ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

پانۆڕامای سەری ساڵی كۆچی

خەڵك-بەشی هەواڵ

ئەمڕۆ 1ی موحەڕەمی ساڵی 1441، هاتنەوەی ساڵێكی نوێی ساڵی كۆچییە و لەدوای كۆچی پێغەمبەری ئیسلام كرایە ساڵی جیهانی ئیسلامی و ئێمەی گەلی كوردیش وەك دانیشتوانی كوردستان و بەشێك لە جیهانی ئیسلامی ساڵنامەی كۆچی بەشێك بووە لە مێژوومان و بە بەردەوامی كاری پێدەكەین.

مێژووی ساڵی كۆچی
سەرەتای دانانی ئەم ساڵنامەیە دەگەڕێتەوە بۆ مێژووی سەردەمی دووەم خەلیفەی ڕاشیدین، عومەری كوری خەتاب ۱۳ – ۲۳كۆچی، كاتێك خودی خەلیفە بوونی ساڵنامەیەكی بۆ مێژووی ئیسلام بە كارێكی پێویستی دانا.
خەلیفە عومەر مێژووی كۆچكردنی پەیامبەری ئیسلام (موحەمەدی كوڕی عەبدوڵڵا – درودی خوای لەسەربێت) و هاوەڵەكانی لەشاری مەككەوە بۆ شاری مەدینە بەسەرەتای ئەم ساڵنامەیە دیاریكرد، ئەمەش لەدوای بانگهێشتكردنی پەیامبەری ئیسلام لەلایەن كۆمەڵێك لە خەڵكی شاری مەدینە لە گوفتی دووەمی عەقەبەدا.

خەلیفە عومەر سەرەتای دەستپێكردنی ساڵنامەی كۆچی مانگی لەڕۆژی ١ی موحەڕەم، بەرامبەر ٦٢٢/٧/١٥ز دانا، كە هاوكات بوو لەگەڵ كۆچكردنی پەیامبەری ئیسلام و هاوەڵانی لە شاری مەككەوە بۆ شاری مەدینە.

دیاریكردنی مانگەكانی ڕۆژمێری كۆچی
پێش هاتنی ئاینی پیرۆزی ئیسلام، ئەو مانگانەی كە ئێستا وەكو مانگەكانی ساڵی كۆچی ناویان دەبرێت، لەلایەن دانیشتوانی نیمچە دورگەی عەرەبەوە بەكارهاتوون، كە ژمارەی ڕۆژەكانیان لەنێوان ۲۹ – ۳۰ ڕۆژدایە، بەڵام بۆ بەكارهێنانی ژمارەی ساڵ، وەك ئەوەی وتبێتیان ساڵی ئەوەندەیە شتێكی ئەوتۆ بەكارنەهاتووە، بەڵكو زیاتر ڕووداوی ساڵێكی دیاریكراو بووەتە ناوی ساڵ و بۆ ئاماژەكردن بە دیاریكردنی مێژووی ڕووداوەكانی پێش و دوای ئەو ساڵە بەكارهاتووە، بەڵگە ساڵی فیل، كە لە كتێبە مێژووییەكاندا دەڵێت،”لەساڵی فیل یان دوو ساڵ پێش یا یان ساڵی فیل ئەو ڕووداوە ڕوویداوە یان فڵان كەس لەدایك بووە”.

ناوی مانگەكانی ڕۆژمێری كۆچی
“موحەڕەم، سەفەر، ڕەبیعی یەكەم، ڕەبیعی دووەم، جیمادی یەكەم، جیمادی ئاخر، ڕەجەب، شەعبان، ڕەمەزان، شەووال، زولقەعیدە، زولحەجە”

تایبەتمەندییەكانی ساڵنامەی كۆچی
١- بەگوێرەی پێوانەی سوڕانەوەی مانگ لەماوەی ٢٩ ڕۆژدا بە چواردەوری زەویدا دانراوە.
٢- لە ١٢ مانگ یان ٣٥٤ – ٣٥٥ ڕۆژ پێكهاتووە.
٣- هەموو ٣٤ ساڵێك یەك ساڵ زیاد دەكات، چونكە بەپێی ساڵی زاینی، ساڵانە ١٠ – ۱۱ یا ۱۲ ڕۆژ دێتە پێشەوە.
٤- ڕۆژمێرێكی كارگێڕی و ئاینییە و تایبەتە بە بۆنە و مەڕاسیمە ئاینییەكانی ئەو گەلانەی سەر بە ئاینی پیرۆزی ئیسلام-ن، كە جگە لە هەردوو وڵاتی ئێران و ئەفغانستان، زۆربەی وڵاتانی ئیسلامی بەكاری دەهێنن.

لەوڵاتی سعودیە ڕۆژمێرێكی كۆچی بەناوی “ام القری” بەكاردێت، كە لەبەرواری ۱۲ی ڕەبیعولئەوەل بەرامبەر بە ٦۲۲/۹/۲۳ز دەستپێدەكات و هەرچەندە ڕۆژمێرەكە لەسەر پێوەری سووڕِانەوەی مانگ و مەودای دووری هێڵەكانی پانی و درێژی شاری مەككە دانراوە، بەڵام تیایدا ڕەچاوی خۆریش كراوە بۆ زانینی وەرزەكان، چونكە ۹/۲۳ كاتی وەڕگەڕانی دووەمی خولی گەردونی ساڵ و سەرەتای وەرزی پایزە.

كۆچی پێغەمبەر لە مەككەوە بۆ مەدینە
پێویستە لە سەرەتاوە باس لەوە بكەین كە هیجرەت یان كۆچكردن جیاوازە لەگەڵ هەڵهاتن، چونكە هەڵهاتن بێ خۆ ئامادەكردنە و ئامانج لێی خۆرزگاركرنە لە لەناوچوون، بەڵام هیجرەت ئامادەسازی بۆ دەكرێت و بۆ ڕێكخستنی كاروبارەكانە، هەر بۆیەش كۆچی پێغەمبەر ئامادەسازی بۆ كرابوو.
پێغمبەرمان پێی خۆش بوو كۆچ بكات بۆ شوێنێك كە هاوپەیمان نەبن لەگەڵ وڵاتە زلهێزەكانی وەك فارس و ڕۆم، ئەوە بوو لە ساڵی دەیەمی پێغەمبەرایەتی كۆچی كرد بۆ تائیف و مانگێك و دە رۆژ لە ناویان مایەوە، بەڵام هیچ سوودی نەبوو و كەوتە ژێر ئازار و ئەشكەنجەشیانەوە، ئا لەم ساڵیدا پێغەمبەری خوا سوود لە زیارەتكارانی مەدینە دەبینێت و دوای گفتوگۆكردن موسڵمان دەبن و بانگهێشتی دەكەن بڕوات بۆ مەدینە.

كارەكانی پێغەمبەری ئیسلام لە مەدینە
پاش ئەوەی پێغەمبەری خوا هیجرەتی كرد، یەكەم كار ئەنجامیدا دوای دروسكردنی مزگەوت دروستكردنی برایەتی بوو لە نێوان موسڵمانانی كۆچەری و ئەنصارییەكان، هەروەها لە نێوان ئەوس و خەزرەج، دوای ئەوە بڕیاری دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامی دا، ئەمەش بەڵگەیە كە دەوڵەتداری بەبێ ئاین و برایەتی ناچەسپێ.

جیهان

ئێران بڕیارێكی نوێی دەربارەی ڤیزەی خۆڕایی دەركرد

خەڵك- بەشی هەواڵ
دوای تەواوبونی ئەو ماوەیەی كۆماری ئیسلامی ئێران دیاری كردبوو بۆ گەشتكردن بۆ وڵاتی ئێران بەبێ ڤیزە، وەزارەتی دەرەوەی ئەو وڵاتە بڕیاریدا ماوەی گەشتكردن بۆ وڵاتەكەی بەبێ ڤیزە تا كۆتایی مانگی نیسانی ئەمساڵ درێژبكاتەوە.

بەپێی ڕاگەیەنراوێكی باڵیۆزخانەی ئێران لە بەغدا، لەپێناو كارئاسانی بۆ هاووڵاتیانی عیراق، كە سەردانی ئێران دەكەنبڕیاریان داوە پێدانی ڤیزەی خۆڕایی بۆ دوو مانگی دیكە و تا مانگی نیسان درێژ بكەنەوە.

ڕاشیگەیاندووە، كە بڕیاریانداوە ماوەكە تا 27 /4 /2020 درێژبكەنەوە بۆ ئەوەی هاووڵاتیانی عیراق و هەرێمی كوردستان، بتوانن بەبێ ڤیزە سەردانی ئەو وڵاتە بكەن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

گیان لەدەستدان بە كۆرۆنا زیاتر كەم دەكات

خەڵك- بەشی هەواڵ

ئەو كەسانەی بە نەخۆشی كۆرۆنا گیان لەدەستدەدەن لە دوو ڕۆژی ڕابردوودا زیاتر كەمیكردووە.

پێی نوێترین ئاماری بەرپرسانی چین لەسەر كۆرۆنا، لە ماوەی ٢٤ كاتژمێری ڕابردوودا ٩٣ كەس لە هەرێمی هۆبی گیانیان لەدەستداوە و ئەوەش كەمترە بەراورد بە ژمارەی كۆچكردووان لە دوو ڕۆژی پێشتردا.

بەپێی ئامارەكە، ژمارەی مردووان بۆ هەزار و ٨٦٨ كەس بەرزبووەوە بە نەخۆشی كۆرۆنا.

هاوكات لەكۆی ٧٣ هەزارو ٢٤٣ تووشبووی كۆرۆنا، تا ئێستا ٤١ هەزارو ٩٥٧ تووشبوو نەخۆشخانەیان جێهێشتووە.

لەلایەكی دیكەوە بەیانی ئەمڕۆ بەڕێوەبەری نەخۆشخانەی شاری وهانی چین كە تووشی نەخۆشییەكە بووە، گیانی لەدەستداوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

لێدوانەكانی ئەردۆغان هیندستان تووڕە دەكات

خەڵك- بەشی هەواڵ

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی هیندستان وتی شاكر ئوزگان باڵیۆزی توركیایان بانگهێشتی وەزارەت كردووە و بە فەرمی ناڕەزایی توندی هیندستانیان پێ داوە سەبارەت بە لێدوانەكانی ئەردۆغان.

ڕاڤیش كومار وتیشی: لێدوانەكانی ئەردۆغان نە ڕەنگدانەوەی مێژوویی بوون و نە دیپـلۆماسیـیانە بوون، بەڵكو نمونەیەكی دیكەیە لە دەستێوەردانەكانی توركیا، ئەمەش بۆ هیندستان بە هیچ شێوەیەك قبوڵ ناكرێت.

هوشداریشی دا كە ئەم جۆرە لێدوانانە كاریگەری زۆر خراپـیان دەبێت لەسەر پەیوەندیـیەكانی هەردوولا.

ڕەجەب تەیب ئەردۆغان ڕۆژی هەینی لە پەرلەمانی پاكستان وتی “خەباتی گەلی كشمیر وەكو خەباتی گەلی توركە لە دژی هەژمونی بیانی لە میانەی شەڕی جیهانی یەكەمدا.”

وتیشی ڕەوشی كشمیر ڕووی لە خراپی كردووە بەهۆی ئەو گۆڕانكاریـیە بنەڕەتیانەی نیودەلهی لەو ناوچەیە كردوونی، بۆیە توركیا لەگەڵ گەلی كشمیردایە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان