ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

“لە خوێندنی تایبەتدا نابێت لایەنی بازرگانی بەسەر كوالێتی زاڵ بێت”


خەڵك- بەشی هەواڵ

وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ڕایگەیاند، زانكۆی سلێمانی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی پێگەی بەرچاوی هەیە، بەجۆرێك لەڕیزبەندی وێبۆمێتریكس لە ئاستی هەرێم یەكەمە و لەسەر ئاستی جیهانیش بەرەو ڕیزبەندی (٤٠٠٠) هەنگاوی ناوە، ئەمەش مانای وایە زانكۆكانی ئێمە توانایان هەیە بچنە سەر نەخشەی ئەكادیمیای جیهانی.

د. ئارام محەمەد قادر، وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ئەمڕۆ یەك شەممە (٤/٨/٢٠١٩) لەمیانی بەشداریكردنی لە كۆبوونەوەی ئەنجوومەنی زانكۆی سلێمانی، كە تیایدا هەریەك لە سەرۆكی زانكۆ و ڕاوێژكار و بەڕێوەبەرانی گشتی وەزارەت و ڕاگری كۆلێژەكان ئامادەبوون ڕایگەیاند، هەردوو ڕەوانشاد مام جەلال و نەوشیروان مستەفا لە پێشەنگەكانی خزمەتكردن بوون بە زانكۆی سلێمانی.

زانكۆی سلێمانی: بە پشتگیری وەزارەت، دەتوانین زیاتر لەڕووی زانستی پێشبكەوین
د. ڕەزا حەسەن، سەرۆكی زانكۆی سلێمانی وتی، “زانكۆی سلێمانی یەكێكە لە زانكۆ گەورەكان، بۆیە پێویستمان بە هاوكاری و هەماهەنگی زیاتری وەزارەت هەیە، بۆ ئەوەی بتوانین پڕۆژە و كارەكانی زانكۆ چوارچێوەیەكی فراوانتر وەربگرێت”.

وتیشی، “لە ئامادەكاریداین بۆ پێشوازیكردن لە ساڵی نوێی خوێندن، بۆ ئەمەش لەكۆبوونەوەمان لەگەڵ ڕاگرەكان بۆچون و تێبینی خۆمان بۆ ساڵی نوێی خوێندن خستۆتەڕوو”.

“زانكۆی سلێمانی جگە لەبەرزی ئاستی زانستی، لەڕووی نەتەوایەتیشەوە پێشەنگ بووە”
لەلایەن خۆشیەوە د. ئارام محەمەد قادر، وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە وتەیەكدا خۆشحاڵی خۆی نیشاندا بەبەشداری لە كۆبوونەوەی ئەنجوومەنی زانكۆ و وتی، “زانكۆی سلێمانی لە قۆناخە جیاجیاكاندا خاوەنی مێژوویەكی سەربەرز و قوربانی دان بووە، بۆیە شانازییە ئەگەر بتوانین لەم كاروانەدا ئێمەش خزمەتێكی ئەم زانكۆیە بكەین، كە بەدرێژایی مێژوو ناوەندێكی گرنگی مەعرفی و ئەكادیمی و ڕۆشنگەری بووە.

وتیشی، “لە شۆڕشەكانی كوردستاندا زانكۆی سلێمانی ڕەمزی مقاوەمەت و قوتابخانەی كوردایەتی بووە، بۆیە ئەگەر شاری سلێمانی بەهەق نازناوی شاری هەڵمەت و قوربانی بەدەستهێنانبێت، ئەوا هەڵگری ئەم مەشخەڵە مامۆستایان و دەرچووانی زانكۆ بەشێكی گرنگ و دیار بوون لە بەدەستهێنانی ئەم نازناوە، هەر ئەمەش وایكرد ببێتە چقڵی چاوی دوژمنان، بۆیەش ڕژێمی بەعس كاتێك زانكۆی سلێمانی بۆ دەستەمۆ نەكرا، بڕیاری ڕاگواستنی زانكۆكەی دا، پێی وابوو بەدورخستنەوەی زانكۆی سلێمانی مەشخەڵی كوردایەتی دەكوژێنێتەوە.

ڕاشیگەیاند، زیندوویی ئەم زانكۆیە جگە لە بەرزی ئاستی زانستی لە ڕووە نەتەوەیی و شۆڕشگێڕیەكەشەوە پێشەنگی قوتابخانەی كوردایەتی پێشكەوتنخواز و هاوچەرخ بووە.

“هەردوو ڕەوانشاد جەنابی مام جەلال و كاك نەوشیروان مستەفا لە پێشەنگەكانی خزمەتكردن بوون بە زانكۆی سلێمانی”
وەزیری خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی هەر لە وتەكەیدا لەبەردەم سەرۆك و ڕاگری كۆلێژەكانی زانكۆی سلێمانی ڕایگەیاند، لە دوای دامەزراندنەوەی لە ساڵی ١٩٩٢ بەدواوە ئەم زانكۆیە دووبارە گەشەی كرد و وەك ناوەندێكی زانستی و ئەكادیمی و ڕۆشنبیری هاتەوە مەیدان، بۆیە جێگەی خۆیەتی سوپاسی هەموو ئەو كەسانە بكەین، كە لە بنیادنان و دامەزراندنەوەی بەشدار بوون، بەتایبەتی هەردوو ڕەوانشاد جەنابی سەرۆك مام جەلال و كاك نەوشیروان مستەفا لە پێشەنگەكانی ئەم زانكۆیەن.

وتیشی، “سوپاسی هەموو ئەو سەرۆك زانكۆیانەش دەكەم، كە ژیانی خۆیان بۆ خزمەتكردنی ئەم زانكۆیە تەرخان كرد، بەتایبەتیش سوپاس و پێزانینی تایبەت ئاراستەی (خوالێخۆشبوو د. كەمال خەیات و د. جەلال شەفیق و خوالێخۆشبوو د. كەمال خۆشناو و د. عەلی سەعید و د. سەڵاحەدین سەعید) و هەموو ئەو كارمەند و فەرمانبەر و مامۆستایانە دەكەم و درود و سڵاویان بۆ دەنێرم، ئەوان بونە هۆی ئەوەی زانكۆی سلێمانی بگاتە ئەو ئاستەی ئێستا و پێشكەوتن بەدەستبهێنن. ئومێدەوارم ئێوەش درێژە پێدەری ئەو كار و پڕۆژە باشانە بن و پەرەی زیاتری پێبدەین، چونكە زانكۆی سلێمانی ئەمانەتێكە لەگەردەنی هەموولایەكماندایە”.

“لە ڕیزبەندی جیهانیدا زانكۆی سلێمانی لە ٤ هەزارەوە بگەیەنین بە ڕیزبەندی ژێر ٢ هەزار”
د. ئارام محەمەد وتیشی، “زانكۆی سلێمانی جگە لەوەی شانازی بە میژوویەكی پڕ شكۆ و دەستكەوتی زانستی مەزن دەكات، لە هەمانكاتدا خاوەنی كامپێكی مۆدێرن و ناوازەیە لەسەر ئاستی ڕۆژهەڵاتی ناوەراست، بۆیە بەهیمەتی ئێوە و مامۆستیانی زانكۆ لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی و لە ڕیزبەندی جیهانیدا پێگەی بەرچاوتان هەیە، لەو چوارچێوەیەشدا خۆشحاڵبووم، كە هەفتەی ڕابردوو بینیم لە ڕیزبەندی وێبۆمێتریكس زانكۆی سلێمانی لەسەر ئاستی هەرێم یەكەمە و لە سەر ئاستی جیهانیش بەرەو ڕیزبەندی (٤٠٠٠) هەنگاوی ناوە. هەروەها لە گوگڵ سكۆڵەر سایتەیشن بەهەمان شێوە لەسەر ئاستی هەرێم لەپلەی یەكەمدایە، ئەمەش مانای وایە زانكۆكانی ئێمەش توانایان هەیە بچنە سەر نەخشەی ئەكادیمیای جیهانی و بەشداری ڕەسەن بكەن لە بەرهەمهێنانی توێژینەوەی زانستی ئاست بەرز.

وەزیری خوێندنی باڵا داوای لە ئەنجوومەنی زانكۆی سلێمانی كرد لێژنەیەك پێكبهێنن بۆ ئەوەی هەوڵ بدەن ئاستی زانكۆی سلێمانی لە ڕیزبەندی ٤ هەزارەوە بگەیەنن بە ڕیزبەندی ژێر ٢ هەزار، بۆ ئەم مەبەستە وتی، “ئێمە لە وەزارەت هاوكارتان دەبین”.

“لە چوار ساڵی ئایندە كار بۆ پەرەپێدانی كوالێتی و بەدەستهێنانی متمانەی نێودەوڵەتی دەكەین”
لە بەشێكی دیكەی وتەكەیدا وەزیری خوێندنی باڵا داوای لە ئەنجوومەنی زانكۆی سلێمانی كرد هاوكاربن بۆ ئامادەكردنی پلانی چوار ساڵی ستراتیژی سێكتەری خوێندنی باڵا، بۆ ئەوەی بەلەبەرچاوگرتنی بارودۆخی هەرێمی كوردستان و توانای مادی و مرۆیی، بتوانین ئەم پڕۆژانە پەرەی زیاتریان پێبدەین، بەتایبەتیش دەمانەوێت لەم چوار ساڵەی ئایندە كاری زیاتر بكەین، لە بوارەكانی پەرەپێدانی كوالێتی خوێندن و بەدەستهێنانی متمانەی نێودەوڵەتی.

د. ئارام محەمەد ڕاشیگەیاند، داوامان لە زانكۆ و كۆمەڵگای ئەكادیمی كوردستان كردووە، كە بە بیر و بۆچوون و تێڕوانینەكانیان پلانەكان دەوڵەمەندتر بكەن، بۆیە داواكارین لەئەنجوومەنی زانكۆ پلانی چوار ساڵی ئایندەتان دابڕێژن بۆ ئەوەی ببێتە بنەمایەك بە پلانی ستراتیژی چوار ساڵی وەزارەتەكەمان.

“لە خوێندنی تایبەتدا نابێت لایەنی بازرگانی بەسەر كوالێتی زاڵ بێت”
لە بەشێكی دیكەی كۆبوونەوەی ئەنجومەنی زانكۆی سلێمانی وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ڕایگەیاند، لە كارنامەی چوار ساڵی كاركردنی وەزارەت دەمانەوێت پێداچونەوە بە كوالێتی خوێندن و ئاستی زانستی زانكۆ و پەیمانگە تایبەتەكان بكەین و ئاستیان بەرەو پێش ببەین، بەشێوەیەك لەگەڵ پێوەرە زانستیە نێودەوڵەتیەكان بگونجێت و نابیت لایەنی بازرگانی بەهیچ شێوەیەك بەسەر كوالێتی خوێندن و ستانداردەكانی خوێندن زاڵ بكریت.

لەبەشێكی دیكەی كۆبونەوەكەدا هەریەك لە ڕاوێژكارو بەڕێوەبەرانی گشتی وەزارەت و سەرجەم ڕاگرەكانی زانكۆی سلێمانی، پێشنیاز و بۆچونی خۆیان لەبارەی كاروبارەكانی پەیوەست بە زانكۆ و پلانی چوار ساڵی كاركردنیان خستەڕوو.

راپۆرت

ئایا بەتەنیا نوێژی جەژن دەكرێت؟
نوێژی جەژن چۆن و كەی دەكرێت و چەند ڕكاتە؟


خەڵك- بەشی هەواڵ
سبەینێ‌ یەك شەممە 24ی ئایار هاوكاتە لەگەڵ 1ی شەوال-ی كۆچی و یەكەم ڕۆژی جەژنی ڕەمەزانی پیرۆز و مامۆستایەكی ئایینی شێوازی ئەنجامدانی نوێژی سوننەتی جەژن ڕووندەكاتەوە و دەڵێت: “دوو ڕكاتە و 12 جار زیكرەكە دەخوێندرێت”، هاوكات ئەمینداری گشتی یەكێتی جیهانی زانایانی موسڵمان فەتوایەك لەسەر ئەنجامدانی نوێژەكە لە ماڵەوە بەهۆی قەدەغەی هاتووچۆ و بوونی ڤایرۆسی كۆرۆناوە دەردەكات.

مامۆستا موسلیم مەلا صالح فریزی، مامۆستای ئایینی لە هەولێر بۆ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكرد، نوێژی جەژن دوو ڕكاتە و وەك نوێژی بەیانیه، بەڵام جیاوازە لە وتنی زیكركردنی (الله أكبر) لە نوێژەكەدا، بۆیە نیەت دەهێنیت و دڵ ئامادە دەكەیت، كە نیازت وایە نوێژی جەژن بكەیت.

چۆنیەتی وتنی تەكبیرە و زیكرەكانی نوێژی جەژن
مامۆستا موسلیم ڕوونی كردەوە، دوای ئەوەی دەستت بە نوێژەكەت كرد، لە ڕكاتی یەكەمدا حەوت جار دەڵێی (الله أكبر) و لە نێوان (الله أكبر)ەكان دەڵێیت: (سبحان الله والحمد لله و لا اله الا الله و الله أكبر) پاشان سورەتی (الفاتحە) دەخوێنیت و پاشان سورەتێكی تری بەدوادا دەخوێنی و پاشان ڕكوع و سوجدە دەبەیت وەك نوێژی ئاسایی و پاشان هەڵدەسیتەوە بۆ ڕكاتی دووەم.

مەلا موسلیم دەشڵێت: “لە ڕكاتی دووەمیش وەك ڕكاتی یەكەمە تەنها جیاوازە لە ژماری وتنی (الله أكبر)ەكان و زیكرەكانی نێوانی، چونكە لە ڕكاتی دووەم پێنج جار دەیخوێنی”.

ئایا دەست بەرزكردنەوە هەیە لەنوێژدا؟
سەبارەت بە دەست بەرزكردنەوە لەكاتی (الله أكبر)ەكان، ئاماژەی بەوەكرد، زانایان فەرمویانە، كە پێغەمبەری خوا (د.خ) لەنێوان تەكبیرەكان زیكری نەخوێندووە و دەستی بەرزنەكردۆتەوە، بەڵام عەبدوڵڵای كوڕی عومەر (ڕ. خ) دەستی بەرزكردۆتە و زیكر خوێندنیش لەوەوە هاتووە.

لە خاتوو عائیشەوە (خوای لێ‌ ڕازی بێت) كە پێغەمبەر (د. خ) لەنوێژی جەژنی ڕەمەزان و قوربان حەوت (تەكبیرە)ی كردووە لە ڕكاتی یەكەم و لە ڕكاتی دووەمدا پێنچ (توكبیرە)ی دەكرد جگە لە (تەكبیرە)كانی تر.

مەلا موسلیم وتیشی، “وتن و نەوتنی زیكر و دەست بەرزكردنە و نەكردنەوەی كێشە نیە و هەمووی دروستە”.

كەی نوێژی جەژن دەكرێت؟ ئەی ئەگەر فریای جەماعەت نەكەوتیت؟
سەبارەت بەوانەی فریای نوێژی جەژن ناكەون، ئەو مامۆستا ئایینیە دەڵێت: “هەر كەسێك فریای نوێژی جەژن نەكەوت بە جەماعەت ئەوا بە تەنیا دەتوانێت بیكات”.

سەبارەت بە كاتی ئەنجامدانی نوێژی جەژن ئاشكرای كرد، كاتی ئەنجامدانی نوێژی جەژن نزیكەی 10 خولەك دوای خۆرهەڵاتن دەكرێت بەئەندازەی ڕمێك خۆر دیاربێت.

ئایا بەهۆی قەدەغەی هاتووچۆوە دەكرێت بەتەنیا لەماڵەوە نوێژەكە بكرێت؟
بەپێی بڕیارێكی حكومەتی هەرێم، بۆ ڕۆژانی جەژنی ڕەمەزان بەهۆی قەدەغەی هاتووچۆی تەواوەتییەوە لە سەرتاسەری هەرێم، دەرگای مزگەوتەكانیش دادەخرێن و نوێژی جەژن-یش ئەنجام نادرێت، بۆیە موسڵمانان دەپرسن چۆن نوێژی جەژن ئەنجام بدەن؟ ئایا لە ماڵەوە و بەتەنیا ئەو نوێژە دەكرێت؟

لەو بارەیەوە، پ. د. عەلی قەرەداغی، ئەمینداری گشتی یەكێتی جیهانیی زانایانی موسڵمان لە فەتوایەكدا ئاماژەی بەوەكردووە، نوێژی هەردوو جەژنەكە لە سروت و پەرستشە گەورەكانی ئیسلامن، هەمووان پیاوان و ئافرەتان بەشداردەبن، تەنانەت ئەو ئافرەتانەش كە لە حاڵەتی سوڕی مانگانەدان بۆیان هەیە بەشداری بكەن تیایدا و لەدوای هەڵاتنی خۆرە لە ڕۆژی جەژن و بەرزبوونەی بەڕادەی (ڕم)ێك، یان دوو (ڕم)، واتە دوای 15 خولەك لە هەڵاتنی خۆر، كاتی تەواوبوونی ماوەكەشی بە 20 خولەكە لەپێش كاتی نوێژی نیوەڕۆ.

ڕوونیشی كردۆتەوە، دەكرێ‌ لە حاڵەتی بوونی ئەم بەڵایەدا نوێژی جەژن لەناو ماڵەكاندا ئەنجامبدرێ‌، باشتر وایە و ڕاستتر ە دروستترە كە بە كۆمەڵ بكرێ‌، ئەو كات لەنێو ئەو نوێژخوێنانەدا كامیان قورئانخوێندنی باشترە ببێتە پێشنوێژ و نوێژی جەژنیان بۆ بكات.

هەر بەپێی فەتواكە، “لە كتێبی پوختەی (اڵام) ی مەدەنی فیقهناس كە لە پێشەوا شافیعییەوە دەیگوێزێتەوە هاتووە دەڵێ‌: (نوێژی هەردوو جەژنەكە بە شێوەی تاك لە ماڵەكەیدا دەكات، رێبوار و ئافرەتیش هەروەها…..)، فیقهناسانی مالیكی و حەنبەلیش بەهەمانشێوەیە، كە ئەگەر هاتوو نوێژی جەژنی لەگەڵ ئیمامەكەدا لەدەستچوو ئەوا بۆی هەیە بە كۆمەڵ یان بە تەنها خۆی ئەنجامی بدات، ئیبن قودامە لە كتێبی (المغنی)دا دەڵێ‌: (ئەو خۆی سەرپشكە و ئازادە دەتوانێ‌ بە تەنیا بیكات، دەشتوانێ‌ بە كۆمەڵ نوێژەكە بكات)”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

كۆرۆنا رەونەقی زێر زیاتر دەكات


خەڵك – بەشی هەواڵ

یەكەمین ڕاپۆرتی ھاوبەشی ئینستیوتی ئابووری بەژمارە بۆ شیكردنەوەی ئابووری و كۆمپانیای(INGOT BROKER)ی نێوەندگیری داراییە كەرەستەكانی وەبەرهێنان لە بازاڕە داراییەكان تایبەت بە كاریگەرییەكانی كڕۆنا لەسەر بەھای زێر لە بۆرسەی جیھانی.

بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا كاریگەری نەرێنی بەهێزی لەسەر ئابووری دروستكرد، بەتایبەتیش لەدوای ئەوەی لەمانگی نیساندا حكومەتی وڵاتان بڕیاریان لەداخستنی سەرجەم سێكتەرەكانی ئابووریدا و زیاتر لە 3 ملیار و 600 ملیۆن كەس لەسەرتاسەری جیهان كەرەنتینكرا،ئەمەش بووە هۆكارێكی سەرەكی كە ترسی وەبەرهینەران و بازرگانان روو لە زیادبوون بكات و بەشێكی سامانەكانیان بكەن بە زێر بەمەبەستی خۆپاراستن لەهەر دۆخێكی مەترسیدار كە رووبەڕووی ئابووری جیهان بێتەوە.

لەمانگی نیسانی رابردووەوە نرخی یەك ئۆنسە زێر بەرزبوویەوە بۆ سەروو ئاستی 1600$ ، زیادبوونی ریژەی توشبووان بە ڤایرۆسی كۆرۆنا و بەرزبوونەوەی رێژەی بێكاری لە جیهاندا بووە هۆكاری سەرەكی بۆ بەرزبوونەوەی خێرای نرخی زێر، بەتایبەتیش لەدوای ئەوەی گەورەترین داكشان لەكەرتی كاری ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا تۆماركرا لە ساڵی 2010ەوە.

ناجێگیربوونی بازاڕە داراییەكان هانی بازرگانانیدا كە خواست لەسەر كڕینی زێڕ زیاتربكەن، ئەم هەنگاوەی بازرگانان هاوكاتبوو لەگەڵ ئەوەی بانكی فیدراڵی ئەمریكا بڕیاری پەیڕەوكردنی سیاسەتی پاڵپشتی نەختی بدات.

پەیڕەوكردنی سیاسەتی پاڵپشتی نەختی لەلایەن بانكی فیدراڵییەوە ، پاڵپشتی كۆمپانیاكان دەكات بۆ ئەوەی لەرێگەی پێدانی قەرزەوە بتوانن پەرە بە كارەكانیان بدەن و هەلیكاری نوێ دەستەبەر بكەن ، بەم شێوەیەش تارادەیەك لە كاریگەرییەكانی ڤایرۆسی كۆرۆنا لەسەر ئابووری كەمدەبێتەوە.

بانكی فیدراڵی بڕیاریدا كە بە بڕی 2.3 تریلیۆن دۆلار پاڵپشتی ئابووری بكات ، ئەمەش ئەگەرەكانی روودانی داكشانی ئابووری زیاتركرد، هەربۆیە بازرگانان و بانكەكان و بەشێك لە سندوقەكانی وەبەرهێنان خواستیان لەسەر كڕینی زێڕ زیاتركرد.

بەرنامەكەی بانكی فیدراڵی بووە هۆكاری كەمبوونی خواست لەسەر دۆلاری ئەمریكی و قەواڵەكانی ئەمریكا لەلایەن بازرگانانەوە، ئەوكات بەشێك لەشارەزایانی بازاڕە داراییەكان پێیان وابوو كە ئەگەری هەیە نرخی یەك ئۆنسە زێڕ بگاتە ئاستەكانی 1900$ تا 2000$ ، بەڵام هەر زۆری نەخایاند، لە ناوەراستی مانگی نیسان بۆ سەرەتای مانگی ئایار جارێكی دیكە خواست لەسەر دۆلاری ئەمریكی زیادبووەوە بەتایبەتیش لەدوای ئەوەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا رایگەیاند، لە ناوەراستی مانگی ئایاردا بەشێوەیەكی پلەبەندی ئابووری دەكەنەوە و رێگە بە كۆمپانیاكان دەدەن دەستبەكارەكانیان بكەنەوە و كەرەنتین دەشكێندرێت چونكە ئابووری لەوەزیاتر بەرگەی راگرتن ناگرێت.

ئەمەش بووە هۆكاری ئەوەی لەسەرەتای مانگی ئایاردا نرخی زێڕ هێزی بەرزبوونەوەی كەمبێتەوە.

لەدوای بڕیارەكەی سەركی ئەمریكا ، بانكی فیدراڵی رایدەگەیەنێت كە ئەوان بەشێوەیەكی رۆژانە بەردەوامدەبن لە كڕینەوەی ئەسپاردەكان ، لەگەڵ بەرێوەچوونی پرۆسەكەش چاودیری بازاڕدەكەن ، هەموو ئەمانە بوونە هۆكاری ئەوەی ئارستەی بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ لاوازبێت، بەڵام زۆر ناخایەنێت لەگەڵ بەرزبوونەوەی رێژەی بێكاری و دابەزینی خەرجی بەكاربەر و نزیكبوونەوەی هەڵبژاردنەكانی ئەمریكا ، كێشە لە نێوان ئەمریكا و چین دروست دەبێتەوە ، سەرۆكی ئەمریكا بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا بەشێوەیەكی زۆر خێرا بەجیهاندا دەخاتە ئەستۆی وڵاتی چین كە ئامارە راستەقینەكانی لە جیهان شاردۆتەوەوە رێژەی مەترسییەكەی وەك خۆی نەگەیاندووە، بۆ ئەو مەبەستەش داوای قەرەبووكردنەوەی لە چین دەكات.

سەرهەڵدانەوەی كێشەكانی نێوان ئەو دوو وڵاتە بووە هۆكاری ئەوەی جارێكی دیكە ئاراستەی بەرزبوونەوەی نرخی زێر كارا بێتەوە و نرخی یەك ئۆنسە زێر بگاتە 1750$.

بەشێك لە شارەزایانی بازڕە داراییەكان پێیان وایە كە داكشانی ئابووری و مەترسییەكانی ڤایرۆسی كۆرۆنا لەسەر ئابووری ، ئەگەری هەیە نرخی زێڕ بگەیەنێتە ئاستەكانی 1810$ – 1945$.

بەڵام بەشێكیش لەشارەزایان پێیان وایە كە كاتێك نرخی زێڕ دەگاتە ئاستەكانی 1780$ -1810$ ئەگەری هەیە بەشێك لە بانكەكان بەمەبەستی بەدەستهێنانی پارەی بەردەستی نەختی بەشێك لە یەدەگەكانی زێڕیان بفرۆشنەوە ، ئەمەش ببێتە هۆكاری دابەزینی نرخی زێڕ.

بەشێوەیەكی تەكنیكی لە 2/10/2019 گەشتی بەرزبوونەوەی نرخی زێر لە ئاستەكانی 1030$ دەستی پێكرد، لەدوای گەیشتنی بە 1920$ لەساڵی 2011دا ، رووبەڕووی گەورەترین جوڵەی خۆراستكردنەوەی ساڵانە بوویەوە كە جارێكی دیكە نرخ بۆ ئاستەكانی 1062$ دابەزیەوە.

ئەگەر سەرنجی ناوچەی دابەزینی نرخی زێر بدەین دەبینین كە ئاستەكانی 1750$ ئەو ناوچەیەبوو كە نرخی زێڕ پاڵپشتی دابەزینی لێوەرگرت.

بەشێوەیەكی تەكنیكی جوڵەكانی نرخی زێڕ ئەوەمان پێدەڵێت ، كە دوو وێستگەی گرنگ هەیە بازرگانان بە وردی چاودێری دەكەن.
وێستگەی پێش شكاندنی ئاستی 1920$ بۆ هەر ئۆنسێك ، ئەگەر هاتوو ئاراستەی بەرزبوونەوەی نرخ ، نرخی زێڕ بگەیەنێتە 1795$ بە بێ ئەوەی بتوانێت ئاستی ئاماژەپێكراوو بشكێنێت ، ئەوا ئەگەری هەیە دووبارە لە 1795$ دابەزین تۆمار بكاتەوە بۆ ئاستەكانی 1659$ ، بەر لەوەی جارێكی دیكە بەرزبێتەوە.

وێستگەی دووەم وێستگەی دوای شكاندنی 1920$ دەبێت، كە لەئەگەری شكاندنی ئاستی ئاماژەپێكراوو بۆ سەرەوە، ئەوا چەندین نرخی نوێ بۆ زێر دروست دەبێت كە 2090$ – 2225$ – 2445$ دەبێت.

داخستنی مانگانەی نرخی زێر ، زۆر گرنگە بۆ ئەوەی قەبارەی جوڵەی خۆراستكردنەوەكەی دەربكەوێت كە لە چ ئاستێكدا مامەڵە دەكات.

لە رووی مێژووییەوە كە ئەگەر سەرنجی نرخی زێر بدەین ئەوا سەرجەم جوڵە خۆراستكردنەوەكان دووبارە بوونەتەوە:

• كاتێك نرخی یەك ئۆنسە زێر دەگاتە 180$ ، بەرێژەی 50٪ خۆراستكردنەوەی تۆماردەكات و نرخ دادەبەزێنێتەوە بۆ 100$.

• كاتێك نرخ لە 100$ جارێكی دیكە بەرزدەبێتەوە بۆ 870$، بەرێژەی 70٪ خۆراستكردنەوە دەكات و نرخ دادەبەزێت بۆ 250$.

• كاتێك نرخ لە 250$ بۆ 1030$ بەرزدەبێتەوە ، ئەوا بە نزیكەی 65٪ خۆراستكردنەوە دەكاتەوە و نرخی دادەبەزێتەوە بۆ ئاستەكانی 680$.

• كاتێك نرخ لە 680$ بۆ 1920$ بەرزدەبێتەوە، ئەوا بۆ 1030$ دادەبەزێتەوە.

بەم شێوەیەش دەبێت چاودێری ئاستی 1920$ بكەین، لەئەگەری شكاندنی بۆ سەرەوە ئەوا ئاراستەی زێر بەرەو 2445$ دەبێت، بەڵام لەئەگەری نەشكاندنی ئەوا ئاراستەی خۆراستكردنەوە دەستپیدەكاتەوە كە بنەماكان و رووداوەكانی ئەوكاتە، دەستنیشانی دەكات كە خۆراستكردنەوەكە تا چ ئاستێك دەبێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

نیشانەكانی شەوی قەدر كامانەن؟


خەڵك-بەشی هەواڵ

شەوی قەدر، یەكێكە لە شەوەكانی مانگی ڕەمەزان‌ و بەرزترینیانە، موسڵمانان لەو باوەڕەدان چاكترە لە ھەزار مانگ ‌و لەو شەوەدا قورئان دابەزیووە بۆ پێغەمبەری خودا (درودی خوای لەسەر بێت).

شەوی قەدر لە قورئان و فەرموودەدا
لەو ئایەتانەی قورئان و فەرموودەكانی پێغەمبەر دەربارەی ئەم شەوە ھاتوون، ئەمانەی خوارەوەن:

لە قورئاندا و لە سورەتی قەدردا دەربارەی ئەم شەوە ھاتووە (ئێمە بەڕاستی قورئانمان دابەزاندۆتە خوارەوە لە شەوێكی بەفەڕ و ڕێزداردا، جا تۆ چووزانی شەوی بەفەڕ كامەیە و چ خێر و بەرەكەتێكە،‌ شەوی قەدری بەڕێز لە ھەزار مانگ ڕێزدار و خێردارترە).

ھەر لە قورئاندا ھاتووە لە سورەتی دوخان-دا (بەڕاستی ئێمە لە شەوێكی بە فەڕو پیرۆزدا (كە شەوی قەدرە) دامانبەزاندووەتە خوارەوە، بێگومان ئێمە ھەمیشە بێداركەرەرەی بەندەكانمانین، لەو شەوەدا ھەموو كارو كردەوە و بەرنامەیەكی پڕ لە حیكمەت و دانایی لە یەك جیا دەكرێتەوە، ئەمەش فەرمان و بڕیارێكە لەلایەن ئێمەوە، بێگومان ئێمەیش پێغەمبەران دەنێرین، ڕەوانە كردنی ئەم قورئانە، ڕەحمەتی پەروەردگاری تۆیە بۆ ئادەمیزاد، تا لە سەرگەردانی ڕزگاری ببێت، بەڕاستی هەر ئەویشە كە بیسەرو زانایە بە هەموو شتێك).

پێغەمبەر (محەمەد) درودی خوای لەسەربێت دەربارەی ئەم شەوە فەرموویەتی: “هەر كەسێ شەوی قەدر زیندو بكاتەوە و باوەڕی پێی ھەبێ و چاوەڕێی پاداشتی خوا بێ، خوا لە تاوانەكانی پێشووی خۆش دەبێ”.

عائیشە (ر.خ) خێزانی پێغەمبەر ( د.خ) گێڕاویەتییەوە: “وتم، ئەی پێغەمبەری خوا ئەگەر زانیم چ شەوێك شەوی قەدرە، چی بڵێم لەو شەوەدا ؟ فەرمووی: بڵێ ” خوایە تۆ لێ بوردەیت و لیبوردنت خۆش ئەوێ، لێم ببورە”.

كاتی شەوی قەدر
ئامۆژگاری موسڵمانان كراوە بەوەی ئەم شەوە ڕابگرن بە یاد و پەرستنی خوا و نەخەون تا بەیانی لەبەر ئەو چاكە و گەورەیەی لەم شەوەدا ھەیە زیاترە لە ھەزار مانگ، بۆ زانینی ئەم شەوە لە فەرموودەی پێغەمبەر ئیسلامدا ھاتووە كەوا فەرموویەتی بۆ شەوی قەدر بگەڕێن لە دە شەوی كۆتایی ڕەمەزاندا.

نیشانەكانی شەوی قەدر
ئەم شەوە چەند نیشانەیەكی ھەیە كە پێغەمبەر (درودی خوای لەسەر بێت) ئاماژەی پێداون، لەوانە “بەرەبەیانی شەوی قەدر خۆر ھەڵدێت و تیشكی نییە” و كەشوهەوا فێنك و ئارامە، ھەروەكو تەشتێك تا ئەو كاتەی بەرز دەبێتەوە، ھەروەھا “شەوی قەدر شەوێكی بێ دەنگ و ڕوونە، نە گەرمە و نەسارد، خۆری بەیانیەكەی لاواز و سوور دەبێ”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان