ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

تێكۆشەرە دێرینەكان یەكتری دەخۆن

موعتەسەم نەجمەدین

قوڵبیونەوەی ناكۆكیەكان و زەقبونەوەی قەیرانە سیاسیەكان و فەراوانبوونی كەلەبەری نێوان سەركردایەتی یەكێتی و كادر و ئەندامانی، پەیوەندیەكان و رێسای رێكخستنەكانی بە شێوەیەك تێكداوە گرژی و ناكۆكیەكانی گەیاندوەتە ئاستی لێكترازان و پێكهەڵبژان.

لە پێناو مانەوە لە پۆست و پلە حزبیەكان و پارێزگاریكردن لە بەرژەوەندیە تایبەتەكانیان بەشێكی زۆر لە تێكۆشەرە دێرینەكان (سەركردایەتی ئەمرۆی یەكێتی) لە ئەمرۆدا كەوتونەتە یەكتر شكاندن و یەكتر خواردن. لەم كردەوە و دیاردەیەدا كار بگاتە ئەوەی سەركردەیەكی یەكێتی متمانەی بە كادر و حزبێكی نەیار زیاتر بێت لە هەڤاڵانی خۆی، ئەمە كارەساتێكی رێكخراوەییە و تەواوی شیرازەی حزب دەخاتە بەردەم مەترسی هەڵوەشانەوەو تێكدانەوە.

تێكچونی پەیوەندیەكان بگاتە ئاستی یەكتر شكاندن و یەكتر سرینەوە تا ئاستی ئێسك شكاندن لە پێناو مانەوەدا دیاردەیەكی ترسناكی ئەمرۆی قەیرانی یەكێتیە. چاڵ هەڵكەندن بۆ یەكتر و ملشكاندن و ئابرووبردنی یەكتر تا كار دەگاتە ئاستی تیرۆری سیاسی و جەستەی ئەو ئاراستەیەیە، كە لە ئەمرۆدا یەكێتی بەگشتی بەرەو ئایندەیەكی ترسناك و دژوار دەبات. لە راستیدا ئەم دیاردەیە تەنیا بۆ كادر و ئەندامانی یەكێتی نابێتە كارەسات و تێكۆشەرە دێرینەكان باجی سەرەكی و گەورەی نادەن، بەڵكو بۆ تەواوی میللەتی كورد دەبێتە نەهامەتی و بەربەست لە بەردەم گەشەكردنی مرۆی و سیاسی و ئابوری و كەلتوریشدا. رەوشێك، كە هیچ مانایەكیان بۆ هاوخەباتی و هاورێیەتی و دیسپلینی حزبایەتی نەهێشتوەتەوە. بەم دۆخ و رەوش و عەقڵیەتەوە یەكێتی ئەگەر كۆنگرە ببەستێت چی دەدورێتەوە، ئەگەر نەیبەستێت چ چارەنوسێكی دەبێت؟.

كۆنگرە و سەركردایەتی
تەركیبەی رێكخراوەی یەكێتی لە لوتكەوە بۆ خوارەوە دابەشبوونە بە سەر چەند باڵ و تەكەتولێك، لەم رەوشەدا ئەوەی كارەساتەكە دژوارتر دەكات هەر یەك لەم باڵانە خاوەنی موڵك و سامان و داهات و هێز و جەماوەری حزبایەتی تایبەتی خۆیەتی، بگرە لە بواری پەیوەندی سیاسیشەوە هەر باڵێك پەیوەندی و ولای سیاسی خۆی لە ئاستی لۆكاڵی و هەندێكجار هەرێمایەتیش بێ گوێدانە بریار و ستراتیجی حزبەكەی دادەرێژێت. لە كرۆكدا هەر باڵێك وەك حزبێكی سەربەخۆ كار دەكات. هەر یەكە لەم باڵانە پێیوایە راستی و هەقیقەت و ماف لای خۆیەتی و ئەوانیتر دەبێت ملكەچی ئیرادەی ئەم بن.

تەواوی ئەم ململانێ و ركەبەرایەتیە تەنیا بەشێكی كێشەكەیە، بەواتە تەنیا باس لەو شەڕ و ناكۆكیانە دەكەین، كە لە نێوان خودی تێكۆشەرە دێرینەكان خۆیاندا هەیە، كێشە و گرفتی نێوان كادران و سەركردایەتی، خەڵك و حزب، حزب و میللەت باسێكیترە و بۆ دەرفەتێكیتر هەڵیدەگرین.

بۆ رەتكردنی ئەم دۆخە بەو شێوەیەی هەندێك سەركردایەتی دەیانەوێت، وەك پێشەكی چەندین پرۆژە و پێشنیاری سەیرو سەمارە دەخرێتە بازاری سیاسی و گۆرەپانی دانوستانەكانی نێوان خۆیانەوە. هەموو ئاوات و خەونی تێكۆشەرە دێرینەكان ئەوانەی ئەمرۆ دەسەڵاتی حزبایەتیان قۆرخكردوە، تەنیا مانەوەیە لە ناو بازنەی دەسەڵاتی حزبایەتی و پارێزگاریكردن لە بەرژەوەندیە تایبەتەكانیان و هەوڵی زیاترە بۆ كۆكردنەوە سامان و جێگیركردنی كورەكانیان لە پلە و پۆستە باڵاكاندا، ئەم رەوشە وایكردوە زۆربەی كادران ئەو باوەرەیان لا بچەسپێت، كە هەموو دانشتنێكی مەكتەبی سیاسی و سەركردایەتی لە كرۆكدا یان بۆ دابەشكردنی بەرژەوەندی و سامانە لە نێوان خۆیاندا یان بۆ دابەشكردنی پلە و پۆستە بۆ كورەكانیان، لە بەرامبەر ئەمانیشدا گروپێكیتر، كە لە كادرە باڵا دەسترۆیشتوەكانن، خەون بە گەیشتن بە دەسەڵات و پلە باڵاكانی حزبەوە دەبینن، بەشێك لەم كادرانە ئەوباوەرەیان لای چەسپیوە، كە ئەم سەركردایەتیە چیتر مافی مانەوەیان لە دەسەڵاتی حزبایەتیدا نیە و پێویستە گۆرەپانەكە بۆ ئەمان چۆڵكەن.

لە ئەمرۆدا گۆرەپانی ململانێی سیاسی یەكێتی لە بارە گشتیەكەیدا لە دوو هیوادا چڕ دەبێتەوە، بەرەیەكی نەیار، كە هیواو دنیابینی ئەوەی هەیە، چیتر ئەم رێكخراوە نەبێتەوە بە هێزێكی سەرەكی سیاسی و سەربازی، پێیوایە خۆری لە ئاوابووندایە و پێگەی لە ناو كۆمەڵگای كوردیدا بەرەو لاوازی و نەمان دەچێت.

ئەم بەرەیە هیواخوازن یەكێتی نەمێنێت و بە بەربەستی بەردەم فراوانبوونی دەسەڵاتی خۆیانی دەزانن و هاوكات چەند لایەنێكیتریش خواستی ئەوەیان هەیە ببنە جێگرەوەی یەكێتی، ئەمە جگە لەوەی هەندێك لایەنی بچوك تا ئەمرۆ لە سەر سوتماكی ناكۆكیەكانی رابردویان هیواخوازن یەكێتی بەرەو هەڵدێر و كۆتای بچێت.

لە بەرامبەر ئەم بەرەیەدا، بەرەیەكیتر هەیە هەرچەندە لە ئەمرۆدا دەنگیان زۆر بە كزی دەبیسترێت، بەڵام بە واقعی دنیابینی و هیوایەكیتریان هەیە، ئەمانە بە گشتی پێیانواییە مانەوەی یەكێتی بەهێز و سەنگەوە تەنیا زامنی جێگیری سیاسی و هاوسەنگی و پایەی فرە حزبی و هیوای ئایندەیەكی دیموكراسیە بۆ كوردستان، ئەوەی مایەی نیگەرانیە ئەم دوو هیوایە لە ناو خودی یەكێتیەكان خۆیشیاندا بوونی هەیە، بەواتە هیوای توانەوەی یەكێتی لەناو ریزەكانی یەكێتیدا لە سەرەوە تا خوارەوە كارەساتە گەورەكە دەخوڵقێنێت؟، كاتێك چەندین تێكۆشەری دێرین هیوای توانەوەی یەكێتیان هەبێت تەنیا بۆ ئەوەی ئەو سامان و موڵك وماڵەی لە سێبەری یەكێتیدا كۆیكردوەتەوە بۆ خۆیانی ببەن و كەس نەبێت لێپرسینەوەیان لەگەڵدا بكات، ئەمە جگە لە سەدان و بگرە هەزاران كادر، كە پێیانوایە لە سێبەری ئەم سەركردایەتیە و ئاراستەی كاری دەسەڵاتی باڵای حزب، ئایندە و چارەنوسی ئەمان باش نابێت.

دەرئەنجام ئەمانە دەكرێنە قوربانی شەڕی تەكەتول و باڵباڵێنەو بەرژەوەندیە تایبەتەكان، بۆیە بەشێك لەم توێژەیش نائومێدی وایلێكردوە هیوا بەوە بخوازێت تەر و وشك پێكەوە بسوتێت و یەكێتی بەرو هەڵدێر و توانەوە بچێت.

لەم دەمەدا بۆ یەكلاكردنەوەی ئایندە و چارەنوسی یەكێتی زۆرترین قسە و باسەكان لە سەر ئەنجامدان یان ئەنجامنەدانی كۆنگرەیە. زۆربەی كادرانی باڵای یەكێتی پێیانوایە پێویستە گۆڕانكاری بنەرەتی بەرجەستە ببێت، ئەمەیش لە واقعدا سەرەتای بەرجەستەبوونی تەنیا بە كۆنگرە دەخوڵقێت.

زۆرێك لە كادران دەرئەنجامی نیگەرانیەكانیان لە دۆخی ناوخۆی ئەمرۆی یەكێتی و ئەو بارە ناتەندروستەی تێیكەوتوە و توشی ئیفلیجی سیاسی و رێكخراوەی كردوە، ئاواتەخوازن گۆڕانكاری بنەرەتی لە تەواوی جومگەكانی یەكێتیدا رووبدات. لێرەدا ئەوەی نیگەرانیەكان زیاتر دەكات ئەوەیە ئەم توێژە هیچ قسەیەكی روون و یەكلاكەرەوەیان لە سەر ئاراستەی گۆڕانكاریەكان نیە، بەواتە كەس ناپرسێت چ جۆرە گۆڕانكاریەك پێویستە، تەنیا بەرجەستەبوونی گۆڕانكاری بەس نیە، بەلام نائومێدی وایكردوە بەشێك لە كادران ئاواتەخوازبن بە خوڵقاندنی گۆڕانكاری ئەگەر خراپیش بێت.

پرسیارە سەرەكیەكە لەم باسەدا ئەوەیە: یەكێتی پێویستی بە چ جۆرە كۆنگرەیەكە و چ جۆرە كۆنگرەیەك زەمینەی ئەنجامدانی هەیە؟ كۆنگرەیەكی تەوافقی، كە دەرئەنجام تەنیا شەرعیەت بەم دۆخە ناجێگیر و هەڵپەسراوە بدات یان كۆنگرەیەكی بێتەوافق و تەندروست، كە ببێتە بناغەی درەكردن و رزگاركردنی یەكێتی لەم دۆخ و قەیرانەی تێیكەوتوە.

بارودۆخ و زەمینەی سیاسی یەكێتی بۆ چ جۆرە كۆنگرەیەك لە بارە و دەگونجێت، كۆنگرەی تەواوفقی یان بێ تەوافق، تا ئەمرۆ زۆربەی ئەو كادر و سەركردەكانەی لایەنگری تەوافقن بە شەرماوە باسی پێویستی ئەنجامدانی كۆنگرەیەكی تەوافقی دەكەن، بەڵام خەون و هیوا و ئاواتیان تەنیا لای ئەنجامنەدانی كۆنگرەیە یان ئەزعەف و لئیمان ئەگەر كۆنگرەیش بكرێت دەبێت تەوافقی بێت.

لە ناو یەكێتیدا كێ بە راستی كۆنگرەیەكی بێ تەوافقی دەوێت و كێ پێیوایە تەنیا بە تەوافق دەبێت كۆنگرە ببەسترێت؟. ئەنجامدانی كۆنگرە بەم واقعە قەیراناویەوە چ دەرئەنجامێكی دەبێت؟ یەكێتی بەرەو رەتكردنی ئەم قەیرانە دەبات یان دابەشبوون و ئینشقاقێكیتر، یاخود وەك ئەوەی بەرەیەكی نەیار هیوای بۆ دەخوازن دەبێتە كۆنگرەی كۆتای و مەرگی یەكێتی بە فەرمی تیایدا رادەگەیەندرێت. من بۆخۆم پێموایە تەنیا رێگا بۆ رزگاربوون و بوژانەوەو گەرانەوەی شكۆ بۆ یەكێتی، ئەوەیە كۆنگرەیەكی تەندروست و دیموكراسیانە بە بێ تەوافق و دور لە دەستتێوەردان ئەنجام بدات.

ئەم كۆنگرەیە، كە زامنی مانەوەی یەكێتیە دەبێتە ئەو چەترەی لە ئایندەدا هەموان دەپارێزێت تێكۆشەر و سەركردەكانیش لە سێبەریدا بە ئاسودەی و رێزەوە ژیانی خۆیان دەگوزەرێنن. بەواتە لەم دەمەدا و لەم قۆناغی پەرینەوەدا پێویستە تێكۆشەرە دێرینەكان دەستبەرداری سیاسەت و بەرنامەی یەكتر سرینەوەو خۆ خواردن بن. پێویستە بریارێكی بوێر و راستگۆیانە بدەن رزگاركردنی یەكێتی لەم گێژاوە بكەنە ستراتیج و لە سەروی بەرژەوەندیە تایبەتەكانیانەوە داینەن، ئەگەر نا ئەم گێژاوە پێش هەموو كەس ئەوان و بەرژەوەندیەكانیان تەفرو تونا دەكات، پێویستە تێكۆشەرە دێرینەكان سود لە وانەكانی مێژوو ببینن و ئایندە و چارەنوسی دەیان دیكتاتۆر و زۆردار و گەندەڵ بێننەوە بەرچاوی خۆیان و عەقڵ و وێژدانیان بكەنە دادوەر و بریارێكی راست و بوێر بدەن.

وتار

  دادپەروەری كۆمەڵایەتی هەرێم لە مەترسیدایە.!

* لوقمان مستەفا ساڵح

 

هەرچەندە یەکسانی و دادپەروەری لە زانستە مروڤایەتیەکاندا شتێکی ڕەها نیە بەڵکو ڕێژەییە،بەپێی سیستەمی بەڕێوەچوونی هەر ووڵاتێک لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی کە دەگۆڕێت،بەڵام لەهەمان کاتیشدا دوانەیەكی لێک دانەبڕاو و گرنگی دەستەبەركردنی ئەو دادپەروەرییەن کە پێی دەوترێت دادپەروەری کۆمەڵایەتی،بێگوومان بنەمای دەستە بەركردنی دادپەروەری كۆمەڵایەتی دەگەڕێتەوە بۆ سەروەری یاسا‌یەکی دادپەروەرانە و پیادەكردنی سەرجەم بەندەكانی، بەبێ هەڵاوێركردن لەسەر بنەمای جیاکاری كە تاكێك لە تاكێكی تر یان گروپێك لە گروپێكی تر جیابکاتەوە . بەم پێیەش سەرجەم تاكەكانی كۆمەڵگایەك لە بەردەم ئەو یاسایانەدا یەكسان‌ و وەک یەک دەبن . ئەو یاسایەش كاتێك سەروەری خۆی دەپارێزێت كە ‌لەسەر بنەمای جیاوازیکردن‌ و بەرژەوەندی هێزی بەهێز نەهاتبێتە كایەوە‌ و بەرهەمی چین و گروپ و سەردەست‌ و بەتواناكانی كۆمەڵ نەبێت .

 بە داخەوە تا ئێستا لە هەرێمی كوردستاندا پرۆسەی دادپەروەری كۆمەڵایەتی لە لوتکەی خراپیدایە، بۆتە كێشەیەك كە رەنگە نەوە کانی ئایندە  بە دەستیەوە گیرۆدەبن، بایەخنەدان بەو پرۆسەیە بەها پیرۆزەكانی كۆمەڵگەی كوردەواری لە ڕەگ و ڕیشەوە هەڵتەكاندەوە،ئەو سەرمایە گەورەیەی گەلەکەمان  لە دوای رزگاربوونی لە دەستی داگیركاری بەعس و دامەزراندنىی دەسەڵاتی سیاسیی خۆماڵی دەستی كەوت، تێیدا یەكسانی كۆمەڵایەتیمان پشتگوێ خست، بۆیە گەندەڵی بووەتە دیاردەو رەنگە لە داهاتوودا تووشی قەیرانێكی كەلتووری و ئەخلاقی و كۆمەڵایەتیمان بكات، كە چارەسەركردنی زۆر ئەستەم بێت.چونکە دادپەروەری تەنها خۆی لە بواری سیاسی نابینێتەوە، بەڵكو دەبێت باڵ بكێشێت بۆ ناو هەموو جومگەكانی كۆمەڵگە، لە هەرێمی كوردستانیش هەرچەندە هیچ هەنگاوێک وەک پێویست بەدی ناکرێت،بەڵام نابێت دەسەوستان لێی دانیشین،دەبێت هەوڵی پەرەسەندن و جێبەجێكردنی بدەین لە رێگەی سەروەری یاسا و چەسپاندنی سیستەمی پێشكەوتووی دیموكراتی و پشتبەستن بە بنەمای زانستی بۆ بنیاتنانی وڵات کەلە ئاست کۆمەڵگای مەدەنیدابێت، بۆیە دەبێت وەك تاكی كۆمەڵگە لە ترس و تۆقاندن بەكارەهێنانی توندوتیژی لە ژێر پاساوی نەریت و توندەڕەوی ئایین و مەزەەب دووربكەوێنەوە،هەوڵی مسۆگەركردنی زۆرترین ئازادی بۆ تاك و سەربەخۆیی وڵات بدەین، بۆ ئەوەی وەك میللەتێکی زیندوو خەون و ئاواتەکانمان بهێنینەدی،ئەویش دەبێ بایەخ بە دادپەروەری كۆمەڵایەتی بدەین.بێگومان ئامانج لە دادپەروەری کۆمەڵایەتی، ڕەخساندن و دابینکردنی ژیانێکی پڕ لە شانازی و شەرافەتمەندیە بۆ تەواوی ھاوڵاتیانی وڵات، لەژێر سایە و سێبەری دەستوور و یاسادا .

هەر بۆیە كاتێكیش باس لە دادپەروەری كۆمەڵایەتی دەكەین، پێویستە ئەوە بزانین كە دادپەروەری كۆمەڵایەتی لە كۆمەڵگەیەكدا دێتە بەرهەم و سەركەوتوو دەبێت، كە كۆمەڵگەكە دیموكراتی بێت، كۆمەڵگەی دیموكراتیش پێویستی بە سەروەری یاسا هەیە، هەتا لەكۆمەڵگەدا یاسا سەروەر نەبێت، ناتوانین بەو كۆمەڵگەیە بڵێین كۆمەڵگەیەكی پێشکەوتوو، ئەمە بێجگە لەوەی كە یەكێك لە سیفاتەكانی دیكەی كۆمەڵگەی دیموكراتی ئەوەیە كە ئەو كۆمەڵگەیە بە دامەزراوەیی كرابێت، ئەمە بێجگە لەوەی كە ئەرك و ماف بۆ هەردوو رەگەزی نێر و مێ پێویستە وەك یەك بێت، ئەوكاتە دەتوانین بڵێین لەو كۆمەڵگەدا دادپەروەری كۆمەڵایەتی هەیە. 

پارێزەر*

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

چاکسازی و دوژمنەکانی

مەجید ساڵح

ئەمە یەکەم جار نییە دەسەڵاتدارانی کوردستان جەنگی دژ بە گەندەڵی و ئەنجامدانی چاکسازی رادەگەیەنن، پێشتریش و لەسەرەتا و ناوەراستی هەموو کابینەکاندا پرسی ئەنجامدانی ریفۆرم و چاکسازی و نەهێشتنی گەندەڵی گەرم دەبێت و لە گەڵ خۆیدا هەڵایەکی میدیایی دروست دەکات و ئومێدێکی کاتیش لە ناو خەڵکدا دروست دەبێ.

ئەوەی نوێ و گرنگە لەم خولەی بانگەشەی چاکسازیەدا، ئەوەیە حکومەتی هەرێم بە پرۆژە یاساییەکەوە بە بە گوڕوتینێکی جیاوازەوە هاتووەتە پێشەوە و سورە لەسەر ئەوەی چاکسازییەکی گشتگیری و بنەڕەتی ئەنجام بدات.

راستە دەرکردنی ئەو یاسایە گرنگە، بەڵام ئەزموونی رابردوو پێمان دەڵی هەم یاساکە و هەمیش راگەیاندنی ئەنجامدانی چاکسازی و ریفۆرم، چەندین ئاڵنگاریی ناوخۆیی و دەرەکیان لەبەردەمەدایە و تێپەڕاندنیان قورسە و ئیرادەیەکی راستەقینە و یەکلایکەرەوەی دەوێ، چونکە هەرکاتێک باس لە چاکسازی دەکرێ، دوژمنەکانی چاکسازی دەکەونە خۆیان و دەیان کۆسپ و لەمپەر دروست دەکەن بۆ ئەوەی ئەو چاکسازییە سەرنەگرێ و هەر وەک دروشمێک بمێنێتەوە.

سەرەکی ترین دوژمنانی چاکسازی ئەو کەس و لایەنانەن کە بازرگانی بە چاکسازییەوەوە دەکەن. ئەمانە دروشمی چاکسازی هەڵدەگرن لە پێناوی پاراستنی بەرژەوەندییەکانی ئێستایان یان مەرامێک کە لە داهاتوودا بەدەستی بهینن، یان بۆ تێپەڕاندنی ئەجەندا و دەسکەوتێکی سیاسی و ئابوری شەخسی یان حزبی دروشمی چاکسازی بەرز دەکەنەوە.

ئەم جۆرە شەخس و حزبانە، میدیاکان دەکەن بە سەکۆیەکی هەمیشەیی بۆ دروشم و بانگەشەکانیان و بەناوی چاکسازییەوە دروشمی گەورە و داخوازی نائەقڵانی و بەڵینی نابەجێ دەدەن بە خەڵک و لە جیاتی کارکردن، لەناو دروشم و بانەگەشەدا نوقم دەبن.

دوژمنێکی دیکەی چاکسازی کەسانی نییەت پاک، بەڵام خاوەن تێڕوانینی روکەش و ساویلکانەن. لە رابردوودا هۆکارێکی سەرەکی پەککەوتنی پرۆسەکانی چاکسازی لە هەرێمی کوردستان بەهۆی پرۆژە رووکەش و کورت مەودا و نا واقیعیەکانی ئەم جۆرە کەسانەوە بووە  ئەم جۆرە کەسانە هەندێ جار ویستویانە لە رێگەی گوشار و ئەنجامدانی هێزەوە ریفۆرم بکەم، بەڵام لەبەر نەخوێندنەوەی واقعەکە بە کارەسات کۆتایی هاتووە.

دوژمنێکی دیکەی چاکسازی بۆ حاڵەتی کوردستان، وڵاتانی دەوروبەرە. ئەمانە هەرگیز نایانەوێ لە هەرێمی کوردستاندا دەسەڵاتێکی شەفاف و خزمەتگوزار هەبێ بۆ ئەوەی نەبێتە ئولگویەکی باش بۆ کوردەکانی بەشەکانی دیکەی کوردستان و ئەو گریمانەیە درێژە پێ بدەن کە کورد هەرگیز ناتوانێ خۆی بەڕێوە ببات.

بۆیە لە هەموو حاڵەتەکاندا ئەوەی دەیەوێ چاکسازی بکات کەس دەستی نەگرتووە، دروشمی بێ کردار هەم بە زیان بۆ خاوەنەکەی و هەمیش بۆ کۆمەڵگا دەشکێتەوە..

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

بژاردەکانی بەردەم حکومەتی هەرێم لەیاسای بوجەدا- نەخشە ڕێگای دانوستان

ئەحمەدی حاجی ڕەشید

 

بەشی یەکەم

کێ لاوازە

لە دونیای سیاسەتدا هەمیشە ئەوە باوە وەک پێناسە کە سیاسەت کردن هونەری ئەوەیە کە دەکرێت،(فن الممکنات).

خۆ ئەگەر لەوە زیاتر و وردتر پێناسەیەکی تازە بکەین بۆ سیاسەت کردن کە پێناسەیەکی وردترو مەنتیقی تر بێت ئەوا دەگەینە ئەو پیناسەیەی کە دەڵێت: سیاسەت کردن بریتیە لە دۆزینەوەی ئەو دەرچەیەی نیوان واقع و مومکندا هەیە.
بەواتای ئەوەی، ئەوەی دەمانەوێت و هەوڵی بۆ دەدەین مەرج نیە واقع ڕێگەمان بدات بەدەستی بهێنین، یان هەندی دەسکەوت بەدەست دەهێنین کە مومکن نەبوە لەو زەمەنە بەدەستی بهێنن لەناکاو واقعێک روی داوەو بوەتە مومکن وەک روخانی رژێمی پێشوو یان شەڕی داعش و ناوچەکانی دەرەوەی ناوچە کوردستانیەکان یان ئەوەی دوای ریفراندۆم و 16 ئۆکتۆبەر ڕوویدا.

لێرەوە دەبێت ئەوە ڕوون بێت بۆ بەرپرسانی هەرێم: چی مومکنە کەهەوڵی بۆ بدرێت لە چوارچێوەی ئەو واقعەی کەهەیە.

سەرەتا با وێنەی واقعی عیراق بخەینە بەردیدی هەمووان لانیکەم ئەوەی کە ئێمە دەیبینین تابزانرێت چ شتێک مومکنە هەوڵی بۆ بدەین لەم کات و سات ، و ئەم واقعەی ئیستا.

عیراق لە ئیستادا 
لەسەر ئاستی دەرەوە : بە ئاڵۆزترین بارودۆخی سیاسیدا گوزەر دەکات و بەرپرسەکانی خۆیان بۆ یەکلایی ناکرێتەوە  چ بەرەیەک یان میحوەرێک هەڵبژێرن، میحوەری ئەمریکی خلیجی یان میحوەر و بەرەی ڕوسی ئێرانی .

لەسەر ئاستی ناوخۆیی :عیراق وەک دەوڵەت لەهەندێ جومگەو بڕگەدا لەقۆناغی (الدولة العمیقة) وە هەنگاوی ناوە بۆ قۆناغی (اللا دولة) و حکومەتیش رفێندراوە (اختطاف ) لە لایەن هێزە چەک بەدەستەوەکانەوە.

رۆژانە سیادەی عیراق پێشێل دەکرێت لە هەموو سنورەکانیەوە، ئیسرائیل بە ئاشکراو بێ پەردە بۆردومانی گەنجێنەکانی حەشدی شەعبی دەکات لە قوڵایی عیراقدا و ناشتوانێت هیچ وڵامێکی بدەنەوە چونکە نە هێزی فڕۆکەوانی عیراق دەتوانێت سنووری وڵاتانی دیکە ببەزێنێت و نە دۆستەکانیشی لە سوریاو لوبنان ئەوەی بۆ دەکەن و کار گەشتوەتە ئەوەی بەهانە دەهێننەوە بۆ ئیسرائیل و عیراق تاوانبار دەکەن کە گوایە ئەو گەنجینانەی کەلێیان دراوە جبەخانەی وڵاتانی دراوسێن ئەم لێدوانانەش لەلایەن هێزە شیعیەکانی ترەوە باس کراون ، بۆیە شتێک نەماوە بەناوی ئاسایشی نیشتمانی ، ڕاستە دەزگای ئاسایشی نیشتیمانیمان هەیە بەڵام هێندەی لە خزمەت تایەفەو گروپ و حزب و کەسایەتیەکاندایە هێندە لەخزمەت بەهای نیشتمانپەروەریدا نیە.

بەهەمان ڕێتم ڕێژەی گەندەڵی و فەساد گەیشتوەتە ئاستە مەترسیدارەکانی ستانداردی جهانی، ناشەفافی حکومەت و پشک پشکێنە شۆر بوەتەوە بۆ جومگە سەرەتاییەکانی بەڕێوەبەراتیەکان، خزمەت گوزاریەکان لە خراپترین ئاستدان .

ئابوری عیراق لە دۆخێکی پڕ مەترسیدایە و بڕی قەرزەکانی لە (۱۲٤) ملیار دۆلارەوە ڕێژەکەی بەرەو هەڵکشان دەڕوات بەهەردوو تەوەرەکەیەوە چ قەرزی دەرەکی بێت کەلەبوجەی ۲٠۱۹ ڕێگریمان لێکردوە چیتر نابێت عیراق قەرزی دەرەکی نوێ بکات ئەگینا زیاتر دەبوو، چ قەرزە ناوخۆیەکان بێت کەدەزگاو دامەزراوەی دارایی و بانکی نەماوە پارەی لێ وەرنەگیرابێت بەقەرز تاکار گەشتوەتە ئەوەی ساڵی ۲٠۱۹ بڕی (۷) ترلیۆن دینار قەرز کراوە لەسندوقی خانەنشین.

کەدێنە سەر گومرگ ئەوا بۆ زانینی دۆخی خراپی گومرگ وتەکەی کاظم العقابی کە لەلێژنەی دارایدا باسی کرد بەسە بۆ ئەوەی بزانین دۆخی گومرگ چۆنە، لەو کۆبونەوەدا بەرپرسی دەروازە سنووریەکانی عیراق وتی لە باکوری بەسرە لەکۆی (۹) دەروازەی سنووری لە(٥) دەروازەدا لەدوای نیوەڕۆ حکومەتیان تیدا نامێنێت و میلیشیا چەکدارەکان بەکەیفی خۆیان کاڵاو کەل و پەل هاوردە دەکەن.

سەبارەت بەداهاتە نەوتیەکان

عیراق لە سەقفی هەناردەکردنی (٤٠٠٠٠٠٠) چوار ملیۆن بەرمیل نەوت نزیک بوەتەوەو هێشتا تەهریب هەر هەیە کەرۆژانە خۆی دەدات لەنزیک (۲٠٠٠٠٠)دوو سەدهەزار بەرمیل نەوت  ئەمەش بە وتەی عدنان الجنابی سەرۆکی لێژنەی نەوت و ووزەی پەرلەمان لە خولی دووەمدا.

ئەگەر باسی دەسەڵاتی نەختینە بکەین (البنک المرکزی) تەنها ئەوەندە بەسە لێژنەی دارایی پەرلەمان هەرچەند دەکات لەو بابەتە تێناگات کەبۆچی ئەم بانکە لەماوەی تەنها (٤) رۆژدا نزیکەی (۱) یەک ملیار دۆلار دراوی قورسی دۆلار دەخاتە بازار لەم کاتەدا کەچالاکی بازرگانی لەعیراقدا لە ئاستێکی لاوازدایە ، بەپێی ئەو شیکاریەی سەرۆکی لێژنەی دارایی دەیکات بۆ مەزادی دراوی دۆلار کە ساڵانە نزیکەی (٤٠_٥٠) ملیار دۆلار لەڕێگەی بانکی مەرکەزیەوە دەخرێتە بازار بەمەبەستی وەبەرهینان و هاوردەکردن خۆ ئەگەر لانی کەمی گومرگ بخەمڵێنین کە٥٪ بێت دەبێت وەزارەتی دارایی نزیکەی (۱٠) ملیار دۆلار گومرگی دەست بکەوێت کەلە راستیدا بری گومرگ لە (۳) تیپەر ناکات ئەی باقی ئەو داهاتە لە کوێیە یان ئەو دراوە دەخرێتە بازارەوە بۆ کوێ حەواڵە دەکرێت!

هەموو ئەمانەی پێشوو کە خستمانەڕوو کە مشتێکە لە خەروارێک پیمان دەڵێن بەزمانی ڕوون ڕاشکاو:

عیراق وەک وڵات و حکومەتەکەی وەک دەسەڵاتی جێبەجێکردن وڵاتێکی لاوازی بێ ئیرادەی سیادە نوقسانی تاسەر ئێسک گەندەڵی ناشەفافی شپرزە.

بەڵام دەبێت بەرپرسانی هەرێم بزانن ئەم لاوازیە بەرانبەر کێیە

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان