ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

ژیاندۆستی

لەیلا قاسم کێ بوو؟ چی لەسەر چیرۆکی خۆشەویستیەکەی دەزانیت؟

خێزان

لەیلا قاسم، کچە تێکۆشەری کورد، ساڵی ١٩٥٢ لە گوندی بامیلی سەر بە شاری خانەقین لە خێزانێکی ھەژار و نیشتمانپەروەری کورد لەدایکبووە، چالاکوانێکی سیاسیی کورد بوو، کە ڕژێمی بەعسی عێراق لە بەغدا لە سێدارەی دا. لەیلا قاسم وەک یەکەم کچی شەھیدی خەباتی کورد دەناسن.

قاسم حەسەنی باوکی لەیلا، کرێکاری کۆمپانیای پاڵاوگەی نەوتی ئەلوەند بوو. دوای ئەوەی قاسم خانەنشین کراوە، ساڵی ١٩٧١ لە خانەقینەوە ماڵیان گواستۆتەوە بۆ بەغدا. ھەموو خوشک و براکانی لەیلا (سەبیحە، سەلام، سەفا، سەلاح) خەریکی خوێندن بوون. سەرباری خوێندن ھەریەکەیان لەپای خوێندنەکەیان بۆ بژێوی ژیانی خێزانەکەیان کاریان کردووە.

لەیلا قاسم بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٥٨ لە شاری خانەقین چووەتە بەر خوێندن و قۆناغەکانی سەرەتایی و دواناوەندی لەم شارە تەواو کردووە. لەیلا لە ساڵی ١٩٧١دا لە بەشی کۆمەڵناسی کۆلێژی ئادابی زانکۆی بەغدا وەرگیراوە. لەیلا کە ھەر لە تەمەنی منداڵییەوەی ھەژاری و نەداری چەشتبوو، لەلایەکیش و زوڵم و زۆرداری ڕێژیمی عێراق لەسەر گەلی کورد، بیری ئازادیخوازانە و خەبات و تێکۆشانی لەلای لەیلا قاسم دروستکردبوو.

لەیلا ھەر زوو ئاشنایەتی لەگەڵ بزووتنەوە و ڕێکخستنەکانی نەتەوەکەیدا پەیداکرد. ساڵی ١٩٧٠ لە ڕێگای سەلام قاسمی برا گەورەکەیەوە پێوەندی بە بزاڤی سیاسیی نەتەوەکەیەوە کردووە و لەنێو ڕیزەکانی ‘یەکێتیی قوتابیانی کوردستان’ خەبات و تێکۆشانی بەڕێوەبردووە. له‌یلا ساڵی ١٩٧٠ بویه ئه‌ندامی پارتی دموکراتی کردستان. لەیلا قاسم لەنێو قوتابییە کوردەکانی زانکۆی بەغدا ڕۆڵێکی کاریگەری ھەبووە لە وشیارکردنەوە و ڕێکخستنیان. لە کاتێکدا کە دەگوترا ژن ناتوانێت شانبەشانی پیاوان لە شار و لە شاخ و لە دێھاتەکاندا خەبات بکات، لەیلا بە پێچەوانەوە شانبەشانی قوتابییە کوڕەکانی کورد خەباتێکی بەرفراوانتری بەڕێوەدەبرد و دژ بە نایەکسانی مافەکانی ژنان و پیاوان بوو، بەتایبەتیش کە بۆ خودی خۆی لە بواری کۆمەڵناسیدا دەیخوێند و لە ڕاستییەکانی کۆمەڵگەی کورددا تێگەیشتبوو.

لەیلا قاسم لەگەڵ یەکێک لە ھاوڕێکانی خۆی بە ناوی جەواد ھەمەوەندی کە بەیەکەوە خەبات و چالاکییان دەکرد، زۆر یەکتریان خۆشدەویست. ئەگەرچی لەیلا خوێندکاری زانکۆ و جەوادیش کرێکاری یەکێک لە کارگەکانی بەغدا بوو، بەڵام خۆشەویستییەکی بێسنووریان لەنێواندا ھەبوو. لەیلا ھەر بەڕێگەی جەوادیشەوە بۆ ماوەیەک لە ناوچەکانی باشووری کوردستان چووە نێو ڕیزەکانی پێشمەرگەوە. ئامانجی لەیلا قاسم لەمەدا زیاتر ناسینی ڕەوشی سیاسی کورد و بە شێوەیەکی باشتر بەڕێوەبردنی خەباتی ڕێکخستن بوو لەنێو شارەکاندا.

 

لەیلا قاسم و جەواد ھەمەوەندی ھەردووکیان ھاوبیر و کۆک بوون لە پرسەکاندا لەپێناو سەرکەوتنی دۆزی گەلەکەیاندا. لەیلا بە خەبات و تێکۆشانی خۆی سەلماندی کە ژنانیش شانبەشانی پیاوان دەتوانن خەبات و تێکۆشان بۆ ئازادی گەلەکەیان بەڕێوەببەن.

لە سەرەتای ساڵەکانی ١٩٧٠ کە گەلی کورد لە باشووری کوردستان بە قۆناخێکی ھەستیاردا تێپەڕ دەبوو، لەیلا قاسم و جەواد و ھاوڕێکانیان سەرباری نکۆڵیکردنی ڕژێمی بەعس لە ھەبوونی گەلی کورد، ئەوان سوور بوون لە خەبات و تێکۆشان بۆ بەدەستھێنانی مافەکانی گەلەکەیان. ھەروەھا لەیلا و جەواد لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٤ بەیەکەوە لێکۆڵینەوەیەکی زانستییان لەسەر کۆمەڵگەی کورد ئەنجامدابوو و لە دەرفەتێک دەگەڕان کە بڵاوی بکەنەوە. بەڵام بەھۆی تێکچوونی گفتوگۆکانی نێوان سەرکردایەتی کورد و ڕێژیمی عێراق و دەستپێکردنەوەی شەڕ و پاشانیش بەھۆی گیرانی لەیلا قاسم و جەواد و ھاوڕێکانی تریان دەستنووسی لێکۆڵینەوەکەشیان لەلایەن سیخوڕەکانی حکومەتی عیراقەوە لەناوبردرابوو.

لەگەڵ بەرفراوانبوونی شەڕەکان لە ساڵی ١٩٧٤دا، دەزگا ھەواڵگرییەکانی ڕێژیمی بەعس بەردەوام و زۆر بەتوندی چاودێری یەک‌بەیەکی تاکەکانی کوردییان دەکرد. بۆیە ئەوەندەی نەبرد لە ڕۆژی ١٩٧٤/٠٤/٢٨دا لەیلا قاسم و چوار لە ھاوڕێکانی (جەواد ھەمەوەندی، نەریمان فوئاد مەستی، حەسەن حەمەڕەشید و ئازاد سلێمان میران) لە ئەنجامی ھەڵمەتێکی بەرفراوانی ھێزەکانی ئاسایش و سەربازی ڕێژیم لە بەغدا دەستگیرکران. ڕۆژنامەی الصورەی زمانحاڵی ڕێژیمی بەعسی دەسەڵاتدار و ڕادیۆ و تەلەڤزیۆنی نێوخۆیی عێراق، لەیلا قاسم و ھاوڕێکانی وەک تێکدەر و گێڕەشێوێن و تیرۆریست بەناو کرد، بەڵام لەگەڵ ھەموو ئازار و ئەشکەنجەیەکیشیان بچووکترین کردەوەشیان لەسەر ئاشکرا نەبوو.

لەیلا قاسم کچێکی چاونەترس و زیرەک بوو؛ لەڕووی وەڵامی پرسیارەکانی بەڕێوەبەری دەزگای ھەواڵگری بەعسدا بێ باکانە ڕایگەیاندبوو: “بە کوشتنی من ھەزاران کورد لە خەوی نەزانی وشیار دەبنەوە، زۆر خۆشحاڵ و سەربەرزم کە گیانم فیدای ڕێی ڕزگاری کوردستاندا دەکەم.” ھەموو ئازار و ئەشکەنجەیەک نەیتوانی بڕیاری پەشیمانی بە لەیلا دەربڕێت.


ڕێژیمی بەعس بە مەبەستی چاوترساندنی لاوان و قوتابیان و چینی ڕۆشنبیری کورد یەکسەر دوای دەستگیرکردنیان دادگایەکی نادادوەرانەی دژ بە لەیلا قاسم و ھاوڕێکانی بەڕێوەبرد و بڕیاری لەسێدارەدانیانی بۆ دەرکرد. ھێشتا دوو ھەفتە بەسەر دەستگیرکردنیان تێنەپەڕیبوو، کە کاتژمێر ٧ی سەرلەبەیانی ڕۆژی ١٩٧٤/٠٥/١٢ لەیلا قاسم و ھەر چوار ھاوڕێکەی لەسێدارەدران. سەلام قاسمی، برای لەیلا قاسم، بە ماوەیەک دوای لەسێدارەدانی لەیلا ھەر لە بەغدا لەلایەن بەعسییەکانەوە کوژرا. تاوانی سەلام قاسم تەنیا ئەوە بووە کە وێنەی لەیلای خوشکی ناردبوو بۆ دەستی قوتابیانی کورد و ئەندامانی یەکێتیی قوتابیانی کوردستان لە دەرەوەی وڵات. دایک و باوکی لەیلا قاسمیش بەھۆی لەدەستدانی دوو ڕۆڵەیان، ھەر زوو بە کۆست و خەمێکی گەورەوە سەریان ناوەتەوە و کۆچی دواییان کردووە.

ھەواڵی لەسێدارەدانی لەیلا قاسم بە کوردستاندا بڵاو بۆوە. ھەروەھا ھەندێک لە چاپەمەنییەکانی ئەوساکەی جیھان ھەواڵی لە سێدارەدانی لەیلا قاسمیان وەک لەسێدارەدانی یەکەم ژن لە مێژووی سیاسی عێراقدا بڵاوکردۆتەوە. بێگومان لەسێدارەدانی کچە کوردێک بەدەستی ڕێژیمی عێراق کاریگەرییەکی گەورەی کردە سەر لاوانی ئەو سەردەمەی کورد، کە ئەمەیش بووە ھۆی ئەوەی بە ھەزاران لاوی کورد پەیوەست بن بە دۆزی گەلەکەیان و ڕوو لە چیاکان بکەن.

دوای لەیلا قاسم لە سەرتاپای کوردستان ھەزاران منداڵی کورد بە ناوی لەیلاوە ناونران. لەیلا قاسم بوو بە چیرۆک و داستان و ھەڵبەستی شاعیرانی گەورەی کوردی وەک جگەرخوێن و هێمن و زۆری تر. هەروەک هێمن لەسەر قارەمانی لەیلا دەڵێ:

 

کە تۆ تۆرای لە چاوم وەک خەوی من          لە بسکت رەشترە مانگەشەوی من
برۆ مەجنوون بە لەیلای خۆت مەنازە          کە ناوبانگی پتر دەرکرد ئەوی من
بزەی ھاتێ، وتی جەلادی خوێری!                 بە کەیفی خۆت پەتت باوێژە ئەستۆم
ئەوە پەت نیە میدالی ئیفتخارە                      کە بوومە قارەمانی میڵەتی خۆم

 

سەرچاوە: Leyla Qasim: symbol of freedom, and Independence”. The Kurdistan Tribune

ریکلام

ژیاندۆستی

بۆ زاخاوی مێشک: هەوڵبدە وەڵامی ئەم پرسیارانە بزانیت!

خێزان

ئەمەی خوارەوە چەند پرسیارێکە بۆ زاخاوی مێشک و هەوڵبدە وەڵامیان بدەیتەوە:

١: چەند قاچ دەبینیت؟

٢-کام پشیلەیەیان جیاوازە؟

٣-دەتوانیت ئاسکێک بدۆزیتەوە؟

 

وەڵامەکان:

 

1

2

3

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ژیاندۆستی

١٢ شتی گرنگ کە تۆ بە ئارەزووی خۆت دەتوانیت بیکەیت و کچە شازادەکان بۆیان نییە

خێزان

بەهۆی فیلمەکانی دیزنیەوە هەموان حەزدەکەن ببنە شازادە، بەڵام ئەمەی خوارەوە ١٢ شتی ڕۆژانە و گرنگە کە خواستی هەموو کچێکەو کچە شازادەکان بۆیان نییە ئەنجامی بدەن:

 

-ناتوانێت ئیمزا بۆ خەڵک بکات و دەبێت ئمیزاکەی تەنها بچێتە سەر دیکۆمێنتە فەرمیەکان.

-کچە شازادەکان بۆیان نییە لە ئۆفیسدا کار بکەن و دەبێت لە پرۆژەی خێرخوازی و نێو خەڵکدا بن.

-نابێت بۆیەی نینۆکی دیار و ڕەنگی زەق بۆ نینۆکیان بکەن، لە کاتێکدا کچانی ئاسایی ئازادن.

-بۆیان نییە ئەکاونتیان هەبێت لە سۆشیال میدیا و ناتوانن بەشداری تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان بکەن.

-شازادەکان نابێت لە نێو خەڵکدا ماچ بکەن و هەستی خۆشەویستی بۆیەکدی دەرببڕن.

-هاوکات ناتوانن بەتەنها بچن بۆ بازاڕ و پێویستە کەسێکیان لەگەڵ بێت.

-ئەوان ناتوانن بەشداری لە دەنگداندا بکەن.

-جگە لەوەش نابێت جلوبەرگی وروژێنەر لەبەر بکەن.

-قەدەغەیە کە یاری مۆنۆپۆڵی بکەن چونکە ئەو یاریە لەسەر بنەمایی داگیرکردنی زەویە.

-نابێت لەگەڵ هەموو ئەندامانی خێزانەکەیان گەشت بکەن، ئەمەش بۆ ڕێگریە لە مردنیان بەیەکەوە.

-نابێت کاتێک شاژن بەسەرپێوەیە ئەوان دانیشن، جگە لەوەی دەبێت بزانن لە کوێی و چۆن دادەنیشن و ئازاد نین وەک کچانی دیکە.

-دەبێت لە هەفتەیەکدا ٣ جار بچنە ئارایشتگا و جوان دەربکەون، واتە مافی ئەوەیان نییە کە هەفتەیەک گوێ بەخۆیان نەدەن و پشوو وەرگرن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ژیاندۆستی

چۆن بە شێوازێکی سروشتی و بەبێ نەشتەرگەریی چاڵی ڕوومەت بۆخۆت دروستەکەیت؟ لە کۆندا چیان کردووە؟

خێزان

چاڵی ڕومه‌ت ( Dimple – غمازة) دیارده‌یه‌كی سروشتی بۆماوه‌ییه‌ له‌ ڕومه‌تی مرۆڤه‌كاندا دروستده‌بێت به‌ تایبه‌ت له‌ كاتی پێكه‌نین و زه‌رده‌خه‌نه‌دا و لای زۆربه‌ی كلتوره‌كانی جیهان دیارده‌یه‌كی جوان و سه‌رنجڕاكێشه‌.

هۆكاری دروستبونی ئه‌و چاڵه‌ به‌هۆی كورتی ماسولكه‌ی به‌شی ناوه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ له‌ كاتی پێكه‌نیندا ئه‌و چاڵه‌ دروستده‌كات و ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ش هه‌یه‌ به‌ تێپه‌ربونی كات و به‌هۆی كشانی ماسولكه‌كه‌وه‌ ئه‌و چاڵه‌ نه‌مێنێت.

به‌ڵام به‌و پێیه‌ی دروستبونی ئه‌و چاڵه‌ بۆماوه‌ییه‌ هه‌ر بۆیه‌ گه‌ر دایك  و باوك هه‌ردوكیان ئه‌و چاڵه‌یان هه‌بێت ئه‌وا ئه‌گه‌ر زۆره‌ منداڵه‌كانیشیان ئه‌و چاڵه‌یان هه‌بێت هه‌رچه‌نده‌ ئه‌وه‌ش گره‌نتی 100% نییه‌.

كارێكی قورسیشه‌ گه‌ر بته‌وێت ئه‌و چاڵه‌ به‌ ده‌ستكرد دروستبكه‌یت هه‌رچه‌نده‌ پێشتر چه‌ند هه‌وڵێكی جۆربه‌جۆر بۆ ئه‌وه‌ هه‌بووه‌ له‌ رێگای میكیاج یاخود ئامێری په‌ستانخستنه‌ سه‌ر ڕوومه‌ت كه‌ ئه‌وه‌ش زیانی ته‌ندروستی هه‌یه‌، به‌ڵام به‌ نه‌شته‌رگه‌ری جوانكاری ده‌توانرێت دابندرێت.

دروستكردنی چاڵی ڕوومه‌ت به‌ ئامێری تایبه‌ت له‌ ساڵی 1936

 

یەکێک لەو ڤیدیۆیانەی زۆر بڵاوبووە لەم دواییەدا بەدەستهێنانی چاڵی دەموچاوە بە چەند هەنگاوێکی ئاسان بەم شێوەیە.

-کەوچکێکی چای بچوک یان هەر شتێکی دیکەی هاوشێوە  بە دڕیژایی شەو بکەرە بەفرگرەوە.

-ڕۆژی داهاتوو دەری بکە و ڕاستەوخۆ بیکەرە سەر ئەو هێڵەی زەردەخەنەکەت بە شێوەیەکی سروشتی دروستی دەکات.

-بۆ ماوەی ١٠ خولەک پەستانی بخەرەسەر بەبێ ئەوەی پێستت ئازار بدەیت .

-رۆژانە دوو بۆ سێ جار ئەم فێڵە بەکاربێنە و پاش هەفتەیەک ئەنجامەکان دەبینیت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان