ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

ڕەهەندە یاساییەکانی ئازادی، کەیسەکەی ماریا هەورامی و مەلا هەڵۆ بە نمونە


* ڕێبوار محمد صالح

ئەوەی پاڵنەرم بوو بۆ نوسینی ئەم بابەتە ئەو دەنگدانەوە نا سروشتیەبوو کە لەسەر کەیسەکەی خانمە هونەرمەند ماریا هەرامی و مامۆستا مەلا هەڵۆ دروست کرا، بە هەزاران کەس بەشداربوون و دابەش بوون بۆ پشتگیری و دژایەتی هەریەک لە ناوبراوان، ئێمە لەم نوسینەدا هەڵدەدەین بێلایەنانە ئەو باسە بخەینە ژێر شرۆڤەی یاسایی لە ڕوانگەی بنەگشتیە یاساییە نێودەوڵەتی و نیوخۆییەکانەوە، هەر بۆیە هەوڵدەدەین وەڵامی چەند پرسیارێک بدەینەوە ، لەوانە : ئازادی چیە ؟ پەیوەندی نیوان عەقڵ و ئازادی لە چی ئاستێکدایە ؟ هەڵوێستی پەیماننامە نیودەوڵەتییەکان چیە لەسەر ئازادی ؟ دەستوور و یاسا نێوخۆییەکان چی دەڵین ؟ هەر یەک لە کردار و گوفتاری ماریا و مەلا هەڵۆ چۆن هەڵسەنگاندی یاسایی بۆ دەکریت ؟ ئایا کەیسەکە کەیسێکی گشتیە یان تایبەتە بە ناوبراوان ؟ کێ مافی سکاڵای هەیە ؟ داواکاری گشتی ڕۆڵی لەم بارەیەوە چیە؟ ئەو لایەنەی کە سەرپێچی کردووە چی ڕێوشوێنێکی یاسایی پێویست هەیە لەدژی بگیرێتەبەر؟

پێش چوونە ناو بابەتەکەوە بە پێویستی دەزانم ئاماژە بەوە بدەم کە ژیانی کەسەکان دابەش دەبێ بۆ ژیانی تایبەتی و ژیانی گشتی، ئەوەی ژیانی تایبەتیە پەیوەندیدارە بە کاروباری تایبەتی کەسەکان و خێزان و منداڵ و پێویستیە تایبەتیەکانی مرۆڤەوە، ئەم جۆرە لە ژیانی کەسەکان دەبێت پارێزراو بێت لە هەر جۆرە قسەو ڕەخنە و باسکردنێک واتە ناچێتە چوارچێوەی چاودێریەوە، بەڵام ژیانی گشتی بریتیە لە هەر کارو گوتارێک کە پەیوەندی دارە بە بەرژەوەندی گشتیەوە یاخود لە چوارچێوەی کاری گشتیدا ئەنجام دەدرێت ، ئەمەیان جێگەی چاودێری و ڕەخنەلێگرتنە لەکاتی پێویستدا.

لە راستی دا ئازادی وەک مافێکی بنەڕەتی و گشتی پێویستیەکی مرۆڤ بوونە و لەگەڵ دروست بوونی کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی دا نوخبەیەک لە کۆمەڵگا داکۆکیان لە ئازادییەکان کردووە و قوربانیان بۆ داوە ، وە لەگەڵ گەشەکردنی عەقڵی مرۆڤایەتی دا خوازیاران و داکۆکیکارانی ئازادییەکان رووی لە زیادبوون کرد .

لە بەرهۆی گرنگی ئازادیی لە ژیانی مرۆڤدا دەتوانین بڵێین هەر مرۆڤێکی عاقڵ دەبێت خوازیار و پارێزەری سنوری ئازادییەکان بێت، وەک عەبدولکەریم سروش دەڵێ (( هەر مرۆڤێک عاقڵ نەبێت ئازادبوون و ئازادنەبوون بۆ ئەو یەکسانە ))، هەر لەمبارەیەوە یەکێک لە فەیلەسوفان دەڵێ(( ئێمە زۆر پێویستمان بە عەقڵ هەیە چونکە بەخستنەکاری چرای عەقڵ دەتوانین ئاگری توڕەیی بکوژێنینەوە و ئازادییەکان لە کۆت و بەند ڕزگاربکەین، ئەمەش ڕوونادات تەنها مەگەر بەکارکردن نەبێت لەسەر بە‌هێزکردنی عەقڵ ))، هەر لەسەر ئەم پرسە مەولەوی شاعیر پێی وایە بۆ ڕزگاربوون لە بەڵای نەفامی پێویستمان بە بەهێز کردنی عەقڵە ئەمەش تەنها بە فەراهەمکردنی ژینگەیەکی ئازاد دێتە دی .

ڕاستە ئازادییە گشتەکان و ئازادی ڕادەربڕین مافێکی سروشتی هەموو مرۆڤێکە بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ڕەها نیە و پێویستە لە چوارچێوەی یاسادا رێکخراو بێت بۆ ئەوەی هەموو کەسێک ماف و پابەندێتی یاسایی خۆی بزانێت بەمەش ئاژاوە و فەوزا لە کۆمەڵگادا دروست نابێت.

لە زۆربەی پەیماننامە نێودەڵەتییەکان بە تەرکیزەوە باس لە ئازادییەگشتیەکان و ئازادی ڕادەربرین کراوە، بۆ نموونە لە بەندی ١ و بەندی ١٩ی جاڕی گەردوونی مافەکانی مرۆڤدا هاتووە کە هەموو کەسێک مافی ئازادی بیروراو ڕادەربڕینی هەیە، وە هەموو مرۆڤەکان ئازاد و یەکسانن لە ماف دا و عەقڵ و ویژدانیان پێبەخشراوە و دەبێت بە ڕۆحێکی برایانە ڕەفتار و هەڵسوکەوت لەگەڵ یەکتردا بکەن .

هەروەها پەیماننامەی مافە مەدەنی و سیاسیەکان گرنگی زۆری بەم مافە داوە، هەروەک لە مادەی ١٩ دا هاتووە کە هەموو مرۆڤێک مافی ئازادی رادەربڕینی هەیە، ئەم مافەش ئەوە دەگرێتەوە کە ئازاد بیت لە پەنابردنە بەر هەرجۆرە زانیاری و بیروباوەڕێک و وەرگرتنیان و گواستنەوەیان بۆ خەڵکانی تر بە ووتار یاخود نوسراو یان بەچاپکراوی یاخود لە قاڵبێکی هونەری دا ، یان بەهەر ڕێگایەکی تر .

دیسان بەهۆی گرنگی مافی ئازادیی ڕادەربڕینەوە دەستووری عیراق بە دەق باسی کردووە هەروەک لەمادەی ٣٨ داهاتووە کە دەوڵەت دەستەبەری مافی ئازادی رادەبڕینی کردووە بۆ هەموو کەس بەهەر شێوازێک بێت .

لە هەرێمی کوردستانیشدا یاسای رۆژنامەگەری ژمارە ٣٥ ی ساڵی ٢٠٠٧ هەیە کە لە مادەی ٢ دا دووپاتی دەکاتەوە کە ئازادی رادەربرین و بڵاوکردنەوە بۆ هەموو هاوڵاتیان دەستەبەرە .

وەک پێشتر وتمان ئازادییە گشتیەکان و ئازادی رادەربڕین بۆ هەمووانە ، بەڵام رەها نیە و کۆت و بەندی لەسەرە ، ئەم کۆت و بەندانەش بە” استپنا‌و” دادەنرێت و لە زانستی یاسادا نابێت “استپنا‌و” فراوانی تێدا بکرێت ( لایجوز توسع فی استپنا‌و) .

ئەو کۆت و بەندانەش بە پێی پەیماننامەی مافە مەدەنی و سیاسیەکان و دەستوری عیراق و یاسای رۆژنامەگەری کوردستان بریتین لە پاراستنی ژیانی تایبەتی کەسەکان و پاراستنی سیستمی گشتی و ئادابی گشتی کۆمەڵکا و پاراستنی مافی خەڵکانی ترو کەرامەتیان ، ئەمەش واتە هەرکاتێک مومارەسەکردنی کارو کردەوەیەک بەناوی ئازادییەوە بوو بەهۆی پێشێل کردنی سیستم و ئادابی گشتی کۆمەڵگا ئەوە سنوری مافی ئازادی بەزاندووە و شیاوی لێپێچینەوەی یاسایی دەبێت ، بە هەمان شێوە ئەگەر ووتار و کردارێک بووە هۆی بریندارکردنی هەست و کەرامەتی کەسێکی تر ئەمەش بە تاوان دادەنرێت چونکە لە سنووری یاسایی ڕیگەپێدراو دەرچووە .

با بگەرێینەوە سەر نموونەکەمان و بزانین لە کوێی ئەو بنەمایانەدا جێگەی دەبێتەوە ، لێرەدا دەبێت هەڵسەنگادنێکی یاسایی ( تکییف القانونی) بۆ کارو ووتەی ناوبراوان بکەین، ئەوەی پەیوەندارە بە کلیپەکەی ماریاوە ئەوە وەک هونەر ڕێگەپیدراوە و کەواتە کردەوەکە بە تاوان دانەنراوە لە یاسادا و مومارەسەکردنی ئازادییەکانە لە قاڵبێکی هونەری دا ، وە هەروەها کۆت و بەندەکانی ئازادی نەبەزاندووە و بە تێگەیشتنی ئێمە سنوورەکانی ئادابی گشتی تێنەپەڕاندووە .

وەهەروەها سەبارەت بە ووتەکانی مەلا هەڵۆ لەسەر خانمی ناوبراو ، دەڵێین وەک ئەصل و لە بنەمادا هەستاوە بە مومارەسەکردنی ئازدی رادەبرین چونکە پشتبەست بەو بنەمایانەی باسمان کرد مامۆستای ئاینیش وەک هەرتاکێکی تر مافی ئازادی ڕادەربڕین و بڵاوکردنەوەی هوشیاری ئاینی و ڕوونکردنەوەی ئاینیی هەیە لەسەر بابەتەکان، بەڵام ووتەکانی ناوبراو سنووری ئازادییەکان و ئازادی رادەربرینی بەزاندووە و واتە پابەندی ئەو کۆت و بەندانە نەبووە کە دانراوە، ئەمە لەلایەک، لەلایەکی ترەوە ووتەی ناوبراو بە تاوانی ( السب ) دائەنرێ بە پیی مادەی ( ٤٣٤) لە یاسای سزادانی عێراقی ژمارە ١١١ ی ساڵی ١٩٦٩ ی هەموار کراو .

سەبارەت بە مافی سکاڵا لەم دۆسیەداو ڕۆڵی داواکاری گشتی تیایدا، دەڵێین کەیسی ناوبراو کەیسێکی تایبەتە لە نێوان دوو کەسدا و کەسی زەرەرمەند مافی بەرزکردنەوەی دوو جۆرسکاڵای هەیە سکاڵای سزایی بە پێی (٤٣٤) لە یاسای سزادان و و داوای قەرەبووی بە پێی مادەی (٢٠٥) لە یاسای شارستانی ژمارە ٤٠ ی ساڵی ١٩٥١ ی بەرکار لە دادگای تایبەتمەند ئەمەش لەبەر ئەوەی مامۆستای ئاینی یاسای ژمارە ٦٥ ی ساڵی ٢٠٠٧ ی بەسەردا جێبەجێ ناکرێ چونکە ئەو یاسایە تایبەتە بە رۆژنامەنوسێک کە لە دەزگایەکی ڕاگەیاندا کاردەکات.

هەرچی پەیوەندی بە داواکاری گشتیەوە هەبێ ئەوا ئەرکی داواکاری گشتی پاراستنی مافی گشتیە و بەرزکرنەوەی سکاڵایە لەو بابەتانەی کە بەرژەوەندی گشتی و مافی گشتی پێشێل دەکات، کەواتە داواکاری گشتی پەیوەندی بە دۆسیەی ناوبراوەوە نیە .

بنیاد لەسەرئەوەی ووتمان دەڵێین مادام ئەو بابەتە کەیسێکی تایبەتە و پەیوەندی بە ماف و بەرژەوەندی گشتیەوە نیە، پێویست ناکات رای گشتی لەسەر دروست بکرێت، بەڵكو یاسا ڕێوشوێنی تایبەتی بۆداناوە و دادگاش دانراوە بۆ لێسەندنەوەی ماف بۆ خاوەنەکەی و جێبەجێکردنی دادپەروەری.

سەرەرای ئەوەی باسکرا، ئەگەر مامۆستای ناوبراو دامەزرابێت لەسەر میلاکی حکومەت ئەوا دەکرێ بە پێی یاسای ڕێککاری فەرمانبەرانی دەوڵەت ژمارە ١٤ ی ساڵی ١٩٩١ ی هەموارکراو لێپرسینەوەی یاسایی لەگەڵدا بکرێت لە رێگەی لیژنەیەکی لێکۆڵینەوەوە بۆ دەرکەوتنی ئەوەی تاچەند سەرپێچیەکەی پەیوەندیداربووە بە ئەرکەکانیەوە، ئەمە سەرەڕای ئەوەی کە یاسای وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئاینی ژمارە ١١ ی ساڵی ٢٠٠٧ باسی ئەرکەکانی مامۆستای ئاینی نەکردووە و ئەمەش پێمان وایە کەموکورتیە لە یاساکەدا و پێویستە لەکاتی هەموارکردندا لە بەرچاو بگیرێ .

 

  • مامۆستای زانکۆ
ریکلام

کوردستان

خوێندن و سیستەمی ئۆنلاین


مەحمود نامۆ

 

بۆ خوێندنی باڵا، سیستەمی ئۆنلاین سەردەگرێت، یاخود کۆمەڵێک کێشەو گرفتی دیکە بۆ پرۆسەی خوێندن زیاد دەکات؟

لێرەو لەوێ باس لەسیستەمی ئۆنلاین دەکرێت، بەڕای بەندە سیستەمی ئۆنلاین لەئێستادا ناتوانێت شوێنگرەوەی پرۆسەی خوێندن بێت، چونکە خوێندکاران و قوتابیان هیچ پێشەکیەک و بەرچاو روونیەکیان لەو بارەیەوە نییە، لەکاتێکدا بەشێکی زۆر لەوانەکانی ئێمە پراکتیکین، ئەستەمە بتوانین لەرێگەی ئۆنلاین یاخود ڤیدیۆ کۆنفرانس سوود ببینین، لەکاتێکدا هەندێک مامۆستا لەگەڵ رێزی بێ پایانمان بۆ ماندوو بوون و زانست بەخشینەوەیان، هەندێکجار رووبەڕوو کێشەی گەیاندنیان هەیە، چ جای ئۆنلاین، لەکاتێکدا بەشێکیش لەمامۆستایان ئاشنای ئەو سیستەمە نین…
لەسۆنگەی ویژدانیمەوە چەند پێشنیارێک بۆ بەڕێزتان دەخەمە روو:

یەکەم: لەکاتێکدا ئەگەر سیستەمی ئۆنلاین جێبەجێنەکرا.

١. چاوەڕوانیکردن باشترین رێگەیە لەئێستادا، تاوەکو لە ڤایرۆسی کۆرۆنا Covid19 رزگارمان دەبێت و دۆخی ژیانکردن ئاسایی دەبێتەوە.
٢. ناردنی بابەتی پەیوەندیدار بەوانەکان بۆ خوێندکاران و قوتابیان بەPDF تاوەکو دەوامی ئاسایی دەست پێدەکاتەوە، بۆ ئەوەی بەرچاو روونیمان هەبێت لەبارەی بابەتەکان و بەڕێوەچوونیی بەپەلەیی پرۆسەی خوێندن.
٣. کەمکردنەوەی رێژەی خوێندکاران و قوتابیان و دابەشکردنیان بۆسەر چەند گروپێک، لەکاتێکدا لەزانکۆ و پەیمانگاکان وانەی تیۆری و پراکتیکی دەخوێندرێت.
٤. هەر گروپێک وانەی تیۆری هەبوو، لەهەمان کاتدا گروپی دواتر پراکتیکی بخوێنێت لەهۆڵی پراکتیکی.

دووەم: لەکاتێکدا سیستەمی ئۆنلاین جێبەجێکرا.

١. بەبۆچوونی بەندە وۆرک شۆپ و خولی تایبەت بۆ مامۆستایان و خوێندکاران ئامادە بکرێت لەرێگەی ئەپلیکەیشن و CD-ەوە.
٢. حکومەت و وەزارەتتان لەگەڵ کۆمپانیاکانی تەکنەلۆجیا و پەیوەندی و تۆڕەکانی ئینتەرنێت گرێبەست بکەن، بۆ هاوکاریکردن و دابین کردنی پێداویستییەکانی سیستەمی ئۆنلاین، وەکو ( کۆمپیوتەر، ئایپاد، مۆبایلی زیرەک، مۆدم و هێڵەکانی ئینتەرنێت).
٣. هەر خوێندکار و قوتابیەک ئارەزوومەندانە بەشداری لەکڕینی ئەو پێداویستیانە بکات و مانگانە لەرێگەی سیستەمی(پاژ) قیستەوە پارەکە بۆ کۆمپانیاکان بگەڕێنێتەوە.
٤. کاتێکی گونجاو دیاری بکرێت بۆ خوێندنی وانەکان بەسیستەمی ئۆنلاین.
٥. گرەنتی لە مامۆستایان وەربگیرێت، هەمان ئەو وانانەی کە لە ئۆنلاین پێشکەش دەکرێت، بە PDF بۆ خوێندکاران و قوتابیان رەوانە بکرێت و لەکاتی تاقیکردنەوەکان، ئەو بابەتە بەشداری پێ بکرێت واتە داخڵ بکرێت، نەک مامۆستای بەڕێز داوای قەڵەم و کاغەز بکات و دواتر بڵێت ئەوەی کەنوسیوتانە هەر ئەوە پرسیاری تێدا دەردەهێنرێت، رێزو پێزانینمان هەیە بۆ مامۆستایان.
٦. رەچاوی ئاستی بیستنی خوێندکاران و قوتابیان بکرێت، رەنگە هەندێکجار لەکاتی پێشکەشکردنی بابەتەکان لەلایەن مامۆستایەنەوە، پیتێک یاخود ووشەیەک بەجوانی گوزەر نەکات و گرفت بۆ ئاستی بیستن دروست بکات.

لەکۆتایدا ئومێدی تەندروستیەکی سەلامەت بۆ هەموو لایەک دەخوازم و لەخوای گەورە داواکارم شیفای هەموو نەخۆشێک بدات و وڵاتمان بپارێزێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

جەنگ لەگەڵ ڤایرۆسەکاندا


 

 

ئەگەر جەنگ پێناسەبکەین بەبەراورد لەگەڵ جەنگی ڤایرۆسەکان دەتوانیین بڵێین:- جەنگ بە شێوەیەکی گشتی بریتیە لە شەڕیک کە درووستکەری خودی مرۆڤە کە  لەنیوان دوو دەولەتدا یان دوو بەرەدا ڕودەدات وە هەندیک جار دریژخایەنە هەندیکیشیان ماوەکەیان کورتەو بەسەرکەوتنی یەکیکیان کۆتای دیت.هەر کەباس لە جەنگ دەکرێت یەکسەر بەینی دوولایەنی شەڕکەر گەر دوو دەوڵەتبێ یا دوولایەنی ناکۆکی یەک ووڵاتبێ، ئەگەر جیهانی بێ یاخود هەرێمی یاخود ناوخۆییێ، لەپێش چاومان وێنادەبێ، ڕودانی هەر جەنگێک  کۆمەڵێک بنەمای یاسایی خۆی هەیە، گەرچی هەندێ جار پێشێلی بنەما یاساییە نێودەوڵەتیەکان دەکرێت،جەنگ هەرچەندە کاولکاری و ماڵوێرانیە بەڵام  دووژمنێکی ناسراوە، پێشترزانراوە دووژمنەکەت کێیە، بەنیازی چیە،چی کەرەسەو ئامێری سەربازی هەیە،دەتوانی خۆتی بۆ ئامادەبکەی بە هەموو شێوازەکانی بەرگری روبەروی ببیتەوە،هەرچەندە جەنگ بە شێوەیەکی گشتی کوشتن و وێرانی و قات و قڕی بەرهەم هێناوە بۆ مرۆڤایەتی، بەڵام هەمیشە هیوایەک هەبوە بۆ نەمانی جەنگەکە، ئومێد بەخشیەک هەبووە لای خەڵکی کە ئەویش بە کۆتایی هێنانی هەر جەنگێک دەسپێکی ژیانێکی نوێ و ئاوەدان کردنەوەو بنیاد نانەوەی ژێرخان و سەرخانی ئابوری  ووڵاتە.

بەڵام جەنگ لەگەڵ ڤایرۆسەکان بەتایبەت (کۆرۆنا)جەنگێکە لەگەڵ دوژمنێکی بێهەستی بێ پەلوپۆ،مرۆڤ کوژی خۆکوژی مشەخۆر،دوژمنێکی ترسناک، تاریک، بێچەک ،بێتەقە،بەردەوام لە هێرشدایە. بۆ گەیشتن بە ئامانجەکەی خودی مرۆڤ هەم ئامانجە هەم  چەکی دەستێتی و هەم قەڵغانی خۆپاراستنێتی.سەرکەوتن بۆ لە ناوبردنی ئەم دووژمنە ترسناکە ناسینێتی،بۆیە دەکرێت واپێناسەیکەین و بڵێین:- ڤایرۆسەکان لەنێویاندا(كۆرۆنا) بریتیە لەكۆمەڵێك لەڤایرۆس و دەبێتە هۆی نەخۆشكەوتنی مرۆڤ وئاژەڵ ، كاتێك توشی مرۆڤ دەبێت كۆمەڵێك كێشەی تەندروستی لێدەكەوێتەوە، بەئاسانی لەنێوان مرۆڤەكان دەگوزارێتەوە.ئەویش بە هۆی ئەوەی (( ڤایروس یان پاڵاوتە (بە ئینگلیزی: Virus) وردکەی زۆر بچووکن. لە ناوکەترشی ڕایبۆزی و بەرگی پرۆتینی پێک دیت. ھەر چەندە ڤایرۆس زیندەوەر نییە لەگەڵ ئەوەیش گرنگن لە تووشکردنی زیندەوەران بە نەخۆشی و یارمەتیدەرن لە بواری لێکۆڵینەوە بو ماوەییەکان کە دەبنە ھۆی گۆڕان لە فەرمانەکاندا. بەڵام دوو ھۆکار ھەیە لەبەردەم مرۆڤدا کە ناتواندرێت بە ئاسانی بەسەریدا زاڵبێت و ڤایرووسەکە لە ناو ببرێت:

  1. ڤایرووسەکە زۆر بچووکە بە چاو نابینرێن.
  2. ڤایرووس زوو ماددەبۆماوەیەکەی دەگۆڕێ لەناو خانە خوێدا))

ڤایرۆسەکان دوژمنێکە هەر بە سرووشتی خۆیان خۆڕسکن و هەر لە مێژە لەشەڕێکی دەستەویەخەدان لە گەڵ مرۆڤەکان،بەڵام خۆشبەختانە هەمیشە بەرانبەر مرۆڤەکان دۆڕاون، زۆر لە نەخۆشییە ترسناکەکان لەو ڤایرۆسانەوە پەیدادەبن کە مرۆڤی وەک خانە خوێی خۆی سورشتی خۆیان بەکاردێنن. لە نەخۆشییە ڤەیرۆسییە ھەرە باوەکانی مرۆڤ (ھاڵامەتی ئاسایی، ئاوڵەی ئاوی، سوڕێژە، ملەخڕە ، ئیفلیجی منداڵ، ھاری، ھەوکردنی جگەر،جۆرەکانی کۆرۆنا). نەخۆشییە ڤایرۆسسیەکان دەتوانن توشی ئەندامە جیاوازەکانی لەشی مرۆڤەکان ببن، لەوانەش دەماغ و جگەر و دڵ و ھەردوو سیەکان و پێستی مرۆڤ.

لە گەڵ ئەوەشدا قسە زۆر هەیە لەسەر ئەوەی کە هەندێکیان دەستکردی مرۆڤەکان خۆیانبن بۆ یەکلایی کردنەوەی کێشەکانیان لەگەڵ ڕکابەرەکانیاندا، وەک دەگوترێت (کۆڕۆنا تەنها ڤایرۆسێکی ئاسایی نیە،بەڵکو شەڕی زلهێزەکانە بۆ شکستی ئابوری و گۆڕینی دراو و سیستەمی کۆنتڕۆڵ کردنی جیهان! )    بۆقازانجی زیاترو پاراستنی بەرژەوەندیەکانیان،جەنگی بایۆلۆجی بەکاربێنن،واتا بەکارهێنانی هۆکارەکانی وەکو بەکتریا و ڤایرۆس کە دەبێتە هۆی بلاوبوونەوەی نەخۆشیەکانی دژی مرۆڤ و ئاژەلان و رووەک بە پێچەوانەی بۆچووونەکانی خەڵکی ئەو جۆرە جەنگە ناوی لێنراوە جەنگی میکرۆبی ، بە درێژایی سەدان ساڵە بەکارهێنراوە.لەکۆندا سووپاکان لاشەی مردووانی تووشبوو بە کۆلێرا و تاعون یان ئەخستە بیری ئاوی دوژمنەکانیانەوە.

بۆیە گرنگە ڤایرۆسەکانی نمونەی کۆرۆنا نەکەینە دێوەزمە  بۆ ترساندنی خۆمان و خێزان و دەوروبەرمان ، لەگەڵ ھەموو ئەمانەشدا بۆ سەلامەتی خۆمان کەس و کارمان وەک ئەرکێکی ئەخلاقی و نیشتیمانی بۆ خۆپاراستن لە هێرشی ڤایرۆسەکان بە تایبەت (کۆرۆنا)کەلە ئێستادا هێرشی بۆ تەواوی جیهان دەسپێکردووە،ئەم دوژمنە بێ ئامانە و تێکشکاندنی و قوتار بوون لێی تەنها و تەنها گوێڕایەڵی و پابەند بوونە بە ڕێنوماییە تەندرووستیەکان.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

دەمەتەقێیەكی دەرونی بۆ هاوكەرەنتینیە كوردستانیەكان


مەلا بەختیار

پێشەكی، ئامان، تانەو تەشەرم لێ مەدەن، بەندە هیچ نەك لە كۆرۆنا نازانم، بەڵكو لە برینپێچیشدا دەستەپاچەم  تەنها گەرەكمە لەتەك دەورنی خۆم‌و هاوزمانەكانم (سۆرانی، بادینی، لوڕی‌و هەورامی)‌و هەموو مرۆڤێكی ژیاندۆست (نەك مەرگ دۆست) ئازادانە بدوێم.

ئازیزان!
زۆرجار ژیان، چاوەڕواننەكراوەكانی دێنە دی. نەك چاوەڕوانیەكان. لە دونیای سیاسەتیشدا، وایە. فەیلەسوفەكانیش چاوەڕوانیان نەدەكرد هیتلەر لە هەڵبژاردنی ئازاددا سەركەوێ‌. كەسیش نەیدەزانی ستالین دەبێتە دیكتاتۆر. نە چاوەڕوان دەكرا كۆرۆنا لە چیندا سەرهەڵبدات. نە چاوەڕوانیش دەكرا هەر لە چیندا، خەفەی بكەن. هەزاران دەرزەن بەرنامەو فەلسەفە، لە كتێبخانەكاندا تۆزی زەمانە لێیان نیشتووە، كەچى هێشتا دوژمنەكانی دیموكراسی‌و ئازادی‌و رۆشنگەری، دەسەڵاتی سیاسی‌و كۆمەڵایەتیان توندە!

كۆرۆنا، نەك مرۆڤی ئاسایی، بەڵكو زاناو پسپۆڕەكانی تەندروستیش دۆش داماوون. لە چركەسات‌و چاوترۆكانێكدا، ڤایرۆسێكی نەبینراوی ئافاتاوی، بە ملهوڕو لەخۆباییەكانی گوت: خاوەن هەرچیەك هەن‌و چەند دەسەڵاتیشتان هەیە، ئەوەتا بەرگەی ڤایرۆسێك ناگرن. ئیتر بۆ لەخۆتان بایین‌و نازی لوتبەرزی بەسەر ئەرزەوە دەكەن؟!

كاتێكمان زانی، ئادەمیزاد قەڵەمی ئەژنۆمان شكاوە. تاقە پەنا و نوامان، ماڵ‌و مناڵ‌و سۆزی خێزان‌و دۆست‌و هاوڕێیان‌و ئازیزانە.

تكایە، لەم رۆژگارە نالەبارە، گللەیی لە حكومەتە گچكەكەی خۆمان مەكەن. ئەشهەدوو، ئەوەی لەدەستیان هات، درێغییان لەگەڵ گەلەكەمان نەكردو مایەی پێزانینە. رەخنەی تر دەگیرێ‌، ئازادییە. لەم بەدبەختیەی كۆرۆنادا، پێشمەرگانە هاتنە دەست.

خۆشەویستان!
نەخۆشیەو بەر دەرگەی گرتوین. خزاندینییە كونجی ماڵ. كوردە بزێوەكانیش، (ئەحۆل) ئاسا خوا پێی داوون. سەدان نوكتەیان لەسەر پیاوان، لەناو ماڵ‌و لەبەرامبەر كاباناندا، بۆ هەڵبەستون. واو.. یەكەمین جارە لەمێژوودا باوكسالاری (فت)‌و دایكسالاری بەداخەوە، بەشێوەیەكی كاتیی بوژاوەتەوە. رۆژ رۆژی سلێمانییە حەیاتەكەیە.. رۆژی قسە خۆشەكانی كوردستانە. نوكتە دەكەن بە سەر كۆرۆنا..!!

كەسەكان!
هەموان دەزانین چی باوە. خۆ زەمانی دڵداریەكەی شادڕەوان دڵشاد مەریوانی‌و دەنگە بەسۆزەكەی (عوسمان عەلی)مان لێ نەهاتووە، نەزانین چی باوە. ئەوەتا نەخۆشیەو رویداوە.

دەی.. با ماڵان بكەینە خۆشی‌و بەرنامەی نەرمی رۆژانە لەگەڵ دایك‌و باوك‌و هاوسەرو جگەرسۆزەكانمان. بە سۆزی كۆمەڵایەتی‌و گەردن ئازادی بیبەینە سەر. با پیاوان بیر بمێنێتەوە، دەسەڵات هەتا سەر قۆرغ ناكرێ‌. بەڵكو حیزبەكانیشمان فێری دەستاودەستكردنی دەسەڵات ببن.

گوێ‌ لە گۆرانی بگری. ئای كە حەسەن زیرەك لەم كاتەدا بۆ رەشبەڵەكی خێزانی خۆشە. وەی لە دەنگە بەسۆزەكەی ماملێ‌و خالقی‌و مەرزیەو فێنك‌و كەویارو لاساییكردنەوەكانی ئاگرین. ژنانی هونەرمەند خۆشبەختانە زۆرن‌و كێبەركێ‌ لەگەڵ پیاوانی هونەرمەند دەكەن. باوەڕتان هەبێ‌ گوێ‌ لە (ئەیاز زاخولی)‌و ئاوازەكانی د.دڵشادو گۆرانیە رەسەنەكانی بادینی بگرن، گوێ‌ لە تیپی مۆسیقای سلێمانی‌و سیاچەمانەی هەورامان‌و (دایە دایە وەختی جەنگە)ی لوڕی بگرن، بێ ئەوەی عەباسی كەمەندی دڵهەژێن‌و كامكارانی داهێنەر، عەدنان كەریمی ناوازەو بەهجەتی گۆرانی رەسەنی خەیاڵی سۆفیگەرا ببیستن، خەیاڵی تاڵی ئێستاتان بیردەبەنەوە. ئەوەی هۆگری ئاوازە ئاسمانیەكانی فارسیشە، شەجەریان، بەنان، مەرزیە، مەهەستی، هایدە، داریوش‌و موعین..تاد، مەستی خەیاڵات‌و شیعری رۆمانسی ئێرانتان دەكات. لە عەرەبیش، ئەوە كەلسوم، سەباح فەخری، كازم ساهیر، لەولاشەوە، فەیرۆزی بەیانیان‌و ئینجا ماجدە رۆمی خاوەن شاكار، جۆرج وسوف‌و ئەلیسا.. بەینی خۆمان بێ‌، هەندێك گۆرانیبێژی خۆمانەو بێگانەش هەن، با بێتاقەت نەبن، بەلایانا مەڕۆن!

دڵنیاشم، زۆرن ئەوانەی لە ناخ‌و روحەوە، هەمیشە لەگەڵ ئایینی خۆشەویستی‌و سۆفیگەرای خۆڕسكین.. باشترین رۆژگارە بچنە خەڵوەتی ناخی خۆیانەوە!

ئازیزان!
ئەوەی هۆگرە، پێویستە یادەوەری ئەم رۆژانەی كەسوكارو هاوڕێ‌‌و دۆستانی بنوسێ‌، دڵنیام، بەشێكیان دەبێتە سەرچاوەی كۆمەڵناسی‌و دەرونناسی.

بنكەی روناكبیری گەلاوێژ رادەسپێرم، جوانترین شیعرو باشترین چیرۆك‌و نایابترین پەخشان‌و، رەخنە، كە لە كەرەنتینەی دڵخوازدا دەنوسرێ‌.. تەنانەت تابلۆی داهێنراویش، خەڵات بكەن.

مەخابن، هیچم لەدەست نایەت، تەنها ئەوە نەبێ‌ ژمارە تەلەفۆنی سكرتێرەكانم دەنوسم.. هەتا (150) كەمدەرامەت، ئەوەی دەتوانم هاوكارییان دەكەم. خۆزیا پترم لەدەست هاتبا. دیارە ناویشیان نابەین! یەك بە یەكی نەتەوەكەمم خۆشگەرەكە.. چونكە كورد ئازادی هیچ نەتەوەیەكی تری زەوت نەكردووە.

بەهیوام.. بەزوترین كات، فێستیڤاڵی سەركەوتن بەسەر ئەم بەڵای ناگاهانەی كۆرۆنا، بگێڕین.

…..

ژمارە تەلەفۆنی سكرتێرەكانم
(هەرێم شەهید سالار 07701594396)
(دەژین دڵشاد 07702476362)

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان