ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

کورد: بوویەکی فریودراو یان بوویەکی بێ گوتار!

عەتا قەرەداخی

 

“خوێنی هەر کەسێکی کورد لە هەر پارچەیەکی کوردستان لە هەر پێناوێکدا بڕژێت ىێجگە لە سەربەخۆیی و دەوڵەت بەفیڕۆ دەڕوات چونکە هیچ دەستکەوتێکی تر لە ئاستی بەهای ئەو خوێنەدا نیە”. کەواتە با لێرەوە بپرسین ئایا ئەو هەموو خوێنەی کورد لە راپەڕینی بەدرخانیەکانەوە تاکو ئێستا رژاوەو ئێستاش دەڕژێت لە پێناوی چیدا بووە بۆ چیە؟ ئایا ئەوەی بەدەستهاتووە بایی ئەو هەموو خوێنە دەبێت؟ ئایا بێجگە لە بەشێکی باشووری کوردستان و ئەو بەشەی رۆژئاوا کە ماوەی چەند ساڵێکە کورد خۆی بەڕێوەی دەبات خەباتی کورد لە هەر چوار پارچەی کوردستان چی بەرهەمهێناوە؟ ئایا سەرباری ئەو هەموو خەبات و قوربانیدانە، حۆکاری ئەو دەستکەوتە کەمە پەیوەندی بە چیەوە هەیەو هۆکارە سەرەکیەکانی چین و کێن؟ داگیرکەران هۆکاری سەرەکین؟ سیاسەتی نێو دەوڵەتی بەرپرسیارە؟ یان کورد خۆی هۆکاری سەرەکیە؟ ئەگەر کورد خۆی هۆکاری سەرەکیە، ئایا کەموکورتیەکە جەماوەرە یان حیزبەکان؟ ئەگەر هۆکار حیزبەکانن، ئایا پێشمەرگەی حیزبەکان بێ تواناو بێ ئیرادەن، یان کەموکورتی و بێ توانایی و بێ بەرنامەیی و نەبوونی پرۆژەی نەتەوەیی نەبوونی دیدو تێڕوانینی ئایندەیی لە ئەستۆی سەرکردایەتی حیزبەکانەو گرفت بڕوانەبوونی زۆرینەی حیزبی کوردی و سەرکردایەتیەکانیانە بە سەربەخۆیی کوردستان؟

بێگومان ئەگەر چاوێک بە مێژووی حیزبی کوردیدا بگێڕین، بەئاشکرا دەبینین زۆرینەی هەرە زۆری حیزبی کوردی لەهەر چوارپارجەی کوردستان نەک بەرنامەی سەربەخۆییان نیەو کاری بۆناکەن راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ وەکو حیزبی ئەو نیشتیمانانە کاردەکەن و دەجوڵێن کە کوردستانیان بەسەردا دابشکراوەو ئێستا داگیرکەری کوردستانن. زۆرینەی حیزبەکانی ئێستای کوردستان لەسەر هەمان بەرنامەی حیزبە شیوعیەکانی ئەو دەوڵەتە داگیرکەرانە دەڕۆن کە کوردستانیان داگیرکردووەو بەرنامەی حیزبە شیوعیەکان بریتی بوو لە دیموکراتی بۆ دەوڵەتی سەردەستەو داگیرکەرو ئۆتۆنۆمی بۆ نەتەوەی کوردی وڵات داگیرکراو و ژێردەست. بەرنامەی زۆرینەی بزووتنەوەو حیزبە کوردیەکان با ناوی جۆراوجۆریشیان لە خۆیان نابێت بەڵام لە گەوهەردا لە سنووری هەمان بەرنامەدان کە ئەویش بریتیە لە بە دیموکراتیکردنی دەوڵەت لە ژێر ناوی دیموکراتی گەلان و پێکەوە ژیان و چەمکی هاووڵاتیبوون و پاراستنی یەکێتی نیشتیمان.

ئەگەر سەیری حیزبەکانی رۆژهەڵات بکەین، تاکو ئێستاش بە یاشکراو بێترس باسی روخاندنی کۆماری ئیسلامی و بە دیموکراتیکردنی ئێران و ئۆتۆنۆمی بۆ کوردستان دەکەن. حیزبەکانی باکوری کوردستان بە تایبەتی پارتی کرێکاران و پارتی گەلی دیموکرات، هەردووکیان باسی بە دیموکراتیکردنی سیستێمی فەرمانڕەوایی تورکیا دەکەن. تەنانەت پارتی کرێکاران کە سەرەتا وەکو پارتێکی نەتەوەیی لیبراڵ خۆی نمایش کردو باسی دەوڵەتی کوردستانی دەکرد، ئێستا دوورو نزیک باسی سەربەخۆیی و جیاکردنەوەی کوردستان و پێکهێنانی دەوڵەتی نەتەوەیی کوردی ناکات و باسی برایەتی کوردو تورک و پێکەوە ژیان و دیموکراتی تورکیا دەکات، هەمان شێوەی هەدەپە، لەکاتێکدا نەک هەر کوردی باکور بەڵکو زۆرێک لەو کوردانەی بەشەکانی تریش کە بڕوایان بە سەربەخۆیی و پێکهێنانی دەوڵەتی سەربەخۆی کوردیی هەبوو، ئومێدی زۆریان لەسەر پارتی کرێکارانی کوردستان هەڵچنیبوو. ئێستا بە ئاشکرا دیارە کورد لە باکوریش پرۆژەی سەربەخۆیی و جیاکردنەوەی کوردستان و پێکهێنانی دەوڵەتی کوردی نیە.

ئەگەر سەیری باشووریش بکەین ئەوا لە دوای شێخ مەحموودی حەفید کە ئەو بە ئومێدی درووستکردنی دەوڵەت و بوون بە مەلیک بوو، ئیتر بەرزترین ئاستی داخوازیەکانی کورد لەم بەشەدا ئەوە بووە کە لە ریفراندۆمدا خەڵکی سەربەخۆخوازی کوردستان دەنگیان بۆ سەربەخۆیی کوردستان دا، بەڵام ئەوەش نەبووە بنچینە بۆ راگەیاندنی سەربەخۆیی و دەوڵەت. دیارە هەروەک لە بەرگی دووەمی گوتاری ناسیونالیزمی کوردیشدا بەدرێژی شیکردنەوەی گوتاری حیزبەکانی باشوورمان کردووە، بێجگە لەو رووکەشە سادەی گوتار کە ریفراندۆمی بەرهەمهێنا، گوتاری نەتەوەیی لە ئاستێکی سادەدایەو وابەستەبوون بە عێراقەوە هێشتا لای رووبەرێکی فراوانی حیزبەکانی باشوور بەهێزو باڵادەستەو تەسلیمکردنەوەی رووبەرێکی فراوانی کوردستانیش بە عێراق دوای ریفراندۆم باڵادەستبوونی هەژموونی گوتاری عێراقچێتیە بەسەر گوتاری کوردیدا، بەجۆرێک باسکردنی کوردو کوردایەتی و کارکردن بۆی بەرزنابیتەوە بۆ دەرچوون لە چوارچێوەو سنووری عێراقیبوون و عیراقچێتی. واتە ئەو خەباتە دوورودرێژەی لە ساڵی ١٩١٥ بەدواوە کوردی باشوور کردوویەتی و ئەو هەموو خوێنەی بەخشیوێتی نەیتوانیووە هەڵوێستی رەتکردنەوەی عێراق لە بەرنامەو پەیڕەو و کارکردنی رووبەرێکی فراوانی بزووتنەوەو حیزبەکانی باشووری کوردستاندا درووست بکات.

ئێستا بارودۆخی رۆژئاوا لە بەشەکانی تر لەبەرچاوترە، بە تایبەتی ئەو نەبەردیانەی کە شەڕڤانانی رۆژئاوا لە ماوەی پێنج ساڵی رابردوودا بەرامبەر بە دڕندەکانی دەوڵەتی خەلافەت لە لایەک و لە هێرشی سوپای داگیرکەی تورک و خەلیفە ئەردگان پێشتر بۆ سەر عەفرین و لە چەند رۆژی رابردووشدا بۆ سەر سەرێکانی و ناوچەکانی تر، کوردی رۆژئاوای نادیار و نائامادەی گواستەوە بۆ حاڵەتی دیارو ئامادە. لە زیهن و خەیاڵ و رووبەری یادەوەری  رووبەرێکی فراوان لە مرۆڤایەتی و دامودەزگا دەوڵەتی و سیاسی و میدیاییەکانی دنیادا، کورد بوو بە ناوێکی ئاشنا و جارێکی تریش وەکو هەتیووە بەجێهێڵراو و ناپاکی لێکراوەکانی دنیا باس دەکرێت. ئەمەریکا لە ماوەی چەند ساڵی رابردوودا، سەرباری ناڕەزاییەکانی تورکیا، پەیوەندی بەهێزی لەگەڵ کوردانی رۆژئاوادا هەبووەو چەندینجار بارخانە چەک و تەقەمەنی بۆ پەیەدە ناردووەو وەکو هاوپەیمانی خۆی باسی دەکرد، کەچی لەناکاوێکدا سەرۆکە ناهاوسەنگەکەی ئەمەریکا وەکو بەرجەستەکەری چەمکی نائینسانانەی لیبرالیزمی نوێ، لە پێناوی بەرژەوەندیە مادییەکانی وڵاتەکەیدا، کوردی وەکو بێ بەهاترین بوونەوەر بەتەنیا بەجێهیشت. بێگومان کوردستان تاکو ئێستا نەبووەتە عەرەبستانی سعودیە، بۆ ئەوەی ئەمەریکا وەکو مانگا بیدۆشێت. چواندنی سعودیە بە مانگا گەوهەری تێڕوانینی سیستێمی سەرمایەداری لیبریالیزمی نوێیەو لەو روانگەیەشەوە، ئەوەی گرنگە شیرەکەیە، مانگاکەو خاوەنی مانگاکەش هیچ بەهایەکیان نیە. هەر بۆیە هەر جۆرە پشبەستنێکی کورد بە ئەمەریکا هەمیشەیی نیەو هەمان دەرئەنجامی پشبەستنی ١٩٧٥ ی کوردی باشوور بە ئەمەریکاو پشتبەستنی ئەمجارەی کوردی رۆژئاوای دەبێت بەو دەوڵەتە.

ئایا کوردی رۆژئاوا کە لە ماوەی چەند ساڵی رابردوودا دەسەڵاتی بەسەر وڵاتەکەی خۆیدا کردووە، هەڵگری پرۆژەی نەتەوەیی کوردی بووە، واتە ئایا کوردی رۆژئاوا پرۆژەی سەربەخۆیی و دروستکردنی دەوڵەتی هەیە؟ یان ئەویش هەمان شێوەی کوردی بەشەکەنی تری کوردستان دەیەوێت لە چوارچێوەی کۆماری سوریای عەرەبیدا بمێنیتەوە؟  راستە کوردی رۆژئاوا کانتۆن و دەسەڵاتی خۆسەریی دروستکردووە، بەڵام ئەوەی کردوویەتی لە چوارچێوەی دەسەڵاتی یەکەی بچووکی خۆبەڕێوەبردن دەرناچێت کە ئەوەش لە روانگەی گوتاری نەتەوەییەوە لە چوارچێوەی گوتاری هەرە ناتەواودا پێناسەدەکرێت کە گوتارێکی ناوچەیی یان هەرێمایەتیە و نە خاسێتی گوتاری نەتەوەیی و نە رەهەندی نەتەوەیی و نیشتیمانی یەکگرتووی هەیە. هەروەک لە لایەکی ترەوە روانینێکی ئایندەییش بۆ جیاکردنەوەی ئەو بەشەی کوردستان و دەرهێنانی لە ژێر سایەی دەسەڵاتی داگیرکەری سووری، نە بوونی هەیەو نە باسیش دەکرێت. کەواتە ئاشکرایە مانەوەیەکی لەوجۆرەی کوردی رۆژاوا پەیوەندی بە شەڕی دڕندەکانی دەوڵەتی خەلافەتەوە هەیەو وەکو ئەوە وایە لە بۆشایدا هەڵواسرابێت چونکە ئاشکرایە داعش بوویەکی نەمر نیەو کۆتایی دێت و دەریشکەوت سیاسەتی روسیاو ئێران بۆ هێشتنەوەی ئەسەدو رژێمەکەی لە سیاسەتی ئەمەریکا سەرکەوتووتر بوو، واتە رژێمی ئیستای سووریا دەمێنێتەوە. کەواتە لە نەمان یان تەواو لاوزبوونی داعش ومانەوەی ئەسەدو رژێمەکەیدا، کوردی رۆژاوا چی دەکات و رووبەڕووی چی دەبێتەوە؟

ئەمەریکا رایگەیاند دەوڵەتی خەلافەتیان لەناوبردووە، کە ئەوە درۆیەکی گەورەیەو تاکو ئێستا مەترسیەکانی ئەو رێکخراوە تیرۆریستیە ماون، راگایەندنەکەی ئەمەریکا بە تایبەتی ترامپ پاساو بوو بۆ پشتکردن لە کوردەکان و بوارکردنەوە بۆ هاوپەیمانە ستراتیژیەکەیان کە تورکیایە بۆ ئەوەی چی دەوێت بیکات. وەکو بینیمان سوپاکەی خەلیفە ئەردۆگان لە ژێر ناونیشانی “کانی ئاشتی”دا پەلاماری رۆژاوای دا. بێگومان ئەو ناونیشانە بەڵگەی بێ شەرمی و بێ روویی و بێ ئابڕوویی ئەردۆگان و سیستێمی داگیرکەری دەست بەخوێنسووری تورکی هەمەجە، چونکە لە دروستبوونی دەوڵەتی کەمالیستەوە ئەو داگیرکەرە خوێنڕێژە بەتەنیا زمانی چەک و کوشتن و بڕین و وێرانکردن دەزانێت، ئیتر چۆن لە رووی دێت باسی ئاشتی و کانی ئاشتی بکات!

کوردی رۆژئاوا کە هێشتا پاڵەوانانە بەرپەرچی سوپای داگیرکەری تورکی دەدایەوە، کەچی بە ناوەندگیری ئەو گەماڵە پیرەی کە چاوەڕوانە دڕندەکانی تر نێچیرێک راوبکەن وئەمیش دوای ئەوان ئێسقانەکانی بکڕینێتەوە، جارێکی تر سوپا شکستخواردووەکەی بەشار ئەسەدیان بانگهێشتی کوردستان کردەوە، کە بەخوێنی هەزارەها رۆڵەی کورد رزگارکرابوو. لە هەموویشی خراپتر بەو ئەندازەی سەربازەکانی ئەسەد هاواریان دەکرد ” خوداو سوریاو ئەسەدو بەس”، بەشیک لە بەرپرسە کوردەکانیش باسی یەکێتی خاکی سوریاو پاراستنی سوریا و پاراستنی سەروەری نیشتیمان واتە سوریایان دەکرد لە هێرشی داگیرکەری تورک. واتە لە قسەی بەشێک لە بەرپرسە دیارەکانی رۆژاوادا ناوی سوریاو یەکێتی خاکی سوریاو پاراستنی سەروەری سوریا تا ئەندازەیەکی ئاشکرا جێگای رۆژاوا و کوردیان گرتەوە. کە ئەمەش لە ئاستیکی قوڵتردا لاوازی پرۆژەی نەتەوەیی و گوتاری نەتەوەیی کوردی دەگەیەنێت.

تورکیا بە مەبەستی ئەوە هێرشی کردە سەر رۆژاوا کە بە قوڵایی ٣٢ کیلۆمەتر هێزەکانی هەسەدە پاشەکشە پێبکات و بە قسەی خۆی ناوچەی ئارام درووستبکات بۆ گێڕانەوەی ئاوارە سوریەکان. بەڵام دیارە مەبەستی تورکیا لە لایەک گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچەکەیە، لە لایەکی تریش بە تەواوەتی بڕینی پەیوەندیە لە نێوان رۆژاوا و باکوری کوردستاندا، ئەمە بێجگە لەوەی زۆرینەی سامانە سرووشتیەکانی رۆژاوا دەکەونە ئەو رووبەرەوە کە تورک دەیەوێت بە ناوی ناوچەی ئارامەوە دەسەڵاتی بەسەردا بکات و لە ژێردەستی هێزە کوردیەکانی رۆژاوای دەربهێنێت.

ئەمەریکا دوای فریودانی یەکەم و پشتکردن لە کوردی رۆژاوا، لە کاتێکدا سوپا داگیرکەرەکەی ئەردۆگان لە سەرێکانی لە لایەن شەڕەڤانانی پاڵەوانەوە لوتی شکابوو، کەچی بە پەلە ترامپ جێگرەکەیی و وەزیری دەرەوەی بەرپرسی ئاسایشی نەتەوەیی ناردە تورکیا بە ناوی هەوڵدان بۆ رێکەوتن، ئەوەی تورک نەیتوانی بە شەڕ هیچی لێ بەدەست بهێنێت، شاندەکەی ئەمەریکا بە ناوی رێکەوتنەوە پێشکەشیان کرد. هەندێ لەسەرکردەکانی رۆژاوا هەر زوو رایانگەیاند بەو رێکەوتنە رازینین، بەڵام ئەوەی جێگای سەرنجە هەڵویستەکانی مەزڵومی ئەبدیە کە راگەیاندنی کوردی بێ ستراتیژ و رووتکراوە لە بەرنامەی نەتەوەیی چەند رۆژێکە بەشان و باڵای ئەم کەسێتەدا هەڵدەدەن و مەترسی ئەوەی هەیە سەری لێتێکبدەن و ئەوەش ببێتە هۆی زیانی گەورە بۆ رۆژاوا. سەرئەنجام دەردەکەوێت هەرچۆن روسیا بوو بە دەڵاڵ بۆ هێنانەوەی سوپاکەی ئەسەد بۆ کوردستان، ئەمەریکاش بوو بە دەڵاڵ بۆ رزگارکردنی سوپای داگیرکەری تورکیاو تەسلیمکردنی رووبەرێکی فراوانی رۆژاوا بە تورکەکان. راستە بارودۆخی ژیانی رۆژاوا و بەرگریکردن سەختە بەڵام شەڕڤانان نەبەزیوون و پاڵەوانانە بەرگری دەکەن. دەشێ سەکردایەتی رۆژاوا پاساوی خۆیانیان هەبێت بۆ رازیبوون بە گەڕانەوەی سوپای داگیرکەری سوریا و بۆ رازیبوونیش بەوەی کە ئەمەریکا لە جوگرافیای رۆژاوا بە ناوی رێکەوتنەوە بەخشیوێتی بە تورکیا. باشە کە کورد لە رۆژاوا ئامادەبوو بەو دوو هەنگاوە ترسناکە کە هاتنی دوو داگیرکەرە بۆ کوردستان لە یەک کاتدا رازیبێت، بۆ هەر لەسەرەتاوە بێ شەڕ ئەوەی نەکرد بۆ ئەوەی خوێنی ژمارەیەکی تر لە رۆڵەکانی ئەم میللەتە بە فیڕۆ نەڕوات، چونکە وەکو لە سەرەتاشەوە گوتمان هەر خوێنێکی کورد لە پێناوی غەیری سەربەخۆیی و دەوڵەتدا بڕژێت، بەفێڕۆ دەچێت و سەرئەنجام راستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ دەبێتە خزمەت بۆ داگیرکەرانی کوردستان. بێگومان هەموو شکستە یەک لە دوای یەکانەی کورد لە هەر چوار پارچەی کوردستان دەرئەنجامی نەبوونی پرۆژەی نەتەوەیی کوردیە کە لە چوارچێوەی سەربەخۆیی و دروستکردنی دەوڵەتدا پێناسە دەکرێت و هەتا کورد نەبێتە خاوەنی پرۆژەیەکی لەم جۆرە، بەردەوام لەسەر چێوەی ئەم بازنە داخراوە دەخولێتەوەو بەکاردەهێنرێت و هەر جارەی بە شێوەیەک فریودەدرێت و سەرئەنجامیش بە تەنیا بەجێدەهێڵرێت، هەرچەندە ناوی و قوربانیدانی و ئازایەتی و بەراورد بە نەتەوەو ئیتنیکەکانی تری ناوچەکەش نزیکتربوونی لە عەقڵ و کەلتووری رۆژاواوە وێردی سەر زمانی رەمزەکانی دەسەڵاتی رۆژاواو میدیاکانی جیهانیش بێت، بەڵام هێشتا ئەم قوربانیەو هەر رۆژێک بە جۆرێک بە تەنیا بەجێدەهێڵرێت.

 

ریکلام

وتار

قه‌ڵه‌مێكی بوێر و چه‌كێكی تاریك بین

قوته‌یبه‌ فازڵ

تیرۆر كردنی نووسه‌ر و ئه‌كادیمی و توێژه‌ری بواری ئه‌منی ” هشام الهاشمی” كۆمه‌ڵێك یاده‌وه‌ری تاڵ و هه‌ندێك بیره‌وه‌ری پڕ له‌ ئازار دێنێته‌وه‌ یاد، هه‌میشه‌ قه‌ڵه‌مه‌ بوێر و چاو نه‌ترسه‌كان به‌ ڕووی تاریك بینی و مشه‌خۆرانی سه‌ر جه‌سته‌ی ئازادی ده‌بنه‌ قوربانی بیروڕا ئازاده‌كانیان، هه‌موو كات  نووسه‌رانی حه‌ق بێژ به‌ ژیانیان باجیان داوه‌.

عێراق له‌م سه‌رده‌مه‌دا به‌ قۆناغێكی زۆر هه‌ستیاردا گوزه‌ر ده‌كات ئه‌ویش بنیاتنانه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تێكی هه‌ڵوه‌شاوه‌ی بێ سه‌روه‌ری ناسه‌قامگیره‌، ده‌وڵه‌تێك كه‌ ده‌توانین بڵێین هه‌ر كووچه‌ و كۆڵانێكی، هه‌ر خێڵ و عه‌شیره‌تێكی، هه‌ر بنه‌ماڵه‌ و خێزانێكی خاوه‌نی تایبه‌تمه‌ندیه‌كی جیاوازه‌، به‌ ده‌یان گرووپی چه‌كدار كه‌ هه‌ریه‌كه‌ و له‌ به‌رژه‌وه‌ندی مه‌زهه‌ب و لایه‌نێك یاخود بۆ ده‌وڵه‌تێكی ده‌ره‌كی كار ده‌كات و به‌كار ده‌هێنرێت بێ گوێدانه‌ به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی وڵات.

كاركردن بۆ بنیاتنانه‌وه‌ی وه‌ها ده‌وڵه‌تێك كارێكی قورس و به‌ڵكو زۆر ئه‌سته‌میشه‌، له‌ ده‌وڵه‌تێكی وه‌هادا هه‌نگاونان به‌ره‌و چاكسازی و بڕینی هه‌موو ده‌سته‌ ده‌ره‌كی و به‌رژه‌وه‌ندی خوازه‌كان باجی زۆر قورسی ده‌وێت.

له‌ ماوه‌ی ساڵانی ڕابردوودا ده‌یان ڕۆژنامه‌نووس و نووسه‌ر و ڕۆشنبیر و ئه‌كادیمی عێراقی له‌ سه‌ر ده‌ستی گرووپه‌ چه‌كداره‌ مه‌زهه‌بی و تائیفیه‌كان تیرۆر كران و به‌ڵكو هه‌ندێكیان بێ سه‌ر و شوێن كران و شوێن بزر بوون.

هه‌ركات ده‌نگێكی ناڕازی به‌ به‌رژه‌وه‌ندی گرووپه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كان به‌رز بووبێته‌وه‌ به‌ ده‌یان له‌مپه‌ر و ئاسته‌نگی بۆ درووستكراوه‌ به‌ مه‌به‌ستی كپ كردنی ئه‌گه‌ر هه‌ر نه‌شكرا بێت له‌ كۆتاییدا تیرۆر كراوه‌، هه‌میشه‌ گرووپه‌ به‌رژه‌وه‌ندی خوازه‌كان دروشمی (اخر الدواء الكی)یان به‌رز كردوه‌ته‌وه‌ له‌ پێناوی خۆیاندا كه‌ ده‌ڵێت ” كۆتا چاره‌سه‌ر سووتاندنه‌ لایه‌نه چه‌كداره‌كانی عێراق به‌م نه‌فه‌سه‌وه‌ كاریان كردووه‌.

” هشام الهاشمی” له‌ ساڵانی جه‌نگی دژ به‌ داعشدا زۆر به‌ زه‌قی ده‌ركه‌وت و قه‌ڵه‌مێكی بوێر و ڕاستگۆ بوو بۆ ده‌رخستنی ڕووی خراپی داعش و ناساندنی به‌ جیهان له‌ ڕێگه‌ی نووسین و وتار و چاوپێكه‌وتن و سیمیناره‌كانیه‌وه‌ دواتریش به‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی كتێبێك له‌سه‌ر داعش كه‌ ته‌واوی ناوه‌ڕۆكی ئه‌و گرووپه‌ی تیادا ناسێنرا بوو به‌ ناوی ” تنظيم داعش من الداخل”.

جگه‌ له‌وه‌ی چه‌ندین پۆستی ئه‌منیشی وه‌رگرت به‌ مه‌به‌ستی به‌ گژداچوونه‌وه‌ی بیری تووند ئاژۆ له‌وانه‌ :

” به‌ڕێوه‌به‌ری به‌رنامه‌ی ئاسایشی نیشتمانی و به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی تیرۆر له‌ ناوه‌ندی ئه‌كه‌د، ڕاوێژكاری ئاسایش له‌ ناوه‌ندی عێراقی بۆ مافه‌كانی مرۆڤ، ئه‌ندامی لیژنه‌ی زانستی كۆنگره‌ی به‌غداد بۆ به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی تیرۆر ….چه‌ند پۆستێكی ئه‌منی تریش “.

هاشمی له‌ كاتی شه‌ڕی دژ به‌ داعش میوانی نیمچه‌ هه‌میشه‌یی شاشه‌كانی ته‌له‌فزیۆن بوو بۆ ناساندن و به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی ئه‌و ڕێكخراوه‌، دوای كۆتایی هێنان به‌ حوكمی داعش هاشمی جارێكی تر ده‌ركه‌وته‌وه‌ و له‌ شاشه‌ی ته‌له‌فزیۆنه‌كانه‌وه‌ بووه‌وه‌ میوانی به‌رنامه‌كان به‌ڵام ئه‌مجاره‌ جیاوازتر و به‌ ده‌نگێكی دلێر داوای كرد كه پێویسته‌‌ ده‌وڵه‌ت  له‌ سه‌رجه‌م گرووپه‌ چه‌كداره‌ یاخیه‌كان پاك بكرێته‌وه‌ گرووپه‌كانی حه‌شدی شه‌عبی و چه‌كه‌كانیان له‌ چوار چێوه‌ی یاسایه‌كی تۆكمه‌دا سه‌ر به‌ ده‌وڵت كار بكه‌ن .

چه‌ند ڕۆژێك به‌ر له‌ تیرۆر كردنی نووسینێكی زۆر ورد و پڕ له‌ زانیاری له‌سه‌ر پێكهاته‌ی حه‌شدی شه‌عبی بڵاو كرده‌وه‌ هه‌ر ئه‌وه‌ش بووه‌ هۆی توڕه‌ كردنی گرووپه‌ چه‌كداره‌كان و له‌ كۆتاییدا تیرۆریان كرد.

به‌ داخه‌وه‌ مێژووی عێراق ئه‌وه‌مان بیر ده‌خاته‌وه‌ و ئه‌وه‌مان پێ ده‌ڵێت كه‌ هه‌میشه‌ ئه‌و قه‌ڵه‌‌مانه‌ی بۆ ئازادی و خۆشگوزه‌رانی تاكی عێراقی هه‌وڵ ده‌ده‌ن به‌ چه‌كێكی تاریك بین له‌ ناو ده‌برێن، میژووی عێراق به‌ سه‌دان ساڵه‌ خاكه‌كه‌ی به‌ خوێنی ئازادیخوازان ڕه‌نگ ده‌كرێت، به‌سه‌دان ساڵه‌ ڕۆڵه‌كانی ده‌كرێته‌ قوربانی به‌رژه‌وه‌ندی چه‌ند كه‌س و گرووپێكی بچووك و پاوان خواز، تیرۆر كردنی هشام الهاشمی نه‌ یه‌كه‌م كه‌سه‌ و نه‌كۆتاش، كاروانی قه‌ڵه‌مه‌ حه‌ق بێژه‌كان به‌رده‌وامیان ده‌بێت تا هه‌ره‌س به‌ چه‌كی تاریكی و دوور له‌ به‌های مرۆڤایه‌تی ده‌هێنن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

هاتنی دەروێشەکان و تێڕامانێک

هەژار نامیق
پەندێک هەیە کە دەڵێت خۆشەویستى سنور نازانێت ، ماف ئەسەندرێت نادرێت ! هاتنى بە لێشاوی دەروێشەکانی تەریقەتی قادری و بەزاندنى سنوری نێوان وڵاتان بێ گوێدانە تینویەتی و برسیەتی و گەرمای تاقەتپڕوکێن و ماندووبوون و شەکەتی بەپێ بەڕێکەوتوون چونکە پێیان وایە ئەمە مافێکى خۆیانە و نابێت ئەو دەرفەتە لە دەست بدەن کە بە خاکسپاردنی شێخی تەریقەتەکەیانە ئە گەر چاوەڕوانی مۆڵەت و مەترسی کۆرۆنا و …هتد بکەن ئەو مافەیان لە دەست ئەدا و هەر گیزنەیانئەتوانی ئەو مافەیان هەبێت .
لە هەرێمى کوردستان ٢٩ساڵە حکومەتی هەرێمى کوردستان هەیە ساڵ دوای ساڵ نادادپەروەری زیاد و زیاد ئەبێت کە هەر کەس و لایەنێک بەش بە حاڵى خۆی بەشدارەچونکە لە کۆتایی ئێمە خۆمان ڕێگامان پێ داون بە دڵى خۆیان تەراتێن بکەن و دەیان و سەدان ملیۆنێر و ملیاردێر لەم وڵاتە دروست بوون لە کاتێک لە دوای ڕاپەڕینەکەوە بە پێڵاوێکى لاستیک و دەستێک جلی شڕۆڵە هاتنەوە ناو شار ، بەڵام هەموو ساڵێک دۆخی هاوڵاتیانى هەرێمى کوردستان بەرەوخراپتر ئەڕوات دۆخی سیاسی هەرێمى کوردستان ئێستا لە خراپترین دۆخی خۆیەتی کە بەرامبەر بەغداد هێندە لاوازە ئامادەی هەموو جۆرە تەنازولێک بکات لە پێناو ئەوەی کە بەغداد مووچەی مانگێک بنێرێت بۆمان لە کاتێک ئێمە ئەمانووت کە حکومەتى بەغداد موفلیسە و بێ پارەیە عەیبەیەکى تری دەسەڵاتى هەرێمى کوردستان ئەوەیە بەردەوام ئەم قسەیە لێ ئەدەنەوە کە بەغداد لێرە گەندەڵتر ئێستاش بەرپرسێکى هەرێمى کوردستان نەهات هەرێم بەراورد بکات بەوڵاتێکى پێشکەوتوو و تەکنۆکرات و دیموکراسی ..
لە ٢٠١٤لە دوای ئابوری سەربەخۆ و هاتنى داعش و بڕینى بودجەی هەرێم دۆخی هەرێم سەقامگیری لە دەستدا و لە ئێستاش بە خراپترین دۆخی خۆی تێدەپەڕێت چونکە شیرازەی سیاسی و ئابوری و کۆمەڵایەتی ئەم هەرێمە تێکچووە بەداخەوە هیچ ئاسۆیەکی ڕوونیش نیە بۆ چارەسەرکردن و تێپەڕاندنى ئەم دۆخە . هاوڵاتیانى هەرێمى کوردستان پێیان وایە مافیان خوراوە و هەرکەسێک بدوێنیت دەڵێت پارە ی پێویست لەم وڵاتە هەیە بەڵام نایدەن و چی و چی !! مووچەخۆری هەرێمى کوردستان چارەکە مووچیەیان قبوڵ کرد نیومووچە …هتد هەمووی لەسەر هاوڵاتی و مووچەخۆری ئەم هەرێمە تاقیکراوەتەوە ئێستاش بە ٥٠-٦٠ ڕۆژ مووچەیەک ئەدەن ئەویش بە ئەو بڕینەی کە هەیە بەڵام هێشتا مووچەخۆری هەرێم خۆی بە ماف خوراو ئەزانێت و لە کاتی هەر خۆپیشاندانێکیش کەمتر لە هەزار کەسێک ئامادەن بێنە سەر جادە و ناڕەزایەتی دەرببڕن !
دەروێشەکانى تەریقەتی قادری سنوری ئێران و عێراقیان تێپەڕاند تەقەیان لێکرا ڕێگریان لێ کرا بەڵام چونکە پێیان وایە ئەمە مافێکى ڕەوای خۆیانە ڕێگە نادەن هیچ جۆرە ترس و نەخۆشی و گەرما و سەرمایەک ببێتە هۆی لێسەندنەوەى ئەو مافەلێیان بۆیە هیچ هێزێک ناتوانێت لەبەردەم یەکگرتوویی خەڵک خۆی بگرێت بەڵام لە هەرێمى کوردستان هەموومان دابەشکراوین بە سەر حیزب وڕێکخراو تەنانەت ناوچە و شاریش هەندێک کاتیش دەڵێت لە دوو وڵاتی جیاواز دەژین .
خەڵک ئەگەر پێ وابێت مافی خورابێت پێویستە دەنگ هەڵبڕێت بەڵام دیارە لە هەرێمى کوردستان کەس مافی نەخوراوە جگە لە ئەو چەند سەد کەسەی کە بەردەام دێنەسەرجادە !!ڕۆژانە خێزانەکان لە بەر  یەک هەڵدەشێوێنرێن بە هۆی نەبوونى و بێ دەرەتانى لە بەر وێرانبوونى ئابوری ئەم هەرێمى کە ئەتوانم بڵێم ئیفلاسی سیاسی و ئابوری تەواوی کردووە بەڵام سەیر لەوەیە لە کاتی هەموو جۆرە ناڕەزایەتی دەربڕینێک چەند کەسێکى کەم دێنە سەرجادە ..هاتنى دەروێشەکانى تەریقەتى قادری ئەوەمان پێ دەڵێت ئەگەر ئێمە یەکبین بە هەموو دەنگ و ڕەنگەکانەوە هیچ هێزێک ناتوانێت مافمان بخوات چونکە لە هەموو حیزبەکان چەند کەسێکى کەم سوودمەندن لە بەروبوومى ئەم وڵاتەو زۆربەی کادیر و لایەنگرانی حیزبەکان لەم نەهامەتی و نەبوونى و هەژاری و داڕمانى کۆمەڵایەتى و ئابوری وەک یەک بەشدارن ..
ئەگەر هەموو هاوڵاتیانى هەرێمى کوردستان تەنها یەک ڕۆژ بۆ چەند کاتژمێرێک بێنە سەرجادە و هووتافیش نەڵێنەوە دڵنیابن تەواوی ئەو پارانەی لەم وڵاتە براونەتە دەرەوە و چەند کەسێک بە شێویەکى ناشەرعی دەوڵەمەند بوون ئەیهێننەوە ئەم وڵاتە چونکە نایانەوێت ئەم بارودۆخەیان لێ تێکبچێت و خەڵکیش بێگومان خۆشگوزەرانى و ئەمنیەت وئاسایشی ئەوێت ئیتر کێ وڵات بەڕێوە ئەبات لای خەڵک هێندە گرنگ نیە ، بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە ئایا هاوڵاتیانى هەرێمى کوردستان کەی ئەو بەربەستە ئەشکێنن ؟؟کەی یەک ئەگرن ؟ کەی دەنگ هەڵئەبڕن ؟ کەی سیاسیەکانى ئەم هەرێمەش بە هۆش خۆیان دێنەوە و سەیری وڵاتانى دراوسێ وەک سوریا و یەمەن و تونس و لیبیا …هتد ناکەن؟
بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

مخۆرکەی ناوخۆ ٣

سامانی وەستا بەکر      

پێویست بوو حیزبە کوردییەکان لە دوای ساڵی ١٩٩١ و پاشانیش حکومەتی هەرێمی کوردستان وەک شۆڕشی گەلێکی ژێردەستەکراو ماف زوەتکراو لە هەموو هەل و مەرجێکا کار و کرداری بە ئاڕاستەی بەدیهێنانی قوڵترین ئاڵوگۆڕی کۆمەڵایەتی و دابینکردنی ماف و بەرژەوەندییە ڕەواکانی چینە زەحمەتکێش و خەڵکانی تینوی ئازادی و سەربەخۆییا بووایە.

هەر لەسەرەتای ڕاپەڕینەوە هەنگاونانی لێبڕاوانە و بنەڕەتییانە لە لادێ و شارەکانی کوردستانا زۆر پیویست بوو، جێبەجێ کردنی یاسای چارەسەرکردنی کشتوکاڵ و کێشەی زەوی وزار ئەبوایە یەکێک لە کارە سەرەتاییەکانی حکومەت بووایە، چونکوم حکومەتەکانی عێراق وە بەتاینەتیش بەعسییەکان بە ڕاوگواستنەوەی لادێکان بۆ ناو شارو ئەنفال کردنیان توانیان کە خەڵکی لادیكان لە بەرهەمهێنێکی چالاکەوە بگۆڕی بۆ بەرخۆرێکی ماندوو.

کارنەکردن بۆ ئاوەدانکردنەوەی لادێکان و هاوکاری نەکردنی حکومەت لە گەڕانەوەی خەلکە ئەنفال و ڕاگوێزراوەکان و ساز نەکردن و تەیار نەکردنی ئەو خەلکە زۆرە لە بەرژەوەندی ئابوری هەرێم یەکیکە لەهەرە هەلە ستراتیجییەکانی ڕاپەرینەکەی ساڵی ١٩٩١ کە ئیستا خەلک و حکومەت باجەکەی ئەیەن.

هەر کۆمەڵگەیەک لادێ و گوند نشینی نەمێنێ، ئەوا بەشێک لە کلتوری و بۆماوەیی و داب و نەریتە ڕەسەنەکانی ئەفەوتێ و بەشێکی هەرە گەنگی کۆڵەکەی ئابوری و پڕکردنەوەی پێداویستییە سەرەتاییەکانی لەدەستئەیات.

بێئاگای و گوێنەدانە توانا و بەهرە ناوخۆییەکان، یەکێکیترە لە هەلەکانی دوای ڕاپەڕین، بەجۆرێک هەر لەسەرەتای ڕاپەڕینەوە زۆرترین و بەهرەی ناوخۆی وڵات ئاوارەی وڵاتە جیاجیاکانی جیهان بوون، چونکوم نە حیزب نە حکومەت هیچ بەرنامەیەکیان نەبوو بۆ برەودان بەو توانا ناخۆییانە بەسودی وڵات و کۆمەڵگە.

خێزان و کۆمەڵگە و حکومەت و وڵات وزەیەکی زۆرو ماندووبوون و داهاتێکی زۆر ئەبەخشن تا نەوەیەک بێتە بەرهەم، نەوەی تازە پێگەشتووش هەنگاو بە هەنگاو کۆی کۆڵەکەکانی خێزان و کۆمەڵگە و وڵات بەڕێوەبردن ئەگرێتە ئەستۆ و کۆی تواناکانی ئەخاتە خزمەت ولات، بەڵام کاتێ حکومەتێکی بێئاگاو خەم سارد گرنگی بەو توانا ناوخۆییە نەیات کە ساڵانێک پاش ماندووبوون هاتونەتە بەرهەم و هەلی کاری گونجاو ژیانێکی شایستە و شکۆی دەستبەر نەکات و سەرەنجام وڵات بەجێبهێڵن و ئیتر وڵات گرنگترین سامانی مرۆی خۆی لەدەستئەیات و پاشهاتێکی نەخوازراو لە سەرجەم کایەکانی بەڕێوەبردنا بەڕوونی هەستی پێئەکرێ.

گرنگیدان بە چەند ناوچەیەکی دیاریکراو و شوێن نیشتەجێی و بەرپرسە باڵاکان و لەبیرکردنی هەندێ ناوچەیتر، هەڵەیەکی خۆکرد و بەرنامەی حیزبی و جێبەجێکاری حکومەتە، بەجۆرێک شارێکی گەورەو ئاوەدانی وەک سلێمانی کە پێش ڕاپەڕین پاکترین و خاوێنترین شاری عێراق بوو، مەخابن لەدوای ڕاپەڕینەوە کەمترین خزمەتگوزاری تیاکراوە و هیچ پرۆژەیەکی ستراتیژی ئەوتۆی تیانەکراوە کە شایانی باسکردنبێت و بگرە شەقامی سەد مەتریشی پێڕەوا نابینرێ و ئەم حکومەت بە حکومەتی ئەسپێرێ.

پشتگوێ خستنی ناوچەیەک و گرنگیدان بە ناوچەیەکیتر ناتەبای و ڕقی لێدێتە بەرهەم و پێچەوانەکەشی ئاشتی و تەبای.

دروستنەکردنی شەقامی دوو سایتی و نەبەستنەوەی شارو گوندو شاخ بەیەکەوە هۆکارێکە کە خەڵکی ناوچە دوورە دەستەکان ڕوو لە شار بکەن و نەگەڕێنەوە، شاریش لەبری بەرهەمی ناوخۆی ئەو ناوچانە پشت بە هاوردەو خۆراک و پۆشاکی ئەودیووی سنورەکان ببەستێ.

لێنەپرسینەوە لە چۆنیەتی سەرفکردنی پارەی پرۆژەکان، کەمتەرخەمی و بگرە ئاسانکاریش بۆ بەڵینەدەراکان لە چۆنییەتی سەرفکردنی پارەی پرۆژەو چۆنایەتی کارەکانیان و لەوێشەوە بۆ گیرفانی بەرپرسەکان، یەکێکیترە لە هەڵە و مخۆرکەی ناوخۆیی. ئاخر لە چ وڵاتێکی تری دنیایا هێندەی هەرێمی کوردستان بەپرسی حیزبی بازرگان و خاوەن کۆمپانیا و نەخۆشخانەو کارگە و هاوردەکەری شمەکی بیانی و هەناردەکەری پارەی وڵاتی بۆ بانکەکانی دەرەوەی وڵات تیایە؟

خستەبەردەستی کەرتی گشتی بە “کەرتی تایبەت”، بەلام کەرت تایبەت بەواتا ناسراوە جیهانییەکەی نا بەڵکو کەرتێکی تایبەتی زۆر تایبەت و جیاواز لە هەموو ئەو هێما و خەسڵەتانەی کە ئەو کەرتەی پێئەناسرێتەوە، کە ئەکرێ بە “کەرتی تایبەتی حیزب و بەرپرس و خێزانی سیاسی” ناوزەندبکرێ.

“کەرتی تایبەتی حیزب و بەپرس و خێزانی سیاسی” بۆتە مشەخۆر و گەنەی وڵات، ئەمانە هەرچی تەندەرو بازرگانی و هاوردە هەیە بە کۆمپانیا زەبەلاحەکانی خۆیان سپاردوەو هەردوو کەرتی گشتی و تایبەتیشیان تووشی ئیفلیجی و فەوتان کردووە ، بەڵکو ئەگەر لێرەو لەوێش هەندێک هەوڵی بازرگانی و پێشەسازیش هەبێ ئەوا ئەمان بوونەتە “دەرەبەگبەش”ی هەموو بازرگانەکان و بۆ ڕێگەدان بەکارکردنیان ئەبێ بەشی هەرە گەورەی قازانج بۆ ئەمانبێت، ئەوەش وائەکات بازرگان و مقاول و پیشەسازکار گرنگی بە کوالێتی نەیا تا ئەویش بڕیک قازانج بکات، سەرنجامیش خەڵکی باجەکەی ئەیات هەم لە خراپی کوالیتی  و هەم لە گرانی شمەکیش.

کۆنترۆڵ کردن و حکومکردنی هەرێم بۆ دوو ناوچەی جوگرافی لەلایەن دوو حیزبەوە. کۆنترۆڵ کردنی هەندێ ناوچەی ناو ئەو دوو جوگرافیە دابەشکراوەش لەلایەن بەرپرس و مەکتەب سیاسی و عەسکەرییەکانی ئەو دوو حیزبەوە، بەجۆرێک ئەو بەرپرسانە نەک هەر حساب و بۆ یاسا و ڕێسا و حکومەت و حکومداری مەدەنی ناکەن، بەڵکو لەناو خودی حیزبەکەی خۆشیانا کەس ناتوانێ لێیان بپرسێتەوە و بگرە هەندێک لەو بەرپرسانە هەر بەهۆی دەستەبەسەراگرنی ئەو ناوچانەوە لە حیزبا هێڵراونەتەوەو خودی حیزبیش ناوێرێ هیچیان بەرامبەر بکات لەترسی لە دەستدانی ئەو ناوچانە، کە نەوەکو ئەو بەرپرسانە زویربن و خۆیان ڕادەستی حیزبەکەی ئەولابکەن و بەوجۆرەش حیزبەکە ناوچەیەکی جوگرافی بە خەڵک و خاکەوە لەدەستبدات!

ئەم دیاردە ناشرین و نامەدەنییەش بۆتە هۆکاری دروست بوونی چەندین پێشێلکاری یاسایی، کە دەسەڵاتی حکومەت بەمەرجی بەرپرس و خواستی ئەو حوکمڕانە حیزبی و عەشایەریانە تیا جێبەجێبکرێ، ئەمەش هۆکارێکە کە بۆتە لەمپەڕ بۆ یەکسانی و دادپەروەری و حکومڕانی مەدەنی و مەشروع غایب و چەپەک بێت.

جیاوازی چینایەتی زۆر لەنێوان بەپرسە حیزبی و بازرگانە سیاسیەکان و سەرمایەدارانی بنەماڵە و کەسە نزیک و گوێڕایەڵەکانیان و خەڵکی ئاساییا بە شێوەکی ترسناک دروست بووە. چینی یەکەم زۆربەیان ئەوانە بوون کە لە سەردەمی شاخا تەنها پۆشاکێکی خاکی و چەکیکی سادە بە شانیانەوە بوو، دوای هاتنەخوارەوەیان بۆ ناو شار لە ئێستایا پۆشاکەکانیان باشترین براندی جیهانی و خورادنەکانیان هەمە جۆرو ماڵ و ئۆتۆمبیلەکانیان های کلاس و پارەی گیرفانیان هێندەی بانکێک لەخۆئەگرێ. مەخابن چینی دووەمیش شکۆی بە جۆرێک برندراو شکێنراوە کە بە ئاشکرا ئەگری هاواری ئازاری برسێتی سکی ئەکات.

ئێستا هەم حیزب و هەم حکومەتیش پاڵپشتی و متمانەی زۆرینەی خەڵکی لە دەستداوە و گومانیش ئەکرێت کە کۆتاییان هەر لەسەر دەستی هەمان ئەو خەڵکەبێ کە بەدەستی خۆیان سەریانخستن و کردیانن بەسەردار و سەروەر، بەڵام ئاماژەکان بۆ کۆتاڕێ و چیرۆکەکانی مێژوو ئەگێڕنەوە، کە ئەگەر ئەو بەرپرسە نا بەرپرسانە چاک و پاک نەبن دوور نیە هەر هەمان خەڵک بیانکەن بە لاشەیەکی بێ سەر.

 

  

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان