ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

گەشتكردنی پەڕلەمانتار و فەرمانبەرانی هەرێم بۆ دەرەوەی وڵات ڕادەگیرێت

خەڵك- بەشی هەواڵ
سەرۆكایەتی پەڕلەمانی كوردستان، گەشتكردنی پەڕلەمانتار و فەرمانبەران بۆ دەرەوەی وڵات ڕادەگرێت، ئەندامێكی لیژنەی یاساییش ڕایدەگەیەنێت، گرنگە گەشتگردن سنووردار بكرێت و ئەگەر زۆر پێویست نەبێت، ڕێگە نەدرێت گەشت بكەن.

بەپێی نووسراوێك، كە واژۆی ڕێواس فایەق، سەرۆكی پەڕلەمانی لەسەرە ئاماژە بەوەدراوە “هاوكات لەگەڵ ڕاگرتنی هەموو خەرجییەك جگە لە پێداویستییە گرنگەكان، بڕیارماندا بە ڕاگرتنی هەموو جۆرە شاندكردنێكی پەڕلەمانتار و فەرمانبەران بۆ دەرەوەی وڵات، جگە لەو حاڵەتانەی، كە پێشتر ڕەزامەندی نووسراوی لەسەر دراوە، تا ئەو كاتەی دەستەی سەرۆكایەتی پەڕلەمان شێواز و مەرجەكانی شاندكردن ڕێكدەخاتەوە”.

لەو بارەیەوە خەدیجە عومەر، ئەندامی لیژنەی یاسایی لە پەڕلەمانی كوردستان بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، “ڕاستە سەرۆكایەتی پەڕلەمان بڕیاری داوە گەشتكردنی پەڕلەمانتاران بۆ دەرەوە ڕابگیرێت، ئەمەش كارێكی باشە ئەگەر سنووردار بكرێت و گەشتەكان تەنیا بۆ كاری پێًویست بن، چونكە هەندێك جار پێویستە شاند بچێت بۆ دەرەوەی وڵات بۆ بەشداریكردنی لیژنەكان لە خولەكان یان كاری پێویست، بەڵام نەك هەر یەكێك ویستی سەفەر بكات”.

بە وتەی خەدیجە عومەر، ” كۆمەڵێك شاند سەردانی دەرەوەیان كردووە، بەڵام تا ئێستا ڕوون نییە ئەو بڕیارەی سەرۆكایەتی پەڕلەمان بۆ چ مەبەستێك دەركراوە، كە ئاخۆ داراییە یاخود مەبەستی تری لە پشتەوەیە”.

کوردستان

پەڕلەمانتارێكی یەكێتی لە بەغدا نامەی دەستلەكاركێشانەوە دەداتە حزبەكەی

خەڵك- بەشی هەواڵ
پەڕلەمانتارێكی فراكسیۆنی یەكێتی لە پەڕلەمانی عیراق نامەی دەستلەكاركێشانەوە دەداتە مەڵبەندی كەركوكی حزبەكەی و دەڵێت: “شوێنەكەم بەهەڤاڵێكی تری كوردانی كاكەیی پڕبكرێتەوە”.

ڕێبوار تەها، ئەندامی پەڕلەمانی عیراق لە فراكسیۆنی یەكێتی لە نامەی دەستلەكاركێشانەوەكەیدا، كە ئاڕاستەی مەڵبەندی كەركوكی یەكێتی كردووە ئامادەیی خۆی دەربڕیوە بۆ دەستلەكاركێشانەوە لەپێناو دانانی كەسێكی دیكە لەشوێنەكەی لەپێكهاتەی كاكەیی.

لە نامەكەيدا ڕێبوار تەها نووسیویەتی، “هەرچەندە ڕەزامەندبوون یان ڕەتكردنەوەی ئەو داوایەم لە دەستی حیزبەكەمدایە، بەڵام لەئەگەری ڕەزامەندبوونیاندا ئامادەی جێبەجێكردنیم، بۆیە لێرەوە هەمووان دڵنیا دەكەمەوە ئەو دواكارییەم بەڕەزامەندی خۆم بووە و مەبەستیش لێی بوونی نوێنەرێكی كوردانی كاكەیی بووە لەپەڕلەماندا”.

لای خۆشیەوە، ڕێبوار تەها، ئەندامی پەڕلەمانی عیراق لە فراكسیۆنی یەكێتی بۆ (خەڵك) نامەكەی پشتڕاست كردەوە و ڕایگەیاند، ئەگەر بە وردی سەیری نامەكە بكەی دەبینیت ئامانجەكە ئەوەیە پێكهاتەكانیش بەشداری لە ناوەندەكانی بڕیار بكەن و كەسێكی دیكە لە كوردانی كاكەیی لەشوێنەكەم ببێتە پەڕلەمانتار.

دەقی نامەكەی ڕێبوار تەها:

بەناوی خوای گەوە و میهرەبان

خەڵكی دڵسۆز و نیشتمانپەروەری شاری كەركوكی خۆشەویست ، كەسوكاری سەربەرزی شەهیدان ، ئەندام و لایەنگرانی (ی.ن.ك) ، دەنگدەرانی ئازیز و بەئەمەك …
لەڕوانگەی هەستكردن بە بەرپرسیارییەتی و بڕوابوون بەشداریپێكردنی پێكهاتەكان لە ناوەندەكانی بڕیاردا ، لە ماوەكانی ڕابردوو بەفەرمی داواكارییەكم ئاراستەی بەڕێز لێپرسراوی مەڵبەندی دووی ڕێكخستی كەركوكی(ی.ن.‌ك) كردووە ، تێیدا ئامادەیی خۆم نیشانداوە كە دەستبەرداری مافی ئەندامییەتی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بم و شوێنەكەم بەهەڤاڵێكی تری كوردانی كاكەیی پڕبكرێتەوە، بەو پێیەی كوردانی كاكەیی بەشێكی ڕەسەنی كەركوك پێك دەهێنن، پێشووتریش لەچەندین كۆبوونەوەدا جەختم لەوە كردووەتەوە كە دەبێت كوردانی كاكەیش نوێنەریان هەبێت لەپەرلەماندا.
هەرچەندە ڕەزامەندبوون یان ڕەتكردنەوەی ئەو داوایەم لە دەستی حیزبەكەمدایە بەڵام لەئەگەری ڕەزامەندبوونیاندا ئامادەی جێبەجێكردنیم ، بۆیە لێرەوە هەمووان دڵنیا دەكەمەوە ئەو دواكارییەم بەڕەزامەندی خۆم بووە و مەبەستیش لێی بوونی نوێنەرێكی كوردانی كاكەیی بووە لەپەرلەماندا.
لەكۆتاییدا دەڵێم كە بەندە لەپەرلەمانبم یان نا ئەوە هەمیشە خۆم بەخزمەتكاری منداڵێكی كەركوك دەزانم.

ڕێبوار تەها
۲۰۱۹/۱۲/۱۰

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

دیندار زێباری: زیاتر لە ملیۆنێك ئاوارە لە هەرێمن
“هەرێمی كوردستان هەنگاوی ئەرێنی زۆری لە بواری مافی مرۆڤ ناوە”

خەڵك- بەشی هەواڵ
لە ڕۆژی جیهانی مافەكانی مرۆڤدا، ڕێكخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەكانی حكومەتی هەرێم ڕایدەگەیەنێت، سەرەڕای تەحەددییەكان هەرێمی كوردستان هەنگاوی ئەرێنی زۆری لە بواری مافی مرۆڤ ناوە.

لە میانەی كۆنفڕنسێكی ڕۆژنامەنووسی، كە بەبۆنەی رۆژی جیهانی مافەكانی مرۆڤەوە سازكرابوو، د. دیندار زێباری، ڕێكخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەكان لە حكومەتی هەرێم كوردستان ڕایگەیاند، لە چەند ساڵی ڕابردوودا بە هۆی هێرشی تیرۆریستانی داعش و قەیرانی ئابوورییەوە، هەرێمی كوردستان ڕووبەڕووی چەندین ئاستەنگ و تەحەددیات بۆوە، بەڵام سەرەڕای ئەوەش هەوڵیدا پابەند بێت بە پرەنسیپەكانی مافی مرۆڤەوە.

زێباری لە میانەی كۆنفڕانسە رۆژنامەنووسییەكەدا تیشكی خستە سەر پەیوەندی و هەماهەنگی نێوان حكومەتی هەرێم و حكومەتی فیدراڵ و وتی، “حكومەتی هەرێم لە ڕێگای ڕێكخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەكانەوە ئەندامە لە لیژنەی نیشتمانی نووسینەوەی ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەكان، تیمی نیشتمانی عێراق تایبەت بە مامەڵە كردن لەگەڵ تیمی (یۆنیتاد) لیژنەی بەدواداچوون لە چارەنووسی بێسەروشوێن بووانی و بەشداری كردن لە میكانیزمی وەزارەتی دادی فیدڕاڵ بۆ گفتۆگۆكانی خوێندنەوەی ڕاپۆرتەكانی عیراق لەو ڕێككەوتننامانەی عیراق ئەندامە تێیدا، لە بواری پێكەوەژیانی نێوان پێكهاتەكانی هەرێم، حكومەت بەردەوامە لە سیاسەتی ستراتیژیی خۆی و گشت پێكهاتە ئایینی و نەتەوەیی و مەزهەبییەكانی هەرێمی كوردستان مافەكانیان بە یاسا چەسپاوە لە گشت كایەكانی ژیان مافەكانیان پارێزراوە”.

زێباری ئاماژەی بە یارمەتیدانی پەنابەر و ڕاگوێزراوان و هەوڵەكانی حكومەتی هەرێم بۆ ڕزگاركردنی ئێزیدییەكان كرد و وتی، “لە ئێستادا ژمارەی پەنابەر و ڕاگوێزراوان لە هەرێمی كوردستان دەگاتە ( ١٠٣٧٤٤٦) كە جگە لە ڕاگوێزراوان پەنابەری ڕۆژهەڵات، ڕۆژئاوا، باكور و فەڵەستینیش لە هەرێمی كوردستانن، هەروەها بەمدواییە كەمپێك لە بەردەڕەش درووستكراوە بۆ پێشوازی كردن لە پەنابەرانی ڕۆژئاوا، كە دوای ڕووداوەكانی ئەم دواییەی ناوچەكە ڕوویان لە هەرێم كرد كە (١٧٩٨٣) پەنابەر لە خۆدەگرێت. لە بواری ڕزگاركردنی ئێزیدییەكانیش بەرنامەیەكی پراكتیكی دانراوە بۆ پاڵپشتی دەستەی لێكۆڵینەوە، كۆكردنەوەی بەڵگەكان و چارەسەركردن بۆ جینۆساید ناساندنی تاوانەكانی داعش و تا ئێستا توانراوە (٢٦٠٠) دۆسیەی تاوان دژی ئافرەتانی (ئێزیدی، كریستیان، توركمان و شەبەك) بە دیكیۆمینت بكرێ بۆ مەبەستی دادگایی كردن لە دوای هێرشەكانی داعش، هەروەها (٣٠٠٠) دۆسیەش لەژێر لێكۆڵینەوەدایە”.

لە بارەی گرنگیدان بە ئافرەتان، دیندار زێباری وتی، “هەرێمی كوردستان لەم ڕووەوە هەنگاوی زۆری ناوە كابینەی نۆیەمیش بەردەوامە لەو گرنگی پێدانە، بۆ نموونە لە ڕێكەوتی ١٨ /٢ /٢٠١٩ یەكەم ئافرەت پۆستی سەرۆكی پەڕلەمانی كوردستان پێ سپێردرا و ئافرەتێكیش لە پێكهاتەی توركمان بە سكرتێری پەڕلەمان هەڵبژێردرا، هەروەها لە كابینەی نۆیەمدا وەزارەتەكانی (كشتوكاڵ و وەزارەتی كار و كاروباری كۆمەڵایەتی و وەزیری كاروباری هەرێم) بە ئافرەتان سپێردراون. گرنگی زیاتر دراوە بە سەنتەرەكانی داڵدەدانی ئافرەتان لە پارێزگاكانی (هەولێر، سلێمانی، دهۆك، قەزای كەلار، لە ساڵی ٢٠١٨ پێشوازی لە (١١٨٦) حاڵەت كراوە و تا مانگی نیسانی ٢٠١٩ پێشوازی (٧٨) لە حاڵەت كراوە. لەم دواییەدا نزیكەی (٧٤) ئافرەتی ئاوارە و پەنابەر و بیانی لە خانەكانی داڵدەدانی ئافرەتان كەیسەكانیان چارەسەر كراوە. لە بواری دادوەری، رۆِژنامەنووسی، تەندروستی، پەروەردە، خوێندنی باڵا ئافرەت ڕۆڵی زۆریان هەبووە و لەو بوارەوە هەنگاوی زۆر نراوە. لەلایەكی دیكەوە لە (١١) بنكەی تەندروستی حاڵەتەكانی خەتەنە كردنی كچان تۆمار دەكرێن لەگەڵ هەڵمەتەكانی وشیار كردنەوەی دایك و باوكان رێژەی خەتەنە كەمی كردووە”.

زێباری باسی لە گیراوانی داعش كرد و وتی، “ئەو كەسانەی كە تەمەنیان لە ١٨ ساڵ كەمترە و پەیوەندییان بە داعشەوە هەبووە وەك قوربانی دەستی داعش مامەڵەیان لەگەڵدا دەكرێت نەك تاوانبار و گشت مافێكیان هەیە وەك بوونی پارێزەر و بەكارهێنانی تەلەفۆن و پەیوەندیی بە كەسوكاریانەوە بكەن و ڕێگا بە ڕێكخراوە پەیوەندیدارەكان دراوە، كە سەردانی بنكەكانی دەستگیر كردن و بەندیخانەكان بكەن بۆ ئەوەی لە نزیكەوە چاویان پێیان بكەوێت، هەروەها پرۆگرامێكی تایبەت دانراوە بۆ ئەوەی ئەم دەستگیر كراوانە سوودمەند بن لە پڕۆسەی خوێندن بە زمانی عەرەبی. لەلایەكی دیكەوە حكومەتی هەرێم سەدان دەستگیركراوی داعشی ڕادەستی لایەن پەیوەندیدارەكانی حكومەتی فیدڕاڵی كردووە”.

دیندار زێباری، ڕێكخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەكان لە حكومەتی هەرێم دەربارەی كرێكارانی بیانی و خاوەن پێداویستی تایبەت و كەمئەندامان ڕایگەیاند، حكومەتی هەرێم گرنگییەكی زۆری بە كرێكارانی بیانی داوە و هەمان مافی كرێكارانی ناوخۆییان هەیە، هەروەها چەندین كۆمپانیا ڕێوشوێنی یاساییان بەرامبەر گیراوەتە بەر بە هۆی سەرپێچی كردنیان بەرامبەر بە كرێكارانی بیانی، لە بارەی خاوەن پێداویستی تایبەت و كەمئەندامان تا ساڵی ٢٠١٨ ئەو كەم ئەندامانەی كە مووچەیان بۆ بڕاوەتەوە (٩٥٩١٦) كەس بوون، دوای ئەنجامدانی پشكنینی تەندروستی مووچەی ژمارەیەكیان بڕا بەپێی بڕیاری لیژنەی پزییشكی، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٩ نزیكەی (١٣٠٠٠) هەزار خاوەن پێداویستی تایبەت، بە بڕیاری سەرۆكایەتی ئەنجومەنی وەزیران مووچەكانیان گەڕاوەتەوە، هەروەها بەپێی دوایین ئامار (١٢,٠٦٨) كەس دامەزراون.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

خالید شوانی: هەندێ لایەنی عیراق خۆیان دژی ڕێككەوتنی هەولێر و بەغدان

 

خەڵك- ئارام سەردار

ئەمڕۆ سێ شەممە ۱۰ی كانوونی یەكەمی ۲۰۱۹ وەزیری هەرێم بۆ كاروباری نێوان هەولێر و بەغدا سەردانی پەڕلەمانی كوردستانی كرد و لەگەڵ لێژنەی ناوچە كوردستانیەكانی دەرەوەی هەرێم كۆبوونەوە و ڕایگەیاند، ئەو دەستەواژانە ڕاست نین، كە دەڵێن حكومەتی كاربەڕێكەر دەسەڵاتی نیە پڕۆژە یاسای بوودجە ڕەوانەی پەڕلەمان بكات.

خالید شوانی، وەزیری هەرێم بۆ كاروباری نێوان هەولێر و بەغدا، لەكۆنفڕانسێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، ئێمە چەند تەوەرێكمان باسكرد لەبارەی دۆخی ناوچە كوردستانیەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم، هەروەها باسمان لەهەنگاو و بەرنامەی هاوبەشكرد بۆ چارەسەركردنی كێشە ڕۆژانەییەكانی ئەو ناوچانە كە دێنە پێشمان، هەروەها دەست پێكردنەوەی دانووستان لەگەڵ حكومەتی عیراق.

دەشڵێت: “دەزانن حكومەتی ئێستا حكومەتی كاربەڕێكەرە و هێزە سیاسیەكان بەنیازی دروستكردنی حكومەتێكی نوێن، جارێكی تر هەر حكومەتێك دروست ببێت ئەولەویەتی حكومەتی هەرێم لەدانووستانەكان چارەسەكردنی كێشەی ئەو ناوچانە دەبێت”.

لەبارەی پڕۆژەكەی لەلایەن هەرێم دراوە بەعیراق وتی، “پڕۆژەكەی ئێمە لەسەر دوو ئاستە، یەكەمیان ئاسایی كردنی بارودۆخی كەركوك و ناوچەكانی تری ماددەی ۱٤۰، هەروەها چارەسەر كردنی كێشەی سیاسی و ئیداری و ئەمنی و سەربازی، هەروەها قۆناغی دووەمیش جێبەجێكرنی ماددەی ۱٤۰ە، بۆیە پڕۆژەكەیان وردەكاری زۆری تێدایە و چاوەڕوانن حكومەت دروست ببێت و گفتووگۆی لەگەڵ بكەین و بگەین بەڕێككەوتن”.

لەبارەی ڕێككەوتنی هەولێر و بەغدا لەسەر‌ یاسای بودجە وتی، “ڕۆژی یەك شەممە حكومەت دەستی لەكاركێشایەوە و هەر ئەو ڕۆژەش دەسەڵات درایە سەرۆك وەزیران بۆ ئەوەی مسادەقەی پڕۆژەكەن بكەن و داڕشتنەوەی كۆتایی بۆ بكەن، لەسەر ئەو بنەمایەش ئێمە ڕۆژێك دوواتر ڕێككەوتنمان كرد، بۆیە ئەو دەستەواژانە ڕاست نین، كە دەڵێن حكومەتی كاربەڕێكەر دەسەڵاتی نیە پڕۆژە یاسای بودجە ڕەوانەی پەڕلەمان بكات، بەڵكو تەنها لەپەیڕەوی ناوخۆی ئەنجوومەن باسی لەوەكردووه، بەڵام بەپێی یاسای ئیدارەی دارایی كە بۆ ئەمساڵ بەركار دەبێت، ئەوە بەڕوونی باسكراوە، كە حكومەت كاربەڕێكەر بێت یان نا دەتوانێ یاسای بودجە ڕەوانەی پەڕلەمان بكات، چوونكە پەیوەندی بە خەڵك و دامەزراوەكان هەیە پێشتریش لەسەردەمی مالكی ئەوە كراوە، هیوادارین هیچ لایەنێك ئەوە نەكاتە بیانوو”.

ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد، پێم وانیە ڕێككەوتنەكە بگەڕێتەوە خاڵی سفڕ، چونكە ڕێككەوتنەكە لەبەرژەوەندی هەردوولایە، هەندێ لایەنی عیراق خۆیان دژی ڕێككەوتنی هەولێر و بەغدان، ئەمەش شتێكی ترە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان