ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

ڕێكخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەكان، وەڵامی ڕێكخراوی هیومان رایتس وۆچ دەداتەوە

خەڵك-بەشی هەواڵ

 

ڕێكخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەكان لە حكومەتی هەرێمی كوردستان ڕایدەگەیەنێت، جێگای نیگەرانییە بەشێكی ئەو تێبینی و تۆمەتانەی خراونەتە پاڵ هەرێمی كوردستان چەندین جارە دووبارە دەبنەوە، ئەمە لە كاتێكدایە حكومەتی هەرێمی كوردستان ئەو كەیسانەی بە پێی ڕێ و شوێنە یاساییە كارپێكراوەكانی هەرێم یەكلایی كردۆتەوە.

وتيشى”لە كۆی 2548 خێزان 347 خێزان گەڕاونەتەوە بۆ گوندەكانی دەوروبەری حەسەن شام و پڕۆسەكەش بەردەوامە”.

ئەمڕۆ 6ی ئەیلولی 2019 ڕێكخراوی هیومان رایتس وۆچ ڕاپۆرتێكی بڵاوكردۆتەوە بە ناوی (هەرێمی كوردستانی عێراق: ڕێگا لە عەرەبەكان دەگرێت بۆ گەڕانەوە) و تێیدا حكومەتی هەرێمی كوردستان بەوە تاوانبار دەكات كە ڕێگا نادات نزیكەی (4200)ی دانیشتووی (12) گوندی ڕۆژهەڵاتی موسڵ بگەڕێنەوە سەرزێدی خۆیان و تەنیا ئەو كەسانە نەبێت كە پەیوەندییان لەگەڵ هەرێمی كوردستان هەیە.

دەقی وەڵامەكە..

لە وەڵامی ڕاپۆرتی ڕێكخراوی ناوبراودا د.دیندار زێباری ڕێكخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەكان لە حكومەتی هەرێمی كوردستان ڕایگەیاند، ڕێكخراوی چاودێری مافەكانی مرۆڤ (هیومان رایتس وۆچ) بەردەوام ڕاپۆرت سەبارەت بە ڕەوشی مافەكانی مرۆڤ لە جیهان بڵاوكردەوە. بەشێكی ڕاپۆرتەكانیان تەرخانكرابوو بە عیراق و هەرێمی كوردستان و تێیدا ڕەخنە لە حكومەتی هەرێم دەگرێت بەوەی پێشێلكاری دژ بە مافەكانی مرۆڤ ئەنجامداوە و زۆرجار تایبەتمەندیی بە قەوارەی سیاسی هەرێمی كوردستان وەك دەسەڵاتێكی جوگرافی لە ناوچەكە نەدراوە. زۆرجار ئاڕاستەكردن و ساغكردنەوەی تۆمەت لەسەر هەرێم بەبێ بوونی سەرچاوەیەكی باوەڕپێكراو پێشینەی هەڵسەنگاندنیان بووە، بەبێ ئەوەی دڵنیابن لە هەنگاو و كردارەكانی حكومەتی هەرێم لەم بوارانەدا.
هەروەها زۆرینەی ئەو زانیارییانەی كە لە ڕاپۆرتەكانیان ئاماژەیان پێكراوە لەلایەن خۆیانەوە پشتڕاست نەكراونەتەوە، بەڵكو بە پشت بەستن بە سەرچاوەكانی دیكەی ناوخۆیی نوسراوە.
ڕێكخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەكان ئەوەشی ڕاگەیاند، جێگای نیگەرانییە بەشێكی ئەو تێبینی و تۆمەتانەی خراونەتە پاڵ هەرێمی كوردستان چەندین جارە دووبارە دەبنەوە ئەمە لە كاتێكدایە كە حكومەتی هەرێمی كوردستان ئەو كەیسانەی بە پێی ڕێ و شوێنە یاساییە كارپێكراوەكانی هەرێم یەكلایی كردۆتەوە.
ڕێكخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەكان ئاماژەی بەوەش كرد، ڕێكخراوی هیومان ڕایتس وۆچ لە ماوەی ڕابردوودا ئاسانكاری تەواویان بۆ كراوە لە هەرێمی كوردستان و بە تەواوی هاوكاری كراون بۆ شاندەكانیان، دەزگا ئەمنییەكانی حكومەتی هەرێمیش هاوكاری تەواوی كردوون، بەڵام لە كاتی نووسینی ڕاپۆرتەكانیان هیچكات ئاماژە بە هاوكارییەكانی حكومەتی هەرێم لەم بارەوە ناكەن.
ناوبراو تیشكی خستەسەر گەڕانەوەی ئاوارەكان و وتی، گەڕانەوەی ئاوارەكان بەهیچ شێوەیەك قەدەغە نەكراوە، بەڵام بەشێك لەو گوندانە دەكەونە هێڵەكانی پێشەوە و بەهۆی بارودۆخی ئەمنی و بوونی مینی چێندراو كە مەترسیی لەسەر ژیانی دانیشتووانی ناوچەكە درووست دەكات ناتوانن بگەڕێنەوە، هەروەها لە سەرەتاییترین خزمەتگوزارییەكانیان بێبەشن وەك ئاوی پاك، فریاكەوتنی سەرەتایی، خوێندن و پێویستە بەر لە گەڕانەوەیان ئەمانەیان بۆ دابین بكرێت پاشان رێگا بدرێت بگەڕێنەوە. لە لایەكی دیكەشەوە ژمارەیەكی زۆر شانەی نوستووی داعش لەو ناوچانە بوونیان هەیە و مەترسیان بۆ رەوشی ئەمنی و سەقامگیری ناوچەكە دروست كردووە و بینیمان لە ماوەی رابردوودا چەندین كردەوەی تیرۆریستییان لە زۆر شوێن ئەنجامداوە.
ئەوەشی ڕوونكردەوە، ئەو ئاوارانەی كە ناوچەكانیان بۆ ژیان دەبێت و مەترسی لەسەر ژیانیان نییە، ڕێگایان پێدراوە كە بگەڕێنەوە سەر ماڵ و حاڵی خۆیان و لەم ڕووەوە وتی”گوندی زەهرا خاتوون دەكەوێتەسەر ڕێگای سەرەكی هەولێر- موسڵ و گوندەكانی حەسەن شام، سێڤدینان هەلی كاركردنیان تا ڕاددەیەكی خزمەتگوزاری و پێداویستییەكانی ژیانیان بە بەراورد بە چەند ناوچەیەكی باشترە، بەڵام هەندێك لەو گوندانە دوورن لە ڕێگای سەرەكییەوە بۆیە ناتوانن پێداویستییەكانیان بۆ ژیان دابین بكەن. سەرەڕای هەموو ئەمانە گەڕانەوە بەردەوامە و لە كۆی 2548 خێزان 347 خێزان گەڕاونەتەوە بۆ گوندەكانی دەوروبەری حەسەن شام”.
دیندار زێباری ڕاشیگەیاند”لایەنە پەیوەندیدارەكانی حكومەتی هەرێم هەنگاوی باشیان ناوە بۆ ئەوەی یارمەتی ئاوارەكان بدەن بۆ گەڕانەوە بۆ سەر زێدی خۆیان بەبێ جیاوازی ئایین و نەتەوە، بۆ نموونە رێنماییەكانی وەزارەتی ناوخۆ هاوكارن. بڕیاری گەڕانەوە یاخود نەگەڕانەوە دەكەوێتە ئەستۆی خودی ئاوارەكان دواتر لایەنە پەیوەندیدارەكان كار ئاسانیان بۆ دەكەن بەتایبەت ئەگەر دڵنیا بووەوە لەوەی كە هیچ هەڕەشە و مەترسییەك بۆسەر ژیانیان بوونی نییە، چونكە هەندێك لە ئاوارەكانی ئەو ناوچانە پەیوەندیان بە داعشەوە هەبووە و دوای گەڕانەوە زانیاریان لەبارەی شوێن و پێگەكانی هێزەكانی پێشمەرگە و هێزە ئەمنییەكان داوەتە تیرۆریستانی داعش و داعش هێرش كردووەتە سەریان بۆ نموونە دانیشتوانی زوممار و ڕەبیعە لە ساڵی ٢٠١٤ هێرشی تیرۆریستیان بۆسەر هێزەكانی پێشمەرگە ئەنجامدا”.
وتیشی”بەشێكی لە خەڵكی ناوچە ئازاد كراوەكان لەوانەش ناوچەكانی سنووری ماددەی (140) لە پارێزگای نەینەوا، خۆیان ڕازی نین ئەو كەسانەی تاوانیان ئەنجامداوە دژی خەڵكەكە و یارمەتی داعشیان داوە لە كاتی هاتنی دەستبەسەرداگرتنی ئەو ناوچانە، بۆ ئەم مەبەستەش داوایان لە رێكخراوەكان و و ئەمریكا و هاوپەیمانانیش كردووە كە رێگایان پێنەدرێت بگەڕێنەوە، چونكە ئەگەری هەیە دووبارە دەست بە درووستكردنی شانەی نووستووی داعش بكەنەوە، هەروەها لە ترسی تۆڵەسەندنەوە، لەلایەكی دیكەوە بەشێكی زۆری ئاوارەكان ئارەزووی گەڕانەوە ناكەن و بەپێی ڕاپۆرت و داتاكانی نەتەوەیەكگرتووەكان تا ئێستا نزیكەی یەك ملیۆن و شەش سەد هەزار ئاوارە لە سەرتاسەری عیراق نەگەڕاونەتەوە سەر زێدی خۆیان كە ژمارەیەكی زۆریان هێشتا لە كەمپەكانی هەرێمی كوردستان نیشتەجێن، ئەمەش بارگرانییەكی زۆری لەسەر هەرێمی كوردستان درووستكردووە، چونكە بە هۆی كەمی كۆمەكەوە نەتەوەیەكگرتووەكان یارمەتییەكانی كەمیكردووە و ئەم ئاوارانەش پێویستیان بە هاوكاری زیاتر هەیە.
لە كۆتایی قسەكانیدا ڕێكخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەكان ڕایگەیاند، سەرەڕای ئەو بارودۆخە ئابوورییە قورسەی كە هەرێم بەخۆیەوە بینی لە ساڵانی رابردوودا، بەڵام حكومەتی هەرێم هەمیشە دەرگای واڵا بووە بۆ ئاوارە و پەنابەران كە كوردستانیان بە ئارامگەیەك داناوە بە هۆی ئەو سەقامگیرییە تێیدا فەراهەم كراوە و هەموو ئاوارەكان لە هەرێم ئاگادار كراونەتەوە لەوەی ئازادن لە گەڕانەوە بۆ ناوچەكانی خۆیان جگە لەو كەسانەی تۆمەتبارن بەوەی پەیوەندیان بە داعشەوە هەبووبێت كە ئەوانیش بەپێی یاساكانی هەرێم مامەڵەیان لەگەڵدا دەكرێت.

کوردستان

هەرێم؛ لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا 23 حاڵەتی مردن بە كۆرۆنا تۆماركراوە

خەڵك- بەشی هەواڵ

وەزارەتی تەندروستی هەرێم ئاشكرای دەكات ، كە لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا 612 كەس تووشی كۆرۆنا بوون و 23 كەسیش گیانیان لەدەستداوە.

وەزارەتی تەندروستی حكومەتی هەرێم لە ڕاگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە ، 4146 پشكنین ئەنجام دراوە و دەركەوتووە لە هەولێر72 كەس و سلێمانی 94 كەس و لە گەرمیان 28 كەس و دهۆك 418 كەس تووشی كۆرۆنا بوون.

ئاشكراشی كردووە، كە 534 كەس چاكبوونەوە و 23 كەسیش گیانیان لەدەستداوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

یەكگرتوو بارەگاكانی لە پارێزگایەكی هەرێم داخست

خەڵك – بەشی هەواڵ
بەرپرسێكی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان ڕایدەگەیەنێت، بەهۆی مەترسییەكانی ڤایرۆسی كۆرۆناوە لە هەڵەبجە بۆ ماوەی 2 هەفتە تەواوی ئۆرگان و بارەگاكانیان بەداخراوی دەهێڵنەوە.

حەسەن شێخ عەبدوڵا، ئەندامی سەركردایەتی و بەرپرسی مەڵبەندی 5ی یەكگرتووی ئیسلامی لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاندووە، دوای ئەوەی لەلایەن لیژنەی نەخۆشخانەی وەفای تایبەت بە ڤایرۆسی كۆرۆناوە ئاگاداركراونەتەوە بۆ ڕێگریكردن لەبڵاوبونەوەی ڤایرۆسەكە بارەگاكانیان داخستووە.

ڕاشیگەیاندووە، بەهۆی مەترسی بڵاوبونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا ماوەی یەك هەفتەیە بارەگاكانیان داخستووە و هەفتەیەكی دیكەش بەداخراوی دەمێنیتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

بەوێنە؛ دوو تڕێلە وەرگەڕان

خەڵك- بەشی هەواڵ

لەسەر ڕێگای سەرەكی گرشین و هەروەها لە ڕۆڤیا لە پارێزگای دهۆك دوو تڕێلە وەرگەڕان و شۆفێری یەكێكیان بریندار بوو.

نیوەڕۆی ئەمڕۆ شەممە 19ی ئەیلول، تڕێلەیەكی جۆری مارسیدس لەسەر ڕێگای گرشین- دێرەبین، كە دەكەوێتە سنووری پارێزگای دهۆك بۆ سحێلا وەرگەڕا و هیچ زیانێكی گیانی لێنەكەوتەوە.

لە ڕووداوەكەدا تڕێلەكە خۆی بە كلبستۆنەكانی ناو ڕێگاكەدا كێشاوە و بەهۆیەوە وەرگەڕاوە و زیانی زۆری ماددی لێكەوتۆتەوە.

هاوكات هەر ئەمڕۆ لە ئۆڤەر پاسی ڕۆڤیا لە سنووری پارێزگای دهۆك تڕێلەیەكی مارسیدس وەرگەڕاوە و بەهۆیەوە شۆفێرەكەی بریندار بووە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان