ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

پۆتين بۆ ئەردۆغان: كورد بەشێكی سوریایە و نابێت پشتگوێ‌ بخرێن

خەڵك- بەشی هەواڵ
كۆبوونەوەی سەرۆكی ڕوسیا و توركیا لە سووچی كۆتایی هات و لە كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەوانیدا ڤلادیمیر پۆتین ڕایگەیاند، كوردەكان بەشێكی گرنگی سوریان و نابێت پشتگوێ‌ بخرێ.

ڤلادیمیر پۆتین، سەرۆكی ڕوسیا لە كۆنفرانسێكی ڕۆژنامەوانی هاوبەش لەگەڵ ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆكی توركیا لە سووچی، ڕایگەیاند، “لەگەڵ سەرۆكی توركیا لە كۆبوونەوەكەمان ئۆپەراسیۆنە سەربازییەكەی ئەنقەرەمان لە باكووری سوریا تاوتوێ‌ كرد، لەگەڵ ئەوەشدا باسمان لەوەكرد، كە كوردەكان بەشێكن لە سوریا و نابێت پشتگوێ‌ بخرێن، دەبێت كوردەكان لە گفتووگۆكانیان لەگەڵ دیمەشق كار بۆ جێكردنەوەی مافەكانیان بكەن لە دەستوری وڵاتەكەدا”.

بە وتەی پۆتین، “نابێت هیچ تەگەرەیەك بخرێتە بەردەم كارەكانی لیژنەی دەستوری لە سوریا، لەگەڵ ئەمەشدا سەرۆكی توركیا باسی لە ئامانجی سەرەكی ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنەكەی كردووە لە سوریا، كە بۆ پاراستنی ئاسایشی وڵاتەكەیەتی”.

هەروەها دەڵێت: “پێویستە هێزە بیانییەكان لە سوریادا پاشەكشە بكەن و یەكپارچەیی خاكی سوریا بپارێزرێت”.

لەبەرانبەردا ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، هەر لەو كۆنفرانسە ڕۆژنامەوانییەدا ڕایگەیاند، “لەگەڵ سەرۆكی ڕوسیا پرسی سەرەكی گفتوگۆكانمان لەبارەی سوریاوە بووە، ئێمە بەپێویستی دەزانین، كە نابێت ڕێكخراوەكانی پەكەكە و پەیەدە لەسەر سنورەكانمان بمێنن، ئامانجی سەرەكی ئۆپەراسیۆنەكەشمان لە باكووری خۆرهەڵاتی سوریا بۆ ئەو مەبەستەیە”، ڕەتیشیكردەوە چاویان لە خاكی سوریا بێت.

سەرۆكی توركیا دەڵێت: “ئەوان دەیانەوێت ئاسایش و سەقامگیری لە سوریا بەرقەرار بێت و پەنابەران لە ناوچەی ئارام نیشتەجێ‌ بكرێن، یەكەم هەنگاویشیان لەو بارەیەوە نیشتەجێكردنی یەك ملیۆن پەنابەر دەبێت لە ناوچەی ئارام لە باكووری خۆرهەڵاتی سوریا”.

ئەم قسانەی ڤلادیمیر پۆتی،ن سەرۆكی ڕوسیا و ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆكی توركیا، لە دوای كۆبوونەوەیەكی نێوانیان بوو، كە چەند كاتژمێرێكی خایەند و تێیدا پرسی سوریا و پەرسەندنی ڕووداوەكان لە باكووری خۆرهەڵاتی سوریا، پرسی سەرەكی بوو.

لای خۆشیانەوە هەردوو وەزیرانی دەرەوەی ڕوسیا و توركیا خاڵەكانی ڕێككەوتنەكەیان خوێندەوە و بەپێی ڕێككەوتنەكە، گرێ‌ سپی و سەرێ‌ كانی لەچوارچێوەی ناوچەی ئارام دەبن و هێزەكانی هەسەدەی لێ‌ نامێنن و دەوریەی هێزی هاوبەشی توركیا و ڕوسیای لێ‌ دەبن.

هەر بەپێی خاڵەكان، هێزە كوردیەكان لە مەنبج نامێنن.

جیهان

كرملن: هێز ڕەوانەی لیبیا ناكەین

خەڵك – بەشی هەواڵ

وتەبێژی كۆشكی سەرۆكایەتی ڕوسیا (كرملن)، ڕایدەگەیەنێت، سەرۆكی ڕوسیا تا ئێستا هیچ فەرمانێكی لە بارەی ڕەوانەكردنی هێز بۆ لیبیا دەرنەكردووە.

دمیتری بیسكۆڤ وتەبێژی كۆشكی سەرۆكایەتی ڕوسیا (كرملن)، لە كۆنفڕانسێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند: “ڤلادیمیر پوتن، فەرماندەی باڵای هێزە چەكدارەكانی ڕوسیایە و تا ئێستا هیچ بڕیارێكی بۆ ناردنی هێزی سەربازی بۆ لیبیا دەرنەكردووە و هیچ سەرباز و هێزێكی ڕوسیا لە لیبیا بوونیان نییە”.

پێشتر، دامەزراوەی میدیایی (بی.بی.سی) بڵاویكردبووەوە، تەرمی ئەفسەرێكی ڕوسیا لە كەرتی “ئورینبۆرگ”ی ناوەڕاستی ڕوسیا بە خاك سپێردراوە، ئەگەری زۆر لە ئارادایە ئەو ئەفسەرە ڕوسیاییە لە لیبیا كوژرا بێت، لەوبارەیەوە بیسكۆڤ وتی: “ئێمە هیچ زانیارییەكمان لە بارەی ئەو پرسەوە نییە”.

جێی ئاماژەیە، ڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا ڕایگەیاندبوو، بانگەشەكانی ڕوسیا لەگەڵ واقیعدا یەك ناگرنەوە، چونكە ڕوسیا لە لیبیا لە ئاستێكی هەرە بەرزدا دەستتێوەردانی هەیە.

ك.ج

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

سەركەوتن ڕادەگەیەنێت
بەشار ئەسەد: حەلەب باجێكی گەورەیدا

خەڵك- بەشی هەواڵ
سەرۆكی سوریا دوای كۆنتڕۆڵكردنەوەی تەواوی پارێزگای حەلەب ڕایگەیاند، حەلەب باجێكی گەورەیدا و دڵسۆزی خەڵكەكەی بۆ نیشتمان و سوپا هەموو هاوكێشەكانی ئاوەژووكرد.

بەشار ئەسەد، لە وتارێكیدا، كە لەلایەن ئاژانسی دەنگوباسی فەرمی سوریا (سانا)وە بڵاوكرایەوە ڕایگەیاندووە، “دەبوو حەلەب ئەو باجە گەورەیە بدات، كە هاوتای گەورەیی گەل و نیشتمانپەروەوریی و هەڵوێستەكانییەتی، ئەوان بەرگەی چەندان ساڵ بۆردومان و گەمارۆی توند و قوربانیدانێكی زۆریان گرت، بەڵام كڕنوشیان نەبرد و خۆیان بەدەستەوەنەدا”.

بە وتەی ئەسەد، “سەركەوتن لە شەڕدا مانای سەركەوتن نییە لە جەنگ، بەڵام ئەمە لە لۆجیكی سەربازیدایە، كە پشت بە كۆتایی و بەرەنجامەكان دەبەستێت، بەپێچەوانەوە لە لۆجیكی نیشتمانیدا سەركەوتن لەگەڵ سەرەتای خۆڕاگریدا دەستپێدەكات، بۆیە لە ڕوانگەی ئەو لۆجیكەوە دەڵێین حەلەب سەركەوت.. سوریا سەركەوت”.

هەر لە وتارەكەیدا، بەشار ئەسەد، سەرۆكی سوریا ڕایگەیاندووە، “هەموومان بەسەر ئەو ترسەدا سەركووتین، كە هەوڵیان دەدا لە دڵماندا بیچێنن، سەركەوتین بەسەر ئەو دێوەزمەیەی، كە دەیانویست لە عەقڵماندا بیڕوێنن، بەسەر پەرتەوازەبوون و ڕق و كینە و ناپاكیدا سەركەوتین”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

كۆڤد ناینتین، بەهێمنی زاناكانیش دەكوژێت

لوقمان غەفوور

زانكۆی هواتشۆنگ بۆ زانست و تەكنۆلۆژیا بڵاویكردەوە، كە زانا و ئەكادیمی چین (دوان تشینانگشنگ)، مامۆستای زانكۆكەیان بە هۆی ڤایرۆسی كۆرۆنا (كۆڤد ناینتین) گیانی لەدەستداوە.

دوان ئەندازیاری بواری پیشەسازی ئامێری نانۆ تەكنۆلۆجیا و كۆمەڵەی ئەكادیمیای چینی ئەندازیاری (سی ئەی ئی) و سەرپەرشتیاری دكتۆرا لە زانكۆی هواتشۆنگ لە تەمەنی 86 ساڵیدا گیانی لەدەستداوە.

بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆنا Covid-19 ڕۆژ لەدوای ڕۆژ ژیان لە كەرتی هێبی قورستر دەبێت، بە جۆرێك ئێستا لە ناوچە دوورە دەست و گوندییەكانی ناوچەكە هیچ پەیوەندییەكیان بە سەنتەری شارەكانەوە نەماوە و 24 ملیۆن كەس دابڕاون لە هەموو كەرتەكانی تری چین.

لەدوای دۆخە نائارامەكەی چین، وڵاتانیش نائارامیان لێنیشتووە. كۆمپانیایەكی بایۆتەكنۆلۆژی ئەمریكی كوتانێكی دژی ڤایرۆسی كۆرۆنا ئاشكرا كردووە. دوای سێ سەعات لە گەیشتن بە ریزبەندنی جینیۆمی ڤایرۆسەكە لە مانگی جێنیوەری 2020 .

د. جۆزیف كیم سەرۆكی كۆمپانیای ئینیوڤیۆ بۆ دەرمانسازی و سەرۆكی جێبەجێكار لە ویلایەتی بنسلڤانیا بە فۆكس نیوزی راگەیاندووە كە زانایان لە تاقیگەی سان دیگۆ، ئەو ئەركەیان گرتۆتە ئەستۆ و داهێنانەكەیان كردووە. دەشڵێت: “لەم قۆناغەدا ئامانجەكە پاراستنی گیانی هاووڵاتیانی ئەمریكییە”.

كۆمپانیا ئەمریكییەكە بەهاوبەش لەگەڵ كۆمپانیای پەكین ئەدڤاكسین-ی چینی، ئەركی بەرهەمهێنانی ڤاكسینەكە ئەگرنە ئەستۆ. كۆمپانیای ئینیوڤیۆ بۆ ئەو مەبەستە 9 ملیۆن دۆلاری پێبەخشراوە لەلایەن بێل گێتس –ی ملیاردێری ئەمریكی وەك خۆبەخش.

هەروەها سیناتۆری ئەمریكی، تۆم كۆتۆن -یش پێیوایە كە چین تا ئێستا درۆ لەگەڵ جیهاندا دەكات دەربارەی ژمارەی راستەقینەی كۆرۆنا ڤایرۆس، بۆیە بۆ رۆژنامەی زە هێل دەڵێت: “ئەمە هەڵوێستێكی ترسناكی رژێمە سەركوتكەرەكانە كە ژمارەی راستەقینەی رووداوەكان ئەشارنەوە، چین لەسەرەتاوە تا ئێستا یەك ژمارەی راستی بە رێكخراوی تەندروستی جیهانی نەوتووە”.

ئەم لێدوانەی كۆتۆن لەكاتێكدایە ماوەی یەك مانگە كۆمپانیایاكانی ئەمریكا گەشتی نێوان ئەمریكا و چین –یان راگرتووە بەمەش زیانێكی گەورەی ئابوری بەر كەرتی فرۆكەوانی كەوتووە. رێكخراوی تەندروستی جیهان-یش دژی رێگری هاتووچۆكردنەو ئەمریكاش نكۆڵی لەوە ناكات كە ئامادەیە بۆ كەشی پێچەوانە بەڵام لە چینەوە بۆ ئەمریكا رازی نییە. لەبەرامبەر ئەو ئەگەرەی ئەمریكاشدا، هوا تشوینگیانگ وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی چین –یش دەڵێت:”ئەوە نیەتێكی باش نییە”.

بەرپرسانی كۆشكی سپی هەنگاوەكەی ئیدارەی ترەمپ بەپەسەند دەزانن و پێیانوایە خۆپاراستن باشترین چارەسەر بەرامبەر ڤایرۆسەكە، دەشڵێن:”بەپێی ئاماری فرۆكەوانی رۆژانە 20 هەزار چین-ی لەكاتی ئاسایی سەردانی ئەمریكا دەكەن”.

-ئێستا دۆخەكە بە كوێ گەیشتووە:

*تا رۆژی 17ی فێبریوەری: 71 هەزار و 330 كەس لە جیهاندا تووشی نەخۆشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون.

* تا ئێستا: 1,775 كەس بە نەخۆشییەكە مردوون، كە چوار كەسیان لەدەرەوەی وڵاتی چینە.

*یەكەم حاڵەتی مردن: ئەمڕۆ 17ی فێبریوەری لەئەوروپا و لە وڵاتی فەرەنسا تۆماركرا. ئەویش دوای ئەوەی لە ئەفریكا و لە میسر دوو رۆژ لەمەوبەر یەكەم حاڵەتی مردن تۆماركرا و لە ژاپۆن و تایوانیش دوو كەس مردوون.

* دراوسێكانی چین: لە نێو ئەو دراوسێیانەی چین-دا، ژاپۆن زۆرترین حاڵەتی تووشبووی تێدا تۆماركراوە كە 414 كەس. بەدوای ئەودا سەنگاپۆرە كە 75 كەسە.

*سەرۆكی چین (شی جین بینگ): لەكۆتایی 7ی جێنیوەری 2020 رایگەیاند:”هەموو رێوشوێن و پێداویستییەك بۆ بەرگری لە تەشەنەسەندنی ڤایرۆسەكە گیراوەتەبەر”.

*بەرزبوونەوە لە ژمارە: ئەم هەفتەیە بەرزبوونەوەیەكی بەرچاو لە ژمارەكاندا دەبینرێت، 15 هەزار كەس تووشبووە لە رۆژێكدا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان