ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

پانۆڕامای سەری ساڵی كۆچی

خەڵك-بەشی هەواڵ

ئەمڕۆ 1ی موحەڕەمی ساڵی 1441، هاتنەوەی ساڵێكی نوێی ساڵی كۆچییە و لەدوای كۆچی پێغەمبەری ئیسلام كرایە ساڵی جیهانی ئیسلامی و ئێمەی گەلی كوردیش وەك دانیشتوانی كوردستان و بەشێك لە جیهانی ئیسلامی ساڵنامەی كۆچی بەشێك بووە لە مێژوومان و بە بەردەوامی كاری پێدەكەین.

مێژووی ساڵی كۆچی
سەرەتای دانانی ئەم ساڵنامەیە دەگەڕێتەوە بۆ مێژووی سەردەمی دووەم خەلیفەی ڕاشیدین، عومەری كوری خەتاب ۱۳ – ۲۳كۆچی، كاتێك خودی خەلیفە بوونی ساڵنامەیەكی بۆ مێژووی ئیسلام بە كارێكی پێویستی دانا.
خەلیفە عومەر مێژووی كۆچكردنی پەیامبەری ئیسلام (موحەمەدی كوڕی عەبدوڵڵا – درودی خوای لەسەربێت) و هاوەڵەكانی لەشاری مەككەوە بۆ شاری مەدینە بەسەرەتای ئەم ساڵنامەیە دیاریكرد، ئەمەش لەدوای بانگهێشتكردنی پەیامبەری ئیسلام لەلایەن كۆمەڵێك لە خەڵكی شاری مەدینە لە گوفتی دووەمی عەقەبەدا.

خەلیفە عومەر سەرەتای دەستپێكردنی ساڵنامەی كۆچی مانگی لەڕۆژی ١ی موحەڕەم، بەرامبەر ٦٢٢/٧/١٥ز دانا، كە هاوكات بوو لەگەڵ كۆچكردنی پەیامبەری ئیسلام و هاوەڵانی لە شاری مەككەوە بۆ شاری مەدینە.

دیاریكردنی مانگەكانی ڕۆژمێری كۆچی
پێش هاتنی ئاینی پیرۆزی ئیسلام، ئەو مانگانەی كە ئێستا وەكو مانگەكانی ساڵی كۆچی ناویان دەبرێت، لەلایەن دانیشتوانی نیمچە دورگەی عەرەبەوە بەكارهاتوون، كە ژمارەی ڕۆژەكانیان لەنێوان ۲۹ – ۳۰ ڕۆژدایە، بەڵام بۆ بەكارهێنانی ژمارەی ساڵ، وەك ئەوەی وتبێتیان ساڵی ئەوەندەیە شتێكی ئەوتۆ بەكارنەهاتووە، بەڵكو زیاتر ڕووداوی ساڵێكی دیاریكراو بووەتە ناوی ساڵ و بۆ ئاماژەكردن بە دیاریكردنی مێژووی ڕووداوەكانی پێش و دوای ئەو ساڵە بەكارهاتووە، بەڵگە ساڵی فیل، كە لە كتێبە مێژووییەكاندا دەڵێت،”لەساڵی فیل یان دوو ساڵ پێش یا یان ساڵی فیل ئەو ڕووداوە ڕوویداوە یان فڵان كەس لەدایك بووە”.

ناوی مانگەكانی ڕۆژمێری كۆچی
“موحەڕەم، سەفەر، ڕەبیعی یەكەم، ڕەبیعی دووەم، جیمادی یەكەم، جیمادی ئاخر، ڕەجەب، شەعبان، ڕەمەزان، شەووال، زولقەعیدە، زولحەجە”

تایبەتمەندییەكانی ساڵنامەی كۆچی
١- بەگوێرەی پێوانەی سوڕانەوەی مانگ لەماوەی ٢٩ ڕۆژدا بە چواردەوری زەویدا دانراوە.
٢- لە ١٢ مانگ یان ٣٥٤ – ٣٥٥ ڕۆژ پێكهاتووە.
٣- هەموو ٣٤ ساڵێك یەك ساڵ زیاد دەكات، چونكە بەپێی ساڵی زاینی، ساڵانە ١٠ – ۱۱ یا ۱۲ ڕۆژ دێتە پێشەوە.
٤- ڕۆژمێرێكی كارگێڕی و ئاینییە و تایبەتە بە بۆنە و مەڕاسیمە ئاینییەكانی ئەو گەلانەی سەر بە ئاینی پیرۆزی ئیسلام-ن، كە جگە لە هەردوو وڵاتی ئێران و ئەفغانستان، زۆربەی وڵاتانی ئیسلامی بەكاری دەهێنن.

لەوڵاتی سعودیە ڕۆژمێرێكی كۆچی بەناوی “ام القری” بەكاردێت، كە لەبەرواری ۱۲ی ڕەبیعولئەوەل بەرامبەر بە ٦۲۲/۹/۲۳ز دەستپێدەكات و هەرچەندە ڕۆژمێرەكە لەسەر پێوەری سووڕِانەوەی مانگ و مەودای دووری هێڵەكانی پانی و درێژی شاری مەككە دانراوە، بەڵام تیایدا ڕەچاوی خۆریش كراوە بۆ زانینی وەرزەكان، چونكە ۹/۲۳ كاتی وەڕگەڕانی دووەمی خولی گەردونی ساڵ و سەرەتای وەرزی پایزە.

كۆچی پێغەمبەر لە مەككەوە بۆ مەدینە
پێویستە لە سەرەتاوە باس لەوە بكەین كە هیجرەت یان كۆچكردن جیاوازە لەگەڵ هەڵهاتن، چونكە هەڵهاتن بێ خۆ ئامادەكردنە و ئامانج لێی خۆرزگاركرنە لە لەناوچوون، بەڵام هیجرەت ئامادەسازی بۆ دەكرێت و بۆ ڕێكخستنی كاروبارەكانە، هەر بۆیەش كۆچی پێغەمبەر ئامادەسازی بۆ كرابوو.
پێغمبەرمان پێی خۆش بوو كۆچ بكات بۆ شوێنێك كە هاوپەیمان نەبن لەگەڵ وڵاتە زلهێزەكانی وەك فارس و ڕۆم، ئەوە بوو لە ساڵی دەیەمی پێغەمبەرایەتی كۆچی كرد بۆ تائیف و مانگێك و دە رۆژ لە ناویان مایەوە، بەڵام هیچ سوودی نەبوو و كەوتە ژێر ئازار و ئەشكەنجەشیانەوە، ئا لەم ساڵیدا پێغەمبەری خوا سوود لە زیارەتكارانی مەدینە دەبینێت و دوای گفتوگۆكردن موسڵمان دەبن و بانگهێشتی دەكەن بڕوات بۆ مەدینە.

كارەكانی پێغەمبەری ئیسلام لە مەدینە
پاش ئەوەی پێغەمبەری خوا هیجرەتی كرد، یەكەم كار ئەنجامیدا دوای دروسكردنی مزگەوت دروستكردنی برایەتی بوو لە نێوان موسڵمانانی كۆچەری و ئەنصارییەكان، هەروەها لە نێوان ئەوس و خەزرەج، دوای ئەوە بڕیاری دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامی دا، ئەمەش بەڵگەیە كە دەوڵەتداری بەبێ ئاین و برایەتی ناچەسپێ.

جیهان

توركیا، پابەندی ئاگربەست نابێت

 

خەڵك – بەشی هەواڵ

پاش ڕێكەوتنی ئەمریكا و توركیا سەبارەت بە رۆژئاوا، لەسەر ڕأگەیاندنی ئاگربەست، بەڵام هێزەكانی سوریای دیموكرات دەڵێن توركیا رێككەوتنەكەی پێشێل كردووە.

بەگوێرەی راگەیەندراوێكی هەسەدە، شەڕڤانان پابەندن بەو رێككەوتنەی لەنێوان ئەمریكا و توركیا ئەنجامدراوە، بەڵام لایەنی توركی و چەكدارانی نزیك لەو وڵاتە بەردەوامن لە بۆردومان و هێرشەكانیان بۆ سەر هاوڵاتیانی مەدەنی.

رۆژی هەینی 18-10-2019 ، هێزەكانی توركیا و چەكدارانی نزیك لەو وڵاتە، بەردەوامبوون لەسەر بۆردومان و بەهۆیەوە ژمارەیەك كوژراو و بریندار هەبووە هێزەكانی توركیا هێرشیانكردوەتە سەر ژمارەیەك گوندی سەرێكانی و كۆمەڵكوژیەكیان ئەنجامداوە.

پابەند نەبوونی توركیا لە كاتێكدایە كە رۆژی پێنجشه‌ممه‌ 17-10-2019 شاندی باڵای ئه‌مریكا به‌سه‌رۆكایه‌تی مایك پێنس، جێگری سه‌رۆكی ئه‌مریكا و شاندی توركیا به‌سه‌رۆكایه‌تی ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان له‌باره‌ی ناوچه‌ی ئارامه‌وه‌ گه‌یشتنه‌ رێككه‌وتن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

ئەردۆگان، هەڕەشە دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

سەرۆك كۆماری توركیا، دەڵێت ئەگەر رێكەوتنەكان وەك خۆی جێبەجێنەكرێن، لەشكركێشییەكانمان دەست پێدەكەینەوە.

رەجەب تەیب ئەردۆگان، سەرۆك كۆماری توركیا، لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا، هەرەشی دەستپێكردنەوەی لەشكركێشیەكانی كرد لە ئەگەری ” جێبەجێنەكردنی خاڵەكانی ئەو رێكەوتنەی سەبارەت بە سووریا كردوویانە”.

ئەردۆگان وتی: ” ئەگەر تا سەر لە ئێوارەی سێشەمەی داهاتوو جێبەجێ بكرێن، ئەوا پرۆژەی ناوچەی ئارام جێبەجێ دەكەین، ئەگەرنا دەستدەكەینەوە بە هێرشەكانمان”.

ئەم قسانەی ئەردۆگان لە كاتێكدایە، كە ئاگر بەست لە سووریا ڕاگەیەنراوە .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

بەرپرسێكی كۆشكی سپی: زۆر لە سوریا نامێنینەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ
نوێنەری تایبەتی ئەمریكا بۆ كاروباری سوریا، كە یاوەری وەزیری دەرەوە بوو لە سەردانەكەی بۆ توركیا ئاشكرای دەكات، كە چەند جارێك توركیامان دڵنیاكردەوە، كە بۆ ماوەیەكی زۆر لە سوریا نامێنینەوە.

جەیمس جێفری، نوێنەری تایبەتی ئەمریكا بۆ كاروباری سوریا لەكاتی بەڕێكەوتنی لەگەڵ مایك پۆمپیۆ، وەزیری دەرەوە لە ئەنقەرەوە بۆ تەل ئەبیب ڕایگەیاند، كە توركیا بەڵێنی بە ئەمریكا داوە، كە ئەو ناوچە ئارامەی دروستی دەكات و لەسەری ڕێككەوتووین كاتی بێت و نەبێتە هۆی ئاوارەبوونی خەڵكی زیاتر.

ڕاشیگەیاند، كە توركەكانمان دڵنیا كردوە چەند جارێك بەتایبەتیش ئەردۆغان، كە هیچ نیازێكیان نییە بۆ ماوەیەكی زۆر لە سوریا بمێننەوە.

شەوی ڕابردوو مایك پێنس، جێگری ترەمپ و ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆكی توركیا كۆبوونەوە و ڕێككەوتن لەسەر ڕاوەستاندنی شەڕ لە سوریا و دروست كردنی ناوچەی ئارام بە قوڵایی 30 كیلۆمەتر و كشانەوەی شەڕڤانە كوردەكان، بەڵام لەگەڵ بەرەبەیانی ئەمڕۆ و تەنها دوای چەند كاتژمێرێك لە ئاگربەستەكە، فڕۆكە جەنگییەكانی توركیا ناوچەكانی كۆبانێ‌ و سەرێ‌ كانی-یان بۆردومان كرد و ئاگربەستەكەیان شكاند.

لەو سەردانەی پێنس بۆ توركیا، هەریەكە لە مایك پۆمپیۆی وەزیری دەرەوە و جەیمس جێفری، نوێنەری ئەمریكا تایبەت بە سوریا یاوەریان دەكرد.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان