ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

كورد و تورك؛ پایەماڵی سیاسی و ناهامسایی نەژادی

 د. موئمین زەڵمی

بە درێژای سەدان ساڵ هەردوو نەتەوەی كورد لە ناكۆكی و ململانێ و دانەجیڕە و تەنانەت شەڕ و كاولكاریدا بوون، بۆیەش دەڵێم كورد و تورك، بۆ ئەوەی لەسەر ئاستی هەرچوار وڵاتەكە (عێراق و ئێران و سوریا و توركیا) پەیوەندییەكانی كورد و تورك بخەینەڕوو، ئایا كێشەكە هەژموونی سیاسی و پایەماڵی مافی نەتەوەییە، یان پێكەوەهەڵنەكردنی كۆمەڵایەتی و ناتەبایی هامساییە كە كاریگەری لەسەر ڕەوشەكە توندتر كردۆتەوە.

بە گوێرە ئەوەی كە ژمارەی هاوڵاتیانی كورد لە باكوری كوردستان لە كوردەكانی پارچەكانیتری كوردستان زیاترە، زۆرترین چاو دەخەینە سەر ئەم پارچەیە و راستییەكی حاشاهەڵنەگریشە كە ناكۆكی و ململانێكانی كورد و تورك لە توركیادا كاریگەری گەورەی لەسەر تێكرای دووركەوتنەوەكانی نێوان ئەم دوو نەتەوەیە هەبووە و دەبێت، چونكە هەم بەریەككەوتنەكان زۆرترن و هەمیش زۆرینەی لێكۆڵەرە سیاسیەكانی چارەسەری كێشەی كورد و تورك بە ئەنكەرەوە دەبەستنەوە، یانی ئەو چەند ساڵەی كە پرۆسەی ئاشتی لەتوركیا هەبووە بە زەمەنی كەمبوونەوەی ململانێ و سەرەتاتكێكانی نێوان دوو نەتەوەكە زانراوە لەسەر ئاستی هەموو پارچەكانیتر.

ئەوەی لە توركیا بینراوە و زانراوە پایەماڵی مافی نەتەوەیی و بەرزكردنەوەی كێرڤی رەگەزپەرستی بووە، ئەوەتا توركیا گەورەترین كێشەی بووەتە قەزیەی كوردی و كوردیش گەورەترین كێشەكانی هەر لەناو توركیادایە.

كاتێ دەڵێین كێشە دەبێ ئەوە تۆخ بكەینەوە كە لە قوتابخانەی سەرەتایی و خوێندن بە زمانی دایكەوە كوردەكانی توركیا كێشەیان هەیە تا دەگاتە دینداری و بازرگانی و گەشتیاری و بازاڕگەری و ڕۆشنبیری و دیوێكی تەواو داگیرساوی كۆمەڵایەتی، درك بەم راستیانەی كە ناكۆكی نێوان كورد و تورك لەگەڵ ئەوەی مێژینەیە بەڵام زۆر قووڵیشە و بەیەكداچوونی ئەو دوو نەتەوەیە هەر بە ناتەندروستی ماوەتەوە و گەورە سیاسەتوان و لێكۆڵەرانی هەردوولاش ئەوەیان باش روونكردۆتەوە كە تا زەمینەی كۆمەڵایەتی وئاشتەوایی كۆمەڵایەتی لە نێوان كورد و توركدا نەڕەخسێنرێت، ناتوانرێت ئاشتەوایی سیاسی بەرقەرار بكرێت.

لە یەكێك لە دوایین لێدوانەكانیشیدا دۆناڵد ترەمپی سەرۆك كۆماری ئەمریكا لەگەڵ باسكردنی ناكۆی دووسەد ساڵەی ئەم دوو نەتەوەیە، هەوڵی نێوەندگیری نێوان كورد و تورك بە یەكێك لە بژاردەكان دەزانێت. لە لایەكیتریشەوە لە دوایین پەیامی خۆیدا عەبدوڵا ئۆجەلان رێبەری پارتی كرێكاری كوردستان كە لە ئیمراڵییەوە پەیامەكەی بڵاوكردۆتەوە بە روونی ئەم پرسە شیدەكاتەوە.

ڕۆژی چوارشەممە 12ی حوزەیرانی 2019 ، پارێزەرانی عەبدوڵڵا ئۆجەلان پەیامەكەیان بڵاوكردەوە، كە باس لە ئاشتی و پێكەوە ژیان دەكات، ” وەك نیشانەیەكی مێژوویی، تورك بێ كورد و كورد بێ تورك نابێت، كاتێك لە میزۆپۆتامیا كورد نەمێنێت، لە ئەنادۆلیش شتێك بەناوی توركیا نامینێت و هەبوون و پێشكەوتنی كورد بە بەهێزبوونی توركەكانەوە خاوەن هەموو واتایەكە.

” ڕێبەری پارتی كرێكارانی كوردستان جەختیكردووەتەوە، گۆڕانكاریی دیموكراتی بە بەشداری هەموو كۆمەڵگا دەكرێت، پێویستە ڕێبازی خانەوادەپەرەستی، خێڵ پەرەستی و عەشیرەت پەرەستی سەرەڕاست بكرێتەوە و بنەماش چارەسەریی سیاسەتی دیموكراتییە. نزیكەی دە ساڵە بارودۆخی سیاسی سوریا شێواوە و بە تەنیشتییەوە جۆرێك لە دەسەڵاتی خۆسەری بۆ كورد لە رۆژئاوای كوردستان هاتۆتە ئاراوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەی كە بەریەككەوتنی كورد و تورك راستەوخۆ نەبووە، بە پێچەوانەوە بەریەككەوتنی كورد و عەرەبەدۆستەكانی توركیا گەرمتركراوەتەوە كە توركیا بۆ پارێزگاری لە ئاسایشی ناوخۆی خۆی و مەترسی لە دروستبوونی هەرێمێكی تری كوردی لە رۆژئاوای كوردستان بە روونی ڕاگەیاندووە و ئەمەشی نەشاردۆتەوە، توركیا زۆر نالەبارانە پێی وایە كە ئەگەر كورد لە رۆژئاوا بەهێز بێت ئەوا دەبێتە مەترسی بۆ سەر ناوخۆی توركیا، ئەمەش دەكرێت وەك فاكتێكی سیاسی بخوێنرێتەوە، بۆیەش لە چەند ساڵی رابردوودا هەموو هەوڵەكانی توركیا بۆ ئەوە بوون كە كورد لە سوریادا لاواز بكات، چەندین رێگای جیاوازیشی گرتۆتەبەر، هەر لە هەوڵدان بۆ هەڵگیرساندنی شەڕی ناوخۆیی نێوان كورد و كوردەوە تا پشتیوانی نەیارانی كورد لە رۆژئاوا و بەهێزكردنی هێزە ئیسلامییە چەكدارەكانی سوریا، و لە تۆخكردنەوەی جیهادەوە تا بنەما دینییەكانیتر، دواترینیشییان ستراتیجی سیاسی و سەربازی و بەدەستهێنانی رەزامەندی نێودەوڵەتی بۆ دەستپێكردنی ئۆپەراسیۆنی سەربازی.

توركیا لە سەرەتای روداوەكانی سوریاوە كێشەی گەورەی ئەوەیە كە بەرژەوەندییەكانی لە گەڵ ئەوانیتردا ناگونجێت و خۆشی ناتوانێت رێگەی خۆی بگرێتە بەر بۆیەش وەك پێشتر ئاماژەم پێكرد توركیا هەوڵی زۆریدا پێش ئۆپەراسیۆنەكە و تا ئەوەش كە گڵۆپی سەوزی بۆ كرا شتی زۆری بەخشی، بەڵام توركیا بەهێزترین ستراتیجێك كە توانی پشتیوانی ئەمریكای وەك زلهێزی گەورە پێ بەدەستبهێنێت.

ئەوە بووە كە بە روونی رایگەیاندووە كە پارتی كرێكارانی كوردستانی -پەكەكە تەنها كاتێك دێتە سەر مێزی ئاشتی كە یەكینەكانی پاراستی گەل- یەپەگە لاوازبیت لە سوریا.

لە عێراقیشدا كە تاكە هەرێمی فیدراڵی كوردی هەیە ئەزموونی كێشە و ناكۆكی و ناتەبایی نێوان كورد و تورك مێژینەیە، بەڵام ئەوەی وایكردووە كەمتر ئەم ناكۆكییانە رەنگبدەنەوە یەكەم ئامادەگی كورد بووە بە بەرقەراركردنی ئاشتی كۆمەڵایەتی و چەسپاندنی بنەماكانی دیموكراسی و پێكەوەژیان لە هەرێمی كوردستاندا و لە لایەكیتریشەوە ئەو پەیوەندییە سیاسی و بازرگانی و ئەكادیمیەی كە لە نێوان هەرێمی كوردستان و توركیادا هەیە، چونكە لە لایەك دڵنیاییدان بووە بە توركیا كە هەرێمی كوردستان نابێتە هەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی توركیا، لە لایەكیتریشەوە بەرزكردنەوەی سەقفی هەماهەنگی كلتوری و فەرهەنگی نێوان هەردوو نەتەوەكە و هەردوو دەسەڵاتەكە بووە تا ئەو ئاستەی پۆستی باڵای حكومیش دراوەتە توركمانەكان، نریككردنەوەی ئامانجە هاوبەشەكانیش لە كەركوك و ئەو ناچانەیتردا كە توركمانەكانی تێدا نیشتەجێن باشترین بژاردەی پێكەوەژیانی نەتەوەیی بووە.

هەرچی پەیوەندی بە رۆژهەڵاتی كوردستانیشەوە هەیە، ئەگەرچی زەمینەیەكی كۆمەڵایەتی لەبار بۆ پەیوەندی نێوان هەردوو نەتەوەی كورد و تورك لە پارێزگاكانی ئێراندا نیە بەڵام هەوڵە شەڕانگێزییەكانی زۆر تۆخ نەكراونەتەوە، گومان لەوەدا نیە كە لە رووی كۆمەڵایەتییەوە كورد و تورك تێكەڵییان بۆ دروست نەبووە و تائێستاش لە زۆرینەی نوكتە و قسەخۆشەكانیدا كورد، توركەكان بە نمونەی ناتەندروستی مامەڵە دەهێننەوە و توركەكانیش كورد بە شەڕانگێزی دەشوبهێنن، ئەوەتا لە سێ دەیەی ڕابردوودا زۆرجار لە ناوچەكانی ورمێ و نەغەدە و شنۆدا ناكۆكییە كلتوری و نەژادییەكان زەقكراونەتەوەو لەسەر ناو و تابلۆی شارەكان و قوتابخانە و شەقامەكان شەڕو خوێنڕێژی كەوتۆتەوە.

لە پاش دەستپێكردنی ئۆپەراسیۆنی سەربازی توركیا بۆسەر رۆژئاوای كوردستان لە چەند رۆژی ڕابردوودا تا دێت زیاتر جیاوازییە نەژادی و نەتەوەییەكان زەقتر دەبنەوە، لە لایەكەوە باسی بایكوتی هەرجۆرە مامەڵەیەكی بازرگانی و سیاسی و كلتوری و ئەكادیمی و كۆمەڵایەتی و گەشتیاری نێوان كورد و تورك دەكرێت و لە لایەكیتریشەوە نەتەوە خەتابار دەكرێت.

بۆیەش لەگەڵ باوڕی تەواوم بەوەی كە كوردیش وەك هەرنەتەوەیەكیتری سەرزەوەی پێویستە خاوەنی كیان و مافی سەربەخۆیی خۆی بێت دەبێت ئەو راستییە زیاتر لەبەرجاوبگیرێت تا لەسەر بنەمای مرۆڤسەنتەری دیدێكی كۆمەڵایەتی هاوبەش بۆ پێكەوەهەڵكردنی كورد و تورك نەخرێتەوە ئەوا نەك هەر جیاوازییە نەتەوەیەكان زەقتر دەكرێنەوە بەڵكو شەڕانگێزی و توندڕەوی و رەگەزپەرستی زیاتر پەرەدەسەنێت و ماڵوێرانی زیاتری بەدوادادێت بە تایبەت بۆ زۆرینەی هاونیشتیمانیانی كورد لە باكور و ڕۆژئاوای كوردستان.

وتار

ئەمریکا- تورکیا 

بورهان محەمەد فەرەج

پەیوەندی نێون ئەمر یکا و تورکیا پەیوەندیەکی نوێ نیە ،بەڵکو تاڕادەیەک مێژینەیە لەناوچەکەدا ،لە دوای روخانی دەوڵەتی عوسامانیەوە کەمالیستەکان ھێدی ھێدی تێکەڵ بە کەڵتورو سیاسەتی رۆژئاوا بوون پەیوەندی و بەرژەوەندیاکانیان لە مەڕ ئابووری ،سەربازی….. تاد. تێکەڵ بەوان کرد.

ئەمریکاش گرنگیەکی زۆری بەتورکیا داوە بەتایبەت لەڕوی ئابووری و سەربازیەوە لەدەرچەی ھاوپەیمانی ناتۆ وە بەرانبەر بەو وڵاتانەی لە ھاوپەیمانی وارشۆ بوون لە بلۆکی یەکێتی سۆڤیەتدا .

رۆڵی تورکیا وەک ھاوپەیمانێکی بەھێزی ئەمریکا ھەژماردەکرا دژ بە شورەوی ،بەتابەت لەدوای رۆخانی رژێمی شاھنشاھی لەئێران کە ئەو کات شا بە پاسەوانێکی بەھێزی کەنداو ھەژماردەکرا ، بۆ پاراستنی بەرژەوەندیەکانی ئەمریکا رۆڵی گەورەی بینی لەناوچەکەدا.

ھەرچەندە تورکیاو ئێران وەک دوو دەوڵەتی دژ بەیەک مێژوویەکی کۆنیان ھەیە لەشەڕی چاڵدێرانەوە تاێیستا ئەو برینانە خۆش نەبونەتەوە ، ھەر دوو دەوڵەت خۆیان بە وارسی سەفەوی و عوسمانی دەزانن. بەڵام ئەمریکا ھەریەکەیانی بەشێوازێک بەکار دەھێنا لەکاتی پێویستدا، بەتایبەت ھاتنەسەر دەسەڵاتی« Akp »بۆسەر کورسی حوکم بەردەوام خۆی وەک دەمڕاستی دەوڵەتانی ئیسلامی ھەژمار دەکرد.

ھەرچەندە زۆرێک لەو دەوڵەتانە بەتایبەت کۆماری ئیسلامی ئێران و دەوڵەتە عەربیەکان ئەو نەزعەی ئۆردۆگانیان پێ قبوڵ نەبوو، بەڵام تورکیا ھەندێکی بە لاساری و زۆرە ملێ جێبەجێ دەکرد،وەک چۆن ئێرانیش خۆی بەنوێنەری شیعە گەرای ناوچەکە زانیوەو پەلی خۆی ھاویشتووە بەھەمان شێوەی تورکیا دەستی وەرداوەتە رەنگڕشتنی سیاسەتی ناوچەکە،بەڵام ئێران و تورکیا ھەردووکیان وەک دیفاکتۆ کاریگەریان لەسەر روداوەکانی خۆرھەڵاتی ناوەڕاست ھەبوو و ھەیە بەئێستاشەوە.

بەڵام تورکیا لەھاوکێشەکاندا بەرانبەر بە ئەمریکا متمانەی بەخۆی ھەبووە، بەتایبەت لەڕووی جیوپۆلۆتیک و بەھێزیی سوپاگەورەکەیەوە ،کە دووەم سوپایە لەریزی ھاوپەیمانی ناتۆدا،ھەمیشە ئەو دوو فاکتەری کردۆتە فشارو داردەستی خۆی بۆ گفتوگۆکردن لەگەڵ ئەمریکادالەمفاوەزاتەکاندا.

بەردەوام ئەوروپا و ئەمریکا رەخنەو سەرنجیان لە دەوڵەتی تورکیا ھەبووە بەتایبەت لە دۆسیەی مافی مرۆڤ و پێشێلکاریەکانی ،ئەم فاکتەش پێشمەرجی ئەوروپا بووە بۆ وررگرتنی تورکیا لە یەکێتی ئەوروپا .ھەرچەندە ھەندێک ھۆکاریتریش ھەن لەپشتپەردەوە بەتایبەت پەیوەندی بەقوڵا رەھەندی ئیسلام و ئیسلامگەراوە ھەیە، کارێکی سانانیە دەوڵەتێکی ئیسلامی بچێتە نێو ئەوروپاوە.
جگە لە چەندین نیگەرانی تری ئەمریکا و رۆژ ئاوا لەتورکیا ھەن وەک :

١- نیگەرانیەکانی ئەمریکا لە بەرانبەر تورکیا ھەر لە ساڵی ٢٠٠٣ دەستی پێکرد.بەتایبەت ئەوکات بواری سوپای ئەمریکاو ھاوپەیمانانی نەدا قائیدەی ئەنجەرلیک بەکار بێنن و لە خاکی تورکیاوە بێزەکانیان بچنە نێو خاکی عێراقەوە.

٢- نیگەرانی ئەوروپاو ئەمریکا لەسەر دۆسییەی کوردو مافی مرۆڤ ھۆکارێکیتر بوو.

٣- جیاوازی دیدو بۆچونیان لەسەر مامەڵەکردنی تورکیا لەگەڵ سوریا بەگشتی( رژێمی ئەسەد،رۆژئاوا،داعش )

٤- نیگەران بوو لە دەستێوەردانی تورکیا بۆ ناوچەی قەڵەمڕەوی دەوڵەتی عوسمانی جێبەجێکردنی پیلانی بیرۆکەی داود ئۆگلۆ وەک ئەوەی لەکتێبی ( العمق الستراتیجی) ەکەیدا ھاتووە بەتایبەت سەرتاتکێی ئۆردۆگان لە رووداوەکانی بەھاری عەربیدا بۆ میسر و لیبیا….تاد.

٥- ئەمریکا نیگەران بوو لە قوڵکردنەوەی پەیوەندیەکانی لەگەڵ روسیا لەبواری ئابووری و تەکنەلۆژیای سەربازی دا.

٦- داکۆکیکردنی ئۆردۆگان لە سیاسەتی ئێران بەرانبەر عەرەبستانی سعودیە بەتایبەت لە سەر ھێرشەکەی ئێران بۆسەر کێڵگە نەوتیەکانی ئارمکۆ.

ئێستاش نەک تەنھا کورد بەڵکو عەرەب بەگشتی میسر ،سعودیە…..تاد ناڕازین لە سیاسەتی تورکیا، ئەوەبوو کۆمکاری عەرەبی لەدوا کۆ بوونەوەی خۆیدا ئیدانەی سەرکێشێکەی تورکیان کرد بۆ سەر رۆژئاواو سوریا.
ئێستاش زۆربەی ھەرە زۆری وڵاتان و گەلانی دونیا دژ بەسیاسەتی تورکیان و رۆژانە خۆپیشاندان دژ بەتورکیا دەکرێت، بەڵام ئێستا کێشەکانی ئێران لە ئەولەوێتی ئەجیندەی کارەکانی ئەمریکایە لە خۆرھەڵاتی ناوەڕاستدا بۆیە نایەوێت لەم ھەلومەرجە ھەستیارەدا لەگەڵ دوو دەوڵەتی گەورەی چەقی کێشەکان لەیەککاتدا قەیران درووست بکات بەتایبەت ئێستا لەسەر دۆسێیەی عێراق و لوبنان کاردەکات دژ بەئێران،
سەرنجام بەرژەوەندی بریاری مانەوەو گەشەپێدانی پەیوەندیەکانن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

واشنگتن، ئەردۆگانی لێیە و ھاوپەیمانێتی لەگەڵ ھەسەدەش گەرم دەکەنەوە

لوقمان غەفوور

واشنگتن خاڵی یەکلاکەرەوەیە، لەیەککاتدا ئەردۆگانی لە ھۆتێل ویلارد لە واشنتن دی سی، لە بەیانییەوە قەتیس داوەو لە ھەمانکاتدا ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعش بۆ ڕۆژێ دواتر بۆ مەسەلەی باکوری خۆرھەڵاتی سوریا و پەیوەندییەکانی لەگەڵ ھەسەدە لە ھەمان شار کۆدەبێتەوە.

ئەمڕۆ بڕیارە سەعات ٩ بەکاتی واشنگتن سەرۆک دۆناڵد ترەمپ پێشوازی لە ڕەجەبەت تەیب ئەردۆگان سەرۆکی تورکیا بکات.

میدیای ئەمریکی درکی بە دوو شت کردووە: یەکەم؛ دوای کۆبوونەوەکە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەنووسی دەبەسترێت. لە کۆبوونەوەیەکی داخراویشدا قسە لەسەر پاراستنی کوردەکان و کڕینی چەکی ڕووسی دەکرێت و دەرچوونی تورکیا لە کاری ناتۆ.

لەبەرامبەر ئەم سەردانەدا دەنگە ناڕازییەکانی نێو کۆنگرێسی ئەمریکی لە نوزەی مناڵێکی ساوای نەخۆش ئەچێت. من بۆخۆم باوەڕم بەو ڕێکارە نییە کە ١٧ کۆنگرێسمانەکە گرتویانەتە بەر و نامەیەکیان ئاراستەی سەرۆک ترەمپ کرد و داوایان کرد کە پێشوازی لە ئەرۆگان نەکات و دیدارەکە ھەڵوەشێنێتەوە، ئەویش لەبەر سێ ھۆکار:

یەکەم، ئەو کاتەی ئەم ١٧ کۆنگرێسە داوایان کرد، ئەردۆگان لە فرۆکەدا بوو بە ئاسمانی زەریای ئەتلەسییدا نزیکبووبۆوە لە واشنگتن.

لەکاتێکدا ئەوان ئەیانتوانی ھەفتەیەک لەمەوبەر و لەگەڵ تویتەکەی سەرۆک ترەمپ کە وتی ھەفتەی داھاتوو لەپێشوازی ئەردۆگان-دا دەبین دەنگی ناڕەزایی گەورەیان بەرزکردایەتەوە.

دووەم: لەکۆی ٢٣٣ ئەندامی دیموکراتەکان تەنیا ١٥ کەس ئەم داوایەی ئیمزا کردووە، کە کوتلەیەکی لاواز بەشێکیان لای سەرۆک ترەمپ نەخوازراون. ٢٢٨ ئەندامەکەی تر دیارە کارەکەی سەرۆکیان بەدڵە.

سێیەم: لەنێو ئەوانەی ئیمزای داواکەی کردووە ئیلھان عومەر ئەندامی کۆنگرێسی سەر بە دیموکراتەکانە، لەکاتێکدا ئیلھان دەنگی لەسەر گەورەترین پڕۆژە نەدا کە دژی سزادانی تورکیا بوو کە زیاد لە ٢٥٠ ئەندامی کۆنگرێس دەنگیان بۆدا. 

لەبەرامبەر ئەم ڕووداوە ئارتیفیشیەڵەی ١٧ ئەندامەکەی کۆنگرێس ھەر سبەی ١٤ی نۆڤێمبەر ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعش لە واشنگتن کۆدەبێتەوە بۆ تاوتوێی باکوری خۆرھەڵاتی سوریا و پەیوەندیێەکانی لەگەڵ ھەسەدە.

ئەوەی میدیای ئەمریکی چنگی کەوتووە لەو کۆبوونەوە خاڵێک کە گرنگە مەسەلەی ھاتنی سوپای تورکیایە بۆ ناو سوریا و قەتلوعامی گەلی کورد بە شێوەیەکی بێدەربەستانە. 

ڕۆژنامەی ھێڵ زانیویەتی بەر لە کۆبوونەوەی ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعش کە ٣٥ وڵات لەخۆ دەگرێت، کۆبوونەوەیەکی تایبەتی بەرپرسانی سەربازی ئەمریکا و بەریتانیا و فەرەنسا و ئەڵمانیا و میسر و سعودیە و ئوردن، دەکرێت و لەسەر ڕەوشەکە قسە دەکەن.

کۆتایی قسە ئەوەیە دەشێت سەردانەکەی ئەردۆگان خاڵی وەرچەرخان بێت بۆ کورد و بە قازانجی کورد بشکێتەوە ئەگەر ئەردۆگان لەسەر دۆستایەتی ڕوسیا بەردەوام بێت، با بیریشم نەچێت لێدوانێکی دوێنێ شەو ١١ی نۆڤێمبەری ڕۆبەرت ئۆبراین ڕاوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکا بە وەکالەت، م بیرکەوتەوە بۆ کەناڵی گلۆبال نیوز کاتێک وتی؛ تەنیا یەک تاڵە دەزووی باریک تورکیای ھێشتۆتەوە لەگەڵ ئەمریکا ئەویش ئەوەیە دەستبەرداری نەبین و بچێتە ناو باوەشی ڕوسیاوە بەتەواوی.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی بیمارو ٤٠٠٠ توێژه‌ری دانه‌مه‌زراو

لەتیف حسێن

 

به‌داخه‌وه‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌ک که‌ بیماری ده‌ستی چه‌ندین کێشه‌و گرفتی کۆمه‌ڵایه‌تی و ده‌روونی بێت و ٤٠٠٠ توێژه‌ری کۆمه‌ڵایه‌تی و ده‌روونی بێکار بن، چۆن ده‌توانێت به‌رنامه‌و پلانی ستراتیژی دابنێت بۆ ئه‌وه‌ی کۆنترۆڵی کێشه‌و گرفته‌کانی تاک و خێزان و کۆمه‌ڵگه‌ بکات…
ڕۆژ نییه‌ خه‌ڵک خۆی نه‌کوژێت و ئه‌و ئه‌ویتر نه‌کوژێت و میدیاو هێزه‌ ئه‌منییه‌کانیش هۆکاره‌کان بێ دوو دڵی بۆ کێشه‌ی ده‌روونی و کۆمه‌ڵایه‌تی ده‌گێڕنه‌وه‌…
ئه‌و ئاماره‌ی که‌ له‌ لایه‌ن کۆمه‌ڵه‌ی کۆمه‌ڵناسان و ده‌روونناسانه‌وه‌ خراوه‌ته‌ڕوو ئاماژه‌ به‌ مه‌ترسییه‌کی گه‌وره‌و بێباکی ده‌سه‌ڵات ده‌کات له‌ ئاست ئه‌م کێشانه‌ی به‌رۆکی ئه‌م خه‌ڵکه‌ی گرتووه‌، کاتێک له‌ ٦٠٠٠ قوتابخانه‌ ٥٠٠٠ هه‌زاری توێژه‌ری تیا نییه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی هه‌موو وه‌زاره‌ت و ته‌نانه‌ت ماڵ و گه‌ڕه‌که‌کانی ئه‌م وڵاته‌ پێویستی به‌ ده‌ستی کارو بیری فراوانی ئه‌م توێژه‌ گرنگه‌ هه‌یه‌ تا هاوکاری خه‌ڵکی بێت، ئه‌گه‌ر پیشه‌کانی پزیشکی و مامۆستاو ئه‌وانیتر گرنگ بن، ئه‌وا سه‌دانجار توێژه‌ران گرنگ و کاره‌کانیان بایه‌خداره‌، -ئه‌گه‌ر حکومه‌ت و ده‌سه‌ڵات بیه‌وێت ئاوڕێک له‌ کێشه‌و گرفتی ئه‌م خه‌ڵکه‌ بداته‌وه‌ ئه‌وا عه‌یبه‌یه‌کی گه‌وره‌یه‌ گرنگترین توێژی کۆمه‌ڵگه‌ که‌ توێژه‌رانن بێکار بن…
– ئه‌گه‌ر میدیا له‌ خه‌می خه‌ڵک و کێشه‌ی خه‌ڵکیان به‌لاوه‌ گرنگ بێت ئه‌وا عه‌یبه‌یه‌کی گه‌وره‌یه‌ ده‌یان هه‌واڵ و راپۆرت و به‌رنامه‌ له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ ساز نه‌که‌ن..
-ئه‌گه‌ر په‌رله‌مان و په‌رله‌مانتاران نوێنه‌ری خه‌ڵکن، ئه‌وا عه‌یبه‌یه‌کی گه‌وره‌یه‌ له‌سه‌ر خه‌م و کێشه‌ی ئه‌وانه‌ به‌ده‌نگ نه‌یه‌ن که‌ ئه‌وانی کرده‌ نوێنه‌ری خۆیان…
فه‌رموون حکومه‌ت و په‌رله‌مان و میدیاکاران، بڕۆن پرسیارو به‌دواداچوون بکه‌ن، بزان ئه‌م چه‌ند ساڵه‌ی رابردوو توێژه‌ران له‌ناو قوتابخانه‌و ناوه‌نده‌کانی خوێندندا چ ڕۆڵێکیان هه‌یه‌، سه‌یرێک بکه‌ن بزانن به‌ هه‌وڵه‌کانی ئه‌وان چۆن گۆڕ دراوه‌ته‌وه‌ به‌ری هۆشیاری تاک به‌رامبه‌ر به‌خۆیی و کێشه‌کانی، بێزه‌حمه‌ت سه‌یرێکی مێژووی وڵاتانی ئه‌وروپاو ده‌وروبه‌رو ته‌نانه‌ت عێراقه‌ پڕ کێشه‌که‌ی خۆشمان بکه‌ن، بزانن بۆ په‌روه‌رده‌و هه‌ڵسانه‌وه‌ی به‌هاکانی کۆمه‌ڵگه‌ کێ گرنگه‌ ته‌وزیفی بکه‌ن و بواری کاریان ده‌ده‌نێ؟
ئه‌وان زیندانه‌کان پڕ ناکه‌ن له‌تاوانباران و ڕێ له‌زۆربوونی تاوان ئه‌گرن، پۆلیسی زۆرو چه‌کی زۆریان ناوێت( بێگومان هه‌وڵی پۆلیس و هێزه‌ ئه‌منییه‌کان جێی ستایشه‌)، دێن یارمه‌تی ئه‌و هێزانه‌ ده‌ده‌ن و ته‌نها ئه‌رک ناخه‌نه‌ سه‌رشانیان، بۆیه‌ ناهێڵن کۆمه‌ڵناس و ده‌روونناسه‌کانیان له‌ده‌رگا بده‌ن و چاوه‌ڕێی هه‌لی کار بن، به‌مه‌منونی ده‌ستیان ده‌گرن و هاوکاریان ده‌بن تا ئه‌وانیش هاوکاری خۆیان و خه‌ڵکیش بن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان