ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

جیهان لە چاوەڕوانی كۆبوونەوە گرنگەكەی ترەمپ و پۆتیندا

خەڵك-سەعد مەلا عەبدوڵڵا گوڵپی

كۆبونەوە چاوەڕوانكراوەكەی سەرۆكی ئەمریكا و سەرۆكی روسیا جیهانی لە چاوەڕوانییەكی تەماویدا هێشتوەتەوە، بەشێوەیەك نازانرێت دوای كۆبونەوەو گفتوگۆكانی ئەم دوو سەرۆكە، هەنگاوەكان بۆ چۆنێتی دەرخستنی سیاسەتی ئەو دوو وڵاتە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست چۆن دەبێت.

ئاژانسی تەنسیم بڵاویكردەوە، بەپێی راگەیەندراوی كۆشكی سپی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا دەیەوێت لە بەرواری 16ی ئەم مانگە لە هلسینكی پایتەختی فنلەندا لەگەڵ ڤلادیمێر پۆتین سەرۆكی روسیادا كۆببێتەوە.

رۆژنامەی “تایم” نوسیوێتی، سەرۆكی ئەم دوو وڵات پێشتر لە پەراوێزی كۆبوونەوەی سەرۆكەكانی جیهان كۆبوونەتەوە، بەڵام ئەمە بۆ یەكەمینجارەو بە بەرنامەوە لەگەڵ یەك كۆببنەوەو بە یەكەمین كۆبوونەوەی فەرمی نێوان ئەو دوو سەرۆكە دادەنرێت، ئەمەش لەكاتێكدایە كە تا ئێستا بابەتی هەڵبژاردنەكانی ئەمریكا و سەركەوتنی ترەمپ لەگەڵ روسیا گەرمە.

بەپێی راگەیەندراوەكەی كۆشكی سپی لە كۆبوونەوەكەدا باس لە پەیوەندییەكانی نێوان هەردوولا و بابەتە ئەمنییەكان دەكرێت، بەڵام رۆژنامەی “نیویۆرك تایمز” نوسیوێتی، خاڵی گرنگ ئەوەیە كۆبونەوەی پۆتین و ترەمپ لە پایتەختی فنلەندا راستەوخۆ دوای كۆبونەوەی ناتۆ لە بروكسل دێت، كە بڕیارە 11 و 12ی ئەم مانگە بەڕێوەبچێت‌و ئەگەری ئەوە هەیە كە دوای ئەم كۆبونەوەیە پەیوەندییەكانی نێوان ترەمپ و هاوپەیمانە ئەوروپییەكانی روو لە خراپتر بوون بكات.

كۆبونەوەی ترەمپ و پۆتین لەكاتێكدایە كە ماوەیەكی زۆر بەسەر گەشتی جۆن بولتون راوێژكاری ئاسایشی كۆشكی سپی تێپەڕ نەبووە كە گوایا بەمەبەستی ئامادەسازی بۆ كۆبونەوەی نێوان هەردوو سەرۆك سەردانی روسیای كردووە، بەڵام لەبنەڕەتدا بەوشێوەیە نییە و وەك ئاژانسی “رۆیتەرز” بڵاویكردەوە، مۆسكۆ بوڵتون بە سیاسەتمەدارێكی توندڕەو دژی مۆسكۆ دەناسێنێت.

بەرنامەی ترەمپ پێش كۆبوونەوەكەی لەگەڵ پۆتین ئاشكرایە بەشێوەیەك كە 11و12ی ئەم مانگە لە كۆبونەوەی سەرانی ناتۆ بەشداری دەكات و لە 13ی مانگ سەردانی بەریتانیا دەكات، ئەو وڵاتەی كە لای روسیا مێژوویەكی خراپیان لەگەڵ یەكتر هەیە.

بەپێی زانیارییەكان ئەگەری هەیە لەلایەن واشنتۆنەوە، بارودۆخی سوریاو گفتوگۆكان لەگەڵ كۆریای باكور لەنێو بەرنامەی كۆبونەوەی دوو سەرۆكەكە دابنرێت.

بۆچی كۆبوونەوە هلیسنكی؟
هلسینكی لە پەیوەندییەكانی نێوان ئەمریكا و یەكێتی سۆڤێتی جاران ناوێكی نائاشنا نییە، رۆژنامەی “تایم” نوسیوێتی، لە ساڵی 1975 لیونید بریجنیف و جرالد فۆرد لەگەڵ 33 سەرۆكی وڵاتی دیكەی ئەوروپا و ئەمریكای باكور لە هلسینكی كۆبوونەتەوەو رێكەوتنی هلسینكییان واژوو كرد، ئامانج لە رێككەوتنەكەش كەمكردنەوەی ئاڵۆزییەكانی نێوان هەردوو ووڵات و باشتركردنی ئاڵۆزییەكانی بلۆكی رۆژهەڵات و رۆژئاوا بووە.

لە ساڵی 1990 لەساتی روخانی یەكێتی سۆڤیەتی جاران، گۆرباجۆڤ و بۆشی باوك لە پایتەختی فنلەندا كۆبوونەوە، بابەتی گفتوكۆكەشیان كێشەكانی كەنداو بوو، ئاڵۆزییەك كە بەهۆی داگیركردنی كوێت لەلایەن عێراقەوە روویدابوو و لە كۆتایدا جەنگی ساڵی 1991 بە دەركردنی سەدام حوسێن لە كوێت كۆتایی هات.

لەلایەكی دیكەوە فنلەندا ئەندامی ناتۆ نییەو ئەگەرچی بە دەوڵەتێكی نزیك لە ئەمریكا هەژمار دەكرێت، بەڵام هێندەی ناتۆ لەبەرانبەر پۆتین هەستیار نییەو ئەمەش لەوانەیە بۆ ترەمپ باش بێت كە لە وڵاتێكدا كۆدەبیـَتەوە كە ئەندامی ناتۆ نەبێت.

سەرەتاكانی حكومەتەكەی باراك ئۆباما سەرۆك كۆماری پێشووی ئەمریكا بوو، كە هیلاری كلینتۆن وەزیری دەرەوەی ئەوكات، دیارییەكی ئاسایی پێشكەش بە سێرگی لاڤرۆڤ وەزیری درەوەی روسیا كردو بەپێی ئەو هەواڵەی میدیاكان بڵاویان كردەوە كلینتۆن وتی “ئەم دیارییە ئەوە نیشان دەدات كە باراك ئۆبا سەرۆك كۆرمار و جۆزیف بایدن جێگری سەرۆك كۆمار و خودی خۆم قسەمان لەسەر كردووە”.
هەرچەندە هیلاری ئاماژەی بۆ ئەوە كرد كە پەیوەندییەكانیان بەرەو باشتر دەڕوات، بەڵام لە راستیدا لەماوەی 8 ساڵی سەرۆكایەتی ئۆبامادا دۆخی پەیوەندییەكانی نێوان ئەو دوو وڵاتە باش نەبوو بەتایبەت لەسەر دۆخی سوریا.

جیهان

سەرۆكوەزیرانی كەنەدا؛ كار بۆ هەڵوەشاندنەوەی گرێبەستی چەك لەگەڵ سعودیـیە دەكەین

خەڵك – بەشی هەواڵ
سەرۆكوەزیرانی كەنەدا ڕایدەگەیەنێت، هەرچەندە كارێكی قورسە بەڵام وڵاتەكەی هەوڵ دەدات ڕێگەیەك بدۆزیتەوە بۆ هەڵوەشاندنەوەی گرێبەستێكی چەك لەگەڵ عەرەبستانی سعودیـیە.

جەستن ترودو، سەرۆكوەزیرانی كەنەدا لە چاوپـێكەوتنێكی تەلەفیزیۆنیدا لە كەناڵی CTV ڕایگەیاندووە، بەهای گرێبەستەكە 15 ملیار دۆلاری كەنەدیـیە و حكومەتی پـێشوو، كە كۆنەپارێزەكان سەرۆكایەتیان دەكرد ئەو گرێبەستەیان لەگەڵ سعودیـیەكان مۆركردووە.

ڕاشیگەیاندووە، زۆر قورسە كەنەدا بتوانێت بەبێ ئەوەی پارە بە سعودیـیەكان بدات لە گرێبەستەكە بكشێتەوە، بەپـێی گرێبەستەكە ئەگەر بێت و كەنەدا لێی بكشێتەوە، ئەوا دەبێت زیاتر لە یەك ملیار دۆلاری كەنەدی بدات بە عەرەبستانی سعودیـیە.

دەشڵێت،”گرێبەستەكە لە ساڵی 2014 وە مۆركراوە بۆ فرۆشتنی زیاتر 700 ماشێنی زرێپـۆش جۆری LAV 6 بە سعودیـیە، ئەمەش گەورەترین گرێبەستی فرۆشتنی چەكی كەنەدیـیە لە مێژوودا بڕیارە كۆمپانیای General Dynamic Land Systems بەو كارە هەستێت”.

ئاماژەی بۆ ئەوەشكردووە، هەرچەندە كارێكی قورسە، بەڵام وڵاتەكەی هەوڵ دەدات ڕێگەیەك بدۆزیتەوە بۆ هەڵوەشاندنەوەی گرێبەستێكی چەك لەگەڵ عەرەبستانی سعودیـیە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

وێنەی كاروانە تەنكەرەكان دەخاتەڕوو
“گروپە توندڕەوەكان بە چاودێری ئەمریكا نەوتی سوريا بەرەو توركيا دەبەن”

خەڵك- بەشی هەواڵ
ئاژانسی دەنگوباسی فەرمی سوریا (سانا) وێنەی كاروانێكی تەنكەر دەخاتەڕوو، كە دەڵێت لەلایەن “گروپە تیرۆرستییەكانی خۆرهەڵاتی ڕوباری فوڕات-ەوە” بەڕێخراون بەرەو توركیا و بە چاودێری ڕاستەوخۆی ئەمریكا ئەو كارە دەكرێت.

ئەمڕۆ دوو شەممە، ئاژانسی (سانا) وێنەیەكی بڵاوكردۆتەوە كە دەڵێت، لەلایەن مانگە دەستكردەكان و فڕۆكەكانی توركیاوە گیراون و تێیاندا كاروانێكی تانكەری نەوت دەركەوێت، بەپێی ئاژنسەكەش “ئەو نەوتە لەلایەن گروپە تیرۆرستییەكانی خۆرهەڵاتی ڕوباری فوڕات-ەوە بە سەرپەرشتی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی، كە لەلایەن ئەمریكاوە سەركردایەتی دەكرێت، بەرەو سوریا بەقاچاخ دەرێت”.

ئاژانسەكەی سوریا پێیوایە، “ئەو كارە بەڕوونی پاڵپشتی هاوپەیمانییەكەی ئەمریكا بۆ گروپە تیرۆرستیییەكانی سوریا و پێشكەشكردنی یارمەتی بۆ ئەو گروپانە دەردەخات لەبەرانبەر دزینی نەوتی وڵاتەكە و داهاتەكەشی دەچێتە گیرفانی ڕێكخراوە تیرۆرستییەكان و لەپێش هەمووشیاوە، رێكخراوی داعش و هێزە ناشەرعییەكانی ناوچەكە”.

پێشتر وەزارەتی بەرگری ڕوسیا چەند جارێك ڕایگەیاندبوو، “حكومەتی توركیا بەكاربەری سەرەكی ئەو نەوتەیە، كە لەلایەن ریَِكخراوی داعشەوە لە سوریا و عیراق بە قاچاخ دەبرێت، و وێنەی ئەو تانكەرە نەوتانەشی خستبووە ڕوو، كە لە ناوچەكانی ژێر دەستی داعشەوە لە نزیك شاری ڕەقە بەرەو قوڵایی خاكی توركیا بەڕێدەخران”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

ئەردۆغان: وەڵامی ترەمپ بۆ ئۆپەراسیۆنی دژی كوردەكان ئەرێنی بووە

خەڵك- بەشی هەواڵ
سەرۆكی توركیا ڕایدەگەیەنێت، وەڵامی سەرۆكی ئەمریكا بۆ پلانی ئەنكەرە لەپێناو ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە دژی (یەكینەكانی پاراستنی گەل)ی كوردی، لە خۆرهەڵاتی فوڕات، ئەرێنی بووە.

ئەمڕۆ دوو شەممە، رەجەب تەیب ئەردۆغان لە وتارێكیدا ڕایگەیاندووە، “لە دوایین پەیوەندی لەگەڵ سەرۆكی ئەمریكا، بەپێویست زانرا (یەكینەكانی پاراستنی گەل) كە ئەنكەرە بە ڕێكخراوێكی تیرۆریستی دادەنێت، لە خۆرهەڵاتی فوڕات پاشەكشە بكات، لەو بارەیەوە وەڵامی ئەرێنیمان لەلایەن ترەمپ-ەوە پێگەیشت سەبارەت بە ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنێكی سەربازی لە خۆرهەڵاتی فوڕات، كە لە هەفتەی ڕابردووەوە ڕاگەیەندراوە”.

بە وتەی ئەردۆغان، “هێزەكانی توركیا لەهەر ساتێكدا بێت، هێرش دەكەنە سەر (یەكینەكانی پاراستنی گەل)ی كوردی لە خۆرهەڵاتی فوڕات”، بوونی شەڕڤانانی كوردیشی لەو ناوچەیە، بە “سەرچاوەی بێزاری” بۆ ئەنكەرە لە قەڵەمدا.

سەرۆكی توركیا لە وتارەكەیدا وتی، “ئەگەر یەكینەكانی پاراستنی گەل بۆخۆیان لە خۆرهەڵاتی فوڕات پاشەكشە نەكەن، ئەنكەرە ناچارییان دەكات پاشەكشە بكەن، لەبەر ئەوەی ولایەتە یەكگرتووەكانیش هاوبەشێكی ستراتیژی ئێمەیە، پێویستە پابەندبێت بەو ئەركانەی دەكەوێتە ئەستۆی”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان

دوایین