ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

كۆتایی بە سوڵحی ساردی پەكەكە و هەرێمی كوردستان دێت؟

زریان رۆژهەڵاتی

 

رووداوەكانی چەند مانگی رابردوو پرسیارێكیان وروژاندووە سەبارەت بەوەی كە ئایا شەڕ لە بەینی پەكەكە و هەرێمی كوردستان روودەدات یان نا؟ لێدوانی لایەنەكان هەرچییەك بن، شەڕی ناوخۆیی بە قازانجی هیچیان نییە. بۆیە ئەگەر بڕیاری لایەنەكان ئەقڵانی بێت، سەرەڕای بەردەوامیی گرژییەكان شەڕ ناقەومێ. ئەگەر وایش نەبێ، مەعلوومە كە دۆخێكیتر دەخوڵقێت.

لەساڵی 1986 بەدواوە تا ئێستا، مانەوەی پەکەکە لە باشووری كوردستان قۆناغی جیاجیای شەڕ و بێ شەڕی لەگەڵ ئەحزابی كوردیدا تێپەڕاندووە. پەکەکە خۆی بە رەوتێكی جیاواز و “بەرهەقی” جوڵانەوەی سیاسی كوردی دەزانێت و هەر ئەمەش وایكردووە لە كاتە بێ شەڕەكانیشدا، سوڵحێكی سارد باڵ بەسەر پەیوەندییەكانی لەگەڵ باشووردا بكێشێت كە دوایین قۆناغیشی لەدوای ساڵانی 2000 وە دەستپێدەكات.

دوران كاڵكان یەكێك لە بەرپرسانی باڵای پەکەکە بەم تازەییە رایگەیاندووە كە ئەگەر پێشمەرگە بەتەمای گرتنی چەند ناوچەیەكی سنووری بێت لەوانەی ئەوانی تێدان، ئەوا شەڕ دەقەومێ. جگە لەو لێدوانە، پێشتر راگەیاندنی گرووپێك بەناوی “هێزی پاراستنی جەوهەریی كوردستان” و توندبوونی بانگەشەی پەكەكە و پارتی لە دژی یەكتر، باسەكانی تایبەت بە ئەگەری جەنگی ناوخۆییان زیاتر كردووە.

چی روودەدات؟

دۆخی ئێستا وەك ساڵانی نەوەدەكان نییە كە پەکەکە دەیتوانی لەسەر حیسابی گرژییەكانی پارتی و یەکێتی مانۆڕ بدات. جگە لە ناكۆكییەكانیان لەسەر پرسە ناوخۆییەكان، ئێستا ئەو دوو حیزبە روویان لە بەغدایە، هەردووكیشیان بە تەمای گەشەپێدانی پەیوەندییەكانیانن لەگەڵ توركیا و فێری ئەوەش بوون كە تێكچوونی دۆخی كوردستان زیان بە هەردووكیان دەگەیەنێت. رووداوەكەی هوقەباز و مەسەلەی هێزی پاراستنی جەوهەریش، ناڕەزاییەكی ناوخۆیی هێزە سیاسییەكانی لە باشوور درووستكردووە. بۆیە ئەگەر شەڕێك دەركەوێت، لەوانەیە سرووشتەكەی لە شەڕی پەکەکە – پارتی، هاوشێوەی ئەوەی ساڵی 1992، بۆ شەڕی پەکەکە هەرێمی كوردستان بگۆڕێت، چونكە زیاتر لە هاوسەنگییەكانی سیاسەتی ناوخۆ، هاوسەنگییەكانی سیاسەتی دەرەوە تەحەكوم بە رووداوێكی وەك ئەو شەڕە دەكەن.

لەوانەیە هەرێمی كوردستانیش كە دوای قۆناغی گشتپرسی تازە خەریكی بەهێزكردنەوەی خۆیەتی، شەڕ ئاخر شتێكە خوازیاری بێت.

بۆ پەکەکە، دەستپێكردنی شەڕێك لە باشوور، ئەویش لەكاتیكدا كە دۆخی باكوور لە خراپیدایە و دۆخی ئابووری و سیاسیی ئێران لە بەرەی پشتی لە ئاڵۆزیدایە، دەبێتە قومارێكی گەورە! رێگا بۆ تێكچوونی ئەو لانە ئارامەیشی خۆش دەكات كە لە شاخەكانی باشوور هەیەتی و ئەمەش توانای كۆنترۆڵكردنی رۆژئاوا و شوێنەكانی دیكەی لێ كەمدەكات. بۆ هەرێمی كوردستانیش كە نزیكەی دوو دەیەی بێ شەڕی لەگەڵ پەکەکە تێپەڕكردووە، رووكردنە بژارەی شەڕ كارێكی ئاسان نییە. چونكە، بەلانیكەمەوە، رووداوێكی وەها دەتوانێت سەقامگیریی سیاسی و ئەمنیی كوردستان تێكبدات.

هەڵبەت، چەند هۆكارێكیش هەن كە لەوانەیە گرژی و ململانێكان زیاتر بكەن. یەكێکان ئەو دۆخی سەربازی و دۆخی رێكخستنەیە كە پەکەکە لە ماوەی 2015- 2019 تێیكەوتووە. توانای جموجوڵی چەكداریی پەکەکە لە باكوور وەكجاران نییە و هێزەكانی زیاتر لە باكوور، هەرچی دەچێ بەرەو قووڵایی باشوور دەكشێن. كۆبوونەوەی هێزی چەكداری بە لێواری سنووری لە بادینانەوە هەتا پێنجوێن، ئەگەری بەریەككەوتن زیاتر دەكات. بەدەر لەوە، لە ئەدەبیاتی سیاسی پەکەکەدا جەنگ وەك “قەڵەمباز” تەماشا دەكرێ و ئەمەش دەتوانێت رۆڵی لە هەناردەكردنی كێشەكانی ناوخۆ بۆ دەرەوە هەبێت. دۆخی ئێستا هاوشێوەی ساڵانی نەوەدەكان و سەرەتای ساڵانی دوو هەزارە كە تێیدا، دوای رووداوەكانی لاوازبوونی سەربازی- رێكخستنی لە باكوور و گیرانی ئاپۆ، گرژییەكانی لەگەڵ ئەحزابی باشوور زیادیان كرد.

گرژیی دۆخی سیاسی و سەربازیی ناوچەكەش وایكردووە هەندێك لە دەوڵەتان، سەقامگیریی هەرێمی كوردستان و سیاسەتی كوردی بە قازانجی خۆیان نەزانن و لەبەر ئەوەش دنەی ناكۆكییە ناوخۆییەكانی كورد بدەن.

بە لەبەرچاوگرتنی ئەمانە دەتوانین بێژین، ئەگەر دۆخەكە ئاوا بەردەوام بێت و شتی دیكە نەیەتە ئاراوە، زیاتر لە جەنگ، دەتوانین شایەتی زیادبوونی ململانێكانی پەکەکە لەگەڵ هێزەكانی باشوور بین.

شێوازی بیركردنەوەی پەکەکە وایە كە دەبێ باكووری كوردستان- پەکەکە لە ناوەندی گۆڕانكارییە سیاسییەكانی پرسی كورددا بێت و پێویستە وزەی كوردی بەو ئاراستەیە خەرج بكرێت. كاڵكان زۆر بە راشكاوی رایگەیاندووە كە ناكرێ باشووری كوردستان ئازاد بێت و پارچەكانی دیكە وا نەبن.

ئەمەش سیاسەتی هەموو یان هیچی لێ دەكەوێتەوە و پێداگری لەسەر ئەمەش، جگە لە خەساری زیاتر هیچی بەدواوە نابێت. بێشك، پرسی كورد لە هەموو پارچەكانی كوردستان گرێدراوی یەكە.

بەڵام واقیعی هێز و سیاسەتی نێودەوڵەتی دۆخێكی جیاوازی فەرز كردووە. هەرلەو چوارچێوەیەدا، تێزی پەكەكە بۆ ئەوەی كە گۆڕانكاری سەبارەت بە پرسی كورد، لە باكوورەوە دەستپێدەكات راست دەرنەچوو. لە دوای جەنگی ساردەوە، گۆڕانكاری سەرەتا لە عێراق و هەرێمی كوردستانەوە دەستیپێكرد و ئێستاش، رۆژئاوا و تەنانەت بەهۆی گرژییەكانی ئەمریكا- ئێرانیشەوە دۆخی رۆژهەڵات زیاتر لە رۆژەڤدایە. واتا گۆڕانكاری سەرەتا لە پارچە بچووكەكانی كوردستانەوە كرا نەك لە باكوور.

وتار

كورد كامە بەرە هەڵبژێرێت؟

سالار مەحمود

ململانێی هێزە سیاسیەكانی عیراق لە مانگی ئەیلولەوە پێدەنێتە قۆناغێكی نوێوە. كابینەی عادل عەبدول مەهدی لەبەردەم فشارێكی زۆردایە بەشێكیان پەیوەستە بە داخوازی رەواو بەشێكی تریان پەیوەستە بە خستنی كابینەكە یا بۆ دەنگ كۆكردنەوەیە بۆ هەڵبژاردنی پارێزگاكان. بەشێك لەو ململانێیانە لەناو پەرلەمانی عیراقەوە سەرهەڵدەدەنەوە. كورد لەكام بەرەدا خۆی ببینێتەوە. لە چوار ساڵی رابردوو كە بودجەی كوردستان بڕا حكومەتی عەبادی ئەو بڕینەی لەچیدا خەرجكرد ئایا بو بە خزمەتگوزاری بۆ پارێزگاكانی تری عیراق یان ئەو بودجەیەش بەگەندەڵی بەهەدەر درا؟

لەم ساڵدا كە د عادل لە سەركارە موچەی موچەخۆرانی كوردستان دەدرێ، هەوڵی زیاتر هەیە بۆ بەهێزكردنی پێگەی كوردستان لە عیراقدا. بەشێكی زۆر لە دژەكانی عەبدولمەهدی لەوەوە سەرچاوە دەگرێ كە بۆچی بودجەی كوردستان دەدات یا بۆ پەیوەندیەكان لەگەڵ هەرێم دەباتەوە شوێنی ئاسایی و دەستوریی.

ئایا بەدیلەكان كێن؟ تاقیكراونەتەوە پێشتر؟
لەم روانگەیەوە پێویستە كورد خۆی كۆبكاتەوە. هاوپەیمانی فراكسیۆنە كوردستانیەكان دروست بكات لەناو پەرلەمانی عیراق. پشتگیری لەم حكومەتە بكات بۆ بەردەوام بوون لەسەر نەهجی مسۆگەركردنی بودجەی كوردستان لەداهاتوو رێكەوتن لەسەر چارەسەری پرسە دەستوریەكانی ترو كاراكردنەوەی مادەی ۱٤٠ پشتیوانی بۆ چاكسازیی و دژایەتیكرنی گەندەڵی و گەڕانەوە بۆ خەڵك.

لەم بەرە بەندیەی دروست دەبێ، كوردستان ناتوانێ بێلایەن بێ. لەسەر بنەمای بەرژەوەندی كوردستان و خەڵكەكەی پشتگیری مانەوەی ئەم كابینە بكات و بەدەستهاتوەكان بپارێزێ و داخوازیەكانی تر بەیەك تیمی بباتە پێش.

هەر بۆشایەكی سیاسی و قانونی دەرفەت دەڕەخسێنێ بۆ هاتنەژورەوەی ململانێی ئیران_ئەمریكا بۆ ناو خاكی عیراق و هەرێمی كوردستان.

متمانە سەندنەوە لەم كابینە، عیراق بەرەو بۆشایی دەبات و دواجار بێچوەكانی داعش بەناوی نوێوەو بەهێزی زۆرترەوە دەردەكەونەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

ڕەهەندە یاساییەکانی ئازادی، کەیسەکەی ماریا هەورامی و مەلا هەڵۆ بە نمونە

* ڕێبوار محمد صالح

ئەوەی پاڵنەرم بوو بۆ نوسینی ئەم بابەتە ئەو دەنگدانەوە نا سروشتیەبوو کە لەسەر کەیسەکەی خانمە هونەرمەند ماریا هەرامی و مامۆستا مەلا هەڵۆ دروست کرا، بە هەزاران کەس بەشداربوون و دابەش بوون بۆ پشتگیری و دژایەتی هەریەک لە ناوبراوان، ئێمە لەم نوسینەدا هەڵدەدەین بێلایەنانە ئەو باسە بخەینە ژێر شرۆڤەی یاسایی لە ڕوانگەی بنەگشتیە یاساییە نێودەوڵەتی و نیوخۆییەکانەوە، هەر بۆیە هەوڵدەدەین وەڵامی چەند پرسیارێک بدەینەوە ، لەوانە : ئازادی چیە ؟ پەیوەندی نیوان عەقڵ و ئازادی لە چی ئاستێکدایە ؟ هەڵوێستی پەیماننامە نیودەوڵەتییەکان چیە لەسەر ئازادی ؟ دەستوور و یاسا نێوخۆییەکان چی دەڵین ؟ هەر یەک لە کردار و گوفتاری ماریا و مەلا هەڵۆ چۆن هەڵسەنگاندی یاسایی بۆ دەکریت ؟ ئایا کەیسەکە کەیسێکی گشتیە یان تایبەتە بە ناوبراوان ؟ کێ مافی سکاڵای هەیە ؟ داواکاری گشتی ڕۆڵی لەم بارەیەوە چیە؟ ئەو لایەنەی کە سەرپێچی کردووە چی ڕێوشوێنێکی یاسایی پێویست هەیە لەدژی بگیرێتەبەر؟

پێش چوونە ناو بابەتەکەوە بە پێویستی دەزانم ئاماژە بەوە بدەم کە ژیانی کەسەکان دابەش دەبێ بۆ ژیانی تایبەتی و ژیانی گشتی، ئەوەی ژیانی تایبەتیە پەیوەندیدارە بە کاروباری تایبەتی کەسەکان و خێزان و منداڵ و پێویستیە تایبەتیەکانی مرۆڤەوە، ئەم جۆرە لە ژیانی کەسەکان دەبێت پارێزراو بێت لە هەر جۆرە قسەو ڕەخنە و باسکردنێک واتە ناچێتە چوارچێوەی چاودێریەوە، بەڵام ژیانی گشتی بریتیە لە هەر کارو گوتارێک کە پەیوەندی دارە بە بەرژەوەندی گشتیەوە یاخود لە چوارچێوەی کاری گشتیدا ئەنجام دەدرێت ، ئەمەیان جێگەی چاودێری و ڕەخنەلێگرتنە لەکاتی پێویستدا.

لە راستی دا ئازادی وەک مافێکی بنەڕەتی و گشتی پێویستیەکی مرۆڤ بوونە و لەگەڵ دروست بوونی کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی دا نوخبەیەک لە کۆمەڵگا داکۆکیان لە ئازادییەکان کردووە و قوربانیان بۆ داوە ، وە لەگەڵ گەشەکردنی عەقڵی مرۆڤایەتی دا خوازیاران و داکۆکیکارانی ئازادییەکان رووی لە زیادبوون کرد .

لە بەرهۆی گرنگی ئازادیی لە ژیانی مرۆڤدا دەتوانین بڵێین هەر مرۆڤێکی عاقڵ دەبێت خوازیار و پارێزەری سنوری ئازادییەکان بێت، وەک عەبدولکەریم سروش دەڵێ (( هەر مرۆڤێک عاقڵ نەبێت ئازادبوون و ئازادنەبوون بۆ ئەو یەکسانە ))، هەر لەمبارەیەوە یەکێک لە فەیلەسوفان دەڵێ(( ئێمە زۆر پێویستمان بە عەقڵ هەیە چونکە بەخستنەکاری چرای عەقڵ دەتوانین ئاگری توڕەیی بکوژێنینەوە و ئازادییەکان لە کۆت و بەند ڕزگاربکەین، ئەمەش ڕوونادات تەنها مەگەر بەکارکردن نەبێت لەسەر بە‌هێزکردنی عەقڵ ))، هەر لەسەر ئەم پرسە مەولەوی شاعیر پێی وایە بۆ ڕزگاربوون لە بەڵای نەفامی پێویستمان بە بەهێز کردنی عەقڵە ئەمەش تەنها بە فەراهەمکردنی ژینگەیەکی ئازاد دێتە دی .

ڕاستە ئازادییە گشتەکان و ئازادی ڕادەربڕین مافێکی سروشتی هەموو مرۆڤێکە بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ڕەها نیە و پێویستە لە چوارچێوەی یاسادا رێکخراو بێت بۆ ئەوەی هەموو کەسێک ماف و پابەندێتی یاسایی خۆی بزانێت بەمەش ئاژاوە و فەوزا لە کۆمەڵگادا دروست نابێت.

لە زۆربەی پەیماننامە نێودەڵەتییەکان بە تەرکیزەوە باس لە ئازادییەگشتیەکان و ئازادی ڕادەربرین کراوە، بۆ نموونە لە بەندی ١ و بەندی ١٩ی جاڕی گەردوونی مافەکانی مرۆڤدا هاتووە کە هەموو کەسێک مافی ئازادی بیروراو ڕادەربڕینی هەیە، وە هەموو مرۆڤەکان ئازاد و یەکسانن لە ماف دا و عەقڵ و ویژدانیان پێبەخشراوە و دەبێت بە ڕۆحێکی برایانە ڕەفتار و هەڵسوکەوت لەگەڵ یەکتردا بکەن .

هەروەها پەیماننامەی مافە مەدەنی و سیاسیەکان گرنگی زۆری بەم مافە داوە، هەروەک لە مادەی ١٩ دا هاتووە کە هەموو مرۆڤێک مافی ئازادی رادەربڕینی هەیە، ئەم مافەش ئەوە دەگرێتەوە کە ئازاد بیت لە پەنابردنە بەر هەرجۆرە زانیاری و بیروباوەڕێک و وەرگرتنیان و گواستنەوەیان بۆ خەڵکانی تر بە ووتار یاخود نوسراو یان بەچاپکراوی یاخود لە قاڵبێکی هونەری دا ، یان بەهەر ڕێگایەکی تر .

دیسان بەهۆی گرنگی مافی ئازادیی ڕادەربڕینەوە دەستووری عیراق بە دەق باسی کردووە هەروەک لەمادەی ٣٨ داهاتووە کە دەوڵەت دەستەبەری مافی ئازادی رادەبڕینی کردووە بۆ هەموو کەس بەهەر شێوازێک بێت .

لە هەرێمی کوردستانیشدا یاسای رۆژنامەگەری ژمارە ٣٥ ی ساڵی ٢٠٠٧ هەیە کە لە مادەی ٢ دا دووپاتی دەکاتەوە کە ئازادی رادەربرین و بڵاوکردنەوە بۆ هەموو هاوڵاتیان دەستەبەرە .

وەک پێشتر وتمان ئازادییە گشتیەکان و ئازادی رادەربڕین بۆ هەمووانە ، بەڵام رەها نیە و کۆت و بەندی لەسەرە ، ئەم کۆت و بەندانەش بە” استپنا‌و” دادەنرێت و لە زانستی یاسادا نابێت “استپنا‌و” فراوانی تێدا بکرێت ( لایجوز توسع فی استپنا‌و) .

ئەو کۆت و بەندانەش بە پێی پەیماننامەی مافە مەدەنی و سیاسیەکان و دەستوری عیراق و یاسای رۆژنامەگەری کوردستان بریتین لە پاراستنی ژیانی تایبەتی کەسەکان و پاراستنی سیستمی گشتی و ئادابی گشتی کۆمەڵکا و پاراستنی مافی خەڵکانی ترو کەرامەتیان ، ئەمەش واتە هەرکاتێک مومارەسەکردنی کارو کردەوەیەک بەناوی ئازادییەوە بوو بەهۆی پێشێل کردنی سیستم و ئادابی گشتی کۆمەڵگا ئەوە سنوری مافی ئازادی بەزاندووە و شیاوی لێپێچینەوەی یاسایی دەبێت ، بە هەمان شێوە ئەگەر ووتار و کردارێک بووە هۆی بریندارکردنی هەست و کەرامەتی کەسێکی تر ئەمەش بە تاوان دادەنرێت چونکە لە سنووری یاسایی ڕیگەپێدراو دەرچووە .

با بگەرێینەوە سەر نموونەکەمان و بزانین لە کوێی ئەو بنەمایانەدا جێگەی دەبێتەوە ، لێرەدا دەبێت هەڵسەنگادنێکی یاسایی ( تکییف القانونی) بۆ کارو ووتەی ناوبراوان بکەین، ئەوەی پەیوەندارە بە کلیپەکەی ماریاوە ئەوە وەک هونەر ڕێگەپیدراوە و کەواتە کردەوەکە بە تاوان دانەنراوە لە یاسادا و مومارەسەکردنی ئازادییەکانە لە قاڵبێکی هونەری دا ، وە هەروەها کۆت و بەندەکانی ئازادی نەبەزاندووە و بە تێگەیشتنی ئێمە سنوورەکانی ئادابی گشتی تێنەپەڕاندووە .

وەهەروەها سەبارەت بە ووتەکانی مەلا هەڵۆ لەسەر خانمی ناوبراو ، دەڵێین وەک ئەصل و لە بنەمادا هەستاوە بە مومارەسەکردنی ئازدی رادەبرین چونکە پشتبەست بەو بنەمایانەی باسمان کرد مامۆستای ئاینیش وەک هەرتاکێکی تر مافی ئازادی ڕادەربڕین و بڵاوکردنەوەی هوشیاری ئاینی و ڕوونکردنەوەی ئاینیی هەیە لەسەر بابەتەکان، بەڵام ووتەکانی ناوبراو سنووری ئازادییەکان و ئازادی رادەربرینی بەزاندووە و واتە پابەندی ئەو کۆت و بەندانە نەبووە کە دانراوە، ئەمە لەلایەک، لەلایەکی ترەوە ووتەی ناوبراو بە تاوانی ( السب ) دائەنرێ بە پیی مادەی ( ٤٣٤) لە یاسای سزادانی عێراقی ژمارە ١١١ ی ساڵی ١٩٦٩ ی هەموار کراو .

سەبارەت بە مافی سکاڵا لەم دۆسیەداو ڕۆڵی داواکاری گشتی تیایدا، دەڵێین کەیسی ناوبراو کەیسێکی تایبەتە لە نێوان دوو کەسدا و کەسی زەرەرمەند مافی بەرزکردنەوەی دوو جۆرسکاڵای هەیە سکاڵای سزایی بە پێی (٤٣٤) لە یاسای سزادان و و داوای قەرەبووی بە پێی مادەی (٢٠٥) لە یاسای شارستانی ژمارە ٤٠ ی ساڵی ١٩٥١ ی بەرکار لە دادگای تایبەتمەند ئەمەش لەبەر ئەوەی مامۆستای ئاینی یاسای ژمارە ٦٥ ی ساڵی ٢٠٠٧ ی بەسەردا جێبەجێ ناکرێ چونکە ئەو یاسایە تایبەتە بە رۆژنامەنوسێک کە لە دەزگایەکی ڕاگەیاندا کاردەکات.

هەرچی پەیوەندی بە داواکاری گشتیەوە هەبێ ئەوا ئەرکی داواکاری گشتی پاراستنی مافی گشتیە و بەرزکرنەوەی سکاڵایە لەو بابەتانەی کە بەرژەوەندی گشتی و مافی گشتی پێشێل دەکات، کەواتە داواکاری گشتی پەیوەندی بە دۆسیەی ناوبراوەوە نیە .

بنیاد لەسەرئەوەی ووتمان دەڵێین مادام ئەو بابەتە کەیسێکی تایبەتە و پەیوەندی بە ماف و بەرژەوەندی گشتیەوە نیە، پێویست ناکات رای گشتی لەسەر دروست بکرێت، بەڵكو یاسا ڕێوشوێنی تایبەتی بۆداناوە و دادگاش دانراوە بۆ لێسەندنەوەی ماف بۆ خاوەنەکەی و جێبەجێکردنی دادپەروەری.

سەرەرای ئەوەی باسکرا، ئەگەر مامۆستای ناوبراو دامەزرابێت لەسەر میلاکی حکومەت ئەوا دەکرێ بە پێی یاسای ڕێککاری فەرمانبەرانی دەوڵەت ژمارە ١٤ ی ساڵی ١٩٩١ ی هەموارکراو لێپرسینەوەی یاسایی لەگەڵدا بکرێت لە رێگەی لیژنەیەکی لێکۆڵینەوەوە بۆ دەرکەوتنی ئەوەی تاچەند سەرپێچیەکەی پەیوەندیداربووە بە ئەرکەکانیەوە، ئەمە سەرەڕای ئەوەی کە یاسای وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئاینی ژمارە ١١ ی ساڵی ٢٠٠٧ باسی ئەرکەکانی مامۆستای ئاینی نەکردووە و ئەمەش پێمان وایە کەموکورتیە لە یاساکەدا و پێویستە لەکاتی هەموارکردندا لە بەرچاو بگیرێ .

 

  • مامۆستای زانکۆ
بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

دوو موسڵمان، دیموكراسیان گڕتێبه‌ردا!

لوقمان غه‌فوور

هه‌ریه‌ك له‌ ئیلهان عومه‌ر ئه‌ندامی كۆنگرێس له‌سه‌ر ویلایه‌تی مینیسۆتا و ره‌شیده‌ تالیب له‌سه‌ر ویلایه‌تی میشیگان، شه‌قێكی توندیان له‌دیموكراسی هه‌ڵدا و دواتریش به‌وه‌وه‌ نه‌وه‌ستان گڕیان تێبه‌ردا!

ئه‌و دۆخه‌ی ئه‌م دوو خانمه‌ موسڵمانه‌ له‌ ئه‌مریكا خوڵقاندیان، وایكرد بۆ هه‌تا هه‌تایه‌ موسڵمان چانسی ئه‌وه‌ی نه‌بێت پێ بخاته‌وه‌ ناو كۆنگرێس. كه‌ من ئومێدی گه‌وره‌م ئه‌وه‌ بوو له‌دوای ئه‌مانه‌وه‌ ئیتر ئه‌و ده‌رگا ئاڵتونییه‌ به‌رووی هه‌موو موسڵمانێكدا بكرێته‌وه‌ نه‌ك بۆ گۆنگرێس، به‌ڵكو بۆ ئه‌نجومه‌نی پیران و ته‌نانه‌ت جێگری سه‌رۆكی ئه‌مریكا و دوور نه‌ڕۆین بۆ ناو وه‌زاره‌ت و ده‌زگا هه‌واڵگرییه‌ گه‌وره‌كانیش. به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ موسڵمان له‌م ئه‌زموونه‌ به‌ شكستی هاته‌ ده‌ره‌وه‌. ره‌نگه‌ من و زۆرێك پێمان ناخۆش بێت، به‌ڵام هه‌قیقه‌تی ئه‌م قۆناغه‌ پێیوتین ئه‌م دوو خانمه‌ ئه‌م ئه‌زموونه‌ گه‌وره‌یان مراند.

ئیلهان عومه‌ر كاتێك ساڵی 1992 به‌ عه‌للاگه‌یه‌ك جله‌وه‌، له‌ ته‌مه‌نی 10 ساڵیدا له‌سۆماڵه‌وه‌ رووده‌كاته‌ ئه‌مریكا، هه‌موو خه‌ون و خه‌یاڵی له‌وه‌دا كۆده‌بێته‌وه‌ كه‌ كارێكی ده‌ستكه‌وێت و ژیانی باشتر بێت له‌و ژیانه‌ی كه‌ هه‌یبوه‌ له‌ سۆماڵ. وێرای ئه‌وه‌ی به‌ئه‌زموونێكی كه‌می سیاسییه‌وه‌ له‌سایه‌ی ئه‌و ده‌رگا ئاڵتوونییه‌ی ئه‌مریكا، به‌داڵانی دیموكراسیدا رۆیشت و كه‌وته‌ ناو جیهانێكه‌وه‌ كه‌ ره‌نگه‌ به‌خه‌ویش له‌ ساڵی 1992 به‌مێشكیدا بهاتایه‌ تووشی شۆكی ده‌روونی ده‌بوو.

سه‌باره‌ت به‌ ره‌شیده‌ تالیب-یش هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و له‌دایكبووی ئه‌مریكایه‌، به‌ڵام به‌هه‌مان عه‌قڵ و دیدگای كه‌سێكه‌وه‌ له‌ ئه‌مریكا و سیاسه‌ته‌كه‌ی ده‌ڕوانێت كه‌ له‌ فه‌له‌ستین نیشته‌جێیه‌.

ئه‌وه‌ی منی تووشی ئه‌ستۆنیش كردووه‌، ئه‌وه‌یه‌ بۆچی من ماوه‌ی چوار ساڵه‌ ده‌ژیم له‌ ئه‌مریكا و نه‌چوومه‌ته‌ ناو هیچ جومگه‌یه‌كی سیاسی، كه‌چی دركم به‌وه‌ كردووه‌ كه‌ ده‌ستبردن بۆ دژایه‌تی جوله‌كه‌ له‌ئه‌مریكا وه‌ك هێڵی سووره‌ و نابێت به‌ ئه‌نتی-جوو بناسرێیت. كه‌چی ئه‌م دوو خانمه‌ دركیان پێ نه‌كرد؟ وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ ئاسانه‌ ئه‌م دوو خانمه‌ هێشتا له‌ناو منداڵدانی بیری شۆڤێنی عه‌ره‌بی و توندڕه‌وی ئیسلامیدا نه‌هاتوونه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌ و له‌وه‌ ناچێت دوای ئه‌و هه‌موو هه‌ڵا میدیاییه‌ی له‌ماوه‌ی رابردوودا له‌سه‌ریان دروستكرا بێنه‌ ده‌ره‌وه‌.

دیموكراته‌كانی ئه‌مریكا دۆخێكی خراپیان هه‌یه‌ به‌ده‌ست ئه‌م دوو خانمه‌وه‌. زۆرجار خۆیان ناكه‌ن به‌ خاوه‌نی ڕا و بۆچوونه‌كانیان، زۆرجاریش له‌نێو ته‌نگه‌به‌ری هێرشی میدیایی و جووله‌كه‌كانی ئه‌مریكا ئاوڕ له‌ هۆڵۆكۆست ئه‌ده‌نه‌وه‌ و دڵنه‌واییان ده‌كه‌ن، وه‌ك ئه‌وه‌ی به‌ جوله‌كه‌كانی ئه‌مریكا و دنیا بڵێن ئێمه‌ هه‌ڵه‌مان كرد ته‌نیا ئه‌مجاره‌ له‌م هه‌ڵبژێردراوه‌ خراپه‌مان ببورن.

جالییه‌ی جوله‌كه‌ هێزێكی گه‌وره‌یه‌ له‌ ئه‌مریكا، هه‌ندێكجار بڕوایه‌كم له‌لادروست ئه‌بێت كه‌ ئه‌م جالیه‌ به‌هێزه‌ پاڵپشت به‌ بزنسمانه‌ كریستییانه‌كانی ئه‌مریكا دارێژه‌ری به‌ردی بناغه‌ی سیاسه‌تی ئه‌مریكا و ئابورییه‌كه‌ین، ئه‌وی دیكه‌ ئه‌مێنێته‌وه‌ ئه‌بێت جێگه‌ی خۆیان بكه‌نه‌وه‌ و سیاسه‌تی خۆیانی تێدا داڕێژن به‌قازانجی نه‌ته‌وه‌ و مه‌زهه‌به‌كانیان.
له‌دواهه‌مین هه‌ڵوێستدا كه‌ قورسترین هه‌ڵوێسته‌ بۆ دیموكراته‌كانی ئه‌مریكا و تووشی شڵه‌ژان و ته‌نگه‌تاوی كردوون و بووه‌ هۆی تێكچوونی په‌یوه‌ندی نێوان بنیامین نه‌تانیاهۆ-ی سه‌رۆك وه‌زیرانی ئیسرائیل و دیموكراته‌كانی ئه‌مریكا، رۆژی 15ی ئۆگه‌ست-ی 2019، وه‌زاره‌تی ناوخۆی ئیسرائیل به‌ره‌سمی رێگه‌ نادا ئه‌و دوو ئه‌ندامه‌ی كۆنگرێس سه‌ردانی ئیسرائیل بكه‌ن. به‌و پێیه‌ی ئه‌وان دژه‌- جوله‌كه‌ن و لێدوانه‌كانی پێشویان بۆنی دژایه‌تی و راسیستی لێدێت.

هه‌روه‌ها ئیسرائیل نایشارێته‌وه‌ كاتێك ئه‌وان داوای سه‌ردانه‌كه‌یان به‌ده‌ستگه‌یشتووه‌ ئه‌وان له‌ داواكه‌یاندا بۆنی ئه‌وه‌ی لێهاتووه‌ كه‌ سه‌ردانه‌كه‌یان بۆ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ گه‌شه‌ به‌په‌رتكردن و نكۆڵی له‌ شه‌رعییه‌تدان به‌ ئیسرائیل بكه‌ن.

دیموكراسی تووشی رووداوی سه‌یرمان ده‌كات، كه‌ هه‌ڵبژاردنی ئه‌م دوو خانمه‌ یه‌كێكه‌ له‌و رووداوانه‌. ره‌خنه‌ی من له‌سه‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ ئه‌م دوو ژنه‌ له‌ چ مه‌زهه‌ب و نه‌ته‌وه‌یه‌كن، به‌ڵكو ره‌خنه‌ی من په‌لئه‌هاوێت بۆ مه‌ودایه‌كی دوورتری ئاینده‌ی سیاسی ئیسلامیی له‌سایه‌ی دیموكراتی ئه‌مریكا كه‌ كرانه‌وه‌یه‌كی گه‌وره‌ به‌روویدا كرایه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌م دوو بوونه‌وه‌ره‌ ئیسلامییه‌ نه‌یانتوانی له‌یه‌كه‌م ده‌رفه‌تدا گره‌وه‌كه‌ به‌رنه‌وه‌ و وه‌ك هه‌شتپه‌ل بچنه‌ ناو ژیانی سیاسی ئه‌مریكاوه‌.

 

تێبینی: وێنەی ئیلھان عومەر لەگەڵ ئەردۆغان. ماوەیەک لەمەوبەر وەک پەرچەکردار دژی سەرۆک ترەمپ سەردانی ئەردۆگانی کرد  ھەرچەندە پەیوەندی بە بابەتەکەوە نییە، بەڵام ئەمەش بۆ خۆی جێگەی تێبینییە..

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان