ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

ترامپ و ئه‌ردۆگان: سه‌رۆكه‌ پۆپۆلیسته‌كان و فیكره‌ خراپه‌كان

ئاراس فه‌تاح

„فیكره‌یه‌كی خراپه‌“، ئه‌مه‌ پوخته‌ی پووچترین په‌یامی ناو به‌یاننامه‌كه‌ی كۆشكی سپییه‌ كه له‌ دوای ده‌ستپێكردنی هێرشی ئاسمانیی و زه‌مینیی له‌شكری سوڵتانه‌كه‌ی توركیا دژ به‌ رۆژاڤا، بڵاوكرایه‌وه‌.

به‌پێچه‌وانه‌ی به‌یاننامه‌كانی ئیداره‌ی فه‌ره‌نسی و بریتانیی و هوڵه‌ندیی و زۆرینه‌ی ده‌وڵه‌تانی جیهان، ده‌سته‌واژه‌ی „فیكره‌یه‌كی خراپه‌“،‌ „ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م شه‌ڕه‌دا نین“، مانای ئیدانه‌كردنی جه‌نگێكی ناڕه‌وا و نابه‌رابه‌ر نییه‌ دژ به‌ رۆژئاوای كوردستان و هاوپه‌یمانه‌ داعششكێنه‌كانی ئه‌مریكا، به‌ڵكو قبوڵكردنێكی ناوه‌كیی و موباره‌كه‌ی ناڕاسته‌وخۆی له‌شكركێشی سوڵتانه‌كه‌ی ده‌وڵه‌تی توركیایه‌ كه‌ جینۆسایدكردنی گه‌لی كورد و وێرانكردنی ئه‌زموونه‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتییه‌كی ئامانجێتی.

ئه‌و به‌ڵێن و زه‌مانه‌تانه‌ی ترامپ به‌رامبه‌ر به‌م „فیكره‌ خراپه‌“ له‌ ئه‌ردۆگانی وه‌رگرتووه‌، بۆئه‌وه‌ی جه‌نگێكی پاكوته‌میز دژ به‌ گه‌لی كوردستانی رۆژئاوا و كه‌مینه‌كانی تر بگێڕێت، بریتیین له‌: „تورکیا بەڵێنی داوە خەڵکی سیڤیل بپارێزێت، پارێزگاری لە کەمینە ئاینیـیەکان بکات، لەوانە مه‌سیحییه‌كان، دڵنیاییشی داوە لەوەی قەیرانی مرۆیی ڕوونادات.“ پاشان ده‌ڵێت „تورکیا بەرپـرسە له‌ مسۆگەركردنی ئه‌وه‌ی هەموو چەکدارە دەستگیرکراوەکانی داعش لە زینداندا بمێننەوە وە داعش بە هیچ شێوەیەک خۆی ڕێکنەخاتەوە.“ ئه‌م رستانه‌ی ترامپ هێنده‌ شه‌رمئاوه‌ر وبێمانا و سه‌خیفن كه‌ ناتوانن قه‌ناعه‌ت به‌ گه‌مژه‌یه‌كیش بهێنن، چونكه‌ هه‌موو گێژێك ئه‌و راستییه‌ سانایه‌ ده‌زانێت كه‌ جه‌نگ مانای وێرانكردنی هه‌موو ئه‌و به‌هایانه‌یه‌ كه‌ ترامپ داوای ڕێزلێگرتنیانی له‌ كوردكوژێكی وه‌ك ئه‌ردۆگان كردووه‌.

ناڕوونی و شپرزه‌یی كه‌سایه‌تیی سه‌رۆكی ئه‌مریكا و ناكۆكیی به‌رده‌وامی ناو كرده‌ و قسه‌كانیشی وایكردووه‌ كه‌ هه‌ندێك شرۆڤه‌كار به‌ته‌نزه‌وه‌ بڵێن، بۆئه‌وه‌ی له‌ سیاسه‌تی ترامپ بگه‌یت، ده‌بێت فاڵچی بیت. ترامپ یه‌كێكه‌ له‌ فیگه‌ره‌ هه‌ره‌ پڕناكۆك و پڕكێشه‌ی ناو ئیداره‌ و مێژووی سیاسه‌تی ناوه‌كیی و ده‌ره‌كیی ئه‌مریكیی. ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ی ژماره‌یه‌كی زۆری دۆست و كارمه‌ندانی ئیداره‌ی ئه‌مریكییش له‌ ڕابردوودا به‌هۆی ناڕازایبوونیان له‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌كیی سه‌رۆكه‌كه‌یان، دوا پێشهات نه‌بوو. ئه‌م سیاسه‌تمه‌داره‌ پۆپۆلیسته‌ رۆژ له‌دوای رۆژ پێگه‌ و خۆشه‌ویستیی و توانا و لێهاتوویی خۆی وه‌ك سه‌رۆكی هه‌موو ئه‌مریكییه‌كان و وه‌ك سه‌رۆكی یه‌كێك له‌ به‌هه‌یبه‌ترین ده‌وڵه‌تی دوای جه‌نگی جیهانی دووهه‌م، له‌ده‌ستده‌دات. دۆخی به‌دی ئه‌م سه‌رۆكه‌ گه‌یشتۆته‌ ئاستێك كه‌ له‌ماوه‌ی ڕابردوودا به‌هۆی تاوانباركردنی له‌ پرسی په‌یوه‌ندییه‌كانی به‌ سه‌رۆكی ئۆكرانیا و كاریگه‌ریی بۆ سه‌ر ده‌رئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنی وه‌ك 45هه‌مین سه‌رۆكی ئه‌مریكا، رووبه‌ڕووی پرۆسه‌ی له‌سه‌ركارلابردن ببێته‌وه‌. هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ واده‌كات كه‌ شرۆڤه‌كارێكی زۆر وایببینن ئه‌م هه‌نگاوه‌ی ترامپ له‌ رۆژائاوا تاكتیكێك بێت بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی ئه‌و فشاره‌ زۆر و گه‌وره‌یه‌ی كه‌ له‌ناوخۆی وڵاته‌كه‌یدا به‌سه‌ریه‌وه‌یه‌تی. بێگومان ئه‌م شرۆڤه‌یه‌ هه‌موو راستییه‌كان ناپێكێت.

وه‌ك ئاشكرایه‌ ترامپ له‌ هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردنه‌كانییه‌وه‌ چه‌ندین به‌ڵێن و په‌یمانی به‌ ده‌نگده‌رانی خۆی دا. یه‌كێك له‌ به‌ڵێنه‌كان گێڕانه‌وه‌ی سه‌ربازه‌ ئه‌مریكییه‌كانه‌ له‌ ئه‌فغانستان و عێراق و سوریا. ئه‌و ده‌توانێت به‌ ده‌نگده‌رانی خۆی بڵێت: فه‌رموون ته‌ماشاكه‌ن، من ده‌مه‌وێت به‌ڵێنه‌كانی خۆم جێبه‌جێبكه‌م، به‌ڵام ئه‌وانی تر ناهێڵن و رێگرییم لێده‌كه‌ن. راستییه‌كی تر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بڕیاری كێشانه‌وه‌ی سه‌ربازه‌كانی له‌سه‌ر سنوور له‌ بناغه‌دا مانای جێبه‌جێكردنی ئه‌و په‌یمانانه‌ نییه‌ كه‌ له‌كاتی هه‌ڵبژاردندا به‌ ده‌نگده‌رانی دابوو. بۆ تێگه‌یشتن له‌م ڕوانینه‌ش پێویستمان به‌ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی پرسیارێكی زۆر سانایه‌. پرسیاره‌كه‌ش ئه‌وه‌یه‌ بۆچی ترامپ سه‌ربازه‌كانی له‌ یه‌كه‌م وڵات ده‌كشێنێته‌وه‌ كه‌ كه‌مترین سه‌ربازی ئه‌مریكی تێدایه‌؟

یه‌كه‌م ترامپ سه‌ربازه‌ ئه‌مركییه‌كانی له‌ سوریا نه‌كشاندۆته‌وه‌، به‌ڵكو له خاڵه‌ سنوورییه‌كان كشاندنییه‌وه‌ كه‌ مانه‌وه‌یان له‌ كاتی له‌شكركێشییه‌كه‌ بۆ سه‌ر رۆژئاوا ده‌بوو به‌ مه‌ترسیی بۆ سه‌ر ژیانیان و رێگرێك بۆ پلانه‌ جه‌نگاوه‌رییه‌كانی ئه‌ردۆگان. به‌مانایه‌كی تر، كشانه‌وه‌ی سه‌ربازه‌ ئه‌مریكییه‌كان پێشكه‌شكردنی كلیلی ده‌رگای رۆژاڤا بوو به‌ ئه‌ردۆگان بۆ پیاده‌كردنی هێرشی زه‌مینیی و ده‌ستپێكی هێرشی ئاسمانیی. به‌كورتییه‌كه‌ی، كشانه‌وه‌یه‌ی سه‌ربازانی ئه‌مریكی له‌سه‌ر سنوور، مانای هه‌ڵكردنی گلۆپی سه‌وز بوو بۆ ئه‌ردۆگان و سیاسه‌ته‌ ڕه‌گه‌زپه‌رستییه‌كه‌ی دژ به‌ گه‌لی كورد و ده‌ستكه‌وته‌كانی له‌ رۆژاڤا، نه‌ك جێبه‌جێكردنی به‌ڵێنه‌كانی بۆ ده‌نگده‌رانی.

هه‌موو ئه‌و ریتۆریكه‌ سیاسییانه‌ی تاوه‌كو ئه‌مڕۆ له‌لایه‌ن ترامپه‌وه‌ دژ به‌ توركیا و ئه‌ردۆگانیش گوێمان لێ بوون‌، جگه‌ له‌ نمایشێكی میدیایی و هێمنكردنه‌وه‌ی ئه‌و ناڕه‌زایه‌تییه‌ گه‌وره‌یه‌ی له‌ وڵاته‌كه‌ی و جیهاندا هه‌بوو، هیچ مه‌به‌ستێكی راسته‌قینه‌ی تری له‌پشته‌وه‌ نه‌بوو. ترامپ پۆپۆلیستێكه‌ كه‌ ته‌نها ده‌نگده‌ره‌ ناسیۆنالیست و ره‌گه‌زپه‌رست و كۆنزێرڤاتیڤه‌كانی خۆی له‌ ئه‌مریكا به‌لاوه‌ گرنگه‌، نه‌ك نیوه‌كه‌ی تری گه‌له‌كه‌ی كه‌ دژ به‌ سیاسه‌تی ناوه‌كیی و ده‌ره‌كیی و ژینگه‌یی ئیداره‌كه‌ین. ئه‌م پیاوه‌ هه‌روه‌ك چۆن بڕوای وایه‌ كێشه‌ی ژینگه‌ بوونی نییه‌ بۆیه‌ هیچ بیركردنه‌وه‌ و گفتوگۆ و چاره‌سه‌رێكیشی له‌ئاستی نێونه‌ته‌وه‌یی ناوێت، ئاواش بڕوای وایه‌ كه‌ كێشه‌ی تیرۆر بۆ ئه‌مریكا ته‌واوبووه‌  و له‌ سه‌دا سه‌د له‌ناوبراون و كۆتایی هاتووه‌. ئه‌و ده‌یه‌وێت كێشه‌كانی جیهان له‌ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا به‌خۆی بسپێرێت. برواشی وایه‌ كه‌ سه‌رۆكه‌كانی پێشووی ئه‌مریكا گه‌وره‌ترین هه‌ڵه‌یان كردووه‌ كاتێك خۆیان خستۆته‌ ناو زه‌لكاوی جه‌نگه‌كانی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاسته‌وه‌. بۆیه‌ كێشه‌كانی ئه‌م ناوچه‌یه‌ كێشه‌ی ئه‌مریكا نین، به‌ڵكو كێشه‌ی مێژوویی قووڵی ئه‌و قه‌بیلانه‌ن كه‌ له‌ناوچه‌كه‌دان و با خۆیان چاره‌سه‌ری بكه‌ن و تێچوونی گیانیی و مادیی جه‌نگه‌كان هه‌ڵگرن. بزوێنه‌ری سه‌ره‌كیی سیاسه‌تی ئه‌م سه‌رۆكه‌ لۆژیكی سه‌رمایه‌یه‌ و ئامانجی سه‌ره‌كییشی مانه‌وه‌ و هه‌ڵبژاردنه‌وه‌یه‌تی له‌ هه‌ڵبژاردنی داهاتوودا. بۆیه‌ هه‌موو هاوپه‌یمانه‌كانی وه‌ك مورته‌زه‌قه‌ ده‌بینێت و هه‌ر كاتێك پێویستی پێیان نه‌ما وه‌كو په‌تاته‌ی گه‌رم فڕێیانده‌داته‌ سه‌ر زه‌وی.

ئه‌م پیاوه‌ جگه‌ له‌ میزه‌ڵانێكی گه‌وره‌ كه‌ پڕه‌ له‌ فشه‌ی میدیایی و زمانزبریی و هه‌ڕه‌شه‌ و دووباره‌كردنه‌وه‌ی به‌رده‌وامی „گه‌وه‌ریی ئه‌مریكا“ و „به‌هێزیی بێوێنه‌ی له‌شكره‌كه‌ی“، ئاماده‌ نییه‌ هیچ موجازه‌فه‌یه‌ك به‌ داهاتووی خۆیه‌وه‌ بكات و چاره‌نووسی له‌ هه‌ڵبژاردنی داهاتوودا بخاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌. ئه‌م سه‌رۆكه‌ی ئه‌مریكا ماوه‌یه‌ك هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ناوبردنی كۆریای باكووری ده‌كرد، پاشان كه‌وته‌ وێزه‌ی ئێران و پێیده‌گوتن „من جه‌نگم ناوێت، به‌ڵام گه‌ر شه‌ڕبكه‌م ئێران له‌سه‌ر نه‌خشه‌ ده‌سڕمه‌وه‌“. ئێستاش پاش فشاره‌ زۆره ناوه‌كیی و ده‌ره‌كییه‌كانی دژ به‌ بڕیاره‌كه‌ی له‌ ڕۆژاڤا، هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ناوبردنی ئابووریی توركیا ده‌كات گه‌ر كورد له‌ناوببات. ئه‌م پیاوه‌ یه‌كه‌م سه‌رۆكی وڵاتێكی دیموكراسییه‌ كه‌ نازییه‌ت و فاشیزمی تێكشكاند، كه‌چی چاوه‌ڕوانی كوشتنی به‌كۆمه‌ڵی میلله‌تێكه‌ بۆئه‌وه‌ی دوایی بیر له‌ له‌ناوبردنی ئابووریی وڵاته‌ تاوانكاره‌كه بكاته‌وه‌. گه‌مژه‌یی ئه‌م پیاوه‌ گه‌یشتۆته‌ ئاستێك كه‌ ئه‌گه‌ری گه‌وره‌ی له‌ناوبردنی گه‌لێك وه‌ك تاوانێكی جه‌نگ نه‌بینێت، به‌ڵكو وه‌ك جێبه‌جێنه‌كردنی په‌یمانێك ته‌ماشای ده‌كات كه‌ سه‌رۆكێكی‌ دیكتاتۆر پێش ده‌ستپێكی جه‌نگه‌كه‌ی له‌ڕێگای په‌یوه‌ندییه‌كی ته‌له‌فۆنییه‌وه‌ پێیداوه‌.

به‌ده‌ر له‌وه‌ی ترامپ و ئه‌ردۆگان سه‌رۆكی دوو وڵاتی زۆر جیاواز و ناكۆكن له‌ڕووی سیسته‌می سیاسیی و ده‌زگایی و یاسایی و هتد، به‌ڵام وه‌كو دوو پۆپۆلیستی ته‌مامعه‌یار له‌زۆر خه‌سڵه‌تدا نزیكن. ترامپ و ئه‌ردۆگان ته‌نها له‌ لۆژیكی سیاسیی و تێگه‌یشتنیاندا بۆ پرسی تیرۆر و كورد له‌یه‌كتر نزیك نیین‌، به‌ڵكو له‌زۆر شتدا هاوتان. ئه‌ردۆگان ده‌ڵێت وڵاته‌كه‌ی له‌ژێر هه‌ڕه‌شه‌دایه‌ و بۆ پاراستنی ئاساییشی نه‌ته‌وه‌یی وڵاته‌كه‌ی ده‌بێت ناوچه‌ی ئارام به‌ زه‌بری چه‌ك دروستبكات و سنووره‌كانی له‌ „تیرۆریستان“ی رۆژاڤا پاكبكاته‌وه‌. ترامپیش ده‌ڵێت ئه‌و هه‌ڵه‌ گه‌وره‌یه‌ی سه‌رۆكه‌كانی تر له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا كردیان، من دووباره‌ی ناكه‌مه‌وه‌ بۆیه‌ سه‌ربازه‌كانم ده‌كشێنمه‌وه‌، تۆش دوای ئه‌وه‌ چی ده‌كه‌یت بیكه‌، به‌ڵام تكایه‌ ئاگاداری كریسته‌كان به‌و كارێكیش به‌رامبه‌ر به‌ كوردان مه‌كه‌ كه‌ به‌ كۆمه‌ڵكوژ بناسرێیت. گه‌ر ئه‌ردۆگان پۆپۆلیستێكی نه‌ته‌وه‌په‌رستی توركیی و فه‌نده‌مێنتالیستێكی ئیخوانیی بێت‌، ترامپیش نوێنه‌ری شه‌پۆلی پۆپۆلیزم و گروپه‌ كۆنزێرڤاتیڤ و مه‌سیحییه‌ توندڕه‌وه‌كانی ئه‌مریكایه‌.

ئه‌ردۆگانیش وه‌ك ترامپ، ده‌رگیریی چه‌ندین كێشه‌ی ناوخۆیی و هه‌ڵه‌ی گه‌وره‌یه‌ له‌ سیاسه‌تی ناوه‌كیی و ده‌ره‌كیی. دۆخی حیزبه‌ حاكمه‌كه‌ی له‌ناوخۆدا زۆر خراپه‌ و دۆڕاندنی ده‌نگێكی زۆر و له‌ده‌ستدانی چه‌ند میترۆپۆلێك له‌ دواهه‌ڵبژاردندا، وه‌ك ئیسته‌نبول، واده‌كات كه‌ ئه‌ردۆگان پێویستی به‌ ئاشتكردنه‌وه‌ی ده‌نگده‌ره‌ تۆراو و ناسیۆنالیست و فه‌نده‌مێنتالیسته‌كانی بێت. بۆیه‌ هه‌ڵگیرسانی جه‌نگ له‌ سیاسه‌تدا وه‌ك مۆدێلێك بۆ هه‌نارده‌كردنی كێشه‌ناوه‌كییه‌كانی دیكتاتۆرێك تاكتیكێكی نوێ نییه‌. به‌ پێچه‌وانه‌ی ئۆپۆزیسیۆن و په‌رله‌مان و رووبه‌ری گشتیی ئه‌مریكاوه‌، دروستكردنی فاكتی نه‌ته‌وه‌یی له‌ توركیا له‌ڕێگای جه‌نگه‌وه‌ دژ به‌ گه‌لی كوردستان، واده‌كات هه‌موو حیزبه‌ نه‌یاره‌كانی ئه‌ردۆگان نه‌ك هه‌ر نه‌توانن دژایه‌تیی ئه‌م له‌شكركێشییه‌ بكه‌ن، به‌ڵكو ده‌بێت شاباشیشی بكه‌ن و هیوای سه‌ركه‌وتن بۆ له‌ له‌شكره‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كه‌یان بخوازن.

بێگومان ئه‌م خاڵه‌ش به‌ته‌نها ناتوانێت هه‌موو وێنه‌كه‌مان پیشانبدات. هه‌موو هێزه‌ ناسیۆنالیست و فه‌نده‌مێنتالیسته‌كانی توركیا ته‌ماهیی له‌گه‌ڵ ئه‌و ستراتیژه‌ كه‌مالیستیی و ئیخوانییه‌ی ئه‌ردۆگاندا ده‌كه‌ن كه‌ بوونی ئه‌و بنه‌ما ده‌زگایی و سیاسیی و سه‌ربازییه‌ی كوردانی رۆژاڤا، مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌یه‌ بۆ ئاساییشی نه‌ته‌وه‌یی توركیا. ئامانجێكی گه‌وره‌ی تری ئه‌ردۆگان له‌م جه‌نگه‌دا بریتییه‌ له‌ شێواندنی نه‌خشه‌ی دیمۆگرافیی ناوچه‌ كوردنشینه‌كان و نیشته‌جێكردنی خێزانی هێزه‌ مورته‌زه‌قه‌كانی خۆی كه‌ زۆرینه‌یان عه‌ره‌بی سه‌له‌فیی و ئیسلامیی توندڕه‌ون. خاڵێكی جه‌وهه‌ریی كه‌ له‌ پشت ستراتیژی جه‌نگاوه‌رانه‌ی ئه‌ردۆگانه‌وه‌ كارده‌كات بریتییه‌ له‌ دروستكردنی فاكتێكی مێژوویی نوێی‌ بۆ دانیشتوانی به‌شی خۆرهه‌ڵاتی فورات و به‌په‌ناهه‌نده‌كردن و بێوڵاتكردنی سیسته‌ماتیكی گه‌لی كوردستانی رۆژئاوا و پیاده‌كردنی هه‌مان ئه‌زموونی عه‌فرین له‌ دوو كانتۆنه‌كه‌ی تریشدا. بێگومان پاساوی بردنه‌وه‌ی په‌ناهه‌نده‌كان بۆ سوریا و نیشته‌جێكردنیان له‌ „وڵاتی خۆیان“، یه‌كێكه‌ له‌ به‌هێزترین كارته‌ سیاسیی و به‌ناوئینسانییه‌كانی ئه‌ردۆگان به‌رامبه‌ر به‌ ئه‌وروپا و جیهان. لێره‌دا پرسیاره‌كه‌ له‌ تره‌مپ و ده‌وڵه‌تانی ئه‌وروپیی و نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان زۆر ساكاره‌: ئایا كوشتن و هه‌ڵكه‌ندن و ده‌ربه‌ده‌ركردنی چه‌ند ملیۆنێك خێزانی كورد له‌ نیشتیمانی خۆیان و به‌په‌ناهه‌نده‌كردنی كۆی گه‌لی رۆژئاوای كوردستان له‌ سوریا، به‌ چ پێوه‌رێك ئینسانییتره‌ له‌ هێنانه‌وه‌ی یه‌ك ملیۆن په‌ناهه‌ندی‌ سوریی كه‌ له‌ توركیا ده‌ژین؟

به‌بۆچوونی من دواخاڵیش بۆ هۆكاری ئه‌م جه‌نگه‌ بریتییه‌ له‌ شكستپێهێنانی پرۆسه‌ی دانانی ده‌ستووری نوێی سوریا كه‌ ده‌كرا تیایدا مۆدێلێك له‌ ئۆتۆنۆمیی یان فیدرالیزم ببێت به‌ چاره‌سه‌رێكی سیاسیی بۆ كوردانی رۆژاڤا. ستراتیژی ئه‌ردۆگان بریتییه‌ كه‌وتنه‌ پێش ڕووداوه‌كان و ڕێگه‌گرتن له‌و پرۆسه‌یه‌ بۆئه‌وه‌ی شتێك نه‌هێڵێت به‌ناوی نوێنه‌ری كوردان له‌و دانوستانانه‌دا و هه‌ڵوه‌شادنه‌وه‌ی هه‌موو هه‌وڵێك بۆ دووباره‌كردنه‌وه‌ مۆدێلی عێراق و هه‌رێمی كوردستان. به‌مچه‌شنه‌ش وێرانكردنی خه‌ونی جێكردنه‌وه‌ی مافی ژیان و ئازادیی بۆ گه‌لی كوردستان له‌ ده‌ستووری داهاتووی ده‌وڵه‌تی سوریا هۆكارێكی بنه‌ڕه‌تیی تری ئه‌م له‌شكركێشییه‌ی ئه‌ردۆگانه‌.

گه‌ر له‌دوای شكستپێهێنانی له‌شكره‌ ئایدیۆلۆژییه‌كه‌ی خه‌لافه‌تی داعش شتێك هه‌بێت ناوی „جه‌نگی ڕه‌وا“ بێت، جه‌نگی ئه‌م گه‌له‌ بچووكه‌ی كوردستانی رۆژئاوایه‌ دژ به‌ گه‌وره‌ترین و دڕنده‌ترین له‌شكری ئایدیۆلۆژیی سه‌رۆكێكی سوڵتانیی. ئه‌م له‌شكركێشییه‌ نموونه‌ی پیاده‌كردنی یه‌كێكه‌ له‌ ناته‌باترین جه‌نگ كه‌ له‌ مێژووی نوێی مرۆڤایه‌تییدا ڕوویدابێت. ئه‌م جه‌نگه‌، جه‌نگی كه‌مینه‌یه‌كی بچووكه‌‌ به‌ خه‌ونی ئینسانیی گه‌وره‌وه‌ دژ به‌ ده‌وڵه‌تێك كه‌ خاوه‌نی دووهه‌م گه‌وره‌ترین له‌شكری ناتۆیه و له‌ پله‌به‌ندی حه‌وته‌مین له‌شكری به‌هێزی جیهاندایه‌.

وتار

كورد و تورك؛ پایەماڵی سیاسی و ناهامسایی نەژادی

 د. موئمین زەڵمی

بە درێژای سەدان ساڵ هەردوو نەتەوەی كورد لە ناكۆكی و ململانێ و دانەجیڕە و تەنانەت شەڕ و كاولكاریدا بوون، بۆیەش دەڵێم كورد و تورك، بۆ ئەوەی لەسەر ئاستی هەرچوار وڵاتەكە (عێراق و ئێران و سوریا و توركیا) پەیوەندییەكانی كورد و تورك بخەینەڕوو، ئایا كێشەكە هەژموونی سیاسی و پایەماڵی مافی نەتەوەییە، یان پێكەوەهەڵنەكردنی كۆمەڵایەتی و ناتەبایی هامساییە كە كاریگەری لەسەر ڕەوشەكە توندتر كردۆتەوە.

بە گوێرە ئەوەی كە ژمارەی هاوڵاتیانی كورد لە باكوری كوردستان لە كوردەكانی پارچەكانیتری كوردستان زیاترە، زۆرترین چاو دەخەینە سەر ئەم پارچەیە و راستییەكی حاشاهەڵنەگریشە كە ناكۆكی و ململانێكانی كورد و تورك لە توركیادا كاریگەری گەورەی لەسەر تێكرای دووركەوتنەوەكانی نێوان ئەم دوو نەتەوەیە هەبووە و دەبێت، چونكە هەم بەریەككەوتنەكان زۆرترن و هەمیش زۆرینەی لێكۆڵەرە سیاسیەكانی چارەسەری كێشەی كورد و تورك بە ئەنكەرەوە دەبەستنەوە، یانی ئەو چەند ساڵەی كە پرۆسەی ئاشتی لەتوركیا هەبووە بە زەمەنی كەمبوونەوەی ململانێ و سەرەتاتكێكانی نێوان دوو نەتەوەكە زانراوە لەسەر ئاستی هەموو پارچەكانیتر.

ئەوەی لە توركیا بینراوە و زانراوە پایەماڵی مافی نەتەوەیی و بەرزكردنەوەی كێرڤی رەگەزپەرستی بووە، ئەوەتا توركیا گەورەترین كێشەی بووەتە قەزیەی كوردی و كوردیش گەورەترین كێشەكانی هەر لەناو توركیادایە.

كاتێ دەڵێین كێشە دەبێ ئەوە تۆخ بكەینەوە كە لە قوتابخانەی سەرەتایی و خوێندن بە زمانی دایكەوە كوردەكانی توركیا كێشەیان هەیە تا دەگاتە دینداری و بازرگانی و گەشتیاری و بازاڕگەری و ڕۆشنبیری و دیوێكی تەواو داگیرساوی كۆمەڵایەتی، درك بەم راستیانەی كە ناكۆكی نێوان كورد و تورك لەگەڵ ئەوەی مێژینەیە بەڵام زۆر قووڵیشە و بەیەكداچوونی ئەو دوو نەتەوەیە هەر بە ناتەندروستی ماوەتەوە و گەورە سیاسەتوان و لێكۆڵەرانی هەردوولاش ئەوەیان باش روونكردۆتەوە كە تا زەمینەی كۆمەڵایەتی وئاشتەوایی كۆمەڵایەتی لە نێوان كورد و توركدا نەڕەخسێنرێت، ناتوانرێت ئاشتەوایی سیاسی بەرقەرار بكرێت.

لە یەكێك لە دوایین لێدوانەكانیشیدا دۆناڵد ترەمپی سەرۆك كۆماری ئەمریكا لەگەڵ باسكردنی ناكۆی دووسەد ساڵەی ئەم دوو نەتەوەیە، هەوڵی نێوەندگیری نێوان كورد و تورك بە یەكێك لە بژاردەكان دەزانێت. لە لایەكیتریشەوە لە دوایین پەیامی خۆیدا عەبدوڵا ئۆجەلان رێبەری پارتی كرێكاری كوردستان كە لە ئیمراڵییەوە پەیامەكەی بڵاوكردۆتەوە بە روونی ئەم پرسە شیدەكاتەوە.

ڕۆژی چوارشەممە 12ی حوزەیرانی 2019 ، پارێزەرانی عەبدوڵڵا ئۆجەلان پەیامەكەیان بڵاوكردەوە، كە باس لە ئاشتی و پێكەوە ژیان دەكات، ” وەك نیشانەیەكی مێژوویی، تورك بێ كورد و كورد بێ تورك نابێت، كاتێك لە میزۆپۆتامیا كورد نەمێنێت، لە ئەنادۆلیش شتێك بەناوی توركیا نامینێت و هەبوون و پێشكەوتنی كورد بە بەهێزبوونی توركەكانەوە خاوەن هەموو واتایەكە.

” ڕێبەری پارتی كرێكارانی كوردستان جەختیكردووەتەوە، گۆڕانكاریی دیموكراتی بە بەشداری هەموو كۆمەڵگا دەكرێت، پێویستە ڕێبازی خانەوادەپەرەستی، خێڵ پەرەستی و عەشیرەت پەرەستی سەرەڕاست بكرێتەوە و بنەماش چارەسەریی سیاسەتی دیموكراتییە. نزیكەی دە ساڵە بارودۆخی سیاسی سوریا شێواوە و بە تەنیشتییەوە جۆرێك لە دەسەڵاتی خۆسەری بۆ كورد لە رۆژئاوای كوردستان هاتۆتە ئاراوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەی كە بەریەككەوتنی كورد و تورك راستەوخۆ نەبووە، بە پێچەوانەوە بەریەككەوتنی كورد و عەرەبەدۆستەكانی توركیا گەرمتركراوەتەوە كە توركیا بۆ پارێزگاری لە ئاسایشی ناوخۆی خۆی و مەترسی لە دروستبوونی هەرێمێكی تری كوردی لە رۆژئاوای كوردستان بە روونی ڕاگەیاندووە و ئەمەشی نەشاردۆتەوە، توركیا زۆر نالەبارانە پێی وایە كە ئەگەر كورد لە رۆژئاوا بەهێز بێت ئەوا دەبێتە مەترسی بۆ سەر ناوخۆی توركیا، ئەمەش دەكرێت وەك فاكتێكی سیاسی بخوێنرێتەوە، بۆیەش لە چەند ساڵی رابردوودا هەموو هەوڵەكانی توركیا بۆ ئەوە بوون كە كورد لە سوریادا لاواز بكات، چەندین رێگای جیاوازیشی گرتۆتەبەر، هەر لە هەوڵدان بۆ هەڵگیرساندنی شەڕی ناوخۆیی نێوان كورد و كوردەوە تا پشتیوانی نەیارانی كورد لە رۆژئاوا و بەهێزكردنی هێزە ئیسلامییە چەكدارەكانی سوریا، و لە تۆخكردنەوەی جیهادەوە تا بنەما دینییەكانیتر، دواترینیشییان ستراتیجی سیاسی و سەربازی و بەدەستهێنانی رەزامەندی نێودەوڵەتی بۆ دەستپێكردنی ئۆپەراسیۆنی سەربازی.

توركیا لە سەرەتای روداوەكانی سوریاوە كێشەی گەورەی ئەوەیە كە بەرژەوەندییەكانی لە گەڵ ئەوانیتردا ناگونجێت و خۆشی ناتوانێت رێگەی خۆی بگرێتە بەر بۆیەش وەك پێشتر ئاماژەم پێكرد توركیا هەوڵی زۆریدا پێش ئۆپەراسیۆنەكە و تا ئەوەش كە گڵۆپی سەوزی بۆ كرا شتی زۆری بەخشی، بەڵام توركیا بەهێزترین ستراتیجێك كە توانی پشتیوانی ئەمریكای وەك زلهێزی گەورە پێ بەدەستبهێنێت.

ئەوە بووە كە بە روونی رایگەیاندووە كە پارتی كرێكارانی كوردستانی -پەكەكە تەنها كاتێك دێتە سەر مێزی ئاشتی كە یەكینەكانی پاراستی گەل- یەپەگە لاوازبیت لە سوریا.

لە عێراقیشدا كە تاكە هەرێمی فیدراڵی كوردی هەیە ئەزموونی كێشە و ناكۆكی و ناتەبایی نێوان كورد و تورك مێژینەیە، بەڵام ئەوەی وایكردووە كەمتر ئەم ناكۆكییانە رەنگبدەنەوە یەكەم ئامادەگی كورد بووە بە بەرقەراركردنی ئاشتی كۆمەڵایەتی و چەسپاندنی بنەماكانی دیموكراسی و پێكەوەژیان لە هەرێمی كوردستاندا و لە لایەكیتریشەوە ئەو پەیوەندییە سیاسی و بازرگانی و ئەكادیمیەی كە لە نێوان هەرێمی كوردستان و توركیادا هەیە، چونكە لە لایەك دڵنیاییدان بووە بە توركیا كە هەرێمی كوردستان نابێتە هەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی توركیا، لە لایەكیتریشەوە بەرزكردنەوەی سەقفی هەماهەنگی كلتوری و فەرهەنگی نێوان هەردوو نەتەوەكە و هەردوو دەسەڵاتەكە بووە تا ئەو ئاستەی پۆستی باڵای حكومیش دراوەتە توركمانەكان، نریككردنەوەی ئامانجە هاوبەشەكانیش لە كەركوك و ئەو ناچانەیتردا كە توركمانەكانی تێدا نیشتەجێن باشترین بژاردەی پێكەوەژیانی نەتەوەیی بووە.

هەرچی پەیوەندی بە رۆژهەڵاتی كوردستانیشەوە هەیە، ئەگەرچی زەمینەیەكی كۆمەڵایەتی لەبار بۆ پەیوەندی نێوان هەردوو نەتەوەی كورد و تورك لە پارێزگاكانی ئێراندا نیە بەڵام هەوڵە شەڕانگێزییەكانی زۆر تۆخ نەكراونەتەوە، گومان لەوەدا نیە كە لە رووی كۆمەڵایەتییەوە كورد و تورك تێكەڵییان بۆ دروست نەبووە و تائێستاش لە زۆرینەی نوكتە و قسەخۆشەكانیدا كورد، توركەكان بە نمونەی ناتەندروستی مامەڵە دەهێننەوە و توركەكانیش كورد بە شەڕانگێزی دەشوبهێنن، ئەوەتا لە سێ دەیەی ڕابردوودا زۆرجار لە ناوچەكانی ورمێ و نەغەدە و شنۆدا ناكۆكییە كلتوری و نەژادییەكان زەقكراونەتەوەو لەسەر ناو و تابلۆی شارەكان و قوتابخانە و شەقامەكان شەڕو خوێنڕێژی كەوتۆتەوە.

لە پاش دەستپێكردنی ئۆپەراسیۆنی سەربازی توركیا بۆسەر رۆژئاوای كوردستان لە چەند رۆژی ڕابردوودا تا دێت زیاتر جیاوازییە نەژادی و نەتەوەییەكان زەقتر دەبنەوە، لە لایەكەوە باسی بایكوتی هەرجۆرە مامەڵەیەكی بازرگانی و سیاسی و كلتوری و ئەكادیمی و كۆمەڵایەتی و گەشتیاری نێوان كورد و تورك دەكرێت و لە لایەكیتریشەوە نەتەوە خەتابار دەكرێت.

بۆیەش لەگەڵ باوڕی تەواوم بەوەی كە كوردیش وەك هەرنەتەوەیەكیتری سەرزەوەی پێویستە خاوەنی كیان و مافی سەربەخۆیی خۆی بێت دەبێت ئەو راستییە زیاتر لەبەرجاوبگیرێت تا لەسەر بنەمای مرۆڤسەنتەری دیدێكی كۆمەڵایەتی هاوبەش بۆ پێكەوەهەڵكردنی كورد و تورك نەخرێتەوە ئەوا نەك هەر جیاوازییە نەتەوەیەكان زەقتر دەكرێنەوە بەڵكو شەڕانگێزی و توندڕەوی و رەگەزپەرستی زیاتر پەرەدەسەنێت و ماڵوێرانی زیاتری بەدوادادێت بە تایبەت بۆ زۆرینەی هاونیشتیمانیانی كورد لە باكور و ڕۆژئاوای كوردستان.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

ئەردۆغان بەنیازی چیيە؟ دوای رۆژئاوا نۆرەی باشوورە

ئاسۆس ھەردی

 

ئەمڕۆ لە وتارێکی میدیاییدا، ئەردۆغان بە دوورو درێژی قسەی لەسەر لەشکرکێشییەکەی بۆ داگیرکردنی رۆژاوا کرد. بەروونی باسی لەوەکرد کە ئەم پلانە ھی شەوو رۆژێک نیەو ماوەیەکی درێژە کاری لەسەر دەکەن. پێشتریش لە میدیاکاندا بینیمان تەنانەت نەخشەی ئەو شارو شارۆچکانەش ئامادەکراوە کە تورکیا بە نیازە لە رۆژاوا عەرەبە ئاوارەکانی تێدا نیشتەجێ بکاو بەتەواوەتی سیمای کوردانەی بسڕێتەوە. جەختیشی کردەوە کە قسەو رەخنەکانی دەوڵەتان‌و رایگشتی جیھانیان بەلاوە گرنگ نیەو سوورن لەسەر ئەوەی تا کۆتایی پلانەکەیان جێبەجێ بکەن. ئاشکرایشی کرد کە سوپای داگیرکەری تورکیا بەدرێژایی سنووری سووریا تا قوڵایی ٣٠-٣٥ کیلۆمەتر خاکی رۆژاوا داگیر دەکات.

وتارەکە نووسرابوو، ئەردۆغان دەیخوێندەوە، بەڵام ناوبەناو دەقە نووسراوەکەی جێدەھێشت‌و راستەوخۆ قسەی دەکرد.

ئەوەی لە وتەکانی “سوڵتانی چنگ بەخوێن”دا تەنانەت بۆ ھەندێ میدیای تورکیش جێگەی سەرنج بوو، ئاماژەیەک بوو بۆ “عێراق”. ئەردۆغان پاش تەواوکردنی خوێندنەوەی دەقەکە وتی: “ئەگەر سووریا لە ھەقیان بھاتایە (مەبەست پەیەدەو ئیدارەی کوردییە)، ئیشەکەمان ئاسان بوو، بەڵام بەداخەوە، سووریا لە دۆخێکی وادا نیە…. با ئەوەشتان پێ بڵێم لە عێراقیشدا ھەمان شتە. لەعێراقیشدا دۆخەکە وێرانە. کە لەگەڵ عێراقدا قسە دەکەین، رووبەڕوو شتێکمان پێ دەڵێن، بەڵام بەداخەوە لە پاشملە لێدوانی جیاواز دەدەن. ئێستا ئەوەتا لێدوانی جیاوازی ئەم چەند رۆژە ببینن. نەمدەویست ناو بێنم… کاتێک ئەوان دەکەونە تەنگانەوە… ئێمە لایەنی ئەوان دەگرین…. کەچی دەبینین ئەوان لایەنی تیرۆریستەکان دەگرن. بۆچی؟ چونکە کوردن.”(جێگەی سەرنج بوو، کاتێک ئەردۆغان ناوی عێراقی ھێنا، ئاکاری وەزیری بەرگری کە لەتەنیشتییەوە دانیشتبوو لەسەر پارچە کاغەزێک تێبینییەکی خستە بەردەستی، پاش خوێندنەوەی تێبینییەکە ئەردۆغان وتی: نەمدەویست ناو بێنم!)

رستەی “لەعێراقیشدا ھەمان شتە”!، ھیچ تەفسیرو شیکردنەوەیەکی پێویست نیە. زۆر بە روونی ئەردۆغان دەیەوێ بە ھەموو جیھان بڵێ پاش داگیرکردنی رۆژاوا، نۆرەی باشوورە.

چونکە وەک چۆن دەڵێت پەیەدە لەسەرسنوورمان ھەڕەشە لە ئاسایشی نەتەوەییمان دەکا، بەڵام “بەداخەوە!” سووریا ناتوانێ ھیجیان بەرامبەر بکا، ناچار خۆمان دەستبەکار بووین، پێشر چەندین جار ھەمان قسەی بۆ باشووریش کردووە.

بە کورتی، ئەگەر لەشکری تورک داگیرکردنی رۆژاوای بۆ بچێتەسەر، ھیچ گومانێک لەوەدا نیە کە دوای ئەوان نۆرەی باشوورە. بۆیە ئەگەر ھێزە سیاسییەکانی ئێمە پێیان وابێ ئەمە شەڕێکە تەنھا لە رووی مەعنەوی‌و ئەخلاقییەوە پەیوەندیی بە ئێمەوە ھەیە، گەورەترین ھەڵەی مێژووی سیاسیی خۆیان دەکەن. چونکە ئەمە سەرەتای بەواقیعکردنی خەونی “بەسوڵتانبوونی” ئەردۆغانەو ئەگەر ئەم داگیرکارییە بەری پێ نەگیرێ دەگاتە بەردەرگای ماڵەکانی ئێمەش.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

لەناو تاریکییەکی گەورەدا ھەندێک دەلاقەی ڕۆشن: کورد لە جیھاندا

د.مەریوان وریا قانع

 

ئەوەی ئەمڕۆ سەیری ئەو وێنە و دیمەنانە بکات کە بۆ مەسەلەی کورد لە ئاستی جیھانیدا دروستبووە، بە بەراورد بە ساڵە درێژەکانی سەدەی بیستەم، ھەندێک گۆڕانی گرنگ و بنەڕەتیی دەبینێت، کە دەشێت وەک ”وەرچەرخان“ لە دۆزی کوردا وێنابکرێت. ئەوەی دەبینرێت دروستبوونی وێنەیەکە زۆر جیاواز لەو غیاب و ”بۆشاییە گەورەیە“ی بە درێژایی سەدەی بیستەم لە ئارادابووە.

بەشێوەیەکی گشتیی لە سەدەی بیستەمدا ”مەسەلەی کورد“، مەسەلەیەکی وون و نەناسراو و نەبینراو بوو، کێشەی کەمینەیەکی گومناوی ناو سنوورەکانی چوار دەوڵەتی نەتەوەیی بوو. لە ئاستی جیھانیدا شتێک نەبوو بەناوی ”گێڕانەوەی کوردییەوە“، Kurdish narrative، بێدەنگیەکی گەورە ھەبوو لەناو ئەو ڕووبەرە گەورەیەی قسەکردن و گێڕانەوەیەدا کە لە جیھاندا ئامادەبوو. فۆرمە جیاوازەکانی بێدەنگکردن و نەبوونی زمان و نەبوونی وێنە، دەرنەکوتن و نەبینین فۆرمی ئامادەگیی ئەم میلەتەبوو لە جیھاندا.

کورد کەمینیەکی وون و نەناسراوی ناو دەوڵەتانی ناوچەکە بوو. ژیان و بەسەرھات و ڕووداوەکانی بزر و بێگوتار بوو، بە دەگمەن نەبێت ھیچ شتێکی، تەنانەت کارەساتە گەورەکانیشی، سنووری ئەو دەوڵەتە نەتەوەییانەی تێنەدەپەڕاند کە لەناویاندا نیشتەجێبوو.

بەڵام ئەم دۆخە لە ئێستادا گۆڕاوە، ئەمڕۆ وێنەیەکی کورد لە جیھاندا ئامادەیە کە لای زۆرینەی خەڵک بینراو و ناسراوە. ئەم وێنەیە ھەم نوێیە و ھەم تەنھا وێنەی کەمینەیەکی ئەتنی غەدرلێکراو و چەوساوە نییە، بەڵکو وێنەی میلەتێکیشە بڕیاریداوە نەتوێتەوە، وێنەی شوناسێکە دەیەوێت ھەبێت و بژیی، وێنەی مافێکە بەدوای شوێنی خۆی لە جیھاندا دەگەڕێت.

ھەموو ئەمانە لە فۆرمی تەحەدایەکی گەورەدا دەبینرێن بۆ ئەو دەوڵەتانەی کورد لەناویاندا دەژی. ئامادەگیان وەک میلەتێکی بێماف، وێناکردنیان وەک ھەڕەشەیەکی ئەمنیی، یان مامەڵەکردنیان وەک کەمینەیەک کە پێویستە کۆنترۆڵبکرێن، بڕ و ڕادەی ئەو تەحەدایانەی بۆ ڕەوایەتی ئەو سیستمە سیاسییانە گەورەتر کردوە کە لە ناوچەکەدا ھەن و دروستکراون.

لە دەساڵی ڕابردووشدا دەرگیربوون لەگەڵ داعشدا، وەک ڕایدکاڵترین ھێزی ئیسلامی سیاسیی و ئۆرگانێک کە تێرۆر جەوھەرەکەی دەستنیشاندەکات، یان وەک ھەڕەشەیەکی گەورە ھەم لەسەر ناوچەکە و ھەم لەسەر جیھان، وێنەیەکی تری بۆ کورد دروستکردوە کە ئەویش دیسانەوە وێنەیەکی پۆزەتیڤ و مانادارە. وێنەی کورد وەک میەلتێک کە ڕادیکالیزمیی دینیی قبووڵ نییە و ژنەکانیان وەک پیاوەکانیان توانای بەرەنگاربوونەوەی فۆرمە جیاوازەکانی پەڕگیریی دینیی و نادینیان ھەیە و پارێزگاریی لە پلورالیزمی دینیی و فەرھەنگیی و سیاسیی دەکەن.

ئەم وێنە تازەیە وێنە باڵادەستەکەی ناو ڕای گشتیی و ناو بەشێکی گەورەی میدیا و ناو کۆمەڵگای مەدەنیی بەشێکی گەورەی وڵاتانی جیھانە. بەڵام ئەوانەی شارەزایی زیاتریان لە مەسەلەی کورد و ھێزەکانیدا ھەیە، ئەوانەی لە نزیکەوە ھێزە سیاسییەکانی کوردستان دەناسن، ئاگاداری دیوە تاریک و ناشیرینەکانی مەسەلەی کوردن. ئاگاداری ئابوریی مافیایی و ئەخلاقیاتی جەردەیی و کوشتن و بڕین و تاڵانیی و گەندەڵیی ھێزە باڵادەستەکانن، بەتایبەتی ھێزە سەرەکییەکانی ھەرێمی کوردستان.

ڕووکارە سوڵتانیی و خێزانیی و بنەماڵەییەکانی ئەم سیاسەتە دەناسن، بەو دابەشبوونە ناوەکییە گەورانەش ئاشنان کە ھێزە جیاوازەکانی ئەم مەسەلەیەی، ھەم کردوە بە دوژمنی یەکتر و ھەم ھەریەکێکیانی فڕێداوەتە باوەشی یەکێک لە ھێزە ئیقلیمییەکانەوە.

لە نێوان ئەو دوو وێنەیەدا ناکۆکیی گەورە و قووڵ و ھەمەلایەن ھەیە کە ڕەگەکانیان لەناو سیاسەتی کوردیی خۆی و ئاکاری ھێزە باڵادەستەکانیدایە، نەک لە ناو شێوازی وێناکردنی دونیای دەرەوەدا بۆ مەسەلەی کورد. یەکێک لە تەحەدا سەرەکییەکانی مەسەلەی کورد لە سەدەی بیست و یەکدا کۆتاییھێنانە بەم ناکۆکییە ناوەکییە، کۆتایھێنانە بە ناکۆکیی مەسەلەی کورد وەک مەسەلەی میلەتێک کە تەسلیم نابێت و بەرگریی لەخۆی و شوناسەکانی دەکات، لەگەڵ ھێزە سیاسییە سەرەکییەکانیدا، وەک ھێزی سوڵتانیی مافیایی نادیموکراس و کورتبین.

بەردەوامبوونی ئەم ناکۆکییە ھەموو مانایەک لە مەسەلەی کورد لەم سەدەیەشدا، دەسێنێتەوە. سەرلەنوێ داڕشتانەوەی مەسەلەی کورد لە دەرەوەی لۆژیکە سوڵتانیی و بنەماڵەیی و خێزانییەکانی سیاسەت و لە دەرەوەی فۆرە جیاوازەکانی پەڕگیری دینیی و ئەتنیی و ئایدیۆلۆژییدا، ئەو تاقە ڕێگایەیە کە دەبێت لەم سەدەیەدا بیگرینە بەر. لەدەرەوەی ئەم ڕێگایەکدا ھیچ شتێکی تر بوونی جگە لە تاریکیی، تاریکییەکی گەورەش.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان