ڕۆژی داهاتوودا كاندیدی سەرۆك وەزیران یەكلایی دەبێتەوە و بە وتەی سەرچاوەكانیش، “دوو كەس بۆ پۆستەكە كاندیدن” و پەڕلەمانتارێكی هاوپەیمانیەكەی عەبادی جەختدەكاتەوە، كە عەبدولمەهدی چانسی دووبارە كاندیدبوونەوەی نەماوە.

سەرچاوەیەكی ئاگادار بە (ئیندپێندێنت)ی بەریتانی ڕاگەیاندووە، ڕێككەوتنی هادی عامری، سەرۆكی هاوپەیمانی فەتح لەگەڵ مقتەدا سەدر، سەرۆكی هاوپەیمانی سائیرون بۆ تێپەڕاندنی كێشەی ناونانی گەورەترین كوتلەی پەڕلەمانی، كە لەدوای دەستلەكاركێشانەوەی عادل عەبدولمەهدییەوە دروست بووە دەبێتە هۆی بەرهەمداركردنی گفتوگۆكانی نوێنەرانی كوتلە سیاسیەكان و بەهۆیەوە چەند ناوێك دیاری دەكرێن و دەخرێنە بەردەم كوتلەكانی پەڕلەمان بە سوننە و كوردیشەوە بۆ دیاری كردنی كەسایەتییەك بۆ سەۆك وەزیران و پێدانی بە سەرۆك كۆمار بۆ ڕاسپاردنی.

ڕاشیگەیاندووە، هەرچەندە تا ئێستا ناوەكان بەتەواوی ئاشكرا نەكراون، بەڵام ئەوەی باس دەكرێت ئەوەیە، كە هاوپەیمانی فەتح بەنیازە چەند ناوێك بخاتە بەردەم كوتلە پەڕلەمانیەكان، كە بریتین لە عەلی شوكری، ڕاوێژكاری سەرۆك كۆمار و محەمەد تۆفیق عەللاوی، وەزیری پێشووی پەیوەندییەكان.

جەختیشی كردۆتەوە، ئەگەر ڕێككەوتنی تەواوەتی بكرێت لەسەر ناوێكی دیاری كراو، ئەوا دەست دەكرێت بە دیاری كردنی هەڵبژاردنی پێشوەختە و دانانی بەرنامەی حكومەتی كاتی.

هاوكات، نەدا شاكر جەودەت، پەڕلەمانتاری هاوپەیمانی نەسر بۆ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكرد، هێوربوونەوەی دۆخی سیاسی دەربارەی هەڵبژاردن و دیاری كردنی كەسایەتییەك بۆ سەرۆك وەزیران بەهۆی گفتوگۆی لایەنە سیاسیەكانەوە بەتایبەتیش دوای كوژرانی ئەبو مەهدی موهەندیس و پێشێل كردنی سەروەری عیراق.

ڕاشیگەیاند، كوشتنی موهەندیس بووە هۆی یەكخستنی ناوماڵی شیعە لەناو پەڕلەمان.

ئاماژەی بەوەشكرد، بەهۆی نزیكبوونەوەی لایەنە سیاسییەكان لەیەكتری دیاری كردنی كەسێك بۆ سەرۆك وەزیران بەخێرایی ئەنجام دەدرێت و لە چەند ڕۆژی داهاتوودا دیاری دەكرێت.

دەربارەی كاندید كردنی عەبدولمەهدی بۆ سەرۆك وەزیران، نەدا شاكر جەودەت وتی، “ئەوە كارێكی نەگونجاوە و شتی لەوجۆرە ڕوونادات، چونكە خۆپیشاندەران حكومەتی ئێستایان ڕەتكردەوە”.

لای خۆشیەوە، ڕیاز مەسعودی، پەڕلەمانتاری هاوپەیمانی سائیرون وتویەتی، “هێزە سیاسییە شیعیەكان گەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی، كە پێویستە كەسایەتی گونجاو دیاری بكرێت بۆ قۆناغەكە بەدەر لە خواستی حزبە سیاسیەكان تاوەكو قۆناغی چەقبەستوویی سیاسی تێپەڕێت بەرەو جوڵەیەكی كرداری بۆ دیاری كردنی سەرۆك وەزیران”.

ئەوەشی دووپات كردۆتەوە، كە لە چەند ڕۆژی داهاتوودا كێشەی دیاری كردنی سەرۆك وەزیرانی داهاتوو چارەسەر دەبێت بەپێی ئەو تایبەتمەندیانەی گەل و مەرجەعیەتی ئایینی دەیانەوێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

كچێك: خاوەنكارەكەم كاتی بۆ چوونە تەوالێت دانابوو

خەڵك- نزار جەزا

ئاڵا لەتەوالێتی شوێنكارەكەی هاتە دەرەوە و بەڕێوەبەرەكەی بەمۆڕەوە لەبەردەم دەرگاكە وەستاوە و پێی وت:”بۆچی ئەوەندەت پێچوو!”، ئەمە دۆخی بەشێك لەكارمەندانی تایبەتە كە فشارێكی زۆریان لەسەرە و بەموچەیەكی كەم زۆرترین كاریان پێدەكرێت.

ئاڵا ناوی خوازراوی كچێكی تازە دەرچووی پەیمانگایە، كە لەیەكێك لەمۆڵەكانی سلێمانی ڕۆژانە ماوەی هەشت كاتژمێر كاری دەكرد، ئەو بە(خەڵك)ی وت:”ماوەی چەند مانگێك لەو مۆڵە ناچاربووم كاربكەم، بۆ دابینكردنی بژێوی ژیانی خۆم و خێزانەكەم، بەڵام ئەو چەند مانگە وەك كۆیلە وابووم، نەدەبوو دابنیشین، بەڵكو دەبوو بەپێوە لەناو ڕاڕەوی ماركێتەكە بوەستین”.

ناوبراو زیاتر باسی دۆخی خۆی كرد و وتی:”سەرپەرشتیارەكەمان زۆر مامەڵەی خراپبوو بەجۆرێك كاتی چونە تەوالێتی بۆ دیاریكردبووین، ئەوكاتانەی دەستبەتاڵیشبووین نەیدەهێشت دابنیشین، ئەیوت نەوەك كڕیارێك بێت و بەدانیشتنەوە بتانبینن”.

چرا یەكێكی دیكەیە لەو كچانەی كە سیڤییەكی بەهێزی هەیە و ماوەی شەش ساڵە خەریكی فێربوونی زمانی بیانی و خولی جۆراوجۆرە، بەڵام كاتێك دەچێتە هەر شوێنكارێك بۆ كاركردن، بەهۆی مەرجە زۆرەكانیانەوە ناتوانێت كاریان لەگەڵ بكات.

ئەو كچە وتی:” كاتێك سیڤی بۆ شوێنێك دەنێرم دەڵێن سیڤیەكەت باشە، بەڵام وێنەیەكی خۆتمان بۆ بنێرە، منیش كچێكی لەچك بەسەرم، بۆیە بەهۆی ئەوەوە زۆرجار كارم دەستنەكەوتووە، هەندێكجاریش كەدەچمە شوێنكارەكە بەموچەیەكی زۆر كەم و دەوامێكی زۆر و كارێكی زۆرم بۆ دادەنێن، بۆیە خۆم كارەكەم ڕەتكردۆتەوە”.

محەمەد گەنجێكی تەمەن 27 ساڵە، كە لەچێشتخانەیەك ماوەی مانگێك كاری كرد، بەڵام خاوەن كارەكە بە بەڵێنی خۆیەوە پابەند نەبوو و نیوەی كرێی ڕۆژانەی پێدا، ئەو گەنجە وتی:”خاوەن كارەكان بەئارەزووی ویست و گیرفانی خۆیان پارە دەدەن، كەی بیانەوێت دەرتدەكەن، منێكی گەنجێش هەندێك شت هەیە ناچارم بەرگەی بگرم، تەنها لەبەر بژێوی ژیانم”.

لەدوای وەستانی دامەزراندن لەكەرتی حكومی، كەرتی تایبەت بوو بەجێگرەوەیەكی سەرەكی بۆ خەڵك، بەڵام لەم كەرتەدا هیچ ماف و ئیمتیازێك بۆ كارمەندانی كەرتی تایبەت دابیناكرێت، بۆیە ئەم كەرتە نەیتوانیوە ببێتە جێگرەوەیەكی باشی كەرتی حكومی.

لەم چەند ڕۆژەدا لەپەڕلەمانی كوردستان خانەنشینی پلە باڵاكان و فەرمانبەرانی حكومی زۆرترین گفتوگۆی لەسەركرا، بەڵام كارمەندانی كەرتی تایبەت هیچ باسێكیان لەسەر نییە، لەكاتێكدا ئەركێكی زۆر لەسەر شانی كارمەندانی كەرتی تایبەتە، هەروەك ئەبوبەكر هەڵەدنی ئەندامی پەڕلەمانی كوردستان بە (خەڵك)ی وت”لە وەرزی نوێی بەهارە دەمانەوێت پڕۆژە یاسایەك بۆ ئەو مەبەستە بدەینە دەستەی سەرۆكایەتی، چونكە لە كۆبوونەوەكانی چەند ڕۆژی ڕابردوو مەجالی ئەوە نەبووە باسی كەرتی تایبەت بكەیت”.

هاوكات محەمەد سەعدەدین ئەندامی پەڕلەمانی كوردستان بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، پەڕلەمان و حكومەتیش تەئكید لە پێویستی بوونی یاسایەكی خانەنشینی یەكگرتوو دەكەنەوە بۆ كەرتی تایبەت و بۆ كەرتی حكومەتیش، چونكە تاكو ئێستا زیاتر لە 10 یاسای خانەنشینی لە هەرێم هەیە، لەبەرئەوە پێویستە خانەنشینی ڕێكبخرێت و داوای پڕۆژەیەكیشمان كردووە كە هەموو فەرمانبەران بگرێتەوە و بەپێی یاساكەش دەكرێت جێگای كەرتی تایبەتیش بكرێتەوە.

بەپێی یاسای دەستەبەری كۆمەڵایەتی هەر كرێكارێك مانگانە لەسەدا 17 موچەكەی لێدەبڕدرێت بۆئەوەی لەدوای 20 ساڵ خزمەت بتوانێت خۆی خانەنشین بكات، كە لەسەدا 12 خاوەن كارەكە دەیدات و لەسەدا 5 كرێكارەكە دەیدات، بەڵام ئەم یاسایە كەموكوڕی زۆری تێدایە.

لەوبارەیەوە چالاك ڕەئوف سەرۆكی لقی سلێمانی یەكێتی سەندیكاكانی كرێكاران بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، یاسای دەستەبەری كۆمەڵایەتی لەساڵی 1971 لەپەڕلەمانی عیراق دەرچووە، و لەساڵی 2012 لەپەڕلەمانی كوردستان هەمواركرایەوە، كرێكاران بەپێ ئەم یاسایە مامەڵەیان لەگەڵدەكرێت، بەڵام ئەم یاسایە وەك پێویست كاری پێناكرێت و كەموكوڕی هەیە و حكومەتی هەرێم بەدواداچوونی جدی نییە لەسەر جێبەجێكردنی ئەم یاسایە.

زیاتر ڕوونیكردەوە، ئەو یاسایە زۆرێك لە مافی كرێكاران و خاوەن كارەكان دەفەوتێت، چونكە ئەو یاسایە جێبەجێناكرێت، بۆ نمونە كرێكارێك 20 ساڵ بیمەی بەحكومەت داوە، بەڵام كە وازی لەو كارە هێناوە پاش پێنج ساڵ چووە بۆ گواستنەوەی ڕاژەكەی، بەڵام بەهۆی ئەوەی دەبوو لەماوەی ساڵی یەكەمدا بچێت، بەڵام نە پارەكەی بۆ دەگەڕێندرێتەوە نە خانەنشین دەكرێت و نە ئەو خزمەتەی بۆ دەگوازرێتەوە.

ئەوەشی خستەڕوو، ڕۆژانە سكاڵای كرێكاران دێتە لایان و هەوڵدەدەن بۆیان چارەسەربكەن و دوو پارێزەری خۆبەخشیان هەیە، كە كێشەكانی كرێكاران چارەسەردەكەن.

كرێكارانی كەرتی تایبەت موچەكانیان دوادەكەوێت، خاوەن كار بەویستی خۆی لەكارەكەیان دەریاندەكات یان كاری زیادەیان پێدەكات، بێڕێزییان بەرامبەر دەكرێت، موچەیان كەمدەكرێتەوە و دەیان پێشێلكارییان بەرامبەر دەكرێت، بەڵام بەهۆی بژێوی ژیان و كەمی هەلی كارەوە كرێكاران ناچارن لەسەر كارەكانیان بمێننەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان