ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

چپەی شەیتان، بەیاساییكردنی ستەم و یاخی بوونەوەی بارزانی

*مه‌شخه‌ڵ كه‌وڵۆسی

بێ هیچ پێشەكی و ڕێخۆشكردنێك ڕاستەوخۆ دەچمە سەر كرۆكی مەبەست:

عەرەبەكانی عێراق، سیناریۆیەكی مەترسیداریان داڕشتوە، لەڕێی ئەو سیناریۆیەوە، دەیانەوێ بەشێوەیەكی یاسایی و دەستوری كۆتایی بەهەبوونی كورد بهێنن و لەهەردوو ڕووی سیاسی و یاساییەوە، كورد سفر بكەوە!.

سیناریۆكە تەواو زیرەكانە داڕێژراوە، بەتەنها بیركردنەوە لەداڕشتنی سیناریۆیەكی لەو شێوەیە، نیشانەی ڕوونە لەسەر ئەوەی عەرەب بەشێوەی دیراسەكراو ورد ورد هەنگاوەكانی دەنێت و كارتەكانی بەكاردێنێت، لەهەموو هەنگاوێكیشدا، كورد زیاتر لاواز بووە.

بەلەوەی سیناریۆی خۆپیشاندانەكانی عێراق دەستپێبكەن، ڕۆژی 14/10/2019 لەپۆستێكی فەیسبوكدا نوسیم: پیلانەكە ئاوایە: عەرەبەكانی عێراقیش دەستورەكەیان هەمووار دەكەنەوەو، كۆتایی بەقەوارەی هەرێمی كوردستان دەهێنن!. دوای ماوەیەك وەك هەموومان دەیبینین، سیناریۆی خۆپیشاندانەكانی بەغدا دەستیان پێكرد، یەكێك لەو داوایانەش كە خۆپیشاندەران بەرزیان كردەوە، بریتییە لە هەموواركردنەوەی دەستور!.

سەد لەسەد ئەوەی پێشبینیمان كردبوو، بەهەموو وردەكارییەكانییەوە هاتە پێشەوە! بۆیە ئێستا كاتی ئەوە هاتووە، شێوازی دەرهێنانی سیناریۆكە شیبكەینەوە. هەروەها ئامانجە گشتییەكانی بخەینە بەرچاو. لەو ڕێگەیەشەوە دەرك دەكەین بەوەی، ئەم سیناریۆیە شەیتانی ترین فێڵە لەكورد دەكرێت بەدرێژایی مێژووی دەوڵەتی داگیركەری عێراق تاكو ئەمڕۆ.

سیناریۆكە لەسەر چەند هێڵ داڕێژراوە، تەواوی هێڵەكان لەخزمەتی لەخشتەبردنی وشیاری گشتی و تێكدانی وێنەی كورددان لەئاستی جیهانی. بەڵام چۆن؟

ئەو ئەقڵ و پلانەی لەپشتی خۆپیشاندانەكانەوەیە، شەڕی كۆنە قینی خۆی لەگەڵ كورد لەڕووی فۆرم و ئەداوە بەتەواوی گۆڕیوە، فۆرمێكی وای پێبەخشیوە، كە هەر لایەنێك یان هەر سیاسییەك لەبەردەمیدا بوەستێ، بەدژایەتیكردنی داخوازییەكانی خەڵك تۆمەتبار دەكرێت.

گواستنەوەی شەڕی كۆنەقین، لەكەناڵە سیاسی و میلیتارییەكانەوە، بۆ شەقام و فۆرمەلە كردنەوەی وەك داخوازیی جەماوەر، یەكێك لەو فیڵە گەورە وكاریگەرانەیە كە پێم وایە لایەنی كوردی پێویستە ئازایی خۆی كۆبكاتەوە، تاكو بتوانێت مامەڵەی لەگەڵدا بكات. ئەویش لەبەر دوو هۆ:

یەكەم: لەبنەڕەتدا مۆدیلی شەقام، مۆدیلێكی زۆر تازەیە و سیاسیەكانی كورد ئەزمونێكی وایان نیە لەمامەڵەكردن لەگەڵ ئەو مۆدیلە سیاسیەدا.

دووەم: زیهنیەتێك بڵاوكراوەتەوە، دەڵێت: هەر ڕاوەستانێك لەبەردەم ئەو داخوازییانەدا كەشەقام بەرزیان دەكاتەوە، دژایەتیكردنی شەقام و داواكانی خەڵكە! هەر لەبەر ئەوەش جورئەتێكی زۆری دەوێت مرۆڤ وەك دوژمنی شەقام و داخوازییەكانی بوەستێتەوە. ئەم تێگەیشتنە بەرهەمی بەهاری عەرەبییە كەئێستا سیاسییەكانی عێراق بەخراپترین شێوە لەدژی كورد بەكاری دێنن.

كرۆكی سیناریۆكەش لەپەنای ئەو تێگەیشتنەدا داڕێژراوە كە شەقام بە بێگوناه وەسف دەكات، تاكو كورد جورئەتی ئەوەی نەبێت بەرەنگاری ببێتەوە!!.

لەماوەكانی ڕابردوودا، جێكردنەوەی هەندێك لەمافەكانی كورد لە ناو مادەكانی دەستوردا، یەكێك لەو نیگەرانیانە بوو، كە ئۆقرەی لە نەیارەكانی كورد بڕیبوو، هاوكات ڕێگریش بوو لەوەی عێراقێكی مەركەزی بێتە كایەوە. ئەگەر بەڕێكارە دەستورییەكانیش بوایە، لەبەر ئەوەی كۆمەلێك مادەی دەستوری ڕێگرن لەهەمواركردنەوەی ئەو دەستورە و لەڕووی ئەكادیمیشەوە دەستوری عێراق بەدەستورێكی جامد دادەنرێت، ئەوا ئەستەم بوو بتوانن بەڕێگەی ئاسایی هەمواری دەستور بكەنەوەو، مافەكانی كورد سفر بكەنەوە.

لێرەدا شەیتان چپاندنی بەگوێی نەیارەكانی كورددا و، فێڵەگەورەكەی فێركردن، ئەویش ئەوەیەداخوازیەكە لەلایەن شەقامەوە بەرزبكرێتەوە، لایەنە پەیوەندیدارەكانیش زووبەزوو ئەو داخوازییانە بقۆزنەوەو دەستبەكاربكەن بۆ هەمواری دەستور. چونكە ئەو هەمواركردنە داخوازیی خەڵكە!! قۆستنەوەی ئەو بابەتە بەجۆرێكە، بەرلەوەی تاكە ئەمپێرێك كارەبایان بۆ ئەو خەڵكە بەرهەمهێنابێت، گۆرینی دەستوریان بۆ خستنە بواری جێبەجێكردنەوە!!.

ئەوان تائێرە هەنگاوێكی چاوەڕوان نەكراویان نەناوە، بەڵام بەلای چاودێرانی ڕەوشەكەوە ئەوەی جێگەی سەرنجە، ئەوەیە ئەو ئەقڵە سەرقاڵی ئەم ئەركەیە، بیری لەوەش كردۆتەوە ئەگەر هەمواركردنەكە لەلایەن سێ پارێزگاوە ڕەتكرایەوە، ئۆتۆماتیكی ڕەت دەبێتەوە، كەواتە هاتوون بۆ مسۆگەركردنی تێپەڕاندنی هەمواركردنەوەكان، چپاندویانە بەگوێی هەندێك سیاسەتمەداری كورددا كەبڵێن: ترسی ئەوە هەیە كە خەڵكی كوردستان وەك تۆڵەكردنەوە لەدەستەڵاتی هەرێم دەنگ بە هەمواركردنی دەستور بدەن! ئەمەش بەناڕاستەوخۆ كارسازی كردنە بۆ ئەوەی خەڵكی كوردستان بەڵێ بۆ گۆڕینی دەستور بكەن.

كەواتە لایەنی عەرەبی، بەهاوكاری هەندێك سیاسەتمەداری ناوخۆی كوردستان، دەستبەكارن و وردەكارییەكانی سەرخستنی پرۆسەی سفركردنەوەی كوردیان جێبەجێكردووە، هەموو ڕێگەكانیان خستۆتەبەر میكرۆسكۆپی نەخشەكەوە. یەك ئەگەرنەماوە بیریان لێنەكردبێتەوەو، چارەسەریان بۆ دانەنابێت.

گەورەترین گرەوی كورد لەسەر ئەوەیە مافەكانی دەستورین، هەروەها دەستوریش هەمواركردنەوەی ئاسان نیە، چونكە سێ پارێزگای هەرێمی كوردستان دەنگ نادەن بەو هەمواركردنەوەیە! ئەو خەیألە خۆشە وا پوچەڵ دەبێتەوە. زەنگی مەترسی لەناو خۆمانەوە لێدرا، كاتێ دەڵێت: ترسی ئەوە هەیە خەڵكی كوردستان وەك تۆڵە لەدەستەڵاتی هەرێم، دەنگ بدەن بۆ هەمواركردنەوەی دەستور!.

كێشەكە لەوەدایە لەسەرەتاوە كەس گوێ بۆ هاوارو بانگی نوسەرەكان و سەنتەرەكانی دیراسات ناگرێت تاكو دەكەوینە قوڵایی كێشەكانەوە، دواتریش گریان و واوەیلا سودمان پێناگەیەنێت. ئێستا كە بەشی زۆری قۆناغەكانی سیناریۆكە ئیخراج كراون، كاتەكەی درەنگە بۆ ڕێگرتن لەو مەترسیەی كە ڕووی لەكورد و دەستكەوتەكانی كردووە.

بەشێكی تری ئەو سیناریۆیە ئاوایە: مادەم لەڕێی دەستور و یاساوە مافەكانی كورد سفر دەكرێنەوە، كەواتە هیچ حیزب و كەسایەتییەكیش زاتی ئەوەناكات دژایەتی بكات، چونكە یەكسەر وا وێنادەكرێت كە ناڕازییە لەدەستور و لەدەستور یاخی دەبێت! ئەو تۆمەتە دەدرێتە پاڵ هەركەسێك كە ناڕازی بێت بە ئەنجامی دەنگدان لەسەر هەمواری دەستور!!.

كەواتە ئەوان بیریان لە سێ خاڵی سەرەكی كردۆتەوە كاتێ ئەو هەنگاوە دەنێن:

یەكەم: هەنگاوەكە داخوازی جەماوەربێت!.

دووەم: زەمانەتی ئەوە بكرێت پارێزگایەكی هەرێمی كوردستان پشتیوانی لێ بكات یان دژی نەوەستێت!.

سێیەم: زەمانەتی ئەوەش بكرێت هیچ كەس و لایەنێك نەتوانێت دژایەتی ئەنجامەكەی بكات، چونكە یەكسەر وا وێنادەكرێت كە لەدەستور یاخی دەبێت!.

لەپەنای ئەم سیناریۆ مەترسیدارەدا، ئەركی مێژووی گرنگ لەسەرشانی بارزانییە، وەك تێبینی دەكەین، ئەویش لەو ئەركە تێگەیشتوەو دەستی كردووە بەئەنجامدانی ئەوەی مێژوو لێی دەخوازێت، لەئێستاوە پەیامەكانی خۆی ئاراستەی لایەنە سیاسی و پەیوەندیدارەكانی عێراق كردووە، ناوبەناو ئەوە دووپاتكراوەتەوە كە ڕێگەنادرێت هیچكام لەمافەكانی كورد كەم بكرێنەوە.

پرسیارە جەوهەریەكە ئەوەیە: وەك دەزانین لەلیژنەی هەمواری پێشنیاركراو، تەنها سێ نوێنەری كوردی تێدایەو، بە ئەكیدی ناتوانن هیچ بەرگرییەك لەكورد بكەن چونكە بە سیستەمی دەنگدان ئەوان كەمینەن و بەدەنگدان دەدۆڕێن لەلیژنەكەدا، دواتر زەمانەتی ئەوەشكراوە كە هەرێم نەتوانێت هەرسێ پارێزگاكەی بۆ ڕەتكردنەوەی هەموارەكە بهێنێتە سەر سندوقی دەنگدان، كەواتە هەموارەكە تەحسیل حاسڵە.

چی بكرێت بۆ ئەوەی بارزانی بتوانێت بەربگرێت بەو مەترسییەی دێتە پێشەوە؟ قسەیەك هەیە دەڵێت كاتێ ستەم بوو بە یاسا، یاخی بوون دەبێت بەئەرك، قۆناغی داهاتوو ڕێك ئەو قۆناغەیە كە نەیارەكانمان بەرهەڵستی كردنی بەیاخی بوونی نێگەتیڤ وێنادەكەن، ئێمەش دەبێت خاوەنی ئەو ئەزمون و ئالیەتە بین كە یاخی بوون بەمانای شۆڕش وێنا بكەین.

لەكاتێكدا وەك ڕونمان كردوە، ستەمەكە دەكەنە یاسا، وادیارە لەئێستاشەوە بارزانی قۆڵی هەڵماڵیوە بەو ستەمە ڕازی نەبێت و، یاخی بوون وەك ئەركی مێژووی گەورەی خۆی قبوڵ بكات. ئەمەش درگای هەموو ئەگەرەكان دەخاتە سەرپشت.

 

*سه‌رۆكی ناوه‌ندی چاوی كورد بۆ په‌ره‌پێدانی سیاسی

وتار

لە ڕۆژی جیهانی قوربانیانی ڕووداوی هاتوچۆدا

پارێزەر- لوقمان مصطفی صالح

هه‌موو ساڵێك به‌روارى ١٧ى تشرینى دووه‌م، ڕۆژی جیهانی قوربانیانی ڕووداوی هاتوچۆیە و ساڵانە زیاترلە چەندین کەس بە ڕووداوی هاتوچۆ لە جیهاندا گیان لە دەست دەدەن،ڕۆژی جیهانی قوربانیانی ڕووداوی هاتوچۆ ساڵانە لە ١٧ی تشرینی دووەم یادی دەکرێتەوە بۆ دەربڕینی هاوخەمی قوربانیانی هاتوچۆ، له‌ زۆربه‌ى وڵاتانى ئه‌وروپا ئه‌مڕۆ‌ پشووه‌ و ڕێنوێنی ده‌گه‌یه‌ننه‌ هه‌موو خاوه‌ن ئۆتۆمبیڵێك.هەر بەبۆنەی ئەم یادەوە بە گرنگی دەزانم تیشکێک بخەمەسەر شۆفێری و کاری شۆفێری، یاساکانی ئەم بوارە گرنگە،کەپەیوەندی ڕاستەوخۆی بە ژیانی ڕۆژانەی هەر یەکێکمانەوە هەیە.

کاری شۆفێری لە ژێر ڕۆشنایی وڕێنومایی وپەیڕەو کردنی یاساکانی هاتوو چۆودا، بە لێخوڕینی ئۆتۆمبێل، وەک شۆفێرێک هه‌ڵسوكه‌وتێكی شارستانی و ئاكارییه‌،واته‌ شۆفێری سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی حه‌ز و ئاره‌زوو هونه‌ر وره‌وشته‌، پێویسته‌ پابه‌ندی لێخوڕینیێكی ته‌ندروستانه‌ بكرێت، به‌ له‌به‌رچاوگرتنی گونجاوترین رێگا بۆ گه‌یشتن به‌ شوێنی مه‌به‌ست به‌ سه‌لامه‌تی هه‌روه‌كو ده‌وترێت (درەنگ بگەی باشترە لەوەی کە هەرنەگەی). چونکە لەزۆربەی هەرە زۆری ڕوداوەكاندا شۆفێر بە هۆكاری یەكەم دەزانرێت، بۆیە پسپۆران‌ و شارەزایانی بواری هاتوچۆ چەندین توێژینەوەی زانستی جیاجیایان كردوە سەبارەت بە شۆفێر‌و کاری شۆفێریكردن ‌و ئەو مەرجانەی كە پێویستن بۆ شۆفێریكردن، لەوانە :- پێویستە شۆفێر لەڕوی جەستەوە جەستەیەكی ڕێك‌و بێ‌ كەموكوڕی هەبێت بۆئەوەی لەكاتی پێشهاتەكاندا بتوانێت بەزویی وەڵامدانەوەی هەبێت، هاوكات پێویستە لەكاتی شۆفێری كردندا هەموو بیرو هۆشی لەلای ڕێگاوبان‌و ئۆتۆمبیلەكەی بێت، خاڵێكی دیكە ئەوەیە پێویستە شۆفێر دڵنیابێت لە توانای شۆفێریكردنی خۆی‌و بەتەواوی لەوبوارەدا شارەزا بێت، ئینجا شۆفێری بكات بەتایبەتی لەسەر ڕێگای خێرا ‌و دەرەوەی شارەكان‌و لەهەموو گۆڕینێكی ڕۆیشتنی ئۆتۆمبیلدا هێمای تایبەت بەكار بهێنێت.كاتێك شۆفێری شارەزاو بەتوانا شۆفێری دەكەن، جگە لەو خاڵانەی باسكران هۆكاری دیكە كاریگەری دەبێت بۆسەریان‌و زۆرجار دەبنە هۆكاری ڕوداوەكان، ئەوانیش: – چاوكزی یان باش نەبیستن، هاوكات ماندووبون‌و ترس‌و مێشك هیلاكی یان خەواڵو بون، لەهەموشی مەترسیدارتر كاریگەری مادە هۆشبەرەكانە لەكاتی شۆفێری كردندا.

شۆفێر گه‌وره‌ترین كاریگه‌ری هه‌یه‌ له‌ راپه‌ڕاندنی هۆیه‌كانی هاتوچۆ و گواستنەوەدا بۆیه‌ پیویسته‌ شۆفێر ئه‌م تایبه‌تمه‌ندیانه‌ی تیابێت كاتیك كه‌ شۆفیری ئه‌كات.
– 1 ئه‌بێت له‌روی توانای دەروونیەوە ته‌واو ئاماده‌بێت بۆ شۆفێری کردن.
– 2  ئه‌بیت له‌ڕوی هه‌ست كردن به‌ ئەگەرە‌ نه‌خوازراوه‌كان به‌ردەوام به‌ ئاگابێت.
– 3  پێویستە شۆفێر لەوپەڕی هۆشداریدا بێت.
4 – شاره‌زا بێت یان کەمێک شارەزایی له‌ چاك كردنه‌وه‌ی ئۆتۆمبێل هەبێت.
5 – ئه‌بێت ڕێنمایی هه‌موو سه‌رنشینه‌كان بكات بۆ به‌جێهێنانی ڕێنماییه‌ پێویستەکان.وه‌ك (به‌كارهێنانی پشتوێنی سه‌لامه‌تی، دانیشتن بەشێوازێکی سەلامەتخوازانە، زۆر قسەنەکردن لەگەڵ شۆفێر)
– 6 دلنیابونه‌وه‌ له‌ ئۆتۆمبێله‌كه‌ پێش هاژوشتنی، وه‌ك (تایه‌كان ، ده‌رگاكان ، ئاوێنه‌كان ،پاتری ، فڵچه‌كان) وه‌ گرنگترین به‌ش كه‌ ئه‌بێت ئاگاداری بیت ئه‌وه‌یه‌ دلنیابێت له‌ مه‌كینه‌ی ئۆتۆمبێله‌كه‌ی و دڵنیابێت ڕادێته‌ر ئاوی لێنەچێت، یاخود پلاكی توانای کارکردنی ماوە هەروەها مه‌كینه‌كه‌ی ڕۆنی لێنەچێت.
-7 پێویسته‌ شۆفیر ئاگاداری ڕێنماییه‌كانی هاتوچۆبێت و شاره‌زابێت له‌ ناسینه‌وه‌ی هێماكان و وه‌ پێویسته‌ ته‌واو گرنگی بدات به‌ هێڵه‌كانی سه‌ر شەقامەکان و ئاماژەکانی پۆلیسی هاتوچۆ و ترافیک لایت.بەپێی ڕێنماییەکانی هاتووچۆ پێویسته‌ ڕه‌چاوی خێرایی بكرێت له‌سه‌ر شه‌قامه‌كان چ لەناوشارویاخود دەرەوەی شار،بۆ نمونە:-
نـاوشـار:
40 كم/ كاتژمێر بۆ ئوتومبێلی قاتره‌ و مقتوره‌
60 كم/ كاتژمێر بۆ ئوتومبێلی تایبه‌ت،له‌ناوچه‌ی نیشته‌جێبوونی چڕو خوێندنگاو به‌رده‌م مزگه‌وت و سوپه‌رماركێت و ڕِیستۆرانته‌كان ئه‌م ڕێژه‌یه‌ دائه‌به‌زێت بۆ 40 تا 15 كم/ كاتژمێر.
ده‌ره‌وه‌ی شـار/
60 كم/ كاتژمێر بۆ قاتره‌ و مقتوره‌.
70 كم/ كاتژمێر بۆ ئوتومبێلی بارهه‌ڵگر
80 كم/ كاتژمێر بۆ ئوتومبێلی پاص و ته‌كسی.
100كم/ كاتژمێر بۆ ئوتومبێلی تایبه‌ت.
-گرنگه‌ جیابكرێیته‌وه‌ به‌ ڕه‌وشت و چێژ له‌كاتی شۆفێری كردندا، وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ناو خێزان و خانه‌واده‌كه‌تدا هه‌ته‌… تۆ وه‌ك شۆفێر پێویسته‌ ڕه‌وشت به‌رزو ڕاگری هه‌ستی ئه‌وانی تر بیت كه‌ شه‌قام به‌كارده‌هێنن وه‌ك ( شۆفێرانی تر، پیاده‌و شۆفێری ماتۆڕسكیل و پاسكیل ).. كاركردن به‌ ڕه‌وشت له‌سه‌ر شه‌قام شۆفێرییه‌كی سه‌لامه‌ت بۆ هه‌مووان به‌رهه‌م ده‌هێنێت.

ئەگەر شۆفێر پێچەوانەی یاساکانی هاتوو چۆ رەفتاری کرد ئەوەیاسای هاتووچۆ ياسای ژماره‌ (86)ی ساڵی 2004 مادە٢٤ بە پێی ئەو یاسایە واتە یاسای سزادانی عێراقی سزادەدرێت.

مادده‌ی بيست و چوار
برگه‌ی یه‌که‌م…
ئه‌وکه‌سانه‌ی ده‌بنه‌ هۆی مردنی که‌سك له‌ئه‌نجامی لێخورینی ئۆتۆمۆبێل بێت به‌ ره‌چاونه‌کردنی یاساکان وسیسته‌مه‌ تۆمارکراوه‌ تایبه‌ته‌کان ئه‌وا سزا ده‌درێت به‌ به‌ندکردن‌ (سجن) له ‌(٥) پێنج ساڵ که‌مترنه‌بێت وله‌ (٧) حه‌وت سال زیاتر نه‌بێت ،يان به‌ غه‌رامه‌يه‌ك كه‌ له‌ (١٠٠٠٠٠٠)یه‌ک ملیۆن دینار که‌مترنه‌بێت و له‌ (١٥٠٠٠٠٠)یه‌ک ملیۆن وپێنج سه‌دهه‌زار دینار زیاتر نه‌بێت ، يان هه‌ردوو سزاکه‌.
برگه‌ی دووه‌م…
ئه‌گه‌ر ده‌رکه‌وت ئه‌و تاوانه‌ی که‌ له‌ برگه‌ی (١)دا باسکراوه‌ ئه‌وکه‌سانه‌ی ده‌بنه‌ هۆی مردنی که‌سێک زیاتر(واته‌ دوو که‌س) له‌ئه‌نجامی لێخورینه‌که‌ وه‌یان مردنی که‌سێك وگه‌یاندنی ئازار یان نه‌خۆشی گه‌وره‌ یان دووچاری ده‌ردوو به‌ڵاو په‌که‌وته‌یی به‌ یه‌ک که‌س زیاتر بگه‌یه‌نێت ‌ئه‌وا سزا ده‌درێت به‌ به‌ندکردن (سجن)له‌(٧)حه‌وت ساڵ که‌متر نه‌بێت و له‌ (١٠)ده‌ سال زیاتر نه‌بێت ، يان به‌ غه‌رامه‌يه‌ك كه‌ له‌ (١٥٠٠٠٠٠) یه‌ک ملیۆن پێنج سه‌د هه‌زار دینار که‌متر نه‌بێت و له‌ (٣٠٠٠٠٠٠) سێ ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت ، یان هه‌ردوو سزاکه‌.
برگه‌ی سێ یەم……
ئه‌وکه‌سانه‌ی ده‌بنه‌ هۆى مردنی که‌سێک له‌ئه‌نجامی لێخورینى ئۆتۆمۆبێل (هەرئۆتۆمۆبێلێک)بە پشت گوێ خستن یان گوێ نەدانە رێنماییەکان وه لەژێر کارى سەرخۆشى یان بێهۆشى دابن وەیان لەکاتى ڕووداوەکەدا شوفێره‌که‌ هەڵبێت(ڕابکات)بەبێ ئەوەى دەسەڵاتى تایبەتمەند بەڕووداوەکە ئاگاداربکاتەوە ئه‌وا سزا ده‌درێت به‌ به‌ندکردن‌ (سجن) له‌ (٧)حه‌وت ساڵ که‌متر نه‌بێت و له‌ (١٠)ده‌ سال زیاتر نه‌بێت ، يان به‌ غه‌رامه‌يه‌ك كه‌ له‌ (٣٠٠٠٠٠٠)سێ ملیۆن دینار که‌متر نه‌بێت و له‌ (٥٠٠٠٠٠٠) پێنج ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت.
برگه‌ی چواره‌م…
ئەگەردواى ئەوەى کەڕووداوەکە ڕوویدا هەروەک لەبڕگە (٣)هەمان ماددەدا هاتووە ئه‌وکه‌سانه‌ی ده‌بنه‌ هۆى مردنی که‌سێك زیاتر(لە دووکەس بەرەو سەرەوە) وەیان مردنى کەسێك وگەیاندنى ئازار یان نەخۆشى گەورە یان دووچارکردن بە دەردوو بەڵاو نەخۆشى جەستەیى تا پلەى پەککەوتن بەکەسێک زیاتر ‌ئه‌وا سزا ده‌درێت به‌ به‌ندکردن ‌(سجن) له ‌(١٠)ده‌ سال که‌متر نه‌بێت و له‌ (٢٠)بیست‌ سال زیاتر نه‌بێت ، يان به‌ غه‌رامه‌يه‌ك كه‌ له ‌(٥٠٠٠٠٠٠) پێنج ملیۆن دینار که‌متر نه‌بێت و له‌ (٧٠٠٠٠٠٠)حەوت ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت.

لەگەڵ بونی یاساو سزایەکی لە چەشنەشدا هێشتا بەبەردەوامی بە هۆی کەمتەرخەمی شۆفێرانەوە و پابەند نە بوونیان بە یاساکانی هاتووچۆوە خراپی ڕێگاوبانەکانەوە ڕۆژانە مەرگی ئازیزانمان دەبینین،لەگەڵ ئەوەشدا داواکاران بە مافی کەسی  واتە کەس وکاری تاوان لەسەر کراو‌‌   لە بەر تانەو لۆمەی خەڵکی یان لەبەر خاتری گیان لەدەستدانی ئازیزەکەیان و بۆ ئەوەی ڕووحی شاد بێت،وەک خێروو سەدەقەیەک بۆ مردووەکەیان لەکەسی تاوانبار خۆش دەبن،لەم حاڵەتەیشداهیچ شتێک نامێنێتەوە بۆ(ردع الغیر) واتە لەم حاڵەتەدا ئەوەی لە هێزی یاساکە کەم دەکاتەوە ئەو لێخۆشبونەیە کە کەس وکاری تاوان لەسەر کراوە بە  شێوە یەکی تر یاساکە پێشێل دەکەنەوە.!

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

گرانیی بەنزین وەک بیانووی خۆپیشاندانەکانی ئێران

هەردی مەهدی

دەمێکە خەڵک ناڕازییە و تەنها لە ساڵێکدا، هەزار خۆپیشاندانێک و گردبوونەوەی ناڕەزایی چین و توێژەکان، لە خاوەن پارەکانی بانکەکان، خوێندکاران، مامۆستایان و کرێکاران ڕویانداوە(بەدانپیانانی ڕەحمان فەزڵی وەزیری ناوخۆ) بەڵام ڕوماڵی میدیای ئێران و بێسەرکردەیی ناڕەزایەتییەکان خامۆشی کردوونەتەوە. دۆخی ئابووریی ئەوە هەر باس ناکرێت و چوونەدەرەوەی پارەی ئێران بۆ سوریا، لوبنان و یەمەنیش با بوەستێت.
بەڵام یەکێک لە کێشە هەرە قوڵەکانی ئێران ، کە قەیرانێکە و لە 2009ەوە درێژەی هەیە، ئەوەیە هەڵبژاردن و هەڵبژێردراوەکانی ناو پرۆسەکە و زمامدارانی ئومور، ناتوانن نوێنەری ڕاستەقینەی دەنگدەران بن(بەجۆرێک لە جۆرەکان هاوشێوەی عێراق و گومان لە هەڵبژاردنی و تەوزیعی کورسییەکان)، لەبەر دوو هۆی سەرەکی:
1. شورای نیگەهبان (ئەنجومەنی پاراستنی دەستور) مافی ئەوەی هەیە هەموو کاندیدەکان پاڵفتە بکات، بۆیە چەند هەڵبژاردنی دوایی ڕێژەی کاندیدی ڕەتکراوەی سەرۆکایەتی و شارەوانی و پەرلەمان چەند بەرامبەری ڕێگەپێدراوان بوون. بەمەش دەستی یەکی کاندیدی خەڵک ڕەتکرانەوە و ناچار خەڵک لەنێوان خراپ و خراپتردا هەڵیان دەبژارد. خودی ڕۆحانی ئیسڵاحی نەبوو، بەڵام لە بێکەسیدا خاتەمی کردییە کاندیدی خۆی.
2. لە دوای 2009ەوە دەوڵەت و نیزام بە خەستی خەریکی لادان و کۆتکردن و دەسگیرکردنی نەیارە ناوخۆییەکانێتی، شۆڕش لەم ساڵانەدا زۆر سەرقاڵی خواردنی کوڕەکانی خۆی بوو.
3. جیا لەمانەش خودی دەستور شیعەمیحوەری دوانزە ئیمامییە و ویلایەتی فەقیهیش لەسەروو ئەوەوە، هەر کاندیدێک دەبێت وەلای بۆ ئەو بنەمایە هەبێت نەک تەنها شیعەبێت ئەبێت ئینقلابیی و ئیسلامییش بێت. ئەمە ئۆتۆماتیک کاندیدە غەیرە لایەنگرەکانی ئەم بۆچوونە ڕەتکدەکاتەوە و مافی بەشدارییان پێنادات.
4. ئیتر با جیاکارییە نەتەوەیی و زمانیی و ئاینیی و ئاینزاییەکانی دیکەش بووەستێت.
ئەمانە و فشارە دەرەکییەکان شەرعییەت و نوێنەرایەتی لاوازکردووە و هیچ دەزگایەک ناتوانێ بە هەڵبژاردنەوە شانازی بکات، چونکە لە بنچینەدا کاندید و بەرپرسانی ئێستای حکومەت و پەرلەمان نوێنەری نوخبەی حاکم و خامەنەیین نەک نوێنەری پلەیەکی خەڵک.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

ئەمریکا- تورکیا 

بورهان محەمەد فەرەج

پەیوەندی نێون ئەمر یکا و تورکیا پەیوەندیەکی نوێ نیە ،بەڵکو تاڕادەیەک مێژینەیە لەناوچەکەدا ،لە دوای روخانی دەوڵەتی عوسامانیەوە کەمالیستەکان ھێدی ھێدی تێکەڵ بە کەڵتورو سیاسەتی رۆژئاوا بوون پەیوەندی و بەرژەوەندیاکانیان لە مەڕ ئابووری ،سەربازی….. تاد. تێکەڵ بەوان کرد.

ئەمریکاش گرنگیەکی زۆری بەتورکیا داوە بەتایبەت لەڕوی ئابووری و سەربازیەوە لەدەرچەی ھاوپەیمانی ناتۆ وە بەرانبەر بەو وڵاتانەی لە ھاوپەیمانی وارشۆ بوون لە بلۆکی یەکێتی سۆڤیەتدا .

رۆڵی تورکیا وەک ھاوپەیمانێکی بەھێزی ئەمریکا ھەژماردەکرا دژ بە شورەوی ،بەتابەت لەدوای رۆخانی رژێمی شاھنشاھی لەئێران کە ئەو کات شا بە پاسەوانێکی بەھێزی کەنداو ھەژماردەکرا ، بۆ پاراستنی بەرژەوەندیەکانی ئەمریکا رۆڵی گەورەی بینی لەناوچەکەدا.

ھەرچەندە تورکیاو ئێران وەک دوو دەوڵەتی دژ بەیەک مێژوویەکی کۆنیان ھەیە لەشەڕی چاڵدێرانەوە تاێیستا ئەو برینانە خۆش نەبونەتەوە ، ھەر دوو دەوڵەت خۆیان بە وارسی سەفەوی و عوسمانی دەزانن. بەڵام ئەمریکا ھەریەکەیانی بەشێوازێک بەکار دەھێنا لەکاتی پێویستدا، بەتایبەت ھاتنەسەر دەسەڵاتی« Akp »بۆسەر کورسی حوکم بەردەوام خۆی وەک دەمڕاستی دەوڵەتانی ئیسلامی ھەژمار دەکرد.

ھەرچەندە زۆرێک لەو دەوڵەتانە بەتایبەت کۆماری ئیسلامی ئێران و دەوڵەتە عەربیەکان ئەو نەزعەی ئۆردۆگانیان پێ قبوڵ نەبوو، بەڵام تورکیا ھەندێکی بە لاساری و زۆرە ملێ جێبەجێ دەکرد،وەک چۆن ئێرانیش خۆی بەنوێنەری شیعە گەرای ناوچەکە زانیوەو پەلی خۆی ھاویشتووە بەھەمان شێوەی تورکیا دەستی وەرداوەتە رەنگڕشتنی سیاسەتی ناوچەکە،بەڵام ئێران و تورکیا ھەردووکیان وەک دیفاکتۆ کاریگەریان لەسەر روداوەکانی خۆرھەڵاتی ناوەڕاست ھەبوو و ھەیە بەئێستاشەوە.

بەڵام تورکیا لەھاوکێشەکاندا بەرانبەر بە ئەمریکا متمانەی بەخۆی ھەبووە، بەتایبەت لەڕووی جیوپۆلۆتیک و بەھێزیی سوپاگەورەکەیەوە ،کە دووەم سوپایە لەریزی ھاوپەیمانی ناتۆدا،ھەمیشە ئەو دوو فاکتەری کردۆتە فشارو داردەستی خۆی بۆ گفتوگۆکردن لەگەڵ ئەمریکادالەمفاوەزاتەکاندا.

بەردەوام ئەوروپا و ئەمریکا رەخنەو سەرنجیان لە دەوڵەتی تورکیا ھەبووە بەتایبەت لە دۆسیەی مافی مرۆڤ و پێشێلکاریەکانی ،ئەم فاکتەش پێشمەرجی ئەوروپا بووە بۆ وررگرتنی تورکیا لە یەکێتی ئەوروپا .ھەرچەندە ھەندێک ھۆکاریتریش ھەن لەپشتپەردەوە بەتایبەت پەیوەندی بەقوڵا رەھەندی ئیسلام و ئیسلامگەراوە ھەیە، کارێکی سانانیە دەوڵەتێکی ئیسلامی بچێتە نێو ئەوروپاوە.
جگە لە چەندین نیگەرانی تری ئەمریکا و رۆژ ئاوا لەتورکیا ھەن وەک :

١- نیگەرانیەکانی ئەمریکا لە بەرانبەر تورکیا ھەر لە ساڵی ٢٠٠٣ دەستی پێکرد.بەتایبەت ئەوکات بواری سوپای ئەمریکاو ھاوپەیمانانی نەدا قائیدەی ئەنجەرلیک بەکار بێنن و لە خاکی تورکیاوە بێزەکانیان بچنە نێو خاکی عێراقەوە.

٢- نیگەرانی ئەوروپاو ئەمریکا لەسەر دۆسییەی کوردو مافی مرۆڤ ھۆکارێکیتر بوو.

٣- جیاوازی دیدو بۆچونیان لەسەر مامەڵەکردنی تورکیا لەگەڵ سوریا بەگشتی( رژێمی ئەسەد،رۆژئاوا،داعش )

٤- نیگەران بوو لە دەستێوەردانی تورکیا بۆ ناوچەی قەڵەمڕەوی دەوڵەتی عوسمانی جێبەجێکردنی پیلانی بیرۆکەی داود ئۆگلۆ وەک ئەوەی لەکتێبی ( العمق الستراتیجی) ەکەیدا ھاتووە بەتایبەت سەرتاتکێی ئۆردۆگان لە رووداوەکانی بەھاری عەربیدا بۆ میسر و لیبیا….تاد.

٥- ئەمریکا نیگەران بوو لە قوڵکردنەوەی پەیوەندیەکانی لەگەڵ روسیا لەبواری ئابووری و تەکنەلۆژیای سەربازی دا.

٦- داکۆکیکردنی ئۆردۆگان لە سیاسەتی ئێران بەرانبەر عەرەبستانی سعودیە بەتایبەت لە سەر ھێرشەکەی ئێران بۆسەر کێڵگە نەوتیەکانی ئارمکۆ.

ئێستاش نەک تەنھا کورد بەڵکو عەرەب بەگشتی میسر ،سعودیە…..تاد ناڕازین لە سیاسەتی تورکیا، ئەوەبوو کۆمکاری عەرەبی لەدوا کۆ بوونەوەی خۆیدا ئیدانەی سەرکێشێکەی تورکیان کرد بۆ سەر رۆژئاواو سوریا.
ئێستاش زۆربەی ھەرە زۆری وڵاتان و گەلانی دونیا دژ بەسیاسەتی تورکیان و رۆژانە خۆپیشاندان دژ بەتورکیا دەکرێت، بەڵام ئێستا کێشەکانی ئێران لە ئەولەوێتی ئەجیندەی کارەکانی ئەمریکایە لە خۆرھەڵاتی ناوەڕاستدا بۆیە نایەوێت لەم ھەلومەرجە ھەستیارەدا لەگەڵ دوو دەوڵەتی گەورەی چەقی کێشەکان لەیەککاتدا قەیران درووست بکات بەتایبەت ئێستا لەسەر دۆسێیەی عێراق و لوبنان کاردەکات دژ بەئێران،
سەرنجام بەرژەوەندی بریاری مانەوەو گەشەپێدانی پەیوەندیەکانن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان