ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

پانۆڕامای سەری ساڵی كۆچی

خەڵك-بەشی هەواڵ

ئەمڕۆ 1ی موحەڕەمی ساڵی 1441، هاتنەوەی ساڵێكی نوێی ساڵی كۆچییە و لەدوای كۆچی پێغەمبەری ئیسلام كرایە ساڵی جیهانی ئیسلامی و ئێمەی گەلی كوردیش وەك دانیشتوانی كوردستان و بەشێك لە جیهانی ئیسلامی ساڵنامەی كۆچی بەشێك بووە لە مێژوومان و بە بەردەوامی كاری پێدەكەین.

مێژووی ساڵی كۆچی
سەرەتای دانانی ئەم ساڵنامەیە دەگەڕێتەوە بۆ مێژووی سەردەمی دووەم خەلیفەی ڕاشیدین، عومەری كوری خەتاب ۱۳ – ۲۳كۆچی، كاتێك خودی خەلیفە بوونی ساڵنامەیەكی بۆ مێژووی ئیسلام بە كارێكی پێویستی دانا.
خەلیفە عومەر مێژووی كۆچكردنی پەیامبەری ئیسلام (موحەمەدی كوڕی عەبدوڵڵا – درودی خوای لەسەربێت) و هاوەڵەكانی لەشاری مەككەوە بۆ شاری مەدینە بەسەرەتای ئەم ساڵنامەیە دیاریكرد، ئەمەش لەدوای بانگهێشتكردنی پەیامبەری ئیسلام لەلایەن كۆمەڵێك لە خەڵكی شاری مەدینە لە گوفتی دووەمی عەقەبەدا.

خەلیفە عومەر سەرەتای دەستپێكردنی ساڵنامەی كۆچی مانگی لەڕۆژی ١ی موحەڕەم، بەرامبەر ٦٢٢/٧/١٥ز دانا، كە هاوكات بوو لەگەڵ كۆچكردنی پەیامبەری ئیسلام و هاوەڵانی لە شاری مەككەوە بۆ شاری مەدینە.

دیاریكردنی مانگەكانی ڕۆژمێری كۆچی
پێش هاتنی ئاینی پیرۆزی ئیسلام، ئەو مانگانەی كە ئێستا وەكو مانگەكانی ساڵی كۆچی ناویان دەبرێت، لەلایەن دانیشتوانی نیمچە دورگەی عەرەبەوە بەكارهاتوون، كە ژمارەی ڕۆژەكانیان لەنێوان ۲۹ – ۳۰ ڕۆژدایە، بەڵام بۆ بەكارهێنانی ژمارەی ساڵ، وەك ئەوەی وتبێتیان ساڵی ئەوەندەیە شتێكی ئەوتۆ بەكارنەهاتووە، بەڵكو زیاتر ڕووداوی ساڵێكی دیاریكراو بووەتە ناوی ساڵ و بۆ ئاماژەكردن بە دیاریكردنی مێژووی ڕووداوەكانی پێش و دوای ئەو ساڵە بەكارهاتووە، بەڵگە ساڵی فیل، كە لە كتێبە مێژووییەكاندا دەڵێت،”لەساڵی فیل یان دوو ساڵ پێش یا یان ساڵی فیل ئەو ڕووداوە ڕوویداوە یان فڵان كەس لەدایك بووە”.

ناوی مانگەكانی ڕۆژمێری كۆچی
“موحەڕەم، سەفەر، ڕەبیعی یەكەم، ڕەبیعی دووەم، جیمادی یەكەم، جیمادی ئاخر، ڕەجەب، شەعبان، ڕەمەزان، شەووال، زولقەعیدە، زولحەجە”

تایبەتمەندییەكانی ساڵنامەی كۆچی
١- بەگوێرەی پێوانەی سوڕانەوەی مانگ لەماوەی ٢٩ ڕۆژدا بە چواردەوری زەویدا دانراوە.
٢- لە ١٢ مانگ یان ٣٥٤ – ٣٥٥ ڕۆژ پێكهاتووە.
٣- هەموو ٣٤ ساڵێك یەك ساڵ زیاد دەكات، چونكە بەپێی ساڵی زاینی، ساڵانە ١٠ – ۱۱ یا ۱۲ ڕۆژ دێتە پێشەوە.
٤- ڕۆژمێرێكی كارگێڕی و ئاینییە و تایبەتە بە بۆنە و مەڕاسیمە ئاینییەكانی ئەو گەلانەی سەر بە ئاینی پیرۆزی ئیسلام-ن، كە جگە لە هەردوو وڵاتی ئێران و ئەفغانستان، زۆربەی وڵاتانی ئیسلامی بەكاری دەهێنن.

لەوڵاتی سعودیە ڕۆژمێرێكی كۆچی بەناوی “ام القری” بەكاردێت، كە لەبەرواری ۱۲ی ڕەبیعولئەوەل بەرامبەر بە ٦۲۲/۹/۲۳ز دەستپێدەكات و هەرچەندە ڕۆژمێرەكە لەسەر پێوەری سووڕِانەوەی مانگ و مەودای دووری هێڵەكانی پانی و درێژی شاری مەككە دانراوە، بەڵام تیایدا ڕەچاوی خۆریش كراوە بۆ زانینی وەرزەكان، چونكە ۹/۲۳ كاتی وەڕگەڕانی دووەمی خولی گەردونی ساڵ و سەرەتای وەرزی پایزە.

كۆچی پێغەمبەر لە مەككەوە بۆ مەدینە
پێویستە لە سەرەتاوە باس لەوە بكەین كە هیجرەت یان كۆچكردن جیاوازە لەگەڵ هەڵهاتن، چونكە هەڵهاتن بێ خۆ ئامادەكردنە و ئامانج لێی خۆرزگاركرنە لە لەناوچوون، بەڵام هیجرەت ئامادەسازی بۆ دەكرێت و بۆ ڕێكخستنی كاروبارەكانە، هەر بۆیەش كۆچی پێغەمبەر ئامادەسازی بۆ كرابوو.
پێغمبەرمان پێی خۆش بوو كۆچ بكات بۆ شوێنێك كە هاوپەیمان نەبن لەگەڵ وڵاتە زلهێزەكانی وەك فارس و ڕۆم، ئەوە بوو لە ساڵی دەیەمی پێغەمبەرایەتی كۆچی كرد بۆ تائیف و مانگێك و دە رۆژ لە ناویان مایەوە، بەڵام هیچ سوودی نەبوو و كەوتە ژێر ئازار و ئەشكەنجەشیانەوە، ئا لەم ساڵیدا پێغەمبەری خوا سوود لە زیارەتكارانی مەدینە دەبینێت و دوای گفتوگۆكردن موسڵمان دەبن و بانگهێشتی دەكەن بڕوات بۆ مەدینە.

كارەكانی پێغەمبەری ئیسلام لە مەدینە
پاش ئەوەی پێغەمبەری خوا هیجرەتی كرد، یەكەم كار ئەنجامیدا دوای دروسكردنی مزگەوت دروستكردنی برایەتی بوو لە نێوان موسڵمانانی كۆچەری و ئەنصارییەكان، هەروەها لە نێوان ئەوس و خەزرەج، دوای ئەوە بڕیاری دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامی دا، ئەمەش بەڵگەیە كە دەوڵەتداری بەبێ ئاین و برایەتی ناچەسپێ.

جیهان

سوپای پاسداران: دەستپێكردنی شەڕ لەگەڵ ئەمریكا نزیكە

خەڵك –بەشی هەواڵ

سوپای پاسدارانی ئێران ڕایگەیاند بنكە لەشكرییەكانی ئەمریكا لە سنووری مەودای مووشەكەكانی ئێراندان.

ئەمیر حاجی زادە فەرماندەی هێزە ئاسمانییەكانی سوپای پاسدارانی ئێران لە لێدوانێكدا ڕایگەیاند، بەرپابوونی شەڕ لە دژی ئەمریكا نزیكە و بنكە لەشكرییەكانی ئەمریكا لە مەودای مووشەكەكانیاندان.

ڕاشیگەیاند، بنكە لەشكرییكان و فڕۆكە هەڵگرەكانی ئەمریكا لە دووری دوو هەزار كیلۆمیتر دەكەونە سنوور و مەودای مووشەكەكانی ئێرانەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

عەرەبستان بەرهەمهێنانی نەوتی ڕاگرت

خەڵك –بەشی هەواڵ

وەزیری وزەی سعوودیە، ڕایگەیاند كە بە هۆی ئەو هێرشەی دوێنێ لە رێگای فڕۆكەی بێفڕۆكەوانەوە كرایە سەر دوو كارگەی نەوتی سەربە كۆمپانیای نەوتی سعوودیە (ئارامكۆ) بە شێوەیەكی كاتی بەرهەمهێنانی نەوت لەو دوو پاڵاوگەیە رادەگرن.

شازادە عەبدولعەزیز بن سەلمان بە ئاژانسی فەرمی هەواڵیی سعوودیەی راگەیاندووە كە بە هۆی ئەو هێرشەی لە رێگای فڕۆكەی بێفڕۆكەوانەوە كرایە سەر كارگەكانی بقێق و هەجرەت خرێس سەر بە كۆمپانیای نەوتی سعوودیە (ئارامكۆ) بە شێوەیەكی كاتی بەرهەمهێنانی نەوت لەو دوو كارگەیە رادەگرن. ئەو بۆشایی بەرهەمهێنانەش لە رێگای نەوتی عەمباركراوەوە پڕدەكەنەوە.

وەزیری وزەی سعوودیە ئاماژەی بەوە داوە كە بەپێی زانیارییە بەراییەكان ئەو تەقینەوانەی لە ئاكامی هێرشەكەوە روویانداوە بووەتە هۆی وەستاندنی دەرهێنانی پێنج ملیۆن و ٧٠٠ هەزار بەرمیل نەوتی خاو (نزیكەی لەسەدا ٥٠ی بەرهەمهێنانی نەوتی رۆژانەی كۆمپانیاكە).
سەرچاوە/AA

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

حوسییەكان بەرپرسیارێتی هێرشەكەی سەر ئارامكۆیان لە ئەستۆ گرت

خەڵك –بەشی هەواڵ

حوسییەكان بەرپرسیارێتی ئەو هێرشانەیان گرتە ئەستۆ كە ڕۆژی شەممە بە فڕۆكەی بێفڕۆكەوان ئەنجامدراوە. ئەو هێرشانە بوون بەهۆی ئاگركەوتنەوە لە دوو دامەزراوەی نەوت كە سەر بە كۆمپانیای ئارامكۆی سعودییەن. لە ماوەی پێنج مانگی ڕابوردوودا ئەمە سێهەمین هێرشە بۆ سەر ئەو دامەزراوانەی كە سەر بەو كۆمپانیایەن.

دەمودەست حوسییەكان بەرپرسیارێتی خۆیان لەهەردوو هێرشەكەی پێشوتر ڕاگەیاندبوو كە لە مانگی ئایار و ئابدا ئەنجامیاندا بوو بۆ سەر دامەزراوەكانی ئارامكۆی لە سعودییە، سعودییە كە سەرۆكایەتی ئەو هاوپەیمانییە لەشكرییە دەكات و هەر لەساڵی 2015 ەوە هێرشی ئاسمانی لەیەمەن ئەنجام دەدات دژی سەرهەڵداوە یاخییە حوسییەكان و پشتیوانی حكومەتەكەی عەبد رەبە مەنسور هادی دەكات كە لەئاستی نێودەوڵەتیدا حكومەتێكی باوەڕپێكراوە.

وتەبێژێكی ئاسایشی كە بە ناوی وەزارەتی ناوخۆی سعودییەوە ڕایگەیاند “لەكاتژمێر 4 ی سەرلەبەیانی ڕۆژی شەممە بە كاتی خۆجێی تیمی ئاسایشی پیشەسازی لە كۆمپانیای ئارامكۆ هەستان بە خامۆشكردنی دوو ئاگركەوتنەوە لەدوو كارگەی سەر بە كۆمپانیاكە لەپارێزگای بەقیق و هەجرە خەرس كە لەڕێی فڕۆكە بێ فڕۆكەوانەكانەوە كرابوونە ئامانج.”

لە ڕاگەیەندراوێكدا كە ئاژانسی هەواڵەكانی سعودییە بڵاویان كردۆتەوە ئاماژە بەوە كراوە هەردوو ئاگرەكە كۆنتڕۆڵ كراون و رێگیراوە لە تەشەنەكردنی، بەڵام ئەو فڕۆكە بێ فرۆكەوانانە دیاری نەكراون كە سەر بە كوێ بوون و باسی ئەوەش نەكراوە ئایا ئەو هێرشانە قوربانی لێكەوتۆتەوە یان نا هاوكات هیچ زانیاریەكیان لەبارەی وردەكاری هێرشەكەوە بڵاونەكردەوە و بەڵام رایانگەیەند كە لێپێچینەوە دەستپێدەكەن.
سەرچاوە/VOA

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان