ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

بەرپرسێكی (CIA) ئاشكرایان دەكات
سەدام حسێن ئەم پێشنیارانەی بۆ ئەمریكا خستبووەڕوو لەپێناو مانەوەی لە دەسەڵاتدا

خەڵك- بەشی هەواڵ
سەبارەت بە ئەفسانەی دووژمنایەتی سەدام بۆ ئەمریكا، بەرپرسێكی پێشووی هەواڵگری ئەمریكایی (CIA)، كە بە كاركردن بۆ بەرژەوەندییەكانی هەواڵگری عیراقی لە ساڵانی نەوەدی سەدەی ڕابردوو تۆمەتباركرابوو، بە 15 ساڵ-یش زیندانی حوكمدرابوو گەر سازش لەسەر زانیارییەكانی تایبەت بە پەلامارەكانی 11ی سێپتەمبەر و جەنگ لە دژی عیراق نەكات.

سوزان لینداور، یەكێك لە بەرپرسەكانی پێشوو لە دەزگای هەواڵگری ئەمریكایی (CIA) ، كە دواتر لەلایەن دەزگاكەوە بە كاركردن بۆ بەرژەوەندی هەواڵگری عیراقی تۆمەتباركرابوو، دوای ئەوەی ڕووبەڕووی هەوڵێكی كوشتن بووەوە، كتێبێكی بە ناونیشانی (extreme prejudice) بڵاوكردەوە، كە مانای گرتنەبەری بەرزترین ئاستی ڕێوشوێن دەگەیەنێت لەلایەن دەزگای هەواڵگری ناوەندی ئەمریكا لە دژی ئەو كەسانەی، كە دەیانەوێت تیرۆری بكەن، گوزارشتەكەش واتای ( گرتنەبەری بەرزترین ڕێوشوێن دەگەیەنێت).

بەپێی زانیارییە ڕۆژنامەوانییەكان، بڕی ملیۆنێك دۆلار بۆ لینداور پێشنیاركراوە تا كتێبەكەی بەچاپ نەگەیەنێت، بەڵام ڕەتیكردۆتەوە.

سۆزان لینداور، ئەو نهێنییە ئابڕوبەرانەی ئاشكراكردووە، كە كێشێكی قورسیان هەیە و بەلای دەزگای هەواڵگری ناوەندەی ئەمریكاوە گرنگییەكی گەورەیان هەیە، بە تایبەت ئەو لایەنانەی پەیوەندییان بە ڕاستی و سروشتی پەیوەندی نێوان ڕژێمی پێشووی سەدام حسێن و ویلایەتە یەكگرتووەكانەوە هەیە.

لەگەڵ ئەوەی ناكرێت لایەنی درۆ و زیادەڕۆیی لە قسەی بەرپرسانی پێشووی ئەمریكایی پشتگوێ بخرێت، بەڵام ئەوەی ئاشكرایە لینداور بەوپەڕی ڕاستگۆییەوە قسە لەسەر ڕژێمی پێشووی عیراق دەكات و وەك هاوسۆزێكی ئەو ڕژێمە تا ئەمڕۆ خۆی دەردەخات، بەڵام بەبێ‌ ئەوەی مەبەستێكی هەبێت، بەڕوونی قسەكانی ڕژێمی سەدام سەبارەت بە دژایەتیكردنی بۆ ئەمریكا ئاشكرا دەكات و دەڵێت، “ئەو قسانە جگە لە پڕوپاگەندەی سیاسی و دروشمی بەتاڵ چی دی نەبوون”.

“سەدام باشترین هاریكار بووە لە بواری تیرۆر”.
سۆزان لینداور، لە قسەكرنیدا لەبارەی ڕژیمی پێشووی عیراق و هەماهەنگی كردنی لەگەڵ ئەمریكا، لەماوەی 21 خولەك و 30 چركەدا كۆمەڵێك زانیاری نهێنی و سەیر دەخاتەڕوو، لەو بارەیەوە دەڵێت: “سەدام حسێن باشترین هەواڵدەر و هاریكاری ئێمە بووە لە بواری تیرۆر”.

ئەو بەرپرسەی پێشووی هەواڵگری ئەمریكایی (CIA) دەڵێت: “پلانێكی كارمان دانا، كە چەند بڕگەیەكی پێویستی لەخۆدەگرت، تا لەلایەن لایەنی عیراقییەوە جێبەجێ‌ بكرێن. لە قۆناغی وتوێژەكانم لەگەڵ د.سەعید حەسەن، نوێنەری عیراق لە نەتەوە یەكگرتووەكان، سەرپشك كرابووم هەر كارێكی پێویست ئەنجام بدەم و هەر مەرجێك قبوڵ بكەم، كە ببێتە مایەی هەڵگرتنی سزاكان لەسەر عیراق. نوێنەری عیراق پێی وتم: گەر ڕازیی بوون بە دانوستان سەبارەت بە هەڵگرتنی سزاكان، ئەوا ئێمە گەڕانەوەی پشكنەرەكانی چەكی كۆكوژ زامن دەكەین، لەگەڵ ئەوەشدا پێدانی هەموو گرێبەستەكانی نەوت و هەموو پڕۆژەكانی ئاوەدانكردنەوە لە عیراق بۆ ئەمریكا زامن دەكەین. پێیان وتین: وەرن چی دەبەن ببەن! هەموو ئەو قسانەم گەیاندە (CIA) و ئاژانسی ئاسایشی نەتەوەیی و جۆرج تنت، بەڕێوەبەری (CIA)، زانیارییەكانیش بۆ باڵاترین ئاستی حكومی لە كۆتایی ڕۆژگارەكانی سەرۆكایەتی بیڵ كڵینتۆن، بەرزكرایەوە”.

“سەعید حەسەن، نوێنەری عیراق لە نەتەوە یەكگرتووەكان، سوێندی خوارد، كە دانوستانەكان كورتخایەن دەبێت، چونكە بەغدا ڕازیبوو بە هەموو مەرجەكانی ئەمریكا، ئیتر مەرجەكان هەرچییەك بن. بەڵێ‌ تا ئەوپەڕی مەرجەكان هەرچییەك بن! سەدام چەند جارێك پێش ساڵێك لە هەڵبژاردنەكان، هەوڵیدا پشتیوانی و كۆمەكی هەڵمەتی هەڵبژاردنی بوشی كوڕ بكات، ئەمەش ڕاستییەكی ڕەهایە، ئەم پێشنیارەش بۆ من پێشنیاركرا، كە خۆی لە سەدان هەزار دۆلاردا دەبینیەوە. عیراقییەكان گومانیان وابوو دەتوانن هەمان ئەو كارە بكەن، كە ئایباك دەیكرد (لۆبی جولەكە لە ئەمریكا)، ئەوان ویستیان بە هەموو شێوەیەك تەواوی پشتیوانی و پشتگیری خۆیان بۆ ئەمریكا دەرببڕن و وەها خۆیان دەربخەن، كە دۆستی واشنتنن، ئەمەش مایەی خەمبارییە! ویستیان ئەوە دەربخەن، كە دۆستی ئێمەن، دەریبخەن، كە سەر بە ئەمریكا و خۆرئاوان و ئەوان وتیان هەرچییەكمان هەیە و هەرچیەكتان دەوێت دەتاندەینێ‌ ئیتر بۆچی وەها مامەڵەمان لەگەڵ دەكەن؟ ئێمە پێشتر هاوپەیمانی ئێوە بوین، ئیتر بۆچی ناتوانین سەرلەنوێ‌ ببینەوە بە هاوپەیمانتان؟”.

راپۆرت

(خەڵك) زانیاری وورد لەسەر خانەنشینبوونی فەرمانبەران و مامۆستایان ئاشكرا دەكات

خەڵك-سەعد مەلا عەبدوڵڵا گوڵپی

 

وەزارەتی دارایی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە سەرەتای ئەمساڵەوە، لە نووسراوێكدا كە ئاڕاستەی سەرجەم فەرمانگەكانی حكومەتی هەرێمی كوردستان كراوە ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، هەر فەرمانبەرێك لە 1-1-2020ەوە بۆ 24-1-2020 خانەنشینی دەیگرێتەوە دەبێت خانەنشین ببێت و هەر فەرمانبەرێكیش دەكەوێتە دوای ئەو بەروارە دەتوانێت تاكو 1-7-2020 ماوەی كاركردنی لە فەرمانگەكان درێژ بكرێتەوە.
بەپێی زانیارییەكانی (خەڵك) دوا بەدوای ئەو بڕیارە، بۆ جارێكی دیكە وەزارەتی دارایی لە نووسراوێكی دیكەدا بڕیارەكەی پێشووی سڕ دەكات و ئاشكرایدەكات، هەر فەرمانبەرێك پێویستە لە وادەی خۆیدا خانەنشین بكرێت و بەهیچ شێوەیەك درێژكردنەوە نییە.

 

“بابەتی خانەنشینبوونی مامۆستایان لەم كاتانەدا زیان بە پڕۆسەی پەروەردە دەگەیەنێت”

 

لە بەدواداچوونێكی مەیدانی (تۆڕی مەیدانی خەڵك) ژمارەیەك لە قوتابخانە و مامۆستایان بەهۆی بڕیارەكەی وەزارەتی دارایی ڕووبەڕووی كێشە دەبنەوە، چونكە پێیانوایە خانەنشین بوونی مامۆستایان لە ناوەڕاستی ساڵی خوێندندا گرفتی گەورە و بۆشایی زۆر بۆ قوتابخانەكان بە گشتی و خوێندكاران بە تایبەتی دروستدەكات.

خالید محەمەد پسپۆڕی زانستی جوگرافی، وانە بە پۆلی دوانزەیەمی وێژەیی دەڵێتەوە دەڵێت، بەپێی تەمەنەكەم دەبێت مانگی داهاتوو خانەنشین ببم.
ناوبراو بۆ (خەڵك)ی ڕوونكردەوە، ناكرێت مانگێك خوێندنی پۆلی 12 مابێت و مامۆستای وانەكە گۆڕانكاری بەسەردا بهێنرێت، چونكە باجی گەورە تەنها خوێندكاران دەیدەن.
وتیشی”پێویستە لەبەر بەرژەوەندی خوێندكاران تا وادەی پێویست وادەی خانەنشین بوون بۆ ئەو مامۆستایانە درێژ بكرێتەوە”.

لای خۆشییەوە بەكر محەمەد بەڕێوەبەری پەروەردەی ڕۆژئاوا بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، بابەتی خانەنشین بوونی مامۆستایان لەم كاتانەدا زیان بە پڕۆسەی پەروەردە دەگەیەنێت.
وتشیی”وەزارەتی دارایی كە فەرمانێكی لەو شێوەیە دەردەكات، دەبێت لێكۆڵینەوەیەكی ووردتر بكات، چونكە ئەگەر حاڵەتێك لەو شێوەیە هەبێت بۆ خانەنشینی ژمارەكانیان زۆر نین”.
ڕوونیشیكردەوە، لەماوەی دوو مانگدا، وەزارەتی دارایی دوو فەرمانی دەركردووە لەسەر ئەو بابەتە، یەكێكیان ئاماژەی بۆ ئەوە دەكرد، 24-1 سەرجەم مامۆستایان و فەرمانبەران خانەنشین دەبن، ئەوانەی دوای ئەو بەروارەن بۆیان هەیە بچنە 1-7، بەڵام بڕیارێكی دیكە دەرچوو، دەڵێت كەس بۆی نییە بمێنێتەوە و خۆیان تەئكید لەسەر جێبەجێكردنی دەكەنەوە.
سەبارەت بە هەوڵەكانیان بۆ ئەو مەبەستە، ناوبراو ئاشكرایكرد، هەر هەوڵێك بدەین بۆ ئەو مەبەستە، بێ سوودە و دەبێت وەزارەتی دارایی پێداچوونەوە بكات.

 

“درێژكردنەوەی ماوەی خانەنشینی لە دەسەڵاتی وەزارەتی دارایی نییە و لە دەسەڵاتی ئەنجومەنی وەزیراندایە”

ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، وەزارەتی دارایی هیچ پرسێكیان بە ئێمە نەكردووە لەسەر ئەو بابەتە و ئەگەر بڕیارێكی نوێ بۆ دواخستنی خانەنشینیان بدرێت، دەتوانین بە ئاسانی چارەسەری كێشەكە بكەین و ژمارەی ئەو كەسانەشیان ئاڕاستە بكەین، چونكە ژمارەكە لەوە كەمترە كە كێشەی گەورە بۆ دارایی هەرێم دروست بكات.

بۆ بەدواداچوونی گرفتەكەی پەروەردە (خەڵك) پەیوەندی بە ئەحمەد عەبدولرەحمان وتەبێژی وەزارەتی دارایی حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە كرد و ناوبراو ئاماژەی بۆ ئەوە كرد، بابەتی درێژكردنەوەی ماوەی خانەنشینی لە دەسەڵاتی وەزارەتی دارایی نییە و لە دەسەڵاتی ئەنجومەنی وەزیراندایە.
وتیشی”بە نووسراوی ئەنجومەنی وەزیران ئەوە هاتووە، ئەوانەی دەگەنە تەمەنی خانەنشینی دەبێت خانەنشین بكرێن”.

ئاشكراشیكرد، پێویستە وەزارەتی پەروەردە ئەو داوایە ڕاستەوخۆ ئاڕاستەی ئەنجومەنی وەزیران بكات، نەك وەزارەتی دارایی.

بۆ ئەو مەبەستە (خەڵك) پەیوەندی بە جوتیار عادل وتەبێژی حكومەتەی هەرێمەوە كرد، بەڵام پەیوەندییەكەی بەردەست نەبوو.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

ڤایرۆسی كۆرۆنا نزیك به‌رده‌رگای ماڵمانه‌

خەڵک ـ لوقمان غەفوور

ئێران ئێواره‌ی رۆژی 19ی فێبریوه‌ری له‌ناكاو بڕیاریدا، سه‌رجه‌م قوتابخانه‌ و زانكۆكان له‌ شاری قوم داخرێن، ئه‌ویش دوای ئه‌وه‌ی ئاشكرا بوو دوو هاووڵاتی به‌هۆی تووشبوون به‌ ڤایرۆسی کۆرۆنا- وه‌ گیانیان له‌ده‌ستداوه‌.

به‌م هه‌واڵه‌ ئێران بوو به‌سه‌ر مه‌شقی وڵاتان كه‌ له‌ دوو تووشبوو، هه‌ر دووكیان مردوون، له‌كاتێكدا وڵاتێكی وه‌ك ژاپۆن 705 كه‌س تووشبووه‌ كه‌چی 1 هاووڵاتی مردووه‌ یاخود وڵاتێكی وه‌ك سه‌نگاپۆره‌ له‌ 84 تووشبوو كه‌س گیانی له‌ده‌ستنه‌داوه‌. سه‌رچاوه‌یه‌كیش له‌ رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی به‌ واشنگتۆن پۆست-ی راگه‌یاندووه‌ كه‌ ئه‌مه‌ نیشانه‌یه‌ به‌پێی پێوه‌ری ستانداردی جیهانی بۆ خۆپاراستن و چاره‌سه‌ر به‌رامبه‌ر ده‌رده‌ كوشنده‌كان، ئێران پله‌ی سفره‌.

ئه‌م هه‌واڵه‌ له‌كاتێكدایه‌ كه‌ چین ئاشكرایكردووه‌ ڤایرۆسه‌كه‌ ئارامی به‌خۆیه‌وه‌ گرتووه‌ و رێژه‌ی تووشبوون له‌چاو هه‌فته‌ی پێشوو كه‌میكردووه‌، به‌ڵام ده‌شڵێن هێشتا زیاتر له‌ 45 هه‌زار هاووڵاتی له‌ كه‌رتی هێبی له‌ نه‌خۆشخانه‌كاندا له‌ژێر چاودێریدان و به‌پێی به‌رپرسانی چین له‌و ژماره‌یه‌ك 2000 یان ئه‌گه‌ری مردنیان هه‌یه‌.

ئه‌م تێڕوانیینه‌ی چین به‌پێی شاره‌زایانی رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی بۆ ئه‌و رێوشوێنه‌ توند و به‌ربه‌سته‌ ته‌ندروستیانه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ له‌ ماوه‌ی مانگی رابردوودا كردوونی هه‌ر له‌ رێگری هاتنه‌ده‌ره‌وه‌ی خه‌ڵكی شاری وۆهان –ی كه‌رتی هێبی له‌ ماڵه‌كانیان تا ده‌گاته‌ داخستنی هه‌موو رێگه‌كانی كه‌رتی هێبی به‌ كه‌رته‌كانی چین-ه‌وه‌.

ڤایرۆسی كۆرۆناcovid-19 له‌ چین، جگه‌ له‌وه‌ی زیانی گیانی گه‌وره‌ی بۆ ئه‌و وڵاته‌ هه‌بوو، بووه‌ هۆی دروستكردنی پشێوی بۆ وڵاتانی دراوسێش یه‌ك له‌و وڵاتانه‌ی كه‌ رۆژی 19ی فێبریوه‌ری تێیدا بڵاوبۆوه‌، وڵاتی ئێرانه‌. كه‌ هاوسنووره‌ له‌گه‌ڵ عیراق و توركیا و هندستان.

رۆژنامه‌ی زه‌ نیو یۆرك تایمز له‌سه‌ر زاری ره‌زا فابزاده‌ راوێژكاری وه‌زیری ته‌ندروستی ئێران -ه‌وه‌ ئه‌وه‌ی ده‌ستكه‌وتووه‌ كه‌ دوو هاووڵاتی مردوون به‌هۆی ڤایرۆسه‌كه‌وه‌ له‌ شاری قوم كه‌ 86 مایل له‌ تارانه‌وه‌ دووره‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ریش هه‌یه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ ته‌مه‌نیان له‌سه‌روو هه‌شتا ساڵه‌ بۆیه‌ گیانیان له‌ده‌ستداوه‌ ئه‌گه‌رنا ئه‌گه‌ری مردنیان كه‌متر ده‌بوو. ره‌زا فابزاده‌ ساوس چاینه‌ مۆرنین وتوشیه‌تی:”له‌هه‌فته‌ی پێشووه‌وه‌ چه‌ند حاڵه‌تێك تۆماركراون به‌ڵام له‌به‌ر باری ده‌روونی خه‌ڵك رانه‌گه‌یه‌نراوه‌”
نیویۆرك تایمز باسی له‌وه‌شكردووه‌ تا ئێستا ئێران به‌ره‌سمی هه‌واڵی بوونی ڤایرۆسه‌كه‌ی له‌ وڵاته‌كه‌ی رانه‌گه‌یاندووه‌، له‌كاتێكدا ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ هه‌یه‌ بڵاوبووبێته‌وه‌.

لیژنه‌ی ته‌ندروستی نیشتمانی چین –یش بۆ رۆژنامه‌ی هێل-ی دوپاتكردۆته‌وه‌ كه‌ ته‌نیا رۆژی 19ی فێبریوه‌ری 114 كه‌س به‌ ڤایرۆسه‌كه‌ مردوون به‌مه‌ش ژماره‌ی مردن له‌ جیهاندا گه‌یشته‌ 2 هه‌زار و 126 كه‌س.

ئه‌ی چی دیكه‌ رویداوه‌ ئه‌م سه‌رله‌بانییه‌(20 ی فێبریوه‌ری) له‌دنیادا:

1-تووشبوون گه‌یشته‌ 75 هه‌زار و 727 كه‌س و مردنیش 2 هه‌زار و 126 كه‌س.

2-كۆریای باشور، 31 حاڵه‌تی نوێی تۆماركردووه‌ و به‌مه‌ش ژماره‌ی تووشبوان گه‌یشتۆته‌ 82 كه‌س.

3-ئه‌و كه‌شتییه‌ ده‌ریاییه‌ی ژاپۆن كه‌ ماوه‌ی هه‌فته‌یه‌ له‌ كه‌ناره‌ ئاوییه‌كانی ئوسترالیا راگیراوه‌ بۆ پشكنین، 180 كه‌سیان گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ژاپۆن ئه‌ویش دوای ئه‌وه‌ی كه‌ 621 كه‌سی سه‌رنشینانی كه‌شتییه‌ زه‌به‌لاحه‌كه‌ تووشبوون به‌ ڤایرۆسه‌كه‌ و به‌پێی هه‌واڵه‌كان 2 كه‌سیان ئه‌مڕۆ 20 فێبریوه‌ری مردوون. هه‌موو سه‌رنشینه‌كانی خه‌ڵكی ده‌ره‌وه‌ی وڵاتی چین-ن.

4-به‌رپرسانی ته‌ندروستی ئۆكرانیا رایانگه‌یاند كه‌ ئه‌و 48 هاووڵاتییه‌ ئۆكرانییه‌ی تا ئێستا له‌ كه‌رتی هێبی-ن له‌ چین سه‌لامه‌ت و تووشی ڤایرۆسه‌كه‌ نه‌بوون.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

هێشتا چین واز له‌ مار خواردن ناهێنێت

خەڵک – لوقمان غه‌فوور

له‌ماوه‌ی دوو هه‌فته‌ی ڕابردوودا، پۆلیسی چین داباریوه‌ به‌سه‌ر ماڵان و كۆگا و چێشتخانه‌و شوێنی فرۆشتنی گیانداران و باڵنده‌ كێوییه‌كان و زیاتر له‌ 700 كه‌سیان ده‌ستگیركردووه‌ كه‌ واز له‌ مار خواردن و فرۆشتنی خواردنی گیانله‌به‌ری كێوی ناهێنن كه‌ به‌شێویه‌كی كاتی ڕاگیراوه‌.

“گیانله‌به‌ران له‌پیناو مرۆڤه‌كاندا ده‌ژین و پێویسته‌ بخورێن”  ئه‌مه‌ وته‌ی پیاوێكه‌ له‌ شاری وۆهان –ی كه‌رتی هێبی کە به‌ڕۆژنامه‌ی نیویۆرك تایمز-ی وتووه‌. ئه‌م پیاوه‌ پێیوایه‌ ئه‌و له‌ دوای نه‌خواردنی، ماوه‌ی دوو مانگه‌ ده‌روونی تێكچووه‌ و پێویستی به‌ خواردنی ماره‌.

ڕۆژنامه‌ی هێل-یش له‌ ڕاپۆرتێكدا ئه‌وه‌ی خستۆته‌ڕوو كه‌ 40 هه‌زار جۆری جیاواز له‌ باڵنده‌ و ئاژه‌ڵ و زینده‌وه‌ری ئاوی به‌ر ئه‌و هه‌ڵمه‌تی قه‌ده‌غه‌كردنه‌ كه‌ووتون و ڕاوكردن و فرۆشتن و خواردنیان قه‌ده‌غه‌یه‌، به‌ به‌راز و سمۆره‌ و كۆمه‌ڵێك ئاژه‌ڵی تریشه‌وه‌، كه‌ مه‌به‌ست لێی كه‌مكردنه‌وه‌ی قوربانی زیاتره‌ به‌هۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوه‌.

گله‌یی فرۆشیاران له‌وه‌دایه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی چین به‌شێویه‌کی یاسایی ڕێگه‌ی داوه‌ به‌ هه‌ندێك بازرگان به‌ بیانووی ئه‌وه‌ی مه‌رجی ته‌ندروستیان تێدایه‌، سه‌گ و كه‌ر و ئاسك و تیمساح و هه‌ندێك گۆشتی ئاژه‌ڵی تر بفرۆشن، به‌پێی هه‌واڵێكی ڕۆیته‌رز ئه‌مه‌ وه‌ك هه‌وڵێك وایه‌ بۆ سه‌رله‌نوێ بوژاندنه‌وه‌ی بازاڕی هاووڵاتیان و كردنه‌وه‌ی دوكانه‌كان.

ئه‌م هه‌نگاوه‌ش له‌كاتێكدا كه‌ هێشتا ڤایرۆسی كۆرۆناcovid-19 له‌ چین بنبڕ نه‌كراوه‌ و تا ئه‌مڕۆ 19ی فێبریوه‌ری ژماره‌ی تووشبوان به‌ ڤایرۆسه‌كه‌ له‌ جیهان گه‌یشتۆته‌ 74 هه‌زار و 280 كه‌س و ژماره‌ی ئه‌وانه‌ی گیانیان له‌ده‌ستداوه‌ به‌رزبۆته‌وه‌ بۆ 2 هه‌زار و 9 كه‌س.

جۆن جیان بازرگانێكی ئاژه‌ڵه‌ كیوییه‌كانه‌ له‌ ناوچه‌ی مه‌نگۆلیا له‌ چین ده‌ڵێت:”دڵشادم كه‌ ئه‌و قه‌ده‌غه‌كردنه‌ هه‌ڵگیرێت و ده‌ست به‌ فرۆشتنی ئاژه‌ڵه‌كان بكه‌ینه‌وه‌”، ئه‌و بۆ نیویۆرك تایمز وتویه‌تی:”خه‌ڵك حه‌ز به‌ كڕینی ئاژه‌ڵ و زینده‌وه‌ره‌كان ده‌كات و وه‌ك دیاری ده‌یبه‌ن بۆ یه‌كتری”.

ئه‌و بازرگانه‌ ده‌ڵێت:”گۆشتێكی زۆری عه‌مباركراوی سه‌گ و تیمساح-م له‌ به‌فرگری گه‌وره‌دا هه‌یه‌ كه‌ ئه‌مه‌ش ئه‌بێت هه‌مووی به‌ زیان بفرۆشم، چونكه‌ خه‌ڵك زیاتر حه‌ز به‌ گۆشتی فرێشی ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ ده‌كات نه‌ك به‌ستوو”.

زانایانی ڤایرۆلۆژی ئاشكرایان كردووه‌ كه‌ ڤایرۆسی كۆرۆنا، كه‌ شه‌مشه‌مه‌كوێره‌ هه‌ڵگریه‌تی گوازراوه‌ته‌وه‌ بۆ مرۆڤ له‌ڕێگه‌ی خواردنی گۆشتی ئاژه‌ڵی به‌نگۆلین-ه‌وه‌ كه‌ ئاژه‌ڵێكه‌ له‌ پزیشكی میللی چین-یدا به‌گرنگ داده‌نرێت.

چینییه‌كان پێیانوایه‌ ئه‌سته‌نگه‌ حه‌زی ئینسان بۆ خواردن بگۆڕدرێت، چونكه‌ ئه‌وه‌ په‌یوه‌ندی به‌ كه‌ڵچه‌ری خواردنه‌وه‌ هه‌یه‌.

وانگ سونگ، توێژه‌ری زۆولۆژی (ئاژه‌ڵزانی) له‌ ئه‌كادیمیای زانستی چین ده‌ڵێت:”له‌ تێڕوانینی زۆر كه‌سه‌وه‌، ئاژه‌ڵ له‌ پێناو مرۆڤدا ئه‌ژی زه‌وی به‌شنه‌كراوه‌ له‌نیوان ئاژه‌ڵ و مرۆڤدا”.

ڤایرۆسی كۆرۆنا له‌كۆتایی دیسێمبه‌ری 2019 له‌ نێو بازاڕی فرۆشتنی ئاژه‌ڵ و باڵنده‌ كیوییه‌كانی شاری وۆهان له‌ كه‌رتی هێبی بڵاوبۆوه‌.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان