ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

پانۆڕامای سەری ساڵی كۆچی

خەڵك-بەشی هەواڵ

ئەمڕۆ 1ی موحەڕەمی ساڵی 1441، هاتنەوەی ساڵێكی نوێی ساڵی كۆچییە و لەدوای كۆچی پێغەمبەری ئیسلام كرایە ساڵی جیهانی ئیسلامی و ئێمەی گەلی كوردیش وەك دانیشتوانی كوردستان و بەشێك لە جیهانی ئیسلامی ساڵنامەی كۆچی بەشێك بووە لە مێژوومان و بە بەردەوامی كاری پێدەكەین.

مێژووی ساڵی كۆچی
سەرەتای دانانی ئەم ساڵنامەیە دەگەڕێتەوە بۆ مێژووی سەردەمی دووەم خەلیفەی ڕاشیدین، عومەری كوری خەتاب ۱۳ – ۲۳كۆچی، كاتێك خودی خەلیفە بوونی ساڵنامەیەكی بۆ مێژووی ئیسلام بە كارێكی پێویستی دانا.
خەلیفە عومەر مێژووی كۆچكردنی پەیامبەری ئیسلام (موحەمەدی كوڕی عەبدوڵڵا – درودی خوای لەسەربێت) و هاوەڵەكانی لەشاری مەككەوە بۆ شاری مەدینە بەسەرەتای ئەم ساڵنامەیە دیاریكرد، ئەمەش لەدوای بانگهێشتكردنی پەیامبەری ئیسلام لەلایەن كۆمەڵێك لە خەڵكی شاری مەدینە لە گوفتی دووەمی عەقەبەدا.

خەلیفە عومەر سەرەتای دەستپێكردنی ساڵنامەی كۆچی مانگی لەڕۆژی ١ی موحەڕەم، بەرامبەر ٦٢٢/٧/١٥ز دانا، كە هاوكات بوو لەگەڵ كۆچكردنی پەیامبەری ئیسلام و هاوەڵانی لە شاری مەككەوە بۆ شاری مەدینە.

دیاریكردنی مانگەكانی ڕۆژمێری كۆچی
پێش هاتنی ئاینی پیرۆزی ئیسلام، ئەو مانگانەی كە ئێستا وەكو مانگەكانی ساڵی كۆچی ناویان دەبرێت، لەلایەن دانیشتوانی نیمچە دورگەی عەرەبەوە بەكارهاتوون، كە ژمارەی ڕۆژەكانیان لەنێوان ۲۹ – ۳۰ ڕۆژدایە، بەڵام بۆ بەكارهێنانی ژمارەی ساڵ، وەك ئەوەی وتبێتیان ساڵی ئەوەندەیە شتێكی ئەوتۆ بەكارنەهاتووە، بەڵكو زیاتر ڕووداوی ساڵێكی دیاریكراو بووەتە ناوی ساڵ و بۆ ئاماژەكردن بە دیاریكردنی مێژووی ڕووداوەكانی پێش و دوای ئەو ساڵە بەكارهاتووە، بەڵگە ساڵی فیل، كە لە كتێبە مێژووییەكاندا دەڵێت،”لەساڵی فیل یان دوو ساڵ پێش یا یان ساڵی فیل ئەو ڕووداوە ڕوویداوە یان فڵان كەس لەدایك بووە”.

ناوی مانگەكانی ڕۆژمێری كۆچی
“موحەڕەم، سەفەر، ڕەبیعی یەكەم، ڕەبیعی دووەم، جیمادی یەكەم، جیمادی ئاخر، ڕەجەب، شەعبان، ڕەمەزان، شەووال، زولقەعیدە، زولحەجە”

تایبەتمەندییەكانی ساڵنامەی كۆچی
١- بەگوێرەی پێوانەی سوڕانەوەی مانگ لەماوەی ٢٩ ڕۆژدا بە چواردەوری زەویدا دانراوە.
٢- لە ١٢ مانگ یان ٣٥٤ – ٣٥٥ ڕۆژ پێكهاتووە.
٣- هەموو ٣٤ ساڵێك یەك ساڵ زیاد دەكات، چونكە بەپێی ساڵی زاینی، ساڵانە ١٠ – ۱۱ یا ۱۲ ڕۆژ دێتە پێشەوە.
٤- ڕۆژمێرێكی كارگێڕی و ئاینییە و تایبەتە بە بۆنە و مەڕاسیمە ئاینییەكانی ئەو گەلانەی سەر بە ئاینی پیرۆزی ئیسلام-ن، كە جگە لە هەردوو وڵاتی ئێران و ئەفغانستان، زۆربەی وڵاتانی ئیسلامی بەكاری دەهێنن.

لەوڵاتی سعودیە ڕۆژمێرێكی كۆچی بەناوی “ام القری” بەكاردێت، كە لەبەرواری ۱۲ی ڕەبیعولئەوەل بەرامبەر بە ٦۲۲/۹/۲۳ز دەستپێدەكات و هەرچەندە ڕۆژمێرەكە لەسەر پێوەری سووڕِانەوەی مانگ و مەودای دووری هێڵەكانی پانی و درێژی شاری مەككە دانراوە، بەڵام تیایدا ڕەچاوی خۆریش كراوە بۆ زانینی وەرزەكان، چونكە ۹/۲۳ كاتی وەڕگەڕانی دووەمی خولی گەردونی ساڵ و سەرەتای وەرزی پایزە.

كۆچی پێغەمبەر لە مەككەوە بۆ مەدینە
پێویستە لە سەرەتاوە باس لەوە بكەین كە هیجرەت یان كۆچكردن جیاوازە لەگەڵ هەڵهاتن، چونكە هەڵهاتن بێ خۆ ئامادەكردنە و ئامانج لێی خۆرزگاركرنە لە لەناوچوون، بەڵام هیجرەت ئامادەسازی بۆ دەكرێت و بۆ ڕێكخستنی كاروبارەكانە، هەر بۆیەش كۆچی پێغەمبەر ئامادەسازی بۆ كرابوو.
پێغمبەرمان پێی خۆش بوو كۆچ بكات بۆ شوێنێك كە هاوپەیمان نەبن لەگەڵ وڵاتە زلهێزەكانی وەك فارس و ڕۆم، ئەوە بوو لە ساڵی دەیەمی پێغەمبەرایەتی كۆچی كرد بۆ تائیف و مانگێك و دە رۆژ لە ناویان مایەوە، بەڵام هیچ سوودی نەبوو و كەوتە ژێر ئازار و ئەشكەنجەشیانەوە، ئا لەم ساڵیدا پێغەمبەری خوا سوود لە زیارەتكارانی مەدینە دەبینێت و دوای گفتوگۆكردن موسڵمان دەبن و بانگهێشتی دەكەن بڕوات بۆ مەدینە.

كارەكانی پێغەمبەری ئیسلام لە مەدینە
پاش ئەوەی پێغەمبەری خوا هیجرەتی كرد، یەكەم كار ئەنجامیدا دوای دروسكردنی مزگەوت دروستكردنی برایەتی بوو لە نێوان موسڵمانانی كۆچەری و ئەنصارییەكان، هەروەها لە نێوان ئەوس و خەزرەج، دوای ئەوە بڕیاری دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامی دا، ئەمەش بەڵگەیە كە دەوڵەتداری بەبێ ئاین و برایەتی ناچەسپێ.

جیهان

لوبنان؛ ژمارەی كوژراوانی تەقینەوەكە گەیشتە 154 كەس

خەڵك – بەشی هەواڵ
ژمارەی كوژراوانی تەقینەوەكەی بەیروتی پایتەختی لوبنان بەزربووەوە و باری تەندروستی 120 برینداریش ناجێگیرە.

حەمەد حەسەن وەزیری تەندروستی لوبنان ڕایگەیاند بەپێی دوایین ئامار ژمارەی قوربانییانی تەقینەوەكەی بەندەری بەیروت بەرزبووەتەوە بۆ 154 كوژراو و پێنج هەزار بریندار.

ڕوونیشیكردەوە كە برینی زۆربەی برینداربووانی تەقینەوەكە، سەختە و رەوشی 120شیان ناجێگیرە.

ڕۆژی سێشەممەی ڕابردوو تەقینەوەیەكی بەهێز لە بەندەری بەیروت ڕووی دا كە جگە لە زیانێكی زۆری گیانی، زیانێكی زۆری ماددیشی لێكەوتەوە كە بە نزیكەی 15 ملیار دۆلار مەزەندە دەكرێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

زیاتر لە 260 هەزار كەسی دیكە تووشی كۆرۆنا بوون

خەڵك – بەشی هەواڵ
ژمارەی تووشبووانی كۆرۆنا لە جیهاندا زۆر بە خێرایی بەرزدەبێتەوە و لە ماوەی كەمتر لە دوو ڕۆژیشدا زیاتر لە 260 هەزار كەسی دیكە تووشی پەتاكە بوون.

بە پێی نوێترین ئامار، تاوەكو بەیانی ئەمڕۆ هەینی ژمارەی تووشبووانی كۆرۆنا لە جیهاندا گەیشتووەتەوە 19 ملیۆن و 266 هەزار و 340 كەس.

ئەویش دوای ئەوەی شەوی چوار شەممە تووشبووانی پەتاكە لە جیهاندا گەیشتە 19 ملیۆن.

ئامارەكان دەریدەخەن كە 717 هەزار و 792 كەسیش بە هۆی كۆرۆناوە گیانیان لە دەست داوە و تا ئێستا 12 ملیۆن و 367 هەزاریش چاكبوونەتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

پۆمپیۆ: نوێنەری تایبەتی ئەمریكا بۆ كاروباری ئێران دەستلەكاردەكێشێتەوە

خەڵك – بەشی هەواڵ

وەزیری دەرەوەی ئەمریكا ڕایدەگەیەنێت، نوێنەری تایبەتی وڵاتەكەی بۆ كاروباری ئێران بڕیاریداوە دەستلەكاربكێشێتەوە.

مایك پۆمپیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریكا ڕایگەیاند، برایان هۆك، نوێنەری تایبەتی وڵاتەكەی بۆ كاروباری ئێران بەنیازە واز لە پۆستەكەی بهێنێت و ئیلیۆت ئەبرام، نوێنەری تایبەتی ئەمریكا بۆ كاروباری ڤەنزوێلا ئەركەكەی دەگرێتە ئەستۆ.

وەزیری دەرەوەی ئەمریكا هیچ ئاماژەیەكی بە هۆكاری وازهێنانەكەی برایان هۆك نەكردووە.

بڕیاری برایان هۆك بۆ وازهێنان لەكاتێكدایە كە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی ئامادەكاری دەكات بۆ ئەوەی هەفتەی داهاتوو دەنگ لەسەر پڕۆژە یاسایەكی ئەمریكا بدات بۆ درێژكردنەوەی گەمارۆی چەك لەسەر ئێران.

جێی ئاماژەیە، لە چوار ساڵی كاركردنی وەكو نێردەی تایبەتی ئەمریكا، برایان هۆك ببووە ڕووخساری سەپاندنی سزاكانی ئەمریكا بەسەر ئێراندا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان