ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

بێبەرامبەر پشكنینی شێرپەنجە بۆ ژنان دەكرێت

خەڵك – نزار جەزا

لقی سلێمانی ڕێكخراوی زاد لەپێناو پاراستنی خانمان و بەخشینی ژیانێكی تەندروست، بێبەرامبەر پشكنینی پێشوەختەی شێرپەنجەی مەمك بۆ ژنان دەكات.

پزیشكانی پسپۆڕ، ژنان دڵنیادەكەنەوە لەوەی، لەكاتی دەركەوتنی گرێ یان هەبوونی ئازارو ناڕەحەتی لەمەمكدا نابێت ببێتە هۆكارێك بۆ دودڵی و دڵەڕاوكێ‌، لەبەرئەوەی زۆربەی حاڵەتەكان لەجۆری شێرپەنجەی پاكن و (ناكوشندە) یە، بەڵام لە حاڵەتی شێرپەنجەی (كوشندە) شدا دەتوانرێت چارەسەر بكرێت ئەویش ئەگەر بێت و زوو دەستنیشانی حاڵەتەكە بكرێت .

ڕێكخراوی زاد وەك ڕێكخراوێكی خێرخوازیی قازانجنەویست كاردەكات، و دەیەوێت هاوكاری نەخۆش بكات لەنەشتەرگەری و وەرگرتنی چارەسەری پێویست، هاوكات كار لەسەر بڵاوكردنەوەی هۆشیاری تەندروستیش دەكەن، بۆئەوەی هاوڵاتیان خۆیان لەنەخۆشی بپارێزن.

لەو چوارچێوەیەدا ئەو ڕێكخراوە ڕۆژانی سێ شەممە پشكنینی پێشوەختەی شێرپەنجەی مەمكی خانمان دەكەن، و لەوبارەیەوە لوقمان عەبدوڵا بەرپرسی هۆشیاری تەندروستی لەڕێكخراوی زاد بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، لەم هەنگاوەدا پشكنینی شێرپەنجەی مەمك دەكەن و هۆشیاری بە خانمان دەدەن كە چۆن لەماڵەوە خۆیان پشكنین بۆخۆیان بكەن و نامیلەكەیەكیان لەسەر خۆپارێزی بەخانمان دەدەن.

ئاماژەی بەئەوەشدا، ئەم پشكنینە بۆ هەموو خانمێكە، كە هەست بەحاڵەتێكی نائاسایی دەكات یاخود تەنانەت حاڵەتی نائاساییشی نەبێت پێویستە سەردانی ڕێكخراوەكەیان بكەن، بۆئەوەی بەشداربێت لەوەی چۆن خۆی دەستنیشانی هەر حاڵەتێكی نائاسایی مەمكی لەماڵەوە بكات و پشكنینی پێشوەختە بكات و ڕێنمایی لەسەر چۆنیەتی خۆپاراستن لەشێرپەنجەی مەمك وەربگرێت.

باسی لەئەوەشكرد، ئامانج لەم هەوڵە كەمكردنەوەی شێرپەنجەی مەمكە لەناو خانماندا و زوو چارەسەركردنی ئەو خانمانەی كە توشبوون.

وتیشی:” هەموو ڕۆژانێكی سێ شەممە كاتژمێر 2:30ی پاش نیوەڕۆ تاكو5:30ی ئێوارە لەبنكەی سەرەكی ڕێكخراوی زاد، لە سلێمانی خوار هۆتێل پاڵاس ـ نهۆمی دووی تەلاری چوارباخ ـ شوقەی ژمارە 304 پشكنینەكە ئەنجامدەدەن”.

 

ئەم نیشانانەی خوارەوە بەئاگاهێنەرەوەی شێرپەنجەی مەمكن، بەڵام ئەمانە هیچ جێگەی خەم نین، چونكە لەقۆناغەكانی سەرەتادا چارەسەری پێویست بۆ نەخۆش دەكرێت، ئەگەر سەردانی پزیشكی پسپۆڕبكات:

1. دروستبوونی گرێ، زۆرترین حاڵەتەكانی شێرپەنجە بەم نیشانەیە دەردەكەوێت یاخود بەهۆی ئەستووربوونی نائاسایی بەشێكی پێستی مەمك.
2. چاڵ بوونی پێست لەو شوێنەی كە خەریكە شێرپەنجەكەی تووش دەبێت.
3. گۆڕانی ڕەنگی مەمك یاخود سووربوونەوە و برین.
4. گۆڕانكاری لە گۆی مەمكدا وەك بەناودا چوونی و گۆڕانی ڕەنگەكەی.
5. دەرچوون و لێهاتنی شلەی نائاسایی یان شلەی خوێناوی لەگۆی مەمكەوە.
6. دروستبوونی گرێ‌ لەبن باڵ.
7. بوونی ئازاری مەمك.

 

كۆمەڵێك هۆكار بۆ زیادبوونی ئەگەری تووشبوون بە بەشێرپەنجەی مەمك هەن، كە بریتین لەئەمانەی خوارەوە:

* جگەرە كێشان و وەرزش نەكردن.
* تێپەڕینی تەمەن لەسەرووی 55 ساڵی و كێشی زیاد.
* تووشبوونی پێشتر بەو جۆرە نەخۆشیە.
* ئەو خانمانەی یەكەم منداڵیان لەدوای تەمەنی 30 ساڵیەوە بووە.
* هۆكاری جیناتی بەرێژەی لە 5% بۆ 10% ئەگەری تووشبوون بە شێرپەنجەی مەمك زیاد دەكات.
* هۆكاری بۆماوەیی و تووشبوونی یەكێك لەئەندامانی نزیكی خێزان بەو نەخۆشیە وەك دایك، خوشك .
* بەركەوتنی تیشك لەناوچەی دەم و چاو یاخود سنگ پێش گەیشتنە تەمەنی 30 ساڵی.

راپۆرت

تەمەنی خانەنشینی كەمدەكرێتەوە و فەرمانبەرانی هەرێم دەگرێتەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ
حكومەتی عیراق تەمەنی خانەنشینبوونی فەرمانبەران كەم دەكاتەوە و بۆ ئەوەش هەمواری یاسای خانەنشینی یەكگرتووی فیدڕاڵی دەكرێتەوە و بەرپرسێكی خانەنشینی كوردستانیش پشتیوانی بڕیارەكە دەكات و جەخت دەكاتەوە، هەرێمی كوردستانیش دەگرێتەوە.

یاسای خانەنشینی ژمارە 9ی ساڵی 2014 لەلایەن حكومەتەوە پڕۆژەی هەمواركردنەوەی ئامادەكراوە و ڕەوانەی پەڕلەمان دەكرێت بۆ پەسەند كردنی، كە تەمەنی خانەنشینی لە 63 ساڵەوە دەكاتە 60 ساڵ و هەر فەرمانبەرێك خزمەتی لە 25 ساڵ زیاتر بێت و تەمەنی لە 46 ساڵ كەمتر نەبێ، دەتوانێ داوای خانەنشینبوون بكات.

شیروان میرزا، ئەندامی لیژنەی دارایی لە پەڕلەمانی عیراق لە لێدوانێكیدا بۆ (خەڵك) ڕایگەیاند، “بەپێی یاسای خانەنشینی یەكگرتوو لە عیراق، تەمەنی یاسایی خانەشینی 63 ساڵە، هەر فەرمانبەرێك تەمەنی بگاتە 63 ساڵ لەلایەن حكومەتەوە خانەنشین دەكرێت، هەروەها لەسەرو 50 ساڵیشەوە، فەرمانبەر ئەگەر خزمەتی 15 ساڵی هەبێت دەتوانێت داوای خانەنشینی بكات، واتا لە 63 ساڵیدا ناچارییە و لە سەروو تەمەنی 50 ساڵیش ئارەزوومەندانەیە، بەڵام جیاوازی لەو مووچەیە هەیە، كە وەریدەگرن”.

وتیشی، “پێشنیاری هەهواركردنی یاساكە بۆ كەمكردنەوەی تەمەنی خانەنشین بوون بۆ 60 ساڵ، لێكەوتەی ئابوری هەیە، بەو پێیەی بارگرانی لەسەر دەزگای خانەنشینی زیاد دەكات، تەمەنی خزمەتی هاووڵاتی بۆ حكومەت كەمدەكاتەوە، بەو پێیەی هاووڵاتی كاتێك لە تەمەنی 23 ساڵیدا دادەمەزرێت و لە تەمەنی 63 ساڵیدا خانەنشین دەكرێت، ئەو كاتە 37 ساڵ خزمەت دەكات، ئەمەش وادەكات خانەنشین زیاد ببێت و لە هەمان كاتدا خزمەت كەمدەبێتەوە، بۆیە بارگرانی لەسەر حكومەت و دەزگای خانەنشینی زیاد دەكات”.

شیروان میرزا دەڵێت: “هەرچەندە سندوقی دراوی نێودەوڵەتیش سەرنجی لەسەر ئەم پێشنیارە هەیە، بەڵام گەر حكومەت بەرنامەی هەبێت لەجێی خانەنشینەكان كەسانی نوێ‌ دابمەزرێنێت، وەك هەوڵێك بۆ كەمكردنەوەی ڕێژەی بێكاری لە وڵات، ئەوا پێدەچێت پێشنیاری هەمواری یاسای خانەنشینی لەلایەن پەڕلەمانەوە دەنگی لەسەر بدرێت و پەسەند بكرێت”.

لای خۆشیەوە، حازم ئیسماعیل، بەڕێوەبەری گشتیی خانەنشینانی هەرێمی كوردستان بە (باس)ی ڕاگەیاندووە، پشتیوانی لە كەمكردنەوەی تەمەنی خانەنشینی دەكەین و وتیشی، “كەمكردنەوەی تەمەنی خانەنشینبوون لە 63 ساڵ بۆ 60 ساڵ دەرفەت دەبێت بۆ گەنجان، بۆ ئەوەی دابمەزرێن، بە تایبەت كەوا دەرفەتی دامەزراندن كەمبۆتەوە، بۆیە خانەنشینكردن بە 60 ساڵی و بە مووچەیەكی شایستە كارێكی باشە و پشتیوانی لێ دەكەین”.

ئاماژەی بەوەشدا، لە كۆنەوە هەموو یاساكانی عیراق تەمەنی خانەنشینبوونیان بە 63 ساڵ دیاری كردووە.

جەختیشی كردەوە، هەر فەرمانبەرێك دەتوانێت بە خزمەتی 15 ساڵ خانەنشین بێت، بەو مەرجەی تەمەنی لە 50 ساڵ كەمتر نەبێت، وتیشی، “ئەگەر مەرجی تەمەن بكرێتە 46 ساڵ، ئەوا باشتر دەبێت”.

بەپێی زانیاریی وەزارەتی دارایی، لە كوردستاندا زیاتر لە 244 هەزار كەس مووچەی خانەنشینی سەربازی و شارستانی وەردەگرن، كەمترین مووچەی خانەنشینی 220 هەزار دینارە و زۆرترینی 6 ملیۆن دینارە.

سەبارەت بە جێبەجێكردنی هەمواری یاسای خانەنشینی عێراق لە هەرێمی كوردستان، حازم ئیسماعیل گوتی: «ئەگەر پەیوەندییەكانی هەولێر و بەغدا بەرەوپێشچوون، رێككەوتنێك بكرێت بە تایبەت لەسەر بودجەی 2020، ئەوا یاسای یەگرتووی خانەنشینی عێراق و ئەو هەموارەشی كە دەكرێت، بە دڵنیایی هەرێمی كوردستان دەگرێتەوە».

ئێستا ساڵانە نزیكەی 5 هەزار فەرمانبەر لە هەرێمی كوردستان خانەنشین دەبن. بە گوتەی بەرێوەبەری گشتیی خانەنشینی، كاتێك تەمەنی خانەنشینی كەم دەكرێتەوە بۆ 60 ساڵ، ئەوكات لەبری ئەوەی 5 هەزار كەس خانەنشین بكرێن، نزیكەی 20 هەزار كەس خانەنشین دەكرێن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

حكومەتی هەرێم چاوەڕێی عیراقە
باران بارین دەستی پێكرد بەڵام كاتی دابەشكردنی نەوت نادیارە

خەڵك – بەشی هەواڵ
وەرزی سەرما و باران بارین دەستی پێكرد، بەڵام تا ئێستا دابەشكردنی نەوت بەسەر هاووڵاتیاندا دەستی پێ‌ نەكردووە وەك حكومەتی هەرێم بەڵێنی دابوو، ئەندامێكی لیژنەی نەوت و وزە و سامانە سروشتیەكانی پەڕلەمانی عیراق ڕایدەگەیەنێت، “ئەوەی حكومەتی هەرێم لەدوو كۆبوونەوەی خۆی باسی لێوە كرد هیچ دیارنیە”، هاوكات پەڕلەمانتارێكی پارتی دەڵێت: “چاوەڕێی هاتنی نەوت لە عیراقەوە دەكەین”.

حكومەتی هەرێم: پێش وەرزی زستان نەوت دابەش دەكەین
لە ماوەی ڕابردوودا ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستان بڕیاریدا بە دابەشكردنی بەرمیلێك نەوت بەسەر هاووڵاتیاندا پێش دەستپێكردنی وەرزی سەرما و باران بارین، بەڵام تا ئێستا هیچ كاتێك بۆ دابەشكردنی دیاری نەكراوە.

ڕۆژی چوار شەممە 4-9-2019 ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستان بە سەرۆكایەتی مەسرور بارزانی، سەرۆكی ئەنجوومەنی وەزیران كۆبووەوە و بەپێی ڕاگەیەنراوی كۆبوونەوەكە، “سەرۆكی ئەنجوومەنی وەزیران وەزارەتە پەیوەندیدارەكانی ڕاسپارد، كە پێش هاتنی وەرزی زستان نەوتی سپی بەسەر هاووڵاتیانی هەرێمی كوردستان دابەش بكرێت، كە سەرەتا لە ناوچە شاخاوییەكان دەست پێ بكرێت”.

كەی حكومەت نەوت دابەش دەكات؟
غالب محەمەد، ئەندامی لیژنەی نەوت و وزە و سامانە سروشتیەكانی پەڕلەمانی عیراق بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، حكومەتی هەرێم لە دوو كۆبوونەوەی وەزاری خۆیدا بڕیاریدا بە دابەشكردنی بەرمیلێك نەوت بەسەر هاووڵاتیاندا پێش هاتنی سەرما، ئەوە بۆ حكومەت جێدەهێڵم، كە كەی دابەشی دەكات؟

وتیشی، “لە ئێستادا حكومەتی عیراق وەك پێویست دەستی بە دابەشكردنی بەشە نەوتی ساڵانەی خۆی بۆ پارێزگاكان نەكردووە، بەهۆی خۆپیشاندانەكانەوە زیاتر سەرقاڵی ئەو دۆخەن، كە ئێستا عیراقی پێدا تێپەڕدەبێت”.

ڕاشیگەیاند، ئەگەر حكومەتی هەرێم 250 هەزار بەرمیل نەوتەكەی خۆی ڕادەستی بەغدا بكات، ئێمە دەتوانین زیاتر لەوەی ئێستا بڕیارە ڕەوانە بكرێت داوای بكەین، هەڵبەتە ئەگەر كێشەی سیاسی ڕێگری لێنەكات.

ئاشكراشیكرد، ئێمە بە فەرمی نووسراومان بۆ وەزارەتی نەوت كردووە بۆ ڕەوانەكردنی بەشە نەوتی هەرێم، هەروەها لەگەڵ جێگری بەڕێوەبەری دابەشكردنی سووتەمەنی وەزارەتی نەوتیش لەسەر خەتین.

“حكومەتی هەرێم چاوەڕێی عیراقە”
گوڵیزار ڕەشید، جێگری سەرۆكی لیژنەی وزە و سامانە سروشتیەكان و پیشەسازی و بازرگانی لە پەڕلەمانی كوردستان بۆ (خەڵك) وتی، “حكومەتی عیراق ڕەزامەندی نیشان داوە بۆ دابەشكردنی نەوت بەسەر هاووڵاتیانی هەرێم و ڕەزامەندییەكە گەیشتۆتە هەرێم”.

ڕاشیگەیاند، بەڵام دۆخی ئێستای بەغدا و عیراق بەو جۆرەی دەبینن چی بەسەرهاتووە، بۆیە لەسەر خەتین تاوەكو نەوت ڕەوانەی هەرێم بكرێت و دەست بە دابەشكردنی بكرێت.

جەختیشی كردەوە، كە ئەو نەوتە لە بەغداوە دێت.

بۆ وەرگرتنی زانیاری لەوبارەیەوە (خەڵك) پەیوەندی كرد بە د. جوتیار عادل، وتەبێژی فەرمی حكومەتی هەرێم و د. هەڤاڵ ئەبوبەكر، پارێزگاری سلێمانی-یەوە، بەڵام وەڵامی پەیوەندییەكانیان نەدایەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

بایكۆتی گەشتكردن بۆ توركیاش دەستیپێكرد

خەڵك – بەشی هەواڵ
گەشتی هاووڵاتیانی هەرێمی كوردستان لە ئەم مانگەوە بۆ وڵاتی توركیا بەشێوەیەكی بەرچاو كەمیكردووە.

پاشئەوەی توركیا هێرشی چەكداری كردە سەر ڕۆژئاوای كوردستان و چەكی قەدەغەكراوی بەكارهێنا، بەشێك لەهاووڵاتیانی هەرێمی كوردستان هەڵمەتی بایكۆتكردنی كاڵا و شمەكی توركییان دەستپێكرد، كە لەو چوارچێوەیەدا هەندێك لەهاووڵاتیان بڕیاری بایكۆتی گەشتكردنیان بۆ ئەو وڵاتەش داوە.

ڕێژوان قادر، گەنجێكی شاری سلێمانییە و لەساڵی ڕابردوودا سەردانی وڵاتی توركیای كردووە و بۆی دەركەوتووە و وڵاتێكی گەشتیاری خۆشە، بەڵام ئەو پێی وایە لەم دۆخەدا دەبێت بەهەموو شێوەیەك بایكۆتی توركیا بكرێت.

ئەو گەنجە بە(خەڵك)ی وت، “بڕیارمداوە بەهەموو شێوەیەك هەتا بتوانم كاڵای توركی بەكارناهێنم و جارێكی دیكەش سەردانی توركیا ناكەمەوە، چونكە ئەو ڕۆڵەكانمان دەكوژێت، كەوایە چۆن من بچم پارەی خۆم بەرم بۆ ئەو وڵاتە و ئەویش چەكی قەدەغەكراوی پێ بكڕێت و برا كوردەكانمانی پێ بكوژێت”.

(خەڵك) بەمەبەستی بەدواداچوون بۆ دابەزینی ڕێژەی گەشتكردن بۆ توركیا سەردانی چەند كۆمپانیایەكی گەشتیاری كرد و بۆی دەركەوت، ئاسایی لەمانگی 10ەوە تاكو بەهار ڕێژەی گەشتكردن بۆ وڵاتی توركیا كەم دەكات جگە لەسەری ساڵ، ئەمەش بەهۆی دەستپێكردنەوەی دەوامی خوێندن و ساردبوونی كەشوهەوای توركیا و كەمبوونەوەی كۆچەران بۆ گەیشتن بە وڵاتانی ئەوروپا لەڕێگەی دەریاوە.

لەئەنجامی ئەو بەدواداچوونەدا، دەركەوت هەندێك لەهاووڵاتیان لەڕێی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانەوە بایكۆتی گەشتكردنیان بۆ وڵاتی توركیا ڕاگەیاندووە، بەهۆی هێرشە ناڕەواكانی توركیا بۆ سەر ڕۆژئاوای كوردستان.

خاوەنی یەكێك لەكۆمپانیا گەشتیارییەكان كە پێی باش نەبوو ناوی بنووسرێت بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، ساڵی پێشوو بەهەمان شێوەی ئێستا ڕێژەی گەشتكردن بۆ توركیا دابەزی بوو، چونكە ئاسایی لەم وەرزەدا گەشتكردن بۆ وڵاتی توركیا كەمدەبێتەوە، بەجۆرێك لەماوەی ئەم مانگەدا هیچ گەشتیارێكی بۆ وڵاتی توركیا نەبووە.

ئەو خاوەن كۆمپانیایە وتیشی، “ئێستا لەهەوڵدان جێگرەوەی وڵاتی توركیا بە گەشتیاران بناسێنن، بۆئەوەی گەشتیار سەردانی بكات، بەنمونە شوێنەكانی ئەرمینیا و میسر و ئازەربایجان و مالیزیا”.

نرخی بلیتی فڕۆكە بۆ گەیشتن بەتوركیا لەئەمساڵدا بەراورد بەساڵی ڕابردوو بەرزبووبووەوە، بەجۆرێك لەئێستادا نرخی بلیت بۆ چوون و هاتنەوەی توركیا بە 260 دۆلارە لە هەولێر و لەسلێمانی بە 270 بۆ 275 دۆلارە، بەڵام لەساڵی ڕابردوودا بە دەوروبەری 250 دۆلار بوو، بۆیە بەهۆی بایكۆت كردنی كاڵا و گەشتكردن بۆ توركیا پێشبینی دەكرێت نرخی بلیت داببەزێت.

خاوەن كۆمپانیاكانی گەشتیاری داوا لەحكومەتی هەرێم دەكەن، هاوكارییان بكەن لەوەی گەشتی وڵاتانی دیكەش زیاد بكەن، بۆئەوەی ببنە جێگرەوەیەكی وڵاتی توركیا و چیتر هاوكارنەبن لەبووژانەوەی ئابوری وڵاتی توركیا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان