ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

بەڕێوەبەری گشتی فەرمانگەكانی داد: هیچ كەسێك نان بڕاو ناكرێت

خەڵك – ئارام سەردار

لەماوەی ڕابردوو چەند جارێك سكاڵانووسەكان لەشارەكانی هەرێم دژی بەئەلكترۆنی كردنی كارەكانیان لەلایەن كۆمپانیایەكەوە گردبوونەوەیان ئەنجامدا و ڕایانگەیاند، ئەوان نان بڕاو دەكرێن و لەهەمان كاتیشدا ژمارەیەك پارێزەر ڕەتیانكردەوە كاری سكاڵانووسین بڕی 25 هەزار دینار تێچووی بێت و یاداشتیان ئاڕاستەی داواكاری گشتی و سەندیكای پارێزەران كرد، لەو بارەیەوە ئازاد ڕۆستەم بەڕێوەبەری گشتی فەرمانگەكانی داد لەوەزارەتی داد ڕایدەگەیەنێت،”هیچ كەسێك نان بڕاو ناكرێت”.

خەڵك: پڕۆسەی بەئەلكترۆنی كردنی فەرمانگەكانی دادنووسی بەكوێ گەیشتووە؟

ئازاد ڕۆستەم: پڕۆسەی بەئەلكترۆنی كردنی فەرمانگەكانی حكومەتی هەرێمی كوردستان، دیارە پڕۆسەیەكە لەكابینەی هەشتەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان بڕیاری لەسەر دراوە، لەبەرنامەی كاری پەسەندكراوی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستانیش خراوەتەڕوو و پەسەندكراوە، دیارە ئەمە لەمانگی دووی ساڵی ٢٠١٩ ئەو پڕۆژەیە لەلایەن سەرۆكایەتی ئەنجومەنی وەزیران و فەرمانگەی تەكنەلۆژیای زانیاری سەر بەئەنجومەنی وەزیران ڕاگەیەنرا و ئێمەش وەك وەزارەتی داد و فەرمانگەكانی داد لایەنی جێبەجێكارین و پەیوەندیدارین، كە فەرمانگەكانی دادنووسی لەسەرتاسەری كوردستان بكرێت بەسیستمی ئەلكترۆنی.

خەڵك: كاركردنی سیستمەكە چۆنە، تەنها كاری سكاڵانووس دەكرێت بەئەلكترۆنی؟

ئازاد ڕۆستەم: بێگومان ئەو سیستمە سیستمێكی گشتگیر و فراوانە تەنها ئەوەی باس دەكرێت و دەنگۆی كاری سكاڵانووسین دەگۆڕێت، نەخێر وانییە بیناكە بەتەواوەتی دەگۆڕێت لەگەڵ شێوازی كاركردن و ئەو وەرەقە كۆنەی هەبوو، كە ئێستا وەرەقەی سكویریتی بەكاردێت بۆ ئەوەی ڕێگری بكرێت لەكاری ساختەكاری، هەروەها شێوازی بەئەرشیفكردنەكەی دەگۆڕێت، كە ئێمە كێشەی گەورەمان لەگەڵ ئەرشیفكردن هەبوو، بەڵام ئێستا شێوازەكە دەبێتە ئەلكتڕۆنی، لەسێرڤەری گەورە خەزن دەكرێت، لەهەمان كاتدا شێوازی ئەو مۆرە دەگۆڕێت كە بەدەیان جار گوێمان لێبووە لە فڵان شوێن تەزویر كراوە، ئەو مۆرە تەزویر ناكرێت، شێوازی ئەو پەنجە مۆرە تەقلیدیە دەگۆڕێت كە بەڕەنگی شین دەكرا لەسەر كاغەز دەدرا، دەبێتە پەنجە مۆری مائی (ئاوی) كە پێوەی دیار نابێت، لەگەڵ بوونی كۆمەڵێك خزمەتگوزاری تر كە پێشتر لەبەردەم پەنجەرەكان دەبووایە هاووڵاتیان نۆرە بگرن لەگەرمای هاوین و سەرمای زستان، ئێستا سیستمی هۆڵ دروست دەكرێت و خزمەتگوزاریەكانی فێنككەرەوە و گەرمكەرەوەی بۆ دابین دەكرێت و چاوەڕێی نۆرەی ئەلكترۆنی خۆی دەكات بەگوێرەی ژمارەی خۆی چاوەڕێی مامەڵەكەی دەكات.

خەڵك: مامەڵەی هاووڵاتیان چۆن وەردەگیرێت؟

ئازاد ڕۆستەم: شێوازە كۆنەكە نامێنێت هەر لە وێنەگرتنیش بەم شێووە كۆنە نامێنێت، بەڵكو وێنەكە ڕاستەوخۆ سكان دەكرێت لەسەر فۆڕمەكە، چونكە ئەوەی پێشتر زۆر كات وێنەكە ون دەبوو، بەڵگەنامە پێوستەكانیش وەك ناسنامە و كارتی زانیاری و ڕەگەزنامە دەخرێتە پشتەوەی فۆڕمەكە و سكان دەكرێت وەك بەشێك لەوەرەقەكە.

خەڵك: زۆرترین نیگەرانی لەسەر نرخەكەیە، ڕاستە تێچووەكەی دەبێتە ٢٥ هەزار دینار؟

ئازاد ڕۆستەم: نرخەكە ڕاستە ٢٥ هەزار دەستنیشان كراوە، پێشووتر هەر هاووڵاتییەك بهاتبوایە بۆ فەرمانگەی دادنووسی نزیكەی ١٤ بۆ ١٥ هەزار دینار تێچووی مامەڵەكەی بوو، لەوێنەگرتن و كۆپی كردن و ئیجرائاتەكانی تر، ئێستا بویتە ٢٥ هەزار دینار، لەم ڕێژەیەش ٢٥٠٠ دینار بۆ حكومەت دەبێـتە داهات لەبڕی ئەو مووچەیەی دەیدات بەفەرمانبەران، ٢٥٠٠ دیناریش دەبێـتە دەرماڵەی هاندان بۆ فەرمانبەرانی فەرمانگەكانی دادنووس بۆ ئەوەی هان بدرێن زیاتر كاربكەن، كەواتە جیاوازیەكەی ٥ هەزار دینار دەبێت، كاتێكش تۆ خزمەتگوزاری نوێ پێشكەش دەكەی كە زامنی مامەڵەی هاووڵاتیان دەكەی، حەتمەن بڕێك پارەیەكی كەمی دێتەسەر.

خەڵك: ماوەی جێبەجێ كردنی پڕۆژەكە چەندە؟

ئازاد ڕۆستەم: پڕۆژەكە ماوەی جێبەجێ كردنی ساڵێك و شەش مانگە، دەبێت لەم ماوەیە هەموو فەرمانگەكانی دادنووسی بەئەلكترۆنی بكرێن، لەزاخۆ تاوەكو خانەقین ٦٥ فەرمانگەی دادنووسیمان هەیە، بڕیارەكە وەها دراوە.

خەڵك: چارەنووسی سكاڵانووسەكان چی دەبێت؟

ئازاد ڕۆستەم: زۆر كات گوێمان لێ دەبێت گوایە ئەو سكاڵانووس و وێنەگرەكان دەردەكرێن و كاریان نامێنێت لەم شوێنە، ئێمە هەموو لایەك دڵنیا دەكەینەوە، ئەوە شتە ڕەتدەكەینەوە، سەرجەم ئەوكەسانەی كەوا پێشتر كاری سكاڵانووسیان كردووە كەسیان دەرناكرێن، ئەوانەی تەمەنەكەی شیاو بێت و خوێندەواریەكەی بایی ئەوە هەبێت خولی ڕاهێنانی كۆمپیوتەر ببینن لەهەفتەیەك بۆ 10 ڕۆژ ڕاهێنانیان پێ دەكەن و لەشوێنی خۆیان دەمێننەوە، ئەوكەسانەشی كە تەمەنەكی گونجاو نەبوو، یان خۆی نەیەوێت لەگەڵ ئەو سیستمە بڕوات، دەتوانێت كوڕێكی خۆی دەرچووی زانكۆ یان پەیمانگا بێت یان كەسێك لەخێزانەكەی بێت بیهێنێت لەشوێنی ئەو دادەنرێت، واتە كەس نان بڕاو ناكرێت و كەسیش دەرناكرێت و جێگاكانیان وەك خۆی دەبێت.

چاوپێکەوتن

بەڕێوەبەری بانكی خوێن لەسلێمانی: ڕۆژانە نزیكەی 300 كەس خوێن دەبەخشن

خەڵك – بەشی هەواڵ

بەڕێوەبەری بانكی خوێنی سلێمانی لە چاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ (خەڵك) باسی بەرەوپێشچوون و گرفتەكان و گرنگی بانكی خوێنی كرد و ئاماژەی بە دڵسۆزی و خەمخۆری هاوڵاتیان و دەزگا ئەمنییەكان كرد، كە بەردەوام خوێنیان پێدەبەخشن، لەلایەكی دیكەوە باسی لەوەكرد، ڕۆژانە 200 بۆ نزیكی 280 كەس بۆ خوێنبەخشین سەردانیان دەكەن.

 

خەڵك: سیستمی وەرگرتنی خوێن لەبانكی خوێنی سلێمانی چۆنە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: شێوازی وەرگرتنی خوێن بەشێوەیەكی زانستی و جیهانییە، بەجۆرێك لەساڵی 2009دا ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی WHO وۆركشۆپێكی یەك مانگی بۆ سازكردین، كە تێیدا ئاشنای سیستمێكی پێشكەوتوی كردین، لەو كاتەوە كە گەڕاینەوە، ئەو سیستەمە جیهانییە پەیڕەودەكەین.

 

خەڵك: لەماوەی ڕابردوودا تا چ ڕادەیەك توشی گرفتی كەمی خوێن یان هەر گرفتێكی دیكە بوونەتەوە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: بەگشتی نەمانهێشتووە كەموكوڕی هەبێت، تەنانەت لەكاتی شەڕی داعشدا توشی گرفت نەبووین، لەكاتێكدا ئاوارەیەكی زۆر لەم شارەبوو و ڕۆژانە بریندارانی شەڕی داعش دەهاتن كە خوێنێكی زۆریان پێویستبوو، بەجۆرێك بریندار هەبووە 59 بتڵ خوێنمان پێبەخشیوە و بەهاوكاری پزیشكە دڵسۆزەكان و خوای گەورە لە مردن ڕزگارمانكرد.
بەهۆی ئەوەی ئەزمونێكی زیاتر لە 37 ساڵیم لەم كارەدا هەیە، توانیومە خوێنی پێویست بۆ شارێكی دوو ملیۆن و نیو دانیشتووانی بەبێ گرفت دابینبكەم.

 

خەڵك: هەندێك جار لەڕێگەی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانەوە خەڵك داوای هاوكاری دەكات، بۆئەوەی خەڵك بەهانایەوە بچێت و خوێنی پێ بدەن، ئەمە گرفت نییە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: نەخێر ئەمە بەتەنها گرفتی ئێمە نییە، بەڵكو لەهەموو وڵاتانی جیهان بەو جۆرەیە، ئەو كەسانەی گروپی خوێنیان ناقسە بەگشتی كەمن، بۆیە خوێنبەخشی ناقسیش كەمە، لەبەرامبەردا داواكاری بۆ خوێنی ناقس زۆرە، بۆیە دەبینن زیاتر ئەمانە داوای هاوكاری دەكەن، بەڵام تاكو ئێستا بەنمونە هیچ كەسێك نەبووە پێویستی بەخوێنی O+ بوبێت و داوای هاوكاری كردبێت، لەلایەكی دیكەوە ڕۆژنییە نزیكی 200 بتڵ خوێنی O+ بەسەر 32 نەخۆشخانەی سلێمانیدا دابەشنەكەین.
بتڵێك خوێن كە وەردەگیرێت تەنها بۆ ماوەی یەك مانگ بەكاردێت، بۆیە ناتوانین خوێنێكی زۆر وەربگرین و هەڵیبگرین، هەرچەندە بەهۆی فشاری زۆر لەسەر بانكی خوێن، هەر بتڵێك خوێن كە وەریدەگرین، لەماوەی هەفتەیەك بۆ دوو هەفتەدا دەدرێتەوە بۆ نەخۆش.

 

خەڵك: خۆتان وەك بانكی خوێن پەیوەندیتان لەگەڵ ئەو كەسانەدا هەیە كە گروپی خوێنەكەیان دەگمەنە یان ناقسە، بۆئەوەی لەكاتی پێویستدا پەیوەندییان پێوەبكەن؟

كەلسوم ڕەسوڵ: ناو و ناونیشانی ئەو كەسانەمان لایە، بەڵام ناوی ئەم كەسانە نادەین بەكەسوكاری نەخۆش، و خۆشمان پەیوەندییان پێوەناكەین، چونكە كارەكە خێرخوازییە و ئەگەر پەیوەندیمان پێوەكردن، وەك ناچاری لێدێت و ڕەنگە كەسەكە نەیەت، بەڵام داوا لەكەسوكاری نەخۆش دەكەین، بانگەوازی بۆبكەن، خەڵكیش زۆر بەرپرسیارە و دڵسۆز و بەخشندەن و بەدەم بانگەوازەكانەوە دێن.

خەڵك: تا چ ڕادەیەك لەكاتی بانگەوازەكاندا خەڵك هاوكارتان بووە و بۆ خوێنبەخشین دێن؟ تاكو ئێستا بەهۆی ئەوەی خوێنبەخش نەبوبێت هیچ نەخۆشێك توشی گرفت بووە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: سوپاس بۆ خوا و سوپاس بۆ خەڵك كە نەیانهێشتووە تاكو ئێستا هیچ كەسێك توشی حاڵەتی مردن ببێت.

 

خەڵك: هەندێك كەس ناڕازین لەوەی كە بۆ نەشتەرگەری یان هەندێك حاڵەت داوای خوێن دەكەن، پێیان نادەن و ئێوە داوادەكەن، لەبەرامبەردا خوێنی دیكەتان پێبدەن، ئێوە چیتان لەسەر ئەم ناڕەزایەتییە هەیە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: بۆ نەخۆشخانەی فریاكەوتن و نەخۆشخانەی هیوا و تالاسیما و سوتاو و ئەو نەخۆشییانەی حاڵەتی بەپەلەیان هەیە خوێنیان پێدەدەین و داوای بتڵە خوێنی دیكە ناكەین، بەڵام كەسێك لەسەر خواستی خۆی كاتی بۆ نەشتەرگەرییەك داناوە داوای خوێنی دیكەی لێ دەكەین، بۆئەوەی بانكی خوێن بێ خوێن نەبێت، ئەمەش بۆ خزمەتی نەخۆشانی دیكەیە.

 

خەڵك: ئەگەر كەسێك كەسوكاری لەم شارەدا نەبێت یان كەسوكاری نەبێت، چۆن مامەڵەی لەگەڵ دەكەن؟

كەلسوم ڕەسوڵ: بەرپرسیارێتی ئەو كەسانە هەڵدەگرین و بێ بەرامبەر خوێنیان پێدەدەین.

 

خەڵك: چی داوایەكتان لە خەڵك، كە بەردەوام هاوكارتانبن هەیە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: نەخۆشخانەی هیوا یەكێكە لەو نەخۆشخانەی كە پێویستی زۆریان بەخوێن هەیە یان نەخۆشانی تالاسیما بەهەمانشێوە پێویستی زۆریان بەخوێن هەیە، كاتێكیش خوێنیان پێدەدرێت ژیانیان بۆ دەگەڕێتەوە، بۆیە داواكارین لە خەڵك هاوكاریانبن و هەموو دەزگا ئەمنییەكان هاوكارێكی زۆر باشن.

 

خەڵك: ڕۆژانە چەند كەس بۆ خوێنبەخشین سەردانتان دەكەن؟

كەلسوم ڕەسوڵ: بەلایەنی كەمەوە ڕۆژانە زیاتر لە 200 بتڵ خوێن بۆ نەخۆشخانەكان ڕەوانە دەكەن و ڕۆژ هەیە 200 یان 280 كەس دێت خوێن دەبەخشێت.

 

خەڵك: ئاستی ئەو پشكنینانە چۆنە كە بۆ خوێنبەخشەكانی دەكەن؟ دڵنیایی تەواو لە خاوێنی ئەو خوێنە دەدەن، كە وەریدەگرن و دەیدەنەوە بەنەخۆشی دیكە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: بێگومان دڵنیایی تەواو دەدەین، چونكە بێبەرامبەر نزیكی 30 پشكنین بۆ ئەو خوێنە دەكەین، كە وەریدەگرین، و ناو و ناونیشانی ئەو كەسە وەردەگرین، ئەگەر بزانین نەخۆشییەكی دەگمەن یا ترسناكی هەیە، ئەوا پەیوەندی پێوەدەكەینەوە و لەبوونی ئەو نەخۆشییە ئاگاداری دەكەینەوە.
داوا لەهاوڵاتییان دەكەین، كە دێن خوێن دەبەخشن پێناسێك بهێنن، بۆئەوەی ئەگەر هەر نەخۆشییەك یان ڤایرۆسێكی كوشندە و خراپ لەخوێنەكەیدا هەبوو، زوو ئاگاداریبكەینەوە، ئەگەریش هیچ گرفتێكی نەبوو بێگومان پەیوەندی پێوەندی پێوەناكەینەوە.

 

خەڵك: كارمەندەكانتان بەهۆی وەرگرتنی خوێنەوە، توشی هیچ نەخۆشییەكی گواستراوەبوون؟

كەلسوم ڕەسوڵ: نەخێر، چونكە كارمەندەكانمان هەموویان ڕەچاوی خۆپارێزی تەندروستی دەكەن و كەرەسەتەی باش بەكاردەهێنن.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

” نابێت هەمواری یاسای وەبەرهێنان بە بێ‌ ڕۆڵ و بۆچوونی كەرتی تایبەت و وەبەرهێنەران و ئابووریناسان و بەڵێندەران تێ‌ پەڕێت”

 

خەڵك – چۆمان ئازاد

هاوكات لەگەڵ دەرچوواندنی یاسای وەبەرهێنان، لە هەرێمی كوردستان بە هۆی ئەم یاسایە تا ئێستا دەرفەت دراوەتە وەبەرهێنەران تا سەرمایەكانیان بەگەڕ بخەن و لە پڕۆژە و سێكتەری جیاوازدا سەرمایەگوزاری بكەن، بەرەنجامی ئەم یاسایە زۆرێك پڕۆژەی وەبەرهێنانی جیاواز بووە كە تا ڕادەیەكی باش بە سیمای ئاوەدانی هەرێمی كوردستانەوە دیارە، لە ئێستادا هەمواركردنی ئەم یاسایە هاتۆتە پێش و داوای پێداچوونەوە و گۆِرانكاری لە بەند و بڕگەكانی دەكرێت.

تۆڕی میدیایی خەڵك لەمبارەیەوە و سەبارەت بە خواستی وەبەرهێنەران و پێشنیار و داواكارییان، ڕاوبۆچوونی “یاسین مەحمود ڕەشید” وتەبێژی یەكێتی وەبەرهێنەرانی كوردستان و سەرۆكی لقی سلێمانی ئەو یەكێتییەی وەرگرتووە و ئەمەی خوارەوە دەقی پێشنیار و بۆچوونەكانی ناوبراون سەبارەت بە هەمواركردنەوەی یاسای وەبەرهێنان.

یاسای وەبەرهێنان، ئەگەر بە شێوازێكی زانستی و ئەكادیمیانە هەموار بكرێتەوە ئەتوانین بڵێین، هەرێمی كوردستان بناغەیەكی بەهێزی ئابوری پێ‌ بینات ئەنێت و ئەبێتە ژێرخانێكی بەهێز بۆی.

خەڵك – لە ماوەی 13 ساڵی ڕابردوودا چین ئەو دەسكەوتانەی لە رێی یاسای وەبەرهێنانەوە بۆ هەرێم فەراهەم بوون؟

یاسین مەحمود ڕەشید: هەرێمی كوردستان لە مانگی 6ی ساڵی 2006 وە، بووە بە خاوەنی یاسای ژمارە 4 و لە ماوەی ئەو 13 ساڵەشدا توانیویەتی بە پێی ئەو یاسایە بە رێژەی %11 ناوچەكە بەرەو ناوچەیەكی وەبەرهێن ببیات و بە رێژەی %89 هەرێم سوودی لە بەرهەم و دەستی دەرەكی بینیوە و وەك هەرێمێكی بەكارهێنەر بووە بۆ كەرەستەو كاڵاو پێویستی وڵاتانی دراوسێ‌ و جیهان.
هەندێك خاڵی بابەتی و جەوهەری هەیە كە زۆر گرنگە دەبێت لە هەمواركردنەوەی یاسای وەبەرهێناندا جێی بكرێتەوە و ڕەچاو بكرێت چونكە ئێستا وەك ساڵی 2006 نییە، ئەوكات زۆر بە كەمی سەرمایەداران وەبەرهێنانیان دەكرد، بەڵام ئێستا دۆخەكە شتێكی كەیە.
بۆ ئێستاش كە هەوڵ هەیە ئەو یاسایە هەموار بكرێتەوە، هەزاران وەبەرهێنەر و كۆمپانیا هەن كە وەبەرهێنان دەكەن لە هەرێمی كوردستان بە سەرمایەی زیاتر لە 51 ملیار دۆلار لە كۆی هەموو ئەو پرۆژانەش كە هەمانە لە %80 زیاتری وەبەرهێنانی خۆماڵییە بۆیە وەبەرهێنەران لە هەمواركردنەوەی یاسای وەبەرهێناندا دەبێت دەوری باڵا ببینن.

خەڵك – وەك وەبەرهێنەران دەتانەوێت هەمواری یاساكە چۆن بێت؟

یاسین مەحمود ڕەشید: ئەوەی بەلامانەوە گرنگە لە هەمواركردنەوە یاساكەدا، ئەوەیە ئەم یاسایە بەو پێیەی دەبێتە بناغەیەكی پتەو بۆ ژێرخانی ئابووری هەرێم و دەشبێتە چەمكێكی گرنگی كارنامەی كابینەی 9ی حكومەتی هەرێمی كوردستان دەبێت حكومەت خۆی زۆر بە وردی و جددی چاودێری ئەم هەمواركردنەوەیە بكات و وەك یەكێك لە یاسا پڕ بایەخەكان تەماشای بكات، چونكە ئەو كارنامەیەی كە بەرێز “مەسرور بارزانی” لە میانی بەرنامەی كاری حكومەتەكەی خوێندییەوە بە بێ‌ هەموار كردنەوەی یاسا ناتوانێت لایەنی ئابوری ئەو كارنامەیەی جێبەجێ‌ بكات، بە تایبەت ئەو خاڵانەی پەیوەندی بە لایەنی ئابوری و چاكسازی ئابوری و ڕێكخستنەوەی كەرتەكان هەیە.

خەڵك – پێشنیار و داواكاری ئێوە بۆ هەمواركردنەوەكە چی یە؟

یاسین مەحمود ڕەشید: ئێمە داوای ئەوە دەكەین حكومەت خۆی بە وردی چاودێری ئەو هەموار كردنەوەیە بكات و كەسانی شارەزاو پسپۆری بۆ ئامادە بكات، ناشكرێ‌ یاساكە لە چوارچێوەی كەسێك یان فراكسیۆنێك یان پەڕلەمان بە تایبەتی بهێڵینەوە ئەم یاسایە وەك ئاماژەم پێدا دەبێتە بناغەیەكی باشی ژێر خانی ئابووری هەرێم، دەبێت بە هەوڵ و بیروبۆچوونی هەموان دەوڵەمەندی بكەین.
ئەم هەمواركردنەوەیەی یاسای وەبەرهێنان نا بێت بە بێ‌ ڕۆڵ و بۆچوونی كەرتی تایبەت و وەبەرهێنەران و ئابووریناسان و بەڵێندەران تێ‌ پەڕێت، گرنگە ڕۆڵی هەمووانی تیا بەرجەستە بێت و بۆچوونی گشتگیری لەسەر وەربگیرێت، چونكە دواجار فاكتەری سەرەكی بۆ بەرجەستە كردنی ئەم یاساییە لە واقیعدا وەبەرهێنەران خۆیانن، خۆشحاڵانە ئەمڕۆ هەندێك وەبەرهێنمان هەیە بە ئەندازەیەك شارەزان كە خاوەن بیرو بۆچوونی بەسوود و ئەرێنین و دەتوانرێ‌ پرس و ڕای زۆر باشیان پێ‌ بكرێت، كەرتی تایبەت بە گشتی و ژوورە بازرگانییەكان ئەوانیش دەتوانن رۆڵێكی باش ببینن لە هەمواركردنەوەی یاسای وەبەرهێناندا.

خەڵك – ئێوە پیتان باشە پارسەنگی هەموارەكە بە چ لایەكدا بێت، وەبەرهێنەر یان حكومەت؟

یاسین مەحمود ڕەشید: یاسای نوێی وەبەرهێنان بۆ هەرێمی كوردستان دەبێت زۆر بابەتیی و گونجاو بێ چونكە، وڵاتانی دراوسێ‌ بە تایبەتی ئێستا سەرجەمیان یاسای وەبەرهێنانیان هەموار كردۆتەوە، ئێستا كێ بڕكێ‌ هەیە لە نێوانی وڵاتانی دراوسێماندا كە یاساكەیان هەمواركۆردۆتەوە، هەمووان دەیانەوێـت بە یاساكانیان وڵاتیان پێش بخەن و ئابوورییەكەی بەهێز بكەن، بۆیەگ گرنگە لە هەمواری ئەم یاسایەدا چەند خاڵێك هەن زامن بكرێن لەوانە:
بەرژەوەندی گشتی، بەژەوەندی حكومەت، پاشان وەبەرهێنەران، دەبێت یاساكە بۆ هەمووان بێت.

خەڵك – ئێستا زۆرێك لە وڵاتانی ناوچەكە لە هەواری نوێی یاسای وەبەرهێنانیاندا ئەولەویەتیان بە وەبەرهێن داوە تا كارئاسانی زۆریان بۆ بكەن و سەرمایەكانیان لە وڵاتانیان بە گەڕ بخەن، ئەكرێت یاسای هەمواركراوی هەرێمیش بۆ ئەم لایەنە بەو جۆرە بێت؟

یاسین مەحمود ڕەشید: وڵاتێكی وەك كۆماری ئیسلامی ئێران، لە مێژوویدا هیچ وەبەرهێننَكی بیانی نەیتوانیوە، وەبەرهێنانی تێدا بكات، بەڵام ئێستا بەهۆی هەمواری یاسای وەبەرهێنانیان دەیان وەبەرهێنەری پەلكێشی وڵاتەكەی كردووەو سەرمایەیان بەگەڕخستووە لە چەندین پڕۆژەی جیاوازدا و دەشتوانن سوودی پڕۆژەكانیان ببەنەوە بۆ وڵاتی خۆیان.

بۆ یەكەمجارە لە توركیادا وەبەرهێنەر دەتوانێت بە سەرمایەی 250 هەزار دۆلار ڕەگەزنامەی ئەو وڵاتە بە دەست بهێنێت، ئەمە یەكێك لەو خاڵانەیە كە حكومەتی توركی لە هەمواری نوێی یاسای وەبەرهێنانی وڵاتەكەی جێی كردۆتەوە و ڕەگەزنامەی توركی بەرامبەر كراوە بە وەبەرهێنان بە بڕی 250 هەزار دۆلار! لە سعودیەش بە هەمان شێوە زۆر شتی باش لە یاسای ئەو وڵاتە بۆ وەبەرهێنەر جێكراوەتەوە تا بتوانێـت سوود لە سەرمایەی دەرەكی ببینێت بۆ پڕۆژەكانی وڵاتەكەی هەر لە ئیقامە و ڕەگەزنامە و مافی پاراستن و بردنە دەرەوەی سوود.

بە هەمان شێوە وڵاتانی ئوردون، كوەیت، وڵاتانی كەنداو، گۆڕانكارییان لە یاسای وەبەرهێنانیاندا كردووە، ئێمەش لە ناوچەكەدا دراوسێی ئەم وڵاتانەین دەبێت یاساكانمان لانی كەم هاوتای ئەوان بكەین و هاوشانی ئەوان یاساكانی ئێمەش بە گوِر و بەهێز بن زۆر گرنگە لە هەمواری ئەم یاسایەدا ئامانجمان پێكابێت و پڕ بە ویستی هەرێمی كوردستان بێت و وەبەرهێن بتوانێـت لە سەنتەری شار و قەزا و گوند و ناحییەكان وەبەرهێنان بكات، دەبێت ئەمجارە وەبەرهێنان بچێتە گوندەكان و لەوێوە دەست پێ بكات بەهۆی یاسای وەبەرهێنانەوە ئەوەی سوود مەند دەبوو پارێزگاكان و چەند قەزایەك بوون كە بە داخەوە زۆر جێگە دەستی وەبەرهێنانیان پێ‌ نەگەیشت و ئەو یاسایە بە باڵای پارێزگاكاندا دورابوو.

خاڵێكی تر كە گرنگە لە هەموارەكەدا جێی بكرێتەوە ئەوەیە وەبەرهێن بناسرێت بەجۆرێك كە لەمەودوا هەڵسەنگاندن بۆ وەبەرهێنەر بكرێت هەموو كەس پڕۆژەی نەدرێتێ‌ یاسای ئێستا تەنیا هەڵسەنگاندنی بۆ پڕۆژە تیا ڕەچاو كراوە، بۆ هەمواركردنەوەكەی بە شیاوی ئەزانم وەبەرهێنیش هەڵسەنگاندنی بۆ بكرێت، گرنگە لەم هەموارەدا ئەرك و ماف و پێویستییەكان و تایبەتمەندی و لێپرسینەوە لە وەبەرهێنەر دیاری بكرێت، بەرەنجامی گوێنەدان بەم خاڵانە وەبەرهێنی خراپ و جێهێشتنی پڕۆژە و ماڵوێرانی پێشووی لێَدەكەوێتـەوە كە چەندین نمونەمان هەیە.

خەڵك – لە هەمواری ئەم یاسایەدا چ نەخشە ڕێگەیەك پێشنیار دەكەن؟

یاسین مەحمود ڕەشید: گرنگە لەم یاسا نوێیەدا نەخشە ڕێگەیەكی دوور مەودا لانی كەم بۆ 20 ساڵ لە بواری وەبەرهێنان لە هەرێمی كوردستاندا دیاری بكرێت، گرنگە بوارەكانی وەبەرهێنان بۆ هەر شارو شارۆچكەیەك دیاریبكرێت و پێویستی وەبەرهێنانی هەر ناوچەیەك لەبەرچاو بگیرێت بۆ پڕۆژەكان نەك هەركەس بە ئارزوی خۆی لە هەركوێ‌ ویستی وەبەرهێنان بكات، چونكە زۆرمان دیوە بە كۆمەڵ پڕۆژە ڕەزامەندی لەسەر دراوە بۆ یەك بابەت، بەڵام دواتر زیاتر لە نیوەی ئەو پڕۆژانە شكستیان هێناوە، گرنگە هەمەجۆری و ئەولەویەت بۆ پڕۆژەی هەر ناوچەیەك هەبێت و نەخشە ڕێگە هەبێت بۆ پێدانی پڕۆژەكانی وەبەرهێنان.

نەخشە ڕێگەی وەبەرهێنان لە دنیادا بەو جۆرەیە كە دەبێت سێكتەرەكانی تیا دیاری بكرێت و بە پێی هەر سێكتەرێك ئەولەوییەت هەبێت و ڕەچاوی ئەوە بكرێت كە چ پڕۆژەیەك بۆ چ جێگەیەك شیاوە و پێویستە، دەبێت ئەوە ڕوون بكرێتەوە ئایا سلێمانی بكەین بە پایتەختی پیشەسازی، دهۆك بۆ بازرگانی هەولێر بۆ گەشتیاری ئەمانە دەبێت ڕوون و بەرچاو بن و لە نەخشە ڕێگەكەدا ڕەنگدانەوەیان هەبێت و یەكلایی بكرێنەوە و بەندیان بۆ دابنرێت .

خەڵك – ئەنجومەنێك بە ناوی “ئەنجومەنی باڵای وەبەرهێنان” ئێستا بوونی هەیە، سەبارەت بە گۆِرانكاری لەم ئەنجومە چی دەڵێن، تا چەند گرنگە وەبەرهێنەر و شارەزایانی ئابووی لەم ئەنجومەندا بن؟

یاسین مەحمود ڕەشید: گرنگە لەم هەموار كردنەوەیەدا ئەنجومەنی باڵای وەبەرهێنان گۆڕانكاری گەورەی بەسەردا بێت و ڕێگە خۆش بكرێت كە كەسانی دیكەی بە ئەزموون و شارەزا بێنە پێش و ئەندامانی ئەو ئەنجومەنە تەنها وەزیرەكانی حكومەت نەبن، بەڵكو كەسانی هەمەجۆر و بە ئەزموون بن دەبێت وەك پێشتر نەبێت كە بە زۆری زۆرداری چەند وەبەرهێنەرێكمان لەو ئەنجومەنەدا جێكردۆتەوە، دەكرێت مامۆستایانی زانكۆ، شارەزایانی ئابووری، نوێنەری ژوورە بازرگانییەكان و یەكێتییەكانی بەڵێندەران وەبەرهێن و سەرمایەداران لەم ئەنجومەنەدا بن، ئەم ئەنجومەنە ئەگەر هەمە چەشنییەكی لە شارەزایی و پسپۆری تێدا بێـت ئەتوانن كاری زۆر باش بكەن.

خەڵك – ئەی سەبارەت بە مانەوەی بەرێوەبەرایەتییە گشتییەكانی وەبەرهێنان و دەسەڵاتیان لە پارێزگاكاندا بۆچوونتان چی یە؟

یاسین مەحمود ڕەشید: زۆر زۆر گرنگە لەم هەمواری یاسایەدا دەسەڵات بە پارێزگارەكان بدرێت و بەرێوەبەرایەتییە گشتییەكانی وەبەرهێنان لە پارێزگاكاندا نەمێنن و بۆ دەزگا و دەستە بگۆڕدرێن و دەستەی وەبەرهێنانیش ببێتە وەزارەتێكی سەربەخۆی كارا و خاوەن بڕیار بۆ بواری وەبەرهێنان.

خەڵك – پێشتر مۆڵەتەكانی وەبەرهێنان بۆ پڕۆژە گەورەكان بوون و پڕۆژەی بچووك مۆڵەتی نەدەدرایە، دەتانەوێت لەم هەموارەدا جێی پڕۆژە مامناوەند و بچوكەكانیش بكەنەوە؟

یاسین مەحمود ڕەشید: زۆر گرنگە پڕۆژە مام ناوەند و بچوكەكان بایەخیان پێ‌ بدرێت، بەداخەوە كە لە یاسای وەبەرهێناندا مۆڵەت بە پڕۆژەی مامناوەند و بچوك نادرێت، دەبێت لە هەمواركردنەوەیدا ئەوە ڕەچاو بكرێت و گرنگی بەم دوو تایپەی پڕۆژە بدرێت، نەدانی مۆڵەت بەم جۆرە پرۆژانە بە پێچەوانەی بەندی ناو یاساكانی وەبەرهێنانن لە جیهاندا، لە ئیسپانیا و یۆنان تەنها بە سەرمایەی 250 هەزار یۆرۆ ئەتوانی سەرمایەگوزاری بكەیت و پڕۆژەت هەبێت، هەر بەو بڕە پارەیە حكومەتی ئەو وڵاتانە مافی مانەوە بۆ خاوەن پڕۆژە و خانەوادەكەشی دابین دەكات، ئەم وڵاتانە و زۆرێكی دیكەش بەم جۆرە مامەڵە دەكەن، ئێمە لە هەرێمی كوردستان بۆ وا مامەڵە ناكەین؟ بۆ ڕێ نادەین بەسەرمایەی لەو جۆرە وەبەرهێنان بكرێت!
ئێمە لە ماوەی ڕابردوودا دەمان توانی دەیان كارخانەی جیاجیا بە سەرمایەیەكی ڕەمزی بهێنینە هەرێمی كوردستان و بەرهەمیان هەبێ‌ و دەستی كار بە گەڕ بخەن، بەڵام بەهۆی ڕێنەدانی یاساكە ئەم دەرفەتە لەكیس چوو، خوازیارین بۆ هەموارەكەی بیر لەم لایەنانە بكرێتەوە، ئێستا لە كۆماری ئیسلامی ئێراندا كارگە هەیە سەرمایەكەی 100 هەزار دۆلارە بەڵام ساڵانە بە بڕی 100 ملیۆن دۆلار شمەك بە ئێمە دەفرۆشێتەوە، ئەمە ئەگەر لە یاسای ئێمەدا بە وەبەرهێنان ئەژماری بكەین زۆر سوود مەند دەبین بە ڕاكێشانی ئەم كارگانە بۆ هەرێمەكەمان، بۆیە چاوەڕێ دەكەم وە بە ئومێدەوە لە هەموارەكە دەڕوانم ئەوەی كە گرنگە و لە یاسای پێشتردا نەبووە جێی بكرێتەوە و ئەولەویەت بە بەند و خاڵی گرنگ بدرێت و لە ناویشیاندا جێی پڕۆژە مام ناوەند و بچوكەكان بكرێتەوە و زۆر بایەخی پێ‌ بدرێت.

خەڵك – یاسای وەبەرهێنان وا نابینیت كە تەنها بۆ بواری نیشتەجێبوونە لە هەرێمدا؟

یاسین مەحمود ڕەشید: دەبێـت ئەوەی لە یاسای پێشووتردا نەبووە بە ڕاو بۆچوونی زۆرینەی شارەزایان لەم هەموارەدا جێ بكرێتەوە، بۆ نمونە ئەگەر چی یاساكانی ” فلێزی و لا فلێزی” خۆیان دەبێت یاسای تایبەت و سەربەخۆیان هەبێـت، بەڵام گرنگە بە بەندێك لەم هەموارەدا جێگەیان هەبێت، با لەمەودوا وەبەرهێنمان لە بواری ئاسن و كانزادا هەبێت و لەو بوارانەشدا سەرمایە بەگەڕ بخرێت، زۆر زۆر گرنگە پڕۆژەی هاوبەشی نێوان حكومەت و وەبەرهێن لەم یاسایەدا بوونی هەبێت و شوێنی بكرێتەوە، وەبەرهێن سەرمایە بەگەڕ بخات بۆ پڕۆژە و ماوەیەك دابنرێت كە پڕۆژەكە بۆ ئەو بێت و پاش تەواو بوونی ماوەكەی پڕۆژەكە ببێتە موڵكی گشتی و بۆ حكومەت بگەڕێتەوە، لەم ڕووەوە حكومەت دەتوانێت پڕۆژەكانی” ڕێگەوبان، بەنداو، فڕۆكەخانە، سایلۆ، پرد…هتد” بە هاوبەشی لەگەڵ وەبەرهێن بكات، حكومەت دەتوانێت ڕێگە بدۆزێتەوە تا لێیەوە ببێت بە خاوەنی بودجەیەك بۆ وەبەرهێنان، ئێمە 4 ساڵە بودجەی دیاریكراو بۆ وەبەرهێنانمان نییە، ئاوا بكەین بۆ چواری دیكەش نامان بێ‌ وەك وتم بەم هاوبەشییە حكومەت دەتوانێت بە بێ‌ بودجەی خۆی پڕۆژەی هاوبەشی هەبێت.

خەڵك – پێتان وایە هەمواری یاساكە دەبێتە خاڵی وەرچەرخان بۆ ئابووری هەرێمی كوردستان؟

یاسین مەحمود ڕەشید: ئەم یاسایە هەموارێكی باش بكرێتەوە، بە دڵنیایی وەرچەرخانێكی ئابووری گەروە لە هەرێمدا ڕوو دەدات، دەبێت ئەو هەلەش بقۆزینەوە كە ڵاتانی دەوروبەر هەیانە هەر لە كێشە سیاسییەكان تا كێشەی دراو و بەرزونزمی دراو و داڕمانی ئابوری و بێكارییان، ئەمڕۆ هەرێمی كوردستان لە بارە بۆ قۆستنەوەی ئەم دەرفەتانە و ڕێگەدان بە وەبەرهێنی بیانی تا بێن و لەم هەرێمەدا سەرمایە گوزاری و وەبەرهێنان بكەن، چونكە دراوی ئێمە دراوێكی جێگیرە دەتوانرێت بەهۆیەوە پەلكێشی سەرمایەی دەوروبەری پێ بكەین، زۆرێكیش لە سەرمایەدارانی ئێرانی و توركی ویستویانە بە هۆی ئەم جێگیری دراوەمان بێنە هەرێم بەڵام بە داخەوە یاسای وەبەرهێنان ڕێگر بووە لەو هاتنە.

خەڵك – یاساكە بۆ ڕێگر بووە؟

یاسین مەحمود ڕەشید: چونكە لەم یاسایەدا بایەخ نەدراوە بە “بانك، بیمە، تەمویل” تەنیا بایەخ بە تەمویلی زاتی دراوە كە ئەمە هەڵەیەكی زۆر گەورەیە، ڕاستە لە یاسای وەبەرهێناندا هەندێك تەمویل دانراوە بۆ سندوقی نیشتەجێبوون و هەندێك پڕۆژە بەڵام بە بەرنامە نەبووە، بۆیە خوازیارین ئەو داواكاریانەی هەمانە و بە پێی ئەو ئەزمونەی لە بواری وەبەرهێنان هەمانە بۆچوونەكانمان لەم یاسایەدا بە هەند وەربگیرێت كە دواجار سوودی ئەم وڵاتەی تێدایە.

خەڵك – چەند سێكتەر لە هەرێمی كوردستاندا وەبەرهێنانی تیا كراوە بۆ لە ڕێی وەبەرهێنانی جیاوازەوە نەمان توانیوە جێگرەوەی نەوت بدۆزینەوە بۆ داهات؟

یاسین مەحمود ڕەشید: بە پێی بەدواداچوونێك كە لە یەكێتی وەبەرهێنانی كوردستان ئەنجاممان داوە تا ئێستا لە هەرێم لە 13 سێكتەردا وەبەرهێنان كراوە، بە ڕای من هەمواركردنەوەكە ئەگەر بەو جۆرە نەبێت كە كەرتی گەشتیاری و پیشەسازی و كشتوكاڵ ببێتە جێگرەوەی نەوت هەموارەكە نەكرێت باشە، هەموار كرنەوەكان لە دنیادا بۆ هاندانی زیاتری وەبەرهێنی ناوخۆیی و دەرەكین بۆ ڕاكێشانی باشترین سەرمایە و سیستمی بانكین كە یارمەتیدەر دەبێت بۆ پێكانی ئامانجی هەردوو لا هەم حكومەت هەم وەبەهێن، بەداخەوە دەبیستینەوە كە زۆرێك لە برایانی پارلەمانتار كە پرسیاریان لەسەر هەموار كردنەوەی ئەم یاسایە لێ‌ دەكرێت، دەڵێن، تەخشان و پەخشانی زەوی هەیە و خەڵك زۆر دەوڵەمەند بووە و هەندێك لەم وەڵامانە، دەبێت ئەوە بڵێین تا ژمارەی دەوڵەمەندەكان زۆر بن، خۆشگوزەرانی خەڵكیش زیاد دەبێت، دەستی كار كارا دەبێت، ئەگەر ئەو هەوڵەی ئەو ژمارە وەبەرهێنەرە خۆماڵیەی هەرێم نەبوایە، ئێستا هەندێك خزمەتگوزاری هەیە لەم وڵاتەدا نە دەبوون لەوانە” پەیوەندیكردن، پیشەسازی، گەشتیاری، هۆتێلی 5 ئەستێرەیی، تەندروستی، خوێندنی ئەهلی… هتد” بۆیە هیوادارین بەم جۆرە لە بیری هەمواری یاساكەدا نەبن، چونكە لە دنیادا یاسای وڵاتان بە جۆرێكە باشترین هاندانی بۆ بەگەڕ خستنی سەرمایە تیا بێت، گەر هەموارێكی باشی یاساكە هەبێت، بە دڵنیایی دەرفەتی هەزاران هەلی كار دەڕەخسێت، جوڵە دەكەوێتەوە بازاڕ، من دەستخۆشی لە دكتۆر شێركۆ جەودەت دەكەم كە ئەم یاسایەی هێناوەتەوە بەرباس و لە ڕێی پڕۆژەیەكیانەوە دەیانەوێـت هەموار بكرێتەوە ئومێدەوارم هەموارەكە پڕۆژەی تاكە فراكسیۆن و كەسی نەبێ‌ و هەمووان پێكەوە هەوڵی جددی تیا بدەین و بەندو ڕێسای شایستە بە هەرێمی كوردستانی تیا جێگیر بكەین، بە ئومێدم ببێتە مایەی بەرەو ئابووری سەربەخۆ چوون، چونكە ناحەزەكانی ئەم وڵاتە لێ‌ نەگەڕان ریفراندۆم بە سەربەخۆیمان بگەیەنێت، بەڵام ئێستا دەتوانین بە ئابوورییەكی سەربەخۆ و بوژاوە بگەین لە ڕێی یاسایەك كە لەبەردەستی خۆمانە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

عومەر گوڵپی: ئاستەنگ لە پێش كارەكانمدا هەیە

سلێمانی- نزار جەزا

عومەر گوڵپی بەڕێوەبەری گشتی بەڕێوەبەرایەتی چاودێری و گەشەپێدانی كۆمەڵایەتی سلێمانی، لەچاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ (خەڵك) باسی لەو ڕێگرییانە كرد، كە لەماوەی چوار ساڵی ڕابردوودا لێی كراوە، هاوكات ئاماژەی بە پڕۆژەی خێزانی جێگرەوە كرد و كەموكوڕییەكانی نێو ماڵەكانی چاودێری كۆمەڵایەتی ڕوونكردەوە.

 

خەڵك: زیاتر لەچوار ساڵە بەڕێوەبەری چاودێری و گەشەپێدانی كۆمەڵایەتی سلێمانیت، لەو ماوەیەدا ئەو گرفتانە چ بوون، كە ڕووبەڕووت بونەتەوە؟

عومەر گوڵپی: ڕێگرییەكان بە كورتی‌ بریتین لە (خراپی‌ و كۆنی‌ سیستمی‌ بەڕێوەبردن، دۆخی‌ پڕ لە قەیرانی‌ دارایی‌، خراپی‌ دابەشكردنی‌ مووچەو كەمبوونەوەی‌ بودجە بۆ ڕاپەڕاندنی‌ كارەكان، دۆخی‌ شەڕو كێشەو گرفتە سیاسییەكانی‌ ناوخۆو پەكخستنی‌ پەڕلەمان و ناجێگیریی‌ دۆخ‌و ژینگەی‌ سیاسی‌ بەشێوەیەكی‌ گشتی‌)، هەموو ئەمانە بە كورتی‌ ڕێگریی‌ بوون لە كارەكانمان كە بەشێكی‌ زۆر لەوانە تا ئێستاش بەردەوامن، بەڵام ئەوەی‌ گرنگ بوو ئەوە بوو كە ئەو ڕێگریانە نەیانوەستاندین، تەنها ئەوەیە كە ئەگەر ئەو ڕێگرییانە نەبوونایە ئەوە ئێمە دەگەشتینە ئەو لوتكەیە لە ئەدا كە خۆمان خواستمان هەبوو، هەروەها هێنانەدی‌ ئامانجەكانی‌ گەشەپێدانی‌ كۆمەڵایەتیش لە ڕێگەی‌ شێوازێكی‌ نوێی‌ بەڕێوەبردنەوە.

 

خەڵك: تا چ ڕادەیەك بەرپرسە حزبییەكان، بەمەبەستی‌ ڕێگریكردن لە كارەكانت گرفتیان بۆ دروستكردووە؟

عومەر گوڵپی: بێگومان هیچ پنتێكی‌ بواری‌ بەڕێوەبردن نییە لەم وڵاتەدا كە حزب‌و سیاسەت ڕۆڵی‌ ناشیرینی‌ خۆی‌ تێدا نەگێڕابێت، بەڵام ئەگەر بەراورد بەو دۆخە بكەم بەشێوەیەكی‌ گشتی‌ لەگەڵ ئەو ژینگەیەی‌ خۆم تیایدا ژیاوم ئەوە ئەو گرفتانەی‌ حزب بۆ منیان دروست كردووە شایەنی‌ باس نەبوون، ئەوەش بەهۆی‌ ئەوەوە بوو كە ئێمە خۆمان حزبایەتیمان نەكردووەو ناشی‌ كەین، لە بری‌ ئەوە دامەزراوەمان كردە موڵكی‌ هاووڵاتی‌ و بە كردەوە سەماندمان كە كادیری‌ حزبی‌ پێویستە بە كارو پڕۆژەو خزمەت و بێلایەنی‌ خزمەتی‌ حزبەكەی‌ بكات و ئەوەی‌ كە تەنها یەك ڕەنگ بیت و یەك ڕەنگ بخوێنیتەوە بچوكت دەكاتەوەو پێی‌ گەورە نابیت، ئێمە خۆمان بەرگی‌ حزبمان لەدەرەوەی‌ پیشەو فەرمانگەو كارەكەمان فڕێدا، هەربۆیە كەس نەیتوانی‌ بەو جۆرەی‌ لە شوێنی‌ تر دەیبینیت تەدەخول لە كارماندا بكات، بەڵام بە دڵنیاییەوە ڕێژەیەك لە ڕێگری‌ هەر هەبووە، و ئێمە هەوڵمانداوە بە ئارامی‌‌و عەقڵ و حیكمەت مامەڵەی‌ لەگەڵ بكەین و نەهێڵین لە ئەركە گەورەو گرنگەكان ساردو خاومان بكاتەوە.

 

خەڵك: بەدەر لەڕێكارە یاساییەكان كە موچەی‌ مانگانەیە، هیچ هەوڵێكی خێرخوازی هەبووە، بۆئەوەی هاوكاری خەڵكی كەمدەرامەت بكەن؟

عومەر گوڵپی: بەشێك پەیوەندی‌ بە دامەزراوە كۆمەڵایەتییەكان و ئەو ماڵانەوەیە كە ژن و منداڵ‌و بەساڵاچووان و ژنانی‌ هەڕەشەلێكراو لەخۆدەگرن، بۆ ئەوەیان ئێمە ئەو پەڕی‌ توانامان خستەگەڕو بە سیستم‌و لە ڕێگەیەكی‌ تەواو شەفافەوە خزمەتگوزاری‌ لە پێش قەیران باشتربووە تیایاندا، ئەوەش لە ڕێگەی‌ میكانیزمی‌ گونجاوو پاڵپشتی‌ ڕێكخراوو كۆمپانیاو سەرمایەدارو كەسانی‌ خێرخوازەوە، بەشی‌ دووەم پەیوەندی‌ بەو كەسانەوە هەیە كە لە ماڵی‌ خۆیاندان و مووچەو هاوكارییان لە فەرمانگەكانی‌ ئێمە بۆ ڕێك دەخرا وەك مووچەی‌ چاودێری‌ خێزان‌و خاوەن پێداویستیە تایبەتەكان، لە ڕاستیدا بۆ ئەوەیان ئێمە نەمانتوانیوە لە ئاست ژمارەیاندا كارێك بكەین، چونكە لەلایەك هیچ ڕێنمایی‌ و یاسایەكمان لەبەردەست نەبوو تا پاڵپشت بەو یاسایەو لە ڕێگەی‌ سیستمەوە هاوكاری‌ كۆبكەینەوە، بۆیە ئاسان نییە وەك فەرمانگەیەكی‌ حكومەتیش لە دەرەوەی‌ یاساو ڕێنمایی‌ كارێكی‌ لەو جۆرە بكەین، ئەگەرچی‌ من بایی‌ هێندە ئەزمون‌و متمانەم هەبوو كە ئەگەر بمكردایە زۆر سەركەوتوو دەبووم، بەڵام ناوی‌ خەڵكی‌ شایستەمان بە دەزگاو ڕێكخراوە خێرخوازییەكان داوە یان لە ڕێگەی‌ ڕێكخراوەكانەوە هەندێك پڕۆژەی‌ دابینكردنی‌ بژێوی‌ هاوكاری‌ بكرێن.

 

خەڵك: لەسەرەتای جێبەجێكردنی پڕۆژەی‌ خێزانی‌ جێگرەوەوە تاكو ئێستا یازدە منداڵ لەناو خێزانەكاندا جێگیركراون، ئێوە چۆن چاودێری ئەم خێزان و منداڵە دەكەن، بۆئەوەی دڵنیابنەوە لەسەلامەتی منداڵەكە و گونجاوی ئەو شوێنەی‌ تێیدا دەژی؟

عومەر گوڵپی: پڕۆژەكە پشتی‌ زۆری‌ بە كاری‌ توێژەرانی‌ كۆمەڵایەتی‌ و دەروونی‌ بەستووە، دەتوانم بڵێم یەكەم كارێكە لە كوردستاندا كە تیایدا توێژەر پێویستە ئەو ڕۆڵە بگیرێت كە بنەمای‌ پیشەیی‌ و زانستیەكان بۆی‌ دەستنیشان دەكەن، هەربۆیە لە ڕێگەی‌ توێژەرەوە بە بەردەوامی‌ چاودێری‌ خێزانەكەو منداڵەكە دەكرێت، سەرەتا بەر لەوەی‌ چاودێری‌ بێت پشتیوانیە، بۆ ئەوەی‌ خێزانەكە هاوكاری‌ بكرێت لەو ئەركە قورسەی‌ كە دەكەوێتە سەرشانی‌ كە ئەركی‌ پەروەردەكردن و چاودێری‌ منداڵە، چاودێرییەكەش لە ڕێگەی‌ سەردانی‌ بەردەوامەوەیە.

 

خەڵك: تاكو ئێستا هیچ گرفتێك لەو خێزانانەدا دروستبووە، كە منداڵتان تێدا جێگیركردوون، كە ببێتە هۆی وەرگرتنەوەی منداڵەكە؟

عومەر گوڵپی: بەڵێ، یەك حاڵەت لەوانەی‌ منداڵیان پێ سپێردرابوو منداڵەكەیان لێ وەرگیرایەوە.

 

خەڵك: لەئەمساڵدا 36 خێزان ناویان تۆماركردووە، كە ببنە خێزانی‌ جێگرەوە، ئەم خێزانانە چۆن هەڵسەنگاندنیان بۆ دەكرێت و كەی بڕیار لەبارەیانەوە دەدرێت، كە گونجاون بۆئەوەی منداڵ لەخۆبگرن؟

عومەر گوڵپی: هەندێك جار لە دوو بۆ شەش مانگ دەخایەنێت، ڕاپۆرتی‌ هەڵسەنگاندنی‌ هەر خێزانێكیش كە دەخرێتە بەردەست لیژنەی‌ پەسەندكاری‌ هەندێكجار دەگاتە زیاتر لە 100 لاپەڕە، ئەوەش مانای‌ ئەوەیە كە كاركردن بۆ پەسەندكردنی‌ هەر خێزانێك پێویستی‌ بە كۆمەڵێك هەڵسەنگاندن و بەدواداچوون و پرۆسەی‌ كارگێڕیی هەیە تا توێژەرو بەرپرسانمان دڵنیا ببنەوە لەوەی‌ ئایا ئەو خێزانە شایستەیە بەوەی‌ ببێتە خێزانی‌ جێگرەوە یان نا.

 

خەڵك: دوای لێكۆڵینەوە و بەدواداچوونی لیژنەكانتان حەوت خێزان ئامادەن بۆئەوەی منداڵ لەخۆبگرن، ئەم خێزانانە كەی منداڵەكانیان پێدەدرێت؟ بۆچی تاكو ئێستا پێیان نەدراوە؟

عومەر گوڵپی: دوای‌ پەسەندكردنی‌ هەر خێزانێك ئەركی‌ دووەم دەست پێ دەكات كەپڕۆسەی‌ بەراوردكاری‌ و هاوتاكردنە، واتە لەو پرۆسەیەدا بڕیار دەدرێت چ منداڵێك بدرێت بە چ خێزانێك، ئەمە بێجگە لەوەی‌ خێزانیش مافی‌ ئەوەی‌ ئەدرێتی‌ كە بژاردەی‌ تەمەن و ڕەگەز دەست نیشان بكات، بۆیە كارەكان ناتوانرێت بە زەمەن دەستنیشان بكرێن، بەڵام كاركردن لە پڕۆژەو كارەكەدا بەردەوامەو هیچ وەستانێكی‌ تیا نییە.

 

خەڵك: ئایا ئەو منداڵەی لەخێزانێكدا جێگیردەكرێت، لەپێناسە فەرمییەكاندا ناوی ئەو خێزانە هەڵدەگرێت، یاخود چۆن مامەڵەی لەگەڵ دەكرێت؟

عومەر گوڵپی: نەخێر یەك لە خاڵە بەهێزو باشەكانی‌ ئەم پڕۆژەیە ئەوەیە كە منداڵ بەناوی‌ خۆیەوە دەمێنێتەوەو ون نابێت و هەڵگری‌ هەمان ناسنامە دەبێت كە پێش خێزانی‌ جێگرەوە هەیبووە، ئەوەش لە خودی‌ فەلسەفەی‌ خێزانی‌ جێگرەوەوە سەرچاوە دەگرێت كە تۆ بەدوای‌ منداڵێكدا ناگەڕێیت بۆ خێزانێك بەڵكو بەدوای‌ خێزانێكدا دەگەڕێیت بۆ منداڵێك.

 

خەڵك: تاچەند توانراوە پێداویستی‌ پێویست بۆ ماڵەكانی كوڕان و كچان و ساوایان و پیران و كۆی ئەو ماڵانەی‌ هەتانە دابین بكەن؟

عومەر گوڵپی: ماوەی‌ زیاتر لە سێ ساڵە بەهۆی‌ كەمی‌ ستافەوە چ لە ڕووی‌ جۆرو چ لە ڕووی‌ ژمارەوە بە بەردەوامی‌ نزیكەی‌ 25 ستاف بۆ ماڵەكان دابین كراوەو كەم‌و كورتی‌ ستاف پڕكراوەتەوە، بۆ نمونە كاتێك بەندە دەستبەكاربووم سەردانی‌ ماڵی‌ بەساڵاچووانم كرد، بینیم هەموو بەشی‌ پەككەوتە كە زیاتر لە 15 پەككەوتەی‌ تێدابوو دوو كەس بەناوی‌ پیرشۆر لە وێ بوون بۆ پاك‌و خاوێنی‌ و خزمەتی‌ بەساڵاچووە پەككەوتەكان، ئەوانیش هەتا نیوڕۆ لە دەوام دەبوون و ئیتر ئەو بەساڵاچووانە بەجێدەهێڵران تا ڕۆژی‌ دواتر، ئەوەش بەهۆی‌ ئەوەی‌ چوار مانگ پێش دەستبەكاربوونی‌ ئێمە ئەو گرێبەستەی‌ بۆ شەش كرێكار كرابوو هەڵوەشێنرابووەوە لەلایەن پارێزگارەوە، بە خۆشحاڵیەوە پاشان بە پشتیوانی‌ خواو هاوكاری‌ ستافەكان و كاری‌ چاكەكاران، لەو ڕۆژەوە تا ئێستا بەبەردەوامی‌ شەش كارمەند خزمەتی‌ بەشی‌ پەككەوتە دەكەن بێجگە لە ستافی‌ تری‌ جۆراو جۆر، بەڕاستی‌ ئەوە كەم نییە لە دۆخی‌ پڕ لە قەیراندا، ئەمە بێجگە لەوەی‌ ڕێگەمان نەداوە هیچ جۆرە پێداویستیەك كەم و كورت بێت لە ماڵەكاندا ،كە بەڕاستی‌ ئەركێكی‌ قورس بوو.

 

خەڵك:بۆچی تائێستا بەشێك لەكێشەی ماڵەكان چارەسەرنەكراون؟

عومەر گوڵپی: چارەسەری‌ بەشێك كێشەی‌ ماڵەكان پەیوەندی‌ بە دەستكراوەیی‌ دارایی‌ و پەیڕەویكردن بە لامەركەزییەتی‌ ئیدارییەوە هەیە، چارەسەری‌ ڕیشەییش بۆ ماڵەكانی‌ منداڵان وابەستەیە بە سەركەوتنی‌ خێزانی‌ جێگرەوە، كە ئێستا ئێمە بە شێوەی‌ ستراتیجی‌ كاری‌ تێدا دەكەین و ئومێد دەكەین لە دوو تا سێ ساڵی‌ داهاتوودا ئیتر هیچ پێویستمان بە ماڵەكانی‌ منداڵان نەبێت.

 

خەڵك: لەبینا بازرگانی و شوێنە گشتییەكان و شەقامەكاندا ڕەچاوی كەمئەندامان ناكرێت و شوێنی‌ تایبەت بە ئەوان تەرخان نەكراوە، ئێوە چیتانكردووە، كە شارەوانی و ئاوەدانكردنەوە و لایەنە پەیوەندیدارەكان ناچاربكەن، بۆئەوەی شوێنی تایبەت بەهاتوچۆی كەمئەندامان دابینبكرێت؟

عومەر گوڵپی: زۆرینەی‌ زۆری‌ وەزارەت‌و فەرمانگەكان سەبارەت مافەكانی‌ هاووڵاتیانی‌ خاوەن پێداویستی‌ تایبەت كەمتەرخەمن، ئێمە لە 2019دا دەژین، كەچی‌ بەهیچ جۆرێك ڕەچاوی‌ هاووڵاتیانی‌ خاوەن پێداویستی‌ تایبەتیان تێدا ناكرێت، لە بنەمادا نەدەبوو ئێمە هیچ بكەین، چونكە بە یاسا ئەركی‌ تایبەتمەندی ئەندازیارییە جێگیركراوەو دەبوو هەموو وەزارەت و دامەزراوەكان پێوەی‌ پابەند بن‌، بەڵام سەرەڕای‌ ئەوەش ئێمە ماوەی‌ دوو ساڵە لە ڕێگەی‌ بەشی‌ ئەندازەییمانەوە سەرقاڵی‌ دروستكردنی‌ ڕێبەری‌ ستانداردە ئەندازیارییەكانی‌ تایبەت بە كەمئەندامان‌و خاوەن پێداویستیە تایبەتەكانین، كە لە ئاستێكی‌ باشدا ئامادەكراو وێنەی‌ لێ دراوە بەسەرجەم فەرمانگە پەیوەندیدارەكان، هەندێك لەوانە ڕاستەوخۆ خۆمان سەردانمان كردوون‌، بەرنامەشمان هەیە لە كۆتایی‌ ئەمساڵدا پیاچوونەوە بكەین بەو كارەماندا بۆ ئەوەی‌ بزانین تا چ ئاستێك ئەو خواستەی‌ هاووڵاتیانی‌ خاوەن پێداویستی‌ تایبەت جێبەجێكراوە.

 

خەڵك: كەواتە بۆچی گوێتان لێ ناگیرێت؟ كێ لەم كەمتەرخەمییانە بەرپرسە؟

عومەر گوڵپی: بەشێكی‌ گەورەی‌ لە لاوازی‌ هۆشیاریی‌ یاساییەوەیە، بەشێكیش پەیوەندی‌ بە لاوازی‌ ئەو بەرپرسانەوە هەیە بۆ پرسە كارگێڕییەكان، بەشێكی‌ پەیوەندی‌ بە نەبوون‌و لاوازی‌ ڕایگشتی‌‌و هاووڵاتیانەوەیە سەبارەت بە مافەكانی‌ هاووڵاتیانی‌ خاوەن پێداویستی‌ تایبەت، لە ڕاستیدا ئێمە دەمانەوێت لە چوارساڵی‌ ئایندەدا میكانیزمی‌ بەهێزتر بۆ ئەم پرسە بگرینە بەرو لەڕێگەی‌ داواكاری‌ گشتیەوە سەرجەم ئەو دامەزراوەو فەرمانگانەی‌ پابەند نابن بە تایبەتمەندی‌ هاووڵاتیانی‌ خاوەن پێداویستی‌ تایبەتەوە بدەینە دادگا.

 

خەڵك:هیچ منداڵێك هەبووە، لەماڵی بێسەرپەرشتان گەورەبووبێت، و پاشئەوەی چۆتە دەرەوە توشی تاوانێك بووبێت و ئێستا لەزینداندا بێت؟ ئەگەر هەیە، چۆن هاوكاری دەكەن؟

عومەر گوڵپی: بەڵێ بە دڵنیاییەوە، بەڵام كێشەكە ئەوەیە كە دامەزراوەی‌ كۆمەڵایەتی‌ لە زۆر ڕوەوە لە ئاستی‌ ئەو ئەركە پیرۆزەدا نیە كە بەرپرسیارێتی‌ هەر تاك‌و هاووڵاتیەك هەڵگرێت كاتێك لە كۆمەڵگەدا ڕووبەڕووی‌ كێشەی‌ كۆمەڵایەتی‌ دەبێتەوە، یان دووچاری‌ تاوان دەبێت، زیاتر بەرپرسیارێتی‌ فەرمانگەی‌ كۆمەڵایەتی‌ لە چوارچێوەی‌ فەرمانگەكەدایەو كەمتر توانیومانە بچینە دەرەوە ئەركەكانمان جێبەجێبكەین.

 

خەڵك: هیچ هەنگاوێكی نوێ هەیە بۆ دووبارە دابەشكردنەوەی موچەی چاودێری خێزان، چونكە لەئێستادا ڕێژەی‌ ئەو خێزانانە ڕوویان لەزیادبوون كردووە و بەردەوامیش پێویستیان بە هاوكاری هەیە؟

عومەر گوڵپی: بەڵێ ئێمە چەندین جار بە نووسراوی‌ فەرمی‌ داوای‌ خەرجكردنەوەی‌ ئەو هاوكارییە كۆمەڵایەتییەمان كردووە بۆ خەڵكانی‌ هەژار، لە یەكەم كۆبوونەوی‌ وەزارەتیشدا پاش دەستبەكاربوونی‌ كابینەی‌ تازە، ئەو بابەتە باس كرا، هەمووش هاوڕابووین لەو بارەیەوە، هەربۆیە بڕیاردرا لە پاش جەژن كۆبوونەوەیەكی‌ تایبەت بكەین بەو پرسەو هەوڵ بدەین میكانیزمێكی‌ زۆر باش بدۆزینەوە بۆ ئەوەی‌ باشتر هەژارەكان بەو مووچەیە بكرێنە ئامانج‌و هاوكاریی‌ بكرێن، ئومێدەوارم حكومەت و وەزارەتی‌ كار لەو بوارە گرنگەدا سەركەوتووبێت، چونكە لە ڕاستیدا خەڵكانێكی‌ زۆر ژیانیان لە خوار هێڵی‌ هەژارییەوەیەو پێویستی‌ بە هاوكاری‌ خێرا هەیە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان