ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

ئۆردوگانیستە کوردەکان

بەختیار عەلی

 

لە چەند ساڵی‌ رابوردوودا، ئەفسانەی ئۆردوگانیزم بۆتە یەکێکە لە ئەفسانە گەورە‌و ترسناک‌و بەربڵاوەکانی خۆرهەڵات، ئەم پیاوە ناسیونالیستییە پیاوکوژ‌و جەلادە، کە خۆی لە تورکیادا بەجۆرێکی نوێ‌و دیماگۆگی درێژە بە سیاسەتی ناسیونالیستیانەی تورکی دەدات، جۆرە فۆرمێکی نوێی کەمالیزم پیادە دەکات کە لەبری ئەوەی‌ روو لە خۆرئاوا بێت،‌ رووی لە ئیسلامە، لە ناوەوە دەست لە هیچ کوشتن‌ و بڕییەک ناپارێزێت دەرهەق بە ئەتنییەت‌ و نەتەوەکانی تر، بۆ دەرەوەش دەموچاوێکی ئاشتیخواز‌ و مرۆڤدۆست‌ و مافدۆست دەردەخات، خۆی لە ناوەوە قەسابخانەی وەک شیرناخ دروستدەکات، لەدەرەوەش روو لە بەشار ئەسەد دەکات‌ و دەڵێت «میللەتی خۆت مەکوژە».

پاڵەوانی ئەم نیفاقە سیاسییە گەورەیە لای هەندێک بووە بە هەڵگری مۆدێلێکی خەیاڵی «کە لە‌ راستیدا بوونی نییە»‌و وەک فریادڕەسێکی گەورە، وەک مارتن لۆسەری خۆرهەڵات سەیردەکرێت، ئەم درۆیە لە ساڵانی‌ رابوردوودا تەنیا ئۆردوگان‌ و مەکینە گەورەکەی، کە مەکینەیەکی موخابەراتی‌ و میدیایی گەورەیە، دروستیان نەکردوە، بەڵکو خزاوەتە هەموو جێگایەک، هەم لە جیهانی عەرەبدا خەڵکی فریو داوە‌ و هەم لای ئێمەش.

گومان لەوەدا نییە کە بارودۆخی کورد لە ئێستادا بارودۆخی سەردەمی کەنعان ئیڤرین نییە، بەڵام ئەوەی ئەم گۆڕانکارییە بە دەستکەوتی ئۆردوگان بزانێت، نەوەک هەڵەیە، بەڵکو تێنەگەیشتنە لە کۆی ئەو پرۆسە گەورەیەی گۆڕانکاری کە لە دونیادا هەیە، کە لەسەروو هەموویانەوە گۆڕانکاریی سیستمی میدیا‌و پەیوەندییە کە وادەکەن چیتر جێگایەک بۆ گەمژەیی شۆڤێنزمی تورکی نەبێت‌ و گووتارە تەقلیدییەکانی کەمالییەت بە فۆرمە دێرینەکەی نەتوانێت بژی، هەڵبەت لە پاڵ دەیەها هۆکاری گەورە‌ و کاریگەری دیکە کە کاری من نییە لێرەدا بەسەریانبکەمەوە.

ئەوەی لای من هەمیشە جێگای سەرەنج بووە، لەدایکبوونی نەوەیەکە لە ئۆردوگانیستی کورد کە بەجۆرێک قسە لە مۆدێلی تورکی دەکەن، وەک‌ رێگا چارەیەک بۆ قەیرانەکانی خۆرهەڵات، وەک موعجیزەیەکی ئایدیۆلۆژی‌ و ئابووری‌ و سیاسی، ئەم سەرسامییە بە ئۆردوگانیزم بەر لە هەر کەس پارتی‌ و یەکێتی‌ رەواجیان دایە… هیچ کەسێک نییە‌ رۆڵی ئەم دوو حزبە لە جوانکردنی روخساری ئەمجۆرە لە کەمالیزمی نوێ فەرامۆشبکات، ئەو سەرمایەی بازرگانەکانی کورد‌و تورکی پێکەوە دەبەستەوە، بووە هاوپەیمانییەکی ئایدیۆلۆژیش کە سیاسییەکانی کورد‌ و تورکی پێکەوە گرێدەدا… بەجۆرێک هەموو ئەو‌ راستییە لە بیرکرا کە ئۆردوگانیزم هیچ نییە جگە لە فۆرمێکی نوێی کەمالیزم لە سەردەمێکی تر‌و لە ساتێکی تری قەیراندا، وە هێشتا عەقڵی شۆڤێنی تورکی لەبری پێویستی بەستایش‌ و پیاهەڵدان بێت، پێویستی بە سەرزەنشت‌ و بەرابەر وەستان هەیە، ئەوە بوو تەواوی پەیوەندی لەگەڵ تورکیادا لەسەر فەرامۆشکردن‌ و بیرنەکردنەوە‌ و هەوڵنەدان بۆ تێگەیشتنی جەوهەری ئۆردوگانیزم داڕێژرا.

هەڵبەت سیاسییە کوردییەکان کە لە قوتابخانەی فیکری ناسیونالیستی کوردیدا گەورەبووبن‌ و ئەم قوتابخانەیە جگە لە مۆراڵی بچوکی‌ و لاوازیی هیچی دیکەی تێدا نەچاندبوون، نەخۆشییەکانیان بەرجەستەبوونی هەموو نەخۆشییە تەمەندارەکانی عەقڵییەتی ناسیونالیستی بوو کە یان کۆیلە دروستدەکات یان ئاغا، لە هاوکێشە ئیقلیمییەکەدا نوێنەری بەری کۆیلە‌ و هەڵگری مۆراڵی کۆیلە بوون، وەک هەمیشە ئاسایی بوو، سڵاوی جەلاد بە مەرحەمەتێکی خودایی بزانن‌ و زەردەخەنەی ئۆردوگان بەسەرەتای سەردەمێکی نوێ لەقەڵەمبدەن‌ و ئەوەی شۆڤینیزمی تورکی بە جینۆساید بۆی نەکراوە، لە بە تورکاندنی عەقڵییەت‌ و شێوازی ژیان‌ و زەوقماندا، وەک کاڵایەکی گرانبەها‌ و بە پارە لێیبکڕنەوە.

دیارە پارتی‌و یەکێتی تەنیا پێشەنگانی ئەم سەرسامییە بە ئۆردوگانیزم نەبوون، راستە ئەوان ئابووریی کوردستانیان بە جۆرێکی نابەرابەر‌ و بێ هیچ سیاسەتێکی پەرێزدار‌ و‌ رۆشن بەستەوە بە بازاڕی تورکیاوە،‌ راستە‌ راگەیاندنی ئەم دوو حیزبە نەوەک هەر ستایشی ئۆردوگانیزمیان دەکرد‌ و لە دەموچاوە فاشییستییەکەی بێدەنگبوون، بەڵکو هەر عەقڵییەت‌ و زەوقیشیان کۆپی مۆدێلی راگەیاندنی تورکی بوو،‌ راستە سوودێکی گەورەیان لە وانەکانی میتی کەمالی وەرگرت لە ترساندن‌ و تۆقاندن‌ و هەڕەشەکردن‌ و لە ناوبردنی نەیاراندا.. بەڵام ئەوان تەنیا هاوڕێ‌ و بانگەشەکاری ئوردوگانیزم لە کوردستاندا نەبوون.

بەرەی دووەم لە ئۆردوگانیستە کوردەکان، ئەو شەپۆلە دینیانەن کە دەیانەوێت لەسەر حیسابی هەر شتێک بێت بڵێن دەسەڵاتی دینی لە عەلمانی باشترە. ئەمانە بەراوردکردنی نێوان کەنعان ئیڤرین‌ و ئۆردوگان دەگۆڕن بۆ بەراوردکردنی مۆدێلی عەلمانی‌ و مۆدێلی دینی، کە نەوەک بەراوردێکی شیاو نییە، بەڵکو نوکتەیەکی فیکری‌ و زانستی‌ و ئەخلاقیشە، ئەو بەراوردەشیان بۆئەوەیە، بەو دەرەنجامەوە بێنەدەرێ کە حکومەتی دینی لە حکومەتی عەلمانی دادپەروەرتر‌ و بە‌ رەحمترە.

ئەم هەڵە فیکرییە، هەڵەی تێنەگەیشتن لە ئۆردوگانیزم وەک جۆرێک لە کەمالیزمی بۆیەکراو بەدین، لە شۆڤێنیزمی حیجابدار، بەرەو ئەوەی بردن ئۆردوگانیزم وەک مۆدێلێک بۆ پارتە دینییەکان سەیربکەن کە گوایە دەتوانن لەگەڵ‌ رۆحی دیموکراسییەتی خۆرئاواییدا خۆیان بگونجێنن، بێئەوەی ساتێک ئەوەیان لە بیربێت کە ئۆردوگانیزم بە جەوهەر تەعبیر نییە لە مۆدێلی دینی حوکم، دامەزراندنی شەریعە نییە، بەڵکو تەعبیرە لە فۆرمێکی نوێی عەقڵییەتی ناسیونالیستی تورکی لە ساتێکدا دەیەوێت لە قەیرانە گەورەکانی ناوخۆ‌ و دەرەوەی دەرچێت، کاتێک دەیەوێت‌ رۆحی کولتووری کەمالی بپارێزت‌ و جەوهەرە شۆڤێنییەکەی هەڵگرێتەوە، بێئەوەی لە ناوەوەڕا لە‌ رابوردووی دێرینی داببڕێت، ئەوە لە ساتێکدا ئاشکرایە کە‌ روکەشە عەلمانییەکەی کەمالیزم نەیتوانی نەتەوەکانی تر لە تورکیا بتوێنێتەوە، ئۆردوگانیزم کە‌ روکەشە دینییەکەی کەمالیزمە، بۆ هەمان مەبەست، لە‌ رێگای بەکارهێنانی گووتاری دینییەوە، وەک گووتارێکی ئەسیمیلەکەر‌و توێنەوە‌ و یەکخەر، هەوڵی ئەو کارە دەدات. هەڵبەت کە تورکیا دەبێت بگۆڕێت، بەڵام ئۆردوگانیزم تەعبیر نییە لە گۆڕان لە‌ رۆحی ناسیونالیزمی تورکیدا، بەڵکو تەعبیرە لە‌ رێگریی ئەو‌ رۆحە لە گۆڕان، لە خۆگونجاندنی لەگەڵ هەلومەرجی نوێدا، بێدەستکاریکردنی قووڵی گووتارەکان‌ و تێزەکان، ئۆردوگانیزم هەر خودی ئەم ناسیونالیزمەیە، لە دەموچاوە هەرە دیماگۆگییەکەیدا، لە چڵەپۆپەی ئەو ناکۆکییە ئەخلاقی‌ و فیکرییەدا کە لەسەری‌ راوەستاوە.

بەبڕوای من هەڵەیەکی مێژوویی‌ و ئەخلاقی گەورەیە ئەحزابی دینی کوردی، شەرعییەتی خۆیان لە مۆدێلی ئۆردوگانییەوە وەربگرن، بەڵکو هەر سەرەتایەکی دروست بۆ دروستکردنی حیزبێکی ئاینی کراوە، کە دوور بێت لە‌ رۆحی‌ رەتکردنەوە‌ و توندوتیژی، دەبێت لە رەخنە لە ئۆردوگانیزمەوە دەست پێبکات، چونکە ئۆردوگانیزم تا ئێستا‌ و تاسەر ئێسقانیش بە‌ رۆحی‌ رەتکردنەوە‌ و توندوتیژی بار‌و بارگاوییە.

بەرەی سێهەم کە لە کوردستاندا بانگەشەی ئۆردوگانیزم دەکەن، ئەو‌ رۆشنبیر‌و‌ رۆژنامەنوس‌ و هونەرمەند‌ و خوێندەوارانەن کە بەخەیاڵی خۆیان لە ئۆردوگانییەتدا شێوازێکی دینی‌ و ناسیونالیستی مامناوەند دەبیننەوە، بێئەوەی لەو‌ راستییە سادەیە تێبگەن کە ئەوە ئۆردوگانییەت نییە دونیای گۆڕیوە، بەڵکو دونیا‌ و هاوکێشە تازەکان‌ و شێوازە نوێکانی ژیانە کە عەقڵییەتی ناسیونالیستی تورکیان بە هەندێ پاشەکشە ناچارکردوە.

ئەوەی کە ئەم‌ رۆشنبیرانە نایبینن ئەوەیە ئۆردوگانیزم، دەشێت لە داهاتوودا‌ رۆحێکی داخراوتر‌ و تەسکتر ببەخشێتە عەقڵییەتی ناسیونالیستی تورکی، بەوەی بە بارگەی فاناتیکیانەی مەزهەب موتوربەی دەکات.

ئۆردوگانییەت کە تائێستا بچوکترین هەنگاوی نەناوە پەروەردەیەکی تازە ببەخشێتە مرۆڤی تورک لە ئەفسانە ئەتاتورکییەکان‌ رزگاری بکات، بەردەوام لەسەر پاکڕاگرتنی یادەوری تورکیای دێرین، گۆڕستانی میللەتان، سەرزەمینی جینۆسایدە گەورەکان ئیشدەکات، هێشتا منداڵی تورک فێر دەکرێت ئەوەی لەسەر زەمینی تورکیا دەژی، تورکە، هێشتا منداڵی تورک پێی ناگووترێت لە تورکیادا خەڵکانی تر‌و زمانی تر هەیە‌ رێزیان لێ بگرە.

بە بڕوای من شەرمە بۆ‌ رۆشنبیرانێک لە ژێر هەر بیانوو بەهانەیەکدا بێت، سەر بە هەر نەتەوەیەکی خۆرهەڵات بن، ئەو جەوهەرە نەبینن کە ئۆردوگانیزم هەیەتی‌ و ئەوەی مێژوو گۆڕیوێتی بە کاری ناسیونالیستێکی وەک ئۆردوگانی بزانن.

وتار

یه‌كگرتووی ئیسلامی، حیزبی ئیجباریی

ئاسۆ عەبدوللەتیف

 

كۆنگره‌ی هه‌شته‌می یه‌كگرتووی ئیسلامی كوردستان، ده‌رگای له‌سه‌ر چیرۆكێكی تازه‌ بۆ ریفۆرم و ئیصلاح له‌ناو كادران و لایه‌نگرانی ئه‌م حیزبه‌ كردۆته‌وه‌و دیسان ریفۆرم و ناوگۆڕین و كێشمه‌كێشی ئه‌میندارو ئه‌وانی دیكه‌ و پرسی جیاكردنه‌وه‌ی سیاسه‌ت و بانگه‌واز بۆته‌وه‌ رۆژه‌ڤێكی گه‌رم.

ره‌نگه‌ ئیتر دواخستنی ته‌له‌بی ئیسلاح و خواستی گۆرانكاری جددی و نه‌هێنانه‌ پێشه‌وه‌ی وزه‌ی گه‌نج و گوتاری كلاسیكیانه‌ بۆ سیاسه‌ت و بانگه‌واز، ئینتیحاری سیاسی بێت بۆ ئه‌م پارته‌ ئیسلامیه‌، مۆدێلی نوێی كاركردن و نه‌خشه‌رێگای سیاسی و دیدی نوێ و ته‌ته‌ڵه‌كردنی كادران به‌ته‌واوی كاتی هاتوه‌، به‌جۆرێك كۆنگره‌ی ئاینده‌ ده‌بێت به‌ تۆپزیی ئه‌م پرسانه‌ یه‌كلایی بكاته‌وه‌، ئه‌گه‌رچی سه‌خته‌ ده‌ستكاریی روانگه‌ی كلاسیكیانه‌ی ئه‌مینداری گشتی بكرێت، له‌ كه‌وانه‌یه‌كدا “هه‌موو كێشه‌كان نابێت به‌ عه‌لاگه‌ی ئه‌مینداره‌وه‌ هه‌ڵبواسرێت” ئه‌وه‌ش راسته‌و باوه‌رم وایه‌ ئه‌م حیزبه‌ هێشتا ئیلهام له‌ ئه‌مینداره‌كه‌یه‌وه‌ وه‌رده‌گرێت و بریاردان به‌ ده‌ره‌جه‌ی یه‌ك كۆكراوه‌ته‌وه‌ له‌ یه‌ك كه‌سداو ئه‌و كه‌سه‌ش به‌و ئاسانییه‌ كه‌ قوڵاییه‌كی فیكریی و رێكخراوه‌یی و ئیخوانی و كاریزماتیكی هه‌یه‌، ده‌ستبه‌رداریی كایه‌ی سیاسی و كورسیه‌كه‌ی نابێت، به‌تایبه‌تی پرسی جیاكردنه‌وه‌ی بانگه‌واز له‌ سیاسه‌ت كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ نه‌شته‌رگه‌ریه‌ سه‌خته‌كان و وه‌ك له‌ بێژنگدانی ئاو وایه‌ ئاسان نییه‌، ئه‌مه‌ش سروشتی ته‌واوی حیزبه‌ رۆژهه‌ڵاتیه‌كانه‌و به‌ ئاسانی مرۆڤ ناتوانێت هاتوچۆی تێدابكات و ده‌ستكاری و چاكسازیی جومگه‌ هه‌ستیاره‌كانی بكات به‌بێ لوتكه‌ی هه‌ره‌مه‌كه‌، له‌ دامێنی هه‌ره‌مه‌كه‌شدا كه‌سانی هه‌لپه‌رست و حیزبكوژو گه‌نده‌ڵ به‌و ده‌سه‌ڵات و ته‌مه‌نه‌ زۆره‌ی خۆیانه‌وه‌ ماونه‌ته‌وه‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی هه‌موو رێكارو یاساو دیسپلین و لێپرسینه‌وه‌یه‌كی حیزبی، ئه‌مانیش هێنده‌ی تر بازنه‌كه‌ی ده‌وری ئه‌مینداریان توندترو تۆختر كردۆته‌وه‌ و رێگاكه‌ سه‌ختر ده‌كه‌ن بۆ گۆرانكاریی و شه‌فافیه‌ت و ریفۆرم، بۆیه‌ پێش ئه‌میندار پێویسته‌ كۆنگره‌ ده‌ستكاری ئه‌م هێڵه‌ی پێشه‌وه‌و ئه‌م بازنه‌ حیزبكوژه‌ بكات، ئه‌م خڵته‌و پڵته‌یه‌ لابه‌رێت، هه‌ڵه‌یه‌ له‌ جوڵه‌ی یه‌كه‌م ده‌ستبه‌ریت بۆ جوڵاندنی مه‌لیك و لوتكه‌ی هه‌ره‌مه‌كه‌، سه‌ره‌تا دامێنه‌كه‌ ده‌بێت پاك بكه‌نه‌وه‌ له‌و كه‌سانه‌ و چیتر به‌سه‌ری پیرۆزیان سوێندی ته‌نزیمی و رێكخراوه‌یی و پاكیزه‌یی نه‌خۆن!

یه‌كگرتووی ئیسلامی كوردستان حیزبێكی ئاینی ئایدۆلۆژیی مه‌زهه‌بگه‌رای نه‌رمره‌وی هێمنه‌، له‌ سه‌روه‌ختی ئیعلانی ئه‌م حیزبه‌وه‌ له‌ ساڵی 1994 تا ئێستا، تاكه‌ پێناسه‌یه‌ك بۆ ئه‌م حیزبه‌ی بكه‌ین له‌ده‌ره‌وه‌ی عاتیفه‌و موجامه‌له‌ی سه‌ركرده‌كانی، ئه‌وه‌یه‌ حیزبێكی ئیجبارییه‌ بۆ كوردستان، به‌ده‌ره‌جه‌ی ئیرشادو په‌روه‌رده‌و زه‌روره‌تی فیكریی و سیاسی و مرۆیی، هه‌م له‌ بواری په‌روه‌رده‌و ئیسڵاح، هه‌م له‌ بواری ئیتیكی سیاسی و مۆدێل و زیهنیه‌تی حیزبایه‌تی، ناكرێت گروپێكی ده‌سترۆشتووی خاوه‌ن ئیمتیازو به‌ڵاو حه‌ره‌ج بۆ سه‌ر ئه‌م حیزبه‌، ئه‌م توراس و سه‌رمایه‌ ره‌مزیه‌ له‌ ئیجبارییه‌وه‌ بۆ خه‌ڵكی بگۆڕن به‌ ئیخیتیاری و شكۆی حیزب بكه‌ن به‌ قوربانی پۆست و ئیمتیازو خوێندنی راقی مناڵ و كۆشكی شاهانه‌ی كه‌س و كاریان؟

ئێستا كه‌ یه‌كگرتوو به‌ته‌واوی هێزی جه‌ماوه‌ریی و بیرو ئایدۆلۆژیی و رێكخراوه‌یی خۆیه‌وه‌ خه‌ریكی ریسك و ده‌ستكاریكردنی ریشه‌یی و په‌یره‌وی ناوخۆیی كلاسیكیانه‌ی خۆیه‌تی، گرنگه‌ به‌ جورئه‌ته‌وه‌ ده‌ستبخاته‌ سه‌ر برینه‌ گه‌وره‌كه‌و گوێ به‌ هیچ كاردانه‌وه‌و خاترجه‌مییه‌كی ئه‌و تایپه‌ نه‌دات كه‌ قوڕكی حیزبیان توند گرتوه‌و ئۆباڵه‌كه‌شیان خستۆته‌ سه‌ر گه‌ردنی ئه‌میندار و لای ئه‌میندار قسه‌یه‌ك و له‌ بازنه‌ و ئوسره‌كانیشدا قسه‌یه‌ك، ئه‌گه‌رچی هه‌ر بۆخۆی باسكردنی ئه‌م جۆره‌ له‌ برین و كێشه‌و بێشه‌ له‌ حیزبدا هه‌نگاوی ئه‌رێنیه‌ به‌ره‌و دۆزینه‌وه‌ی رێگا راسته‌كه‌، ئه‌و رێگایه‌ی چیتر نابێت ئه‌كته‌ره‌ كۆنه‌كان به‌ته‌نها پاڵه‌وانی سه‌ره‌كی بن تیایدا، ئه‌وانه‌ی زه‌مه‌نێكه‌ له‌گه‌ڵ كاروانه‌كه‌دا هه‌م وه‌ك كاروانچی و هه‌م وه‌ك رێبه‌رو سه‌ركاری ره‌ها، هاوكارو پشتیوان بوون و ره‌نگه‌ ئیتر كاتی هاتبێت یه‌كگرتوو به‌ عه‌ینه‌كه‌وه‌ رێنه‌كات، چاوی گه‌نج و بیری تیژوو سیاسه‌تی هاوسه‌نگ به‌بێ عه‌ینه‌ك گه‌شه‌ پێبدات تاوه‌كو بتوانێت گوتاری سیاسی خۆی بگونجێنێت و ژینگه‌ی سیاسی خۆشی بپارێزێت.

له‌ راستیدا دروستكردنی فۆرمێك بۆ ئیشكردنی دونیه‌ویی “په‌رله‌مانی و حكومیی” له‌ ده‌ره‌وه‌ی یه‌كگرتووی ئیسلامی، به‌مانایه‌كی تر ئیئتیلافێكی سیاسی و هه‌یكه‌لێكی نوێ به‌پێ پاشگریی ئیسلامی، هاوته‌ریبی مه‌رجه‌عیه‌تێكی حیزبی مه‌ركه‌زیی خاوه‌ن دیسپلین بۆ په‌روه‌رده‌و بانگه‌وازو شه‌ریعه‌ت و مزگه‌وت، ده‌ره‌نجامێكی پۆزه‌تیف ئه‌دات به‌ده‌سته‌وه‌، وه‌ك چۆن موقته‌داو عامیریی له‌ به‌غداد له‌ رێگای”سائیرون و فه‌تح” كردیان و سه‌ركه‌وتووش بوون، به‌ڵام پرۆسه‌كه‌ بۆ پاكتاوی نه‌یاران و كێبركێكارانی ناو حیزب و بازنه‌ی مونافیسی ئه‌مینداریه‌ت و كرده‌و گه‌مه‌یه‌كی ته‌كتیكی سیاسی نه‌بێت بۆ كپكردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌ نارازیه‌كانی ناو كۆنگره‌و كۆنفرانسكاران، رێك هه‌نگاوی عه‌مه‌لی بێت به‌ ده‌نگی به‌رز بۆ دروستكردنه‌وه‌ی گوتار و دیسكۆرس و بڕیاردانی دروست له‌م حیزبه‌دا، نه‌ك باسكردنی پرۆسه‌كه‌ به‌ ته‌ده‌روج و قۆناغبه‌ندیی، ئه‌مه‌ وه‌ك ئه‌وه‌یه‌ هیچ نه‌كرابێت، ئه‌م هه‌نگاوه‌ چه‌ند پێویستی به‌ جورئه‌تی سیاسی و مرونه‌تی رێكخراوه‌یی هه‌یه‌، ئه‌وه‌نده‌ش پێویستی به‌ دروستكردنی كه‌شی له‌بار هه‌یه‌ به‌ره‌و كه‌لتوریی پێكه‌وه‌یی و ده‌ستاوده‌ستكردنی ده‌سه‌ڵات و وه‌لانانی رق و بیركردنه‌وه‌ی ستالینیانه‌ بۆ ئه‌وانی تر، ئه‌م سه‌رده‌مه‌ ئه‌گه‌ر سه‌رده‌می دیموكراسی و گه‌شه‌ی فیكرو كرانه‌وه‌و بیزنس و كۆنتراكته‌ گه‌وره‌كان بێت و جێگای هه‌موو دیارده‌و ده‌ركه‌وتێكی تێدا بێته‌وه‌ ئه‌وه‌ بێگومان جێگای تۆتالیتاریه‌ت و زیهنیه‌تی ره‌فزكردن و قۆرخكاریی و پاكتاویی به‌رته‌سكی تێدا نابێته‌وه‌ به‌تایبه‌تی بۆ یه‌كگرتووی ئیسلامی.

خاڵێكی دیكه‌ی كاركردن بۆ جیاكردنه‌وه‌ی كایه‌ی سیاسی و حیزبی له‌ كایه‌ی بانگه‌وازو ده‌عوه‌و ئیرشاد پێویستی به‌ كاراكردنی رۆڵی دامه‌زراوه‌ مه‌ده‌نیه‌كان و میدیاو سۆسیالمیدیای ئه‌م حیزبه‌ هه‌یه‌، له‌ بری چه‌قداكوتین و وه‌ستان له‌ناو مه‌نزومه‌ی دامه‌زراوه‌ شه‌رعی و كلاسیكیه‌كاندا هێنانه‌ پێشه‌وه‌ی كاراكته‌رو گه‌نجی سیاسی و مه‌ده‌نی و لیبراڵ و نه‌ته‌وه‌یی و ته‌نانه‌ت سیكولارو ئایدۆلۆژیای دیكه‌ گرنگه‌ بكرێته‌ ئه‌مری واقیع و جێگای بێته‌وه‌، ئه‌مه‌ ته‌جاوزی رابردووه‌و ریفۆرمه‌ له‌ هه‌یكه‌لی كاری رێكخراوه‌یی، بۆ ئه‌وه‌ی پیاوانی ئۆردوگانشین چیتر بوه‌ستن و ده‌ستێوه‌ردانه‌كانیان راگرن تا یه‌كگرتوو به‌ فۆرمێكی تره‌وه‌ له‌ كۆنگره‌ بێته‌ ده‌ره‌وه‌، ئه‌مه‌ ده‌ریچه‌یه‌كه‌ ئه‌گه‌ر بیانه‌وێت یه‌كگرتووه‌كه‌یان وه‌ك هاوكێشه‌یه‌كی ئیجباریی بمێنێته‌وه‌و كۆمه‌ڵگا قبوڵی بكات و دوچاری ئیحراجی گه‌وره‌ نه‌بێته‌وه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا.

دواجار كێشه‌ی یه‌كگرتوو ئه‌وه‌یه‌ تا ئه‌م ساته‌وه‌خته‌ بۆ په‌روه‌رده‌و ده‌عوه‌ دروست بووه‌، حوكمرانیكردن و موشاره‌كه‌ی سیاسی پێویستی به‌ڤێرژنی نوێ و روئیاو روانگه‌ی دیكه‌ هه‌یه‌ كه‌ یه‌كگرتوو ده‌بێت له‌مه‌ودوا ته‌وزیفی بكات و ترسی له‌ ره‌خنه‌و ناره‌زایه‌تیه‌كانیش نه‌بێت، نه‌ك سیاسه‌ت به‌ سه‌رئێشه‌و ترس بۆ سه‌ر یه‌كگرتوو هه‌ژمار بكه‌ن و بیانه‌وێت به‌ ته‌ده‌روج ده‌عوه‌و بانگه‌واز له‌ سیاسه‌ت جیابكه‌نه‌وه‌، كه‌ له‌راستیدا ئه‌م ته‌ده‌روجه‌ دوورخستنه‌وه‌ی ره‌مزه‌ دیارو گه‌نجه‌كانی یه‌كگرتووه‌ له‌ كایه‌ی ده‌سه‌ڵات و رێك گه‌رانه‌وه‌یه‌ بۆ خاڵی سفرو چوارگۆشه‌ی سه‌ره‌تا و مانه‌وه‌ی یه‌كگرتوو له‌م دۆخه‌ پاسیڤه‌ی ئێستادا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

سی پرسیار بۆ سی ساڵ حكومڕانی!

 

لەپاش نزیكەی سێ دەیە حوكمڕانی لەهەرێمی كوردستان هێشتاش زۆرینەی پێداویستییە سەرەتاییەكان لەئاستی پێویستدا نین، ژیان لەچوارچێوەیەكی تەواو نائاساییدایە، تا رۆژێ باشە دەیان رۆژ ناباش دەیگوزەرێنین، بۆیەش وا دەزانم كاتی ئەوەیە هەمووان پێكەوە لەسەر ڕەگی كێشەكان‌و هۆكاری سەرەكی خراپی وەزعەكە بدوێین.
تاكی كوردی لەئێستادا رۆژانە پێویستە وەڵامی سی پرسیار بداتەوە، سی پرسیار بۆ سی ساڵ، یانی هەر ساڵەوە پرسیارێك، لەسبەینێ زووەوە دەست پێدەكەن تاكو شەو درەنگ هەر بەردەوامییان هەیە، ژیانێك پڕ لەجەنجاڵی‌و ماندوییەتی‌و وەڕسی‌و سەرئێشە، پڕ لەشەكەتی‌و بێ هیوایی.

بێهیوایی لەو ساتەوە گەرم دەبێت ناتوانین وەڵامی پرسیارەكانیش بدەینەوە، پرسیار لەدوای پرسیار دەپەڕنە ناو ژیان‌و خەیاڵەوە: بۆچی كارەبامان وایە؟ بۆچی سوتەمەنی هەر گرانە؟ بۆچی موچە لەكاتی خۆیدا نیە؟ بۆچی حكومەت نرخەكانی بازار كۆنترۆڵ ناكات؟ بۆچی پەروەدەمان وا شێواوە؟ بۆچی كەسێ نیە فیلم‌و كلتورە سەقەتە هاوردەكان راگرێت؟ بۆچی رێگاوبانی ئەم وڵاتە چاك ناكرێن؟ ئەم هەموو رووداوی هاتوچۆیە بۆ؟ كێ لەم هەموو ناعەدالیەتە بەرپرسە؟ ئەم هەموو حزبە بۆ بوونەتە مشەخۆر بەسەر میللەتەوە؟ مافی میللەت لەكوێدایە؟ ئەم هەموو بازرگانییە چیە هەركەسەو هەڵدەستێ دەبێتە بارگرانی بەسەر میللەتەوە؟ كەی خواردنی ئێكسپایەر كۆتایی دێت؟ كەی فەتوای ئاینیی ناپێویست دەوەستێنرێن؟ كێ هۆكاری ئەم هەموو درۆ‌و بێویژدانی‌و قۆڵبڕین‌و هەڵخەڵەتاندنە چین؟ بۆچی هەركەسە‌و هەڵدەستێ خۆی دەكات پسپۆڕ‌و لەهەموو شتێكا قسە دەكرێت؟ بۆچی بەكلتور‌و فەرهەنگی خۆمان نامۆین؟ بۆچی تاك بەتاكی ئەم میللەتە سیاسییە؟ بۆچی هیچ شتێك لەجێگای خۆیدا نیە؟ بۆچی زانكۆكانمان بونەتە شوێنی مۆدێلات لەجیاتی زانست؟ بۆچی پارە هەموو شتێكە لێرە، مرۆڤەكان لەسەر بنەمای هەبوونیان دەپێورێن؟ بۆچی سۆشیال میدیا‌و تەكنۆلۆجیا تەنها لای ئێمە بووەنەتە بەڵا؟ بۆچی هەرچی چەكی نوێ هەیە لەسەر ئێمە تاقیدەكرێتەوە؟ بۆچی ناكۆكی‌و ناسازییە ناخۆییكان هەر تەواو نابن؟ بۆچی دیموكراسی لێرە گەشە ناكات؟ تاكەی توندوتیژی دژی ژنان هەیە‌و ژنان دەبنە قوربانی؟ بۆچی تەلاق‌و جیابوونەوە هەر وا زیاد دەكەن؟ بۆچی زانستخوازان‌و ئەهلی خوێندنەوە بەكەم سەیر دەكرێن‌و بڕوانامە بێ نرخ‌و ئەو هەموو خاوەن بڕوانامانە بێكارن؟ بۆچی وڵاتمان دەوڵەمەند‌و میللەت هەر هەژارن؟ بۆچی نابینە خاوەنی دەوڵەت؟
وەڵامی ئەم پرسیارانەی سێ دەیەیە بێ وەڵامن یانی دۆزینەوەی هۆكاری سەرەكی تێكچوونی ئەم ژیانەی ئێمە هەمانە، كێ وەڵامی پرسیارەكانمان دەداتەوە.
ناخۆشترین دیوی راستەقینەی تاڵ لەژیانی ئێمەی كورددا، ئەوەیە ئێمە شتێكمان نیە بەناوی حوكمڕانی، بنەمایەكمان نیە بۆ حوكم، ئەوەی هەیە حزبەكانن‌و حوكممان دەكەن، یانی حزبڕانی دروستترە تا حوكمڕانی، لەپێش هەمووانەوە حزبەكانی ئۆپۆزسیۆن خەتابارن چونكە شعوری ئۆپۆزسیۆن‌و نارەزایی خەڵكیان لەكەدار كرد، نارەزاییەكانیان بۆگەن‌و هێزی داخوازی رەوایان پارچەپارچە كرد، ئاخر میللەتێك ئەگەر خاوەنی ئۆپۆزسیۆنێكی راستگۆش بێت هەر چاوەڕێی خێری لێ دەكرێت، بەڵام كورد ئۆپۆزسیۆنەكەی هۆكاری سەرەكی قەیرانەكانە.

حكومەتی هەرێمی كوردستان‌و كابینەی نوێ دەرفەتی زۆری لەبەردەستدایە بۆ ئەوەی هیواداری بگێڕێتەوە، بەدڵنیاییەوە پسپۆڕانی ئابوری راوێژی باشیان هەیە، زانایانی ئایینی دەتوانن لەم بوارەدا بدرەوشێنەوە، شارەزایانی دیبلۆماسی دەتوانن هاوكاری باشی حكومەت بن، كارناسانی تەندروستی‌و دەرونناسی دەتوانن خزمەتی گەورە بكەن، ئەوەشی پەیوەستە بەپسپۆڕانی پەروەردەوە پێم وایە ئەوەی پێویست بێ وتومانە، چەندینجاریش لەچەندین بۆنەی جیاوازدا نوسیومە‌و رامگەیاندووە، ئەم وڵاتە پێویستە سەرەتا پەروەردەكەی چاك بكرێت، یانی شۆڕشی چاكسازی پەروەردەیی پێویستە لەپێش هەموو چاكسازییەكانیترەوە بكرێت.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

كورد هاودەنگی كام بەرەی عیراق دەبێ

سالار مەحمود

هێشتا درەنگ نیە كورد گوتاری خۆی لە سۆنگەی خوێندنەوەی راستی روداوەكانی عیراق رێك بخات.
لەلێواری ئەم شەپۆلانی بەریەككەتنی بەرژەوەندیەكان و گۆڕانكاریە بنچینەییانەدا، كە لەشەقامی عیراقیەوە نەخش دەكێشرێن.

ئایا بەرەی خەڵك یا بەرەی ئەو دەستەبژێرە سیاسیەی كە شانزە ساڵە دەستی دەستی بەمافە دەستوریەكانی كوردستانەوە دەكەن. دەبێ ئەم پرسیارە ببێتە سەرباس، كامە بژاردە؟

ئایا خەڵكی ناڕازی داواكانیان رەوان؟ گەر پێمان رەوایە، شەرمكردن لەهەڵبژاردنی بەرەی رەوایەتیدا هەیە؟

ئەگەر تەماشاكاران و خۆ بێدەنگ كردوانیش وەك بەرەیەك هەژمار بكرێ، ئەوا بێ گومان كەمترین رۆڵ بۆ هەڵسوڕاندنی داهاتوو دەمێنێتەوە.

راستە كورد وەك پێكهاتە ناتوانرێ لە پرۆسەی داهاتوودا رەچاو نەكرێ بەڵام كەم یا شایستە بێگومان كەم و ناشایستەیی و غەدریشی لێ دەكرێ.

پێدراوەكان پشت راستی دەكەنەوە كە وڵاتەكە تا ماوەی سێ ساڵی داهاتوو ئارامی بەخۆوە نابینێ و ئەم دۆخە دانامركێتەوە.

لە شەقامەوە دەنگێكی نەشاز بەرامبەر بەمافە دەستوریەكانی كورد دەبیسترێ. تەنانەت قەڵسن بەناوی كوردستان و بە ( إقلیم الشمال) ناوی هەرێمی كوردستان دەهێنن. كوردستان بەخوێن سارد دەبینن بەرامبەر بە شەڵاڵی خوێن و فرمێسكی گەرمی شەقامی عیراقی.

دواجار تەنیا دوو بەرە دەمێنێتەوەو بەرەی سێیەم دروست نابێ.

كورستانیش دابڕاو نیە لە كاریگەریەكانی ئەو رووداوانەی شارەكانی خوارووی عیراق و بەغدا.

سەرۆك كۆماری عیراق وەك باڵا ترین پێگەی دەسەڵاتی وڵات پشتیوانی بێ چەندوچوونی خۆپیشاندەرانی عیراقە. لەگەڵ مافی خۆپیشاندان و بەدیهاتنی داخوازیەكانیانە.

بەپێگەی دەستوری خۆی دەستپێشخەری كرد بۆ گۆڕینی یاسای هەڵبژاردن و كۆمسیۆن و هەڵبژاردنی پێشوەخت.

بە تێڕوانینێكی سەلمێنراوی راستەقینە ئەم نەخشە رێگایە دەرفەتێكی گرنگ بوو هەر لە سەرەتاوە فراكسیۆنە كوردستانیەكان وەك یەك هاوپەیمانی كارنامەی خۆیان بەم ئاراستەیە دابڕشتایە.

بەشێك لە هێزی خۆیان لەگەڵ هێزی داخوازی خەڵكی سەر شەقامەكان بگونجاندایە.

بەلەبەرچاوگرتنی كوڵانی دۆخی وڵاتانی ناوچەكەو هەبوونی مەترسی تراژیدیای تر بەرامبەر گەلەكەمان،
هێشتا درەنگ نیە بەدەنگێكی بەرزتر كورد هاودەنگی خۆی بگەیەنێتە شەقامی عیراقی، نەخاسمە گەر ئەوە نەكا بژاردەی باشتری ئەبێ چی بێ بۆ سیاسەتكردن! هەن نائاگا لەوەی چی دەگوزەرێ وا دەزانن دۆخی ئێستا بەردەوام دەبێ لەكاتێكدا تەواو بووەو فۆرمێكی نوێ شوێنگرەوە دەبێت.

لەو روانگەی خوێندنەوەی دۆخی گۆڕاوەو لەكەناری ئاوا بوونی واقیعێكی شانزە ساڵەی تاڵدا، لەیەككاتدا هەم خۆگۆڕین و هەم گەڕان بەدوای ئاسۆیەكی تردا ئەركێكی سیاسیە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان