ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

عەممار حەكیم.. پێیەك لەدەسەڵات و پێكەیتر لە ئۆپۆزسیۆن

 یاسین تەها

رەنگە لەناو  سەركردەكانی ئێستا کە  لە كایەی سیاسیی عێڕاقدا دەستبەكارن كەمیان هێندەی عەممار حەكیم خواپێداو بن وەكو تاك، چونكە بەمنداڵی عێڕاقی بەجێهێشت و بەسەركردەیی گەڕایەوە. هێشتا تەمەنیشی نەگەیشتبوە 40 ساڵ كە رێبەرایەتیی مەجلیسی ئەعلای ئیسلامیی لەسەر سینییەكی زێڕین پێسپێردرا لە جێگەی عەبدولعەزیزی باوكی لەكاتێكدا كە یەكێك بوو لە رێكخراوترین و دەستەڵاتدارترین هێزە سیاسییە حوكمڕانەكانی شیعەی عێراق كە هەموو پاڵپشتییەكی ئێرانی هەبوو، بەڵام لە یۆلۆی 2017 پاش ئەوەی عەممار حەكیم هەستیكرد بەكەڵكی پرۆژە نوێیەكەی ئەو نایەت بۆ گرنگیدان بە گەنجان و ژنان و هاتنە دەرەوە لە قاوغە تەقلیدییەكانی حیزبی شیعی، لە مەجلیس جیا بوویەوە و “ڕەوتی حیكمەی نیشتمانی” راگەیاند كە سەرباری ئەوەی بانگەشەی نوێگەری و نیشتمانی بوون دەكات، بەڵام هێما بۆ بنەماڵەی حەكیم طباطبائی دەكات كە نزیكەی چوار سەدەیە وەكو بنەماڵەیەكی ئاینیی لە شاری نەجەف نیشتەجێن و هەمیشە بەشێكیان لە حەوزەی ئاینیی و مەرجەعیەت و بەشەكەیتریان لە ناو كایەی سیاسیدا كاریان كردووە.

پێشینەی بنەماڵەیی و باكگراوەندی عەممار حەكیم
عەممار حەكیم كوڕە گەورەی عەبدولعەزیز حەكیمی سەرۆكی پێشوی ئەنجومەنی باڵای ئیسلامییە، دایكشی لە بنەماڵەی سەدرە كە یەكێكن لە دیارترین و دەركەوتوترین بنەماڵە ئاینییەكانی شیعە. هەروەها زاوای محەمەد باقر حەكیمی مامیەتی كە جاران دەمڕاستی بنەماڵەی حەكیم و شوێن-پێ-هەڵگری سید محسن الحكیم ـ ی باوكی بوو كە تا كۆچی دواییكردنی (1970) مەرجەعی باڵای بێ ڕكابەری تایفەی شیعە بو لە عێڕاق و جیهان. باپیرە گەورەی ئەم بنەماڵەیە ناوی عەلی حەكیمە، پزیشك و حەكیمی تایبەتی شا عەباسی سەفەوی بوە، لە ساڵی 1624 ز لەگەڵ شای سەفەوییەكان هاتوەتە نەجەف و لەوێ بڕیاری مانەوەی داوە بۆ خزمەتكردنی گڵكۆی ئیمام عەلی، دواتر منداڵ و نەوەكانی عەلی حەكیم لە حەوزەی ئاینیی نەجەف خوێندویانە تا چەندین پیاوی ئاینیی و شەرعزانی شیعەی ناوداریان تێدا هەڵكەوتوە.
سەروەریی گەورەی بنەماڵەی حەكیم دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئایەتوڵڵا “محسن الحكیم” كە لەدوای خۆی 10 كوڕی ناودار و 4 كچی بەجێهێشتوە، كە دیارترینیان محه‌مه‌د باقر الحكیم و عەبدولعەزیزن كە دوو ناوی دیاری سەردەمی كار و چالاكیی ئۆپۆزسیۆنی عێراق بوون. عەبدولعەزیز بچوكترینی كوڕەكانی بو، بە مردنیشی هیچ كورێكی محسن الحكیم لە ژیاندا نەمان، كە ئەمەش پایەی عەمماری وەكو گەورەی وەچەی سێیەمی محسن الحكیم بەرزتر كردەوە.

عەممار حەكیم تەمەنی 9 ساڵان بوە كە لەگەڵ باوكیدا هەڵهاتوە بۆ ئێرانی ژێر سایەی رژێمی خومەینی (1980)، لەپاش گەیشتنیشی بەو وڵاتە لە قوتابخانەی تایبەت لە تاران خوێندویەتی. دواتر كۆلێژی یاسای لە شاری قوم تەواوكردوە. كاتێكیش لەدوای 2003 گەڕایەوە عێڕاق جیاواز لە زۆربەی هەرە زۆری گەنج و منداڵی بەرپرس و پیاوە ئاینییەكانی شیعەی تاراوگە، توانایەكی زۆری پیشاندا لە ئاخاوتن و وتاردان بە زمانێكی عەڕەبیی پاراو و ڕەوان  لە كاتێكدا خۆی بە زمانی فارسی خوێندویەتی، هەر ئەمەش وایكرد زیاتر وەكو رێبەرێكی عێراقی و یەكێك لە وەچەكانی ساداتی حەكیم ناوی بدرەوشێتەوە. لە بەهرەی وتاردانیشدا عەممار زیاتر دەچێتەوە سەر مامی تا عەبدولعەزیزی باوكی كە سەرباری ناوبانگی زۆری لە كاری حزبیی و سیاسییدا، هەمیشە وتەو وتارەكانی ئاڵۆزو ڕەكیك بوون، ئالودەبونیشی بە جگەرە و توتن هەناسەكانی كورت كردبوو، ئەمە جگە لەوەی ئاوازی فارسیی بەسەر عەرەبییەكەیدا زاڵ بو.

سەركردایەتی و رێبەرایەتی عەممار حەكیم
عەممار حەكیم تەنها لە وتارداندا ناچێتەوە سەر مامی، بەڵكو دەركەوتنی لەسەر شانۆی سیاسیی لە نوێنەرایەتیكردنی مامیەوە (محه‌مه‌د باقر الحكیم) لە كۆڕ و كۆبونەوەكاندا دەستی پێكردوە. تەنانەت چەندجارێك باسی لەوە كردوە كاتێك لە تەمەنی 8 ساڵیدا بوە لە شاری نەجەف وەكو نامەبەری نهێنیی نێوان  محه‌مه‌د باقر الحكیم ـ ی مامی و محه‌مه‌د باقر الصدر (دامەزرێنەری حیزبی دەعوە) كاریكردوە بۆ بەهەڵەدابردنی سیخوڕەكانی بەعس. مامی عەممار (محه‌مه‌د باقر الحكیم) جگە لەوەی سەرۆكی ئەنجومەنی باڵای ئیسلامیی بو یەكێك بوو لە ناسراوترین هەڵسوڕاوە ئاینیی و سیاسییەكانی شیعەی عێڕاق لە ساڵانی هەشتاكان و نەوەدەكانی سەدەی رابردوو. جگە لەوەش جێگەی متمانە و رێزی زۆری رژێمی خومەینیی بوو، چونكە لەلای خۆیەوە كاری بۆ ئەوە دەكرد ئەزمونی كۆماری ئیسلامیی ئێران بگوازێتەوە بۆ عێراق. هەروەها دەیویست خۆیشی ببێتە خومەینییەكی بچوك لە عێڕاقدا. لەدوای روخانی بەعس (2003) محه‌مه‌د باقر الحكیم وردە وردە لە كاری حیزبیی دوركەوتەوە بۆ ئەوەی وەكو مەرجەعێكی ئاینیی كاربكات و وەجاغی ئایەتوڵڵا محسن الحكیم ـ ی باوكی روناك بكاتەوە، لەم میانەیەشدا جێگەی خۆی لە سەركردایەتی ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی ئیسلامیی چۆڵكرد بۆ عەبدولعەزیز حەكیمی برای، بەمەش بەردی بناغەی میراتگریی بنەماڵەیی لە سەركردایەتیی ئەم پێكهاتە سیاسییە شیعییەدا دانرا كە لە سەرەتای دامەزراندنیدا (1982) و بەر لەوەی ببێتە حزبی بنەماڵەی حەكیم و ناوی “شۆڕش” ی لێبكرێتەوە حیزب نەبوو، بەڵكو چەترێك و بەرەیەك بو بۆ كۆكردنەوەی كۆمەڵێك حیزب و كۆمەڵ و یەكەی چەكداریی بەرهەڵستكاری رژێمی بەعس بە سەرپەرشتیی و كۆمەكیی ئێران كە لەناویاندا حیزبی دەعوەی ئیسلامیی و حیزبوڵڵای كورد بە سەرۆكایەتیی شێخ محەمەد خالید بارزانی هەبوون.

لە كۆتاییەكانی ئابی 2003، محەمەد باقر حەكیم كە پلەی ئایەتوڵڵای هەبوو پاش تەواوكردنی پێشكەشكردنی وتاری هەینی لەناو رەوزەی حەیدەریی ئیمام عەلی و لەكاتی هاتنە دەرەوەیدا بە هۆی ئوتومبیلی بۆمب-رێژكراوەوە تیرۆر كرا، لەدوای ئەم روداوەشەوە ئەنجومەنی باڵای ئیسلامیی رێكخراوێكی خێرخوازیی و بانگخوازیی شیعیی دروستكرد بەناوی “شهید المحراب” و عەممار حەكیمی كردە سەرۆكی ئەو رێكخراوە، لەمە بە دواش عەممار حەكیم بوو بە نوێنەر و وتەبێژی خۆی لە قۆزاخەی مامی و باوكی هاتە دەرەوە. كاری عەممار حەكیم لە رێكخراوی “شهید المحراب” زۆری نەخایاند و باوكی توشی نەخۆشی شێرپەنجەی سییەكان هات، ئەمەش زیاتر دەرفەتی بۆ رۆڵ بینینی عەممار حەكیمی كردەوە وەكو جێگرەوەی باوكی، كاتێكیش لە مانگی ئابی 2009 باوكی كۆچی دوایی كرد هەمو سەركردەكانی ئەنجومەنی باڵای ئیسلامیی رازییبون عەممار جێگەی بگرێتەوە لە كاتێكدا گوتار و ئەدەبیاتی خۆیان و حزبەكەشیان پڕە لە باسی دیموكراسی و دەستاودەستی دەسەڵات.

بە گواستنەوەی دەسەڵاتەكەی عەبدولعەزیز حەكیم بۆ عەمماری كوڕی بە تەواوی خاوەندارێتیی ئەنجومەنی باڵا یەكلایی بوویەوە بۆ بنەماڵەی حەكیم، بەڵام لەماوەی هەشت ساڵ كاركردندا كێشە و بەریەككەوتنی زۆر لە نێوان پاسەوانە كۆنەكانی مەجلیس و عەممار حەكیمدا سەریهەڵدا بەتایبەت كە زۆر باس لەوە دەكرا، دەبوو عەممار بەر لە رێبەرایەتی سیاسی ماوەیەك تەرخان بكات بۆ خوێندنی ئاینیی تا لە شەقامی شیعییدا لێوەشاوەیی ئەوە پەیدا بكات كە ببێتە ڕاگری ئالی حەكیم كە مەرجەعی باڵای تایفەكە بوون و سەرەنجام جیابونەوەی ڕەوتی حیكمەی لێكەوتەوە كە ئێستا دەوروبەری 20 كورسییان هەیە لە ئەنجومەنی نوێنەران بەرامبەر 2_3 كورسی ئەنجومەنی باڵا كە زیاتر هی كۆتای ژنانە و لەناو هاوپەیمانێتیدا بەدەستیانهێنا.

عەممار حەكیم و هاوكێشەی دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆن
ئێستا عەممار حەكیم بەفەرمی سەرۆكی ڕەوتی حیكمەیە، بەڵام پێگەی سیاسیی لە گۆڕەپانی سیاسیی عێڕاقدا زۆر زیاترە لە هی سەرۆكی حیزبێك، جار جار بە نوێنەرایەتیی هەمو شیعە دێتە كوردستان بۆ نزیككردنەوەی هەولێر و بەغداد، حزبەكەشی جاران لە دۆستە هەرە نزیكەكانی كورد بوو، بەڵام لەپاش ریفراندۆمەوە (2017) وەكو جاران نەماوە و ماوەیەكیش گرژی تێكەوت، چونكە حەكیم وتبووی جگە لە ئیسرائیل كەس پشتیوانی دەوڵەتی كوردی ناكات، ئەوەی لەنێوان كورد و عەممار حەكیمدا هەمیشە ئامادەیە زیاتر فەتوا بەناوبانگەكەی ئایەتوڵڵا محسن الحكیم ـ ی باپیریەتی بۆ حەرامكردنی كوشتنی كورد لە سەردەمی شۆڕشی ئەیلولدا.
كاتێك عادل عەبدولمەهدی بۆ سەرۆكایەتی وەزیران كاندیدكرا، سەید عەممار سەرباری ئەوەی سەرۆكی هاوپەیمانێتی ئۆپۆزسیۆن “الإصلاح” بوو، پشتیوانی زۆری لێدەكرد بەوپێیەی پێشتر لەناو مەجلیسی ئەعلا هاوخەبات و هاوڕێی یەكتر بوون، بەڵام ساڵ تێپەڕی نەكرد بەسەر حومكڕانیەكەی عەبدولمەهدی، نێوانی هەردوولا گرژی تێكەوت، چونكە حەكیم بەرەی ئۆپۆزسیۆنی حكومەتی هەڵبژارد لەكاتێكدا چاوی لەسەر ئەمیندارێتی گشتیی بەغدایە و لیستێك ناویشی داوە بۆ پڕكردنەوەی باڵیۆز و پلە تایبەتەكان، جگە لەوەش ماوەیەك بەر لەئێستا ڕەوتەكەی حەكیم هەوڵیدا خۆپیشاندانی ناڕەزایی “ملیۆنی” لە 14 پارێزگا رێكبخات و ئەمەش وای لە عەبدولمەهدی كرد نامەیەكی درێژ بۆ حەكیم بنێرێت و مەترسی ئەم هەنگاوەی بۆ ڕوون بكاتەوە، ئەویش هەینی ڕابردوو بەنامەیەكی وەڵامئامێز سووربوونی لەسەر ئۆپۆزسیۆن بوون ڕاگەیاند و بەرگری لە هەڵوێستی خۆی كردووە ئەمەش مایەی مشتومڕێكی قووڵی دەستەبژێری سیاسی شیعە و عێراقە چونكە لەپاش 2005 ئەوە یەكەمجارە هێزێكی سیاسی شیعی شەریك باسی ئۆپۆزسیۆن بوون بكات بەتایبەت كە ئەو هێزە نوێنەر و میراتگری ئالی حەكیمە كە لەناو بنەماڵەكەیاندا زیاتر لە 60 قوربانیی دەستی رژێمی بەعس هەیە، نزیكەی 10 لەو قوربانییانەش كەسایەتیی دیار و پلەداری حەوزەی ئاینیی نەجەف بون، جگە لەوەش لەبەرئەوەی ئەم بنەماڵەیە لە ساداتی شیعەن، خاوەن پێگەیەكی كۆمەڵایەتیی تایبەتن و هەمو تاكەكانیان هەڵگری نازناوی “سەماحەتی سەید” ن لە ئێستاشدا یەكێك لە چوار مەرجەعە سەرەكییەكەی عێڕاق هەر لە بنەماڵەی ئەوانە بەناوی محه‌مه‌د سعید الحكیم كە زۆرجار بە پیاوی ئاینیی دووەمی شیعەی عێڕاق لەپاش سیستانییەوە ئاماژەی بۆ دەكرێت.

لە ساڵانی هەشتاكاندا ئێران كاری زۆری كردوە بۆ ئەوەی بنەماڵەی حەكیم ببنە دەمڕاستی سیاسیی هەموو شیعەی عێڕاق، بەو پێیەی لە ڕای محسن الحكیم ـ ی باپیری كۆچكردوویان لایاندا لەبارەی ویلایەتی شەرعزانان و چونە بەرەی لایەنگرانی رژێمی “ولایة الفقیه” كە حوكمڕانیی ئێران و شیعە لایەنگر و هەوادارەكانی دەكات، بەڵام ئێستا ساردو سڕییەكی زۆر لە پەیوەندییەكانی عەممار حەكیم و بەرەی ئێراندا هەیە و زۆرجار بە عەڕابی پرۆژەی ئەمەریكی و كوێتی و سعودی تۆمەتبار دەكرێت و لەم شەڕە نەرمەشدا كە زۆرجار لەسەر سۆشیاڵ میدیا بەڕێوەدەچێت باس لەوە دەكرێت ئالی حەكیم باشترین كۆشك و خانوەكانی قەراغی دیجلەیان بۆ خۆیان گرتووە و  لەشارەكانی عێراقدا تۆڕێك بەرژەوەندی دارایی و عەقاراتیان هەیە  كەچی باسی ئۆپۆزسیۆن بوون و چاكسازی دەكەن.

جگە لەوەش سەید عەممار بەختی هەبو لەوەی لەگەڵ راگەیاندنی ڕەوتە نوێیەكەیدا “ڕەوتی حیكمە” زۆربەی ستافەكەی ئەنجومەنی باڵای لەگەڵ خۆیدا هێنا لەهەموویان گرنگتر كەناڵی “الفرات” لەگەڵ ماڵە كۆنەكەی تاریق عەزیزی لە چادرییە و كۆمەڵێك بینایە و دامەزراوە و باڵەخانەیتر كە بوونە هەوێنی ناكۆكییەكی زۆر لەگەڵ ئەنجومەنی باڵای ئیسلامی و ئێستاش بوونەتە بەشێك لەو كێشمەكێشەی بەناوی دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆنەوە بەڕێوە دەچێت بەو پێیەی مەجلیسی ئەعلای ئیسلامی پشتیوانی لە عەبدولمەهدی دەكەن و ڕەوتەكەی عەممار حەكیمیش خۆی بە ئۆپۆزسیۆنی كابینەكەی عەبدولمەهدی دەزانێت.

وتار

یەكێتی‌و كۆنگرەی دوای مام!

 د. موئمین زەڵمی

ئەم ستونە هەوڵدانە بۆ گەشتن بەوەڵامی ئەو پرسیارانەی لەدوای نەخۆشكەوتنی مام جەلال تاڵەبانیەوە تا كۆچی دواییەكەی دروست بوون، بەخوێندنەوە بۆ رووداوە سیاسیەکان و ئاڵۆزییەكانی قۆناغەکەش، بەشیكاری‌و تێگەشتن لەو سیگناڵانەی تا ئێستا دیاركەوتون‌و بەرەچاوكردنی بارودۆخی یەكێتی وەڵامگۆی بەشێك لەپرسیارەكان دەبێت.

یەكێتی نیشتمانی تا ئێستا تەنها سێ كۆنگرەی بەستووە‌، ئەگەرچی دوایین راگەیەندراوی مەكتەبی سیاسی ئەو حزبە باسلەوە دەكات حەوتی دیسەمبەر وادەی بەستنی كۆنگرەیە، بەڵام رەنگە گرنگترین پرسی كۆنگرەی یەكێتی پرسی یەكلاكردنەوەی شێوازی ئیدارەدانی حزبەكە بێت، چونكە پاش كوچی دوایی مام جەلال تاڵەبانی تا ئێستا ئاراستەكانی ناو یەكێتی نەیانتوانیوە جێگرەوەیەك یان بەلایەنی كەمەوە شێوازێكی بۆ دانانی جێگرەوە دیاری بكەن، ئێستاش باسوخواسەكان هەر گەرمن‌و روون نیە كەئایا كۆدەنگی لەسەردانانی سەرۆک دروست دەبێت یان سیستەمی هاوسەرۆكی‌و دەستەی بەڕێوەبردن پیادە دەكرێت.

ئێستا یەكێتی بەرەو كونگرەیە‌و ئامادەكارییەكان چڕبوونەتەوە، ئەم كۆنگرەیە لەغیابی تاڵەبانی دا یەكەمین كونگرەیە، بۆیەش رەنگە لای تۆی خوێنەر‌و تۆی شرۆڤەكاریش چەند پرسیارێك بێنە پێشەوە، بەبڕوای تۆ یەكێتی لەدوای كۆنگرە بەكام ئاراستە دەڕوات؟ وەك ئێستای دەمێنێتەوە؟ عاتیفەی خەڵك زیاتر دەبێت بۆ یەكێتی بەهۆی نوێبوونەوەی ئەو حزبەوە؟ بەپێی خوێندنەوەكانی خۆت چی ئایندەیەك بۆ یەكێتی چاوەڕوان دەكەیت ؟ ئایا حزبێكی سۆسیال دیموكراتی وەكو یەكێتی چۆن گرفتەكانی دیاریكردنی كەسێك یان دەستەیەك بۆ سەرۆكایەتی یەكێتی، تێدەپەڕێنێت؟ ئەگەر سەرنجێكی هێدلاینی رۆژنامە‌و مێدیاكان بدەین لەم ماوەیەدا، بڵاوبوونەوەی هەواڵەكانی چڕبوونەوەی پرۆسەی بەرەوكۆنگرەچوون تا دێن زیاتر دەبێت، دەستپێكی هەواڵەكان‌و ئەنجامگیری هەوڵەكان كۆمەڵە راستییەك روون دەكەنەوە، كەئەكرێ پێودانگێكی بەهێز بن بۆ قسەكردن لەسەر داهاتووی یەكێتی نیشتمانی كوردستان بەتایبەت (یەكێتی دوای تاڵەبانی)، كەقۆناغێكی نوێ دەبێت بەنیسبەت یەكێتییەكانەوە بەگشتی.

دەكرێ بەپێی ئەوەی كۆمەڵگەی كوردی تاكەكانی زیاتر تاكێكی عاتیفین، گریمانەیەكی بەهێزمان دەستبەوكێت كەیەكێتی پاش مام زەمەنێكی باش عاتیفەی خەڵك بۆ خۆی ببات بەتایبەت لەدوای كۆنگرەی داهاتووەوە، بەڵام ڕەنگە ئەم بەرەوپێشچوونەوە بەردەوام نەبێت‌و ماوەیەكی كورتخانەیەن بێت، بەڵام لەهەمووی گرنگتر ئەوەیە كەیەكێتی دوای كۆنگرەی ئەمجار چۆن ئایندە بەدەستدەهێنێتەوە؟.

مام لەچل ساڵی رابردوودا هەموو شتێكی یەكێتی بووە، دامەزرێنەر، رێكخەر، كۆكەرەوە، پەیامبەری سیاسی یەكێتی، چونكە هەموو فیكرە‌و ئایدۆلۆژیاكانی یەكێتیش هەر خۆی خاوەنیان بووە.

لەبەر ئەوە ئەگەری زۆرە لەم كۆنگرەیەدا هەموو هاوكێشە گرێدراوەكان ئەكتیڤ بكرێنەوە، وەك سەرنجێكی تایبەتی پێم وایە یەكێتی قۆناغی گەنجبوونەوەی لەبەردەمدایە‌و هەم بارودۆخە ناوچەییەكان‌و هەم خواستی ناوخۆییش هاوكاری یەكێتی دەبن.

دواجار دەكرێ لەماوەی ئەو عاتیفەراكێشانەی خەڵكدا كەپێشتر ئاماژەمان پێكرد، ئەگەر یەكێتی بتوانێت خۆی بگرێتەوە كەدەرفەتێكی باشی بۆ رەخساوە، ئەوا دەتوانێت هێزێك وەبەر خۆی بدات بەتایبەت پاش بێ ڕۆڵبوونی رێككەوتننامەی ستراتیژی، چونكە زۆرینەی كادیرو ئەندامانی یەكێتی دژی ئەو رێككەوتننامەیە بوون‌و ئەنجامگیرییەكانیش دەریدەخەن كەئەگەر “یەكڕیزی لەپێناو میللەت”دا پاساوی سەرەكی رێككەوتنەكە بووبێت ئەوا ئەمان زیاتر قوربانییان بۆ ئەو یەكڕیزییە داوە.

كۆنگرەی یەكێتی دەبێت پێش هەر شتێك هێزی ناوچەیی گورجوگۆڵ بكاتەوە، تین بداتەوە بەر رێكخستن‌و كادیرانی ئەو حزبەش، لەهەمووشی گرنگتر پێم وایە یەكێتی پێویستە بە پەیوەندییە ستراتیجییەكانیدا بچێتەوە، چونكە هەم چاوەڕوانی زیاتری لێ دەكرێت‌و هەمیش واقیعەكە وا دەخوازێت.

ئەم كۆنگرەیەی یەكێتی ئەگەر تەنها كۆنگرەی ئاشتەوایی بۆ ناوچەكە‌و تۆخكردنەوەی بنەماكانی پێكەوەژیان‌و فراوانكردنی ئازادی دەربڕین‌و ئاراستەكردن بخاتەوە بۆ ناوخۆی یەكێتی‌و بۆناوچەكەش ئەوا دەستكەوتی گەورەیە، پێشتریش لەسەر ئەمە وەستاوین كەئەوەی شەقامی كوردی بەتایبەت سلێمانی دەیخوازێت خزمەتكردنی پارێزگاكەیە‌و بەدڵنیاییەوە سەركەوتنی كۆنگرەی یەكێتی كاریگەری لەسەر ئیدارەدانی پارێزگاكە هەیە بۆیەش خواستی گشتی خواستێكی ئاشتیخوازانەی بەربڵاوی گشتییە بۆ سەركەوتنی كۆنگرەكە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

کورد: بوویەکی فریودراو یان بوویەکی بێ گوتار!

عەتا قەرەداخی

 

“خوێنی هەر کەسێکی کورد لە هەر پارچەیەکی کوردستان لە هەر پێناوێکدا بڕژێت ىێجگە لە سەربەخۆیی و دەوڵەت بەفیڕۆ دەڕوات چونکە هیچ دەستکەوتێکی تر لە ئاستی بەهای ئەو خوێنەدا نیە”. کەواتە با لێرەوە بپرسین ئایا ئەو هەموو خوێنەی کورد لە راپەڕینی بەدرخانیەکانەوە تاکو ئێستا رژاوەو ئێستاش دەڕژێت لە پێناوی چیدا بووە بۆ چیە؟ ئایا ئەوەی بەدەستهاتووە بایی ئەو هەموو خوێنە دەبێت؟ ئایا بێجگە لە بەشێکی باشووری کوردستان و ئەو بەشەی رۆژئاوا کە ماوەی چەند ساڵێکە کورد خۆی بەڕێوەی دەبات خەباتی کورد لە هەر چوار پارچەی کوردستان چی بەرهەمهێناوە؟ ئایا سەرباری ئەو هەموو خەبات و قوربانیدانە، حۆکاری ئەو دەستکەوتە کەمە پەیوەندی بە چیەوە هەیەو هۆکارە سەرەکیەکانی چین و کێن؟ داگیرکەران هۆکاری سەرەکین؟ سیاسەتی نێو دەوڵەتی بەرپرسیارە؟ یان کورد خۆی هۆکاری سەرەکیە؟ ئەگەر کورد خۆی هۆکاری سەرەکیە، ئایا کەموکورتیەکە جەماوەرە یان حیزبەکان؟ ئەگەر هۆکار حیزبەکانن، ئایا پێشمەرگەی حیزبەکان بێ تواناو بێ ئیرادەن، یان کەموکورتی و بێ توانایی و بێ بەرنامەیی و نەبوونی پرۆژەی نەتەوەیی نەبوونی دیدو تێڕوانینی ئایندەیی لە ئەستۆی سەرکردایەتی حیزبەکانەو گرفت بڕوانەبوونی زۆرینەی حیزبی کوردی و سەرکردایەتیەکانیانە بە سەربەخۆیی کوردستان؟

بێگومان ئەگەر چاوێک بە مێژووی حیزبی کوردیدا بگێڕین، بەئاشکرا دەبینین زۆرینەی هەرە زۆری حیزبی کوردی لەهەر چوارپارجەی کوردستان نەک بەرنامەی سەربەخۆییان نیەو کاری بۆناکەن راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ وەکو حیزبی ئەو نیشتیمانانە کاردەکەن و دەجوڵێن کە کوردستانیان بەسەردا دابشکراوەو ئێستا داگیرکەری کوردستانن. زۆرینەی حیزبەکانی ئێستای کوردستان لەسەر هەمان بەرنامەی حیزبە شیوعیەکانی ئەو دەوڵەتە داگیرکەرانە دەڕۆن کە کوردستانیان داگیرکردووەو بەرنامەی حیزبە شیوعیەکان بریتی بوو لە دیموکراتی بۆ دەوڵەتی سەردەستەو داگیرکەرو ئۆتۆنۆمی بۆ نەتەوەی کوردی وڵات داگیرکراو و ژێردەست. بەرنامەی زۆرینەی بزووتنەوەو حیزبە کوردیەکان با ناوی جۆراوجۆریشیان لە خۆیان نابێت بەڵام لە گەوهەردا لە سنووری هەمان بەرنامەدان کە ئەویش بریتیە لە بە دیموکراتیکردنی دەوڵەت لە ژێر ناوی دیموکراتی گەلان و پێکەوە ژیان و چەمکی هاووڵاتیبوون و پاراستنی یەکێتی نیشتیمان.

ئەگەر سەیری حیزبەکانی رۆژهەڵات بکەین، تاکو ئێستاش بە یاشکراو بێترس باسی روخاندنی کۆماری ئیسلامی و بە دیموکراتیکردنی ئێران و ئۆتۆنۆمی بۆ کوردستان دەکەن. حیزبەکانی باکوری کوردستان بە تایبەتی پارتی کرێکاران و پارتی گەلی دیموکرات، هەردووکیان باسی بە دیموکراتیکردنی سیستێمی فەرمانڕەوایی تورکیا دەکەن. تەنانەت پارتی کرێکاران کە سەرەتا وەکو پارتێکی نەتەوەیی لیبراڵ خۆی نمایش کردو باسی دەوڵەتی کوردستانی دەکرد، ئێستا دوورو نزیک باسی سەربەخۆیی و جیاکردنەوەی کوردستان و پێکهێنانی دەوڵەتی نەتەوەیی کوردی ناکات و باسی برایەتی کوردو تورک و پێکەوە ژیان و دیموکراتی تورکیا دەکات، هەمان شێوەی هەدەپە، لەکاتێکدا نەک هەر کوردی باکور بەڵکو زۆرێک لەو کوردانەی بەشەکانی تریش کە بڕوایان بە سەربەخۆیی و پێکهێنانی دەوڵەتی سەربەخۆی کوردیی هەبوو، ئومێدی زۆریان لەسەر پارتی کرێکارانی کوردستان هەڵچنیبوو. ئێستا بە ئاشکرا دیارە کورد لە باکوریش پرۆژەی سەربەخۆیی و جیاکردنەوەی کوردستان و پێکهێنانی دەوڵەتی کوردی نیە.

ئەگەر سەیری باشووریش بکەین ئەوا لە دوای شێخ مەحموودی حەفید کە ئەو بە ئومێدی درووستکردنی دەوڵەت و بوون بە مەلیک بوو، ئیتر بەرزترین ئاستی داخوازیەکانی کورد لەم بەشەدا ئەوە بووە کە لە ریفراندۆمدا خەڵکی سەربەخۆخوازی کوردستان دەنگیان بۆ سەربەخۆیی کوردستان دا، بەڵام ئەوەش نەبووە بنچینە بۆ راگەیاندنی سەربەخۆیی و دەوڵەت. دیارە هەروەک لە بەرگی دووەمی گوتاری ناسیونالیزمی کوردیشدا بەدرێژی شیکردنەوەی گوتاری حیزبەکانی باشوورمان کردووە، بێجگە لەو رووکەشە سادەی گوتار کە ریفراندۆمی بەرهەمهێنا، گوتاری نەتەوەیی لە ئاستێکی سادەدایەو وابەستەبوون بە عێراقەوە هێشتا لای رووبەرێکی فراوانی حیزبەکانی باشوور بەهێزو باڵادەستەو تەسلیمکردنەوەی رووبەرێکی فراوانی کوردستانیش بە عێراق دوای ریفراندۆم باڵادەستبوونی هەژموونی گوتاری عێراقچێتیە بەسەر گوتاری کوردیدا، بەجۆرێک باسکردنی کوردو کوردایەتی و کارکردن بۆی بەرزنابیتەوە بۆ دەرچوون لە چوارچێوەو سنووری عێراقیبوون و عیراقچێتی. واتە ئەو خەباتە دوورودرێژەی لە ساڵی ١٩١٥ بەدواوە کوردی باشوور کردوویەتی و ئەو هەموو خوێنەی بەخشیوێتی نەیتوانیووە هەڵوێستی رەتکردنەوەی عێراق لە بەرنامەو پەیڕەو و کارکردنی رووبەرێکی فراوانی بزووتنەوەو حیزبەکانی باشووری کوردستاندا درووست بکات.

ئێستا بارودۆخی رۆژئاوا لە بەشەکانی تر لەبەرچاوترە، بە تایبەتی ئەو نەبەردیانەی کە شەڕڤانانی رۆژئاوا لە ماوەی پێنج ساڵی رابردوودا بەرامبەر بە دڕندەکانی دەوڵەتی خەلافەت لە لایەک و لە هێرشی سوپای داگیرکەی تورک و خەلیفە ئەردگان پێشتر بۆ سەر عەفرین و لە چەند رۆژی رابردووشدا بۆ سەر سەرێکانی و ناوچەکانی تر، کوردی رۆژئاوای نادیار و نائامادەی گواستەوە بۆ حاڵەتی دیارو ئامادە. لە زیهن و خەیاڵ و رووبەری یادەوەری  رووبەرێکی فراوان لە مرۆڤایەتی و دامودەزگا دەوڵەتی و سیاسی و میدیاییەکانی دنیادا، کورد بوو بە ناوێکی ئاشنا و جارێکی تریش وەکو هەتیووە بەجێهێڵراو و ناپاکی لێکراوەکانی دنیا باس دەکرێت. ئەمەریکا لە ماوەی چەند ساڵی رابردوودا، سەرباری ناڕەزاییەکانی تورکیا، پەیوەندی بەهێزی لەگەڵ کوردانی رۆژئاوادا هەبووەو چەندینجار بارخانە چەک و تەقەمەنی بۆ پەیەدە ناردووەو وەکو هاوپەیمانی خۆی باسی دەکرد، کەچی لەناکاوێکدا سەرۆکە ناهاوسەنگەکەی ئەمەریکا وەکو بەرجەستەکەری چەمکی نائینسانانەی لیبرالیزمی نوێ، لە پێناوی بەرژەوەندیە مادییەکانی وڵاتەکەیدا، کوردی وەکو بێ بەهاترین بوونەوەر بەتەنیا بەجێهیشت. بێگومان کوردستان تاکو ئێستا نەبووەتە عەرەبستانی سعودیە، بۆ ئەوەی ئەمەریکا وەکو مانگا بیدۆشێت. چواندنی سعودیە بە مانگا گەوهەری تێڕوانینی سیستێمی سەرمایەداری لیبریالیزمی نوێیەو لەو روانگەیەشەوە، ئەوەی گرنگە شیرەکەیە، مانگاکەو خاوەنی مانگاکەش هیچ بەهایەکیان نیە. هەر بۆیە هەر جۆرە پشبەستنێکی کورد بە ئەمەریکا هەمیشەیی نیەو هەمان دەرئەنجامی پشبەستنی ١٩٧٥ ی کوردی باشوور بە ئەمەریکاو پشتبەستنی ئەمجارەی کوردی رۆژئاوای دەبێت بەو دەوڵەتە.

ئایا کوردی رۆژئاوا کە لە ماوەی چەند ساڵی رابردوودا دەسەڵاتی بەسەر وڵاتەکەی خۆیدا کردووە، هەڵگری پرۆژەی نەتەوەیی کوردی بووە، واتە ئایا کوردی رۆژئاوا پرۆژەی سەربەخۆیی و دروستکردنی دەوڵەتی هەیە؟ یان ئەویش هەمان شێوەی کوردی بەشەکەنی تری کوردستان دەیەوێت لە چوارچێوەی کۆماری سوریای عەرەبیدا بمێنیتەوە؟  راستە کوردی رۆژئاوا کانتۆن و دەسەڵاتی خۆسەریی دروستکردووە، بەڵام ئەوەی کردوویەتی لە چوارچێوەی دەسەڵاتی یەکەی بچووکی خۆبەڕێوەبردن دەرناچێت کە ئەوەش لە روانگەی گوتاری نەتەوەییەوە لە چوارچێوەی گوتاری هەرە ناتەواودا پێناسەدەکرێت کە گوتارێکی ناوچەیی یان هەرێمایەتیە و نە خاسێتی گوتاری نەتەوەیی و نە رەهەندی نەتەوەیی و نیشتیمانی یەکگرتووی هەیە. هەروەک لە لایەکی ترەوە روانینێکی ئایندەییش بۆ جیاکردنەوەی ئەو بەشەی کوردستان و دەرهێنانی لە ژێر سایەی دەسەڵاتی داگیرکەری سووری، نە بوونی هەیەو نە باسیش دەکرێت. کەواتە ئاشکرایە مانەوەیەکی لەوجۆرەی کوردی رۆژاوا پەیوەندی بە شەڕی دڕندەکانی دەوڵەتی خەلافەتەوە هەیەو وەکو ئەوە وایە لە بۆشایدا هەڵواسرابێت چونکە ئاشکرایە داعش بوویەکی نەمر نیەو کۆتایی دێت و دەریشکەوت سیاسەتی روسیاو ئێران بۆ هێشتنەوەی ئەسەدو رژێمەکەی لە سیاسەتی ئەمەریکا سەرکەوتووتر بوو، واتە رژێمی ئیستای سووریا دەمێنێتەوە. کەواتە لە نەمان یان تەواو لاوزبوونی داعش ومانەوەی ئەسەدو رژێمەکەیدا، کوردی رۆژاوا چی دەکات و رووبەڕووی چی دەبێتەوە؟

ئەمەریکا رایگەیاند دەوڵەتی خەلافەتیان لەناوبردووە، کە ئەوە درۆیەکی گەورەیەو تاکو ئێستا مەترسیەکانی ئەو رێکخراوە تیرۆریستیە ماون، راگایەندنەکەی ئەمەریکا بە تایبەتی ترامپ پاساو بوو بۆ پشتکردن لە کوردەکان و بوارکردنەوە بۆ هاوپەیمانە ستراتیژیەکەیان کە تورکیایە بۆ ئەوەی چی دەوێت بیکات. وەکو بینیمان سوپاکەی خەلیفە ئەردۆگان لە ژێر ناونیشانی “کانی ئاشتی”دا پەلاماری رۆژاوای دا. بێگومان ئەو ناونیشانە بەڵگەی بێ شەرمی و بێ روویی و بێ ئابڕوویی ئەردۆگان و سیستێمی داگیرکەری دەست بەخوێنسووری تورکی هەمەجە، چونکە لە دروستبوونی دەوڵەتی کەمالیستەوە ئەو داگیرکەرە خوێنڕێژە بەتەنیا زمانی چەک و کوشتن و بڕین و وێرانکردن دەزانێت، ئیتر چۆن لە رووی دێت باسی ئاشتی و کانی ئاشتی بکات!

کوردی رۆژئاوا کە هێشتا پاڵەوانانە بەرپەرچی سوپای داگیرکەری تورکی دەدایەوە، کەچی بە ناوەندگیری ئەو گەماڵە پیرەی کە چاوەڕوانە دڕندەکانی تر نێچیرێک راوبکەن وئەمیش دوای ئەوان ئێسقانەکانی بکڕینێتەوە، جارێکی تر سوپا شکستخواردووەکەی بەشار ئەسەدیان بانگهێشتی کوردستان کردەوە، کە بەخوێنی هەزارەها رۆڵەی کورد رزگارکرابوو. لە هەموویشی خراپتر بەو ئەندازەی سەربازەکانی ئەسەد هاواریان دەکرد ” خوداو سوریاو ئەسەدو بەس”، بەشیک لە بەرپرسە کوردەکانیش باسی یەکێتی خاکی سوریاو پاراستنی سوریا و پاراستنی سەروەری نیشتیمان واتە سوریایان دەکرد لە هێرشی داگیرکەری تورک. واتە لە قسەی بەشێک لە بەرپرسە دیارەکانی رۆژاوادا ناوی سوریاو یەکێتی خاکی سوریاو پاراستنی سەروەری سوریا تا ئەندازەیەکی ئاشکرا جێگای رۆژاوا و کوردیان گرتەوە. کە ئەمەش لە ئاستیکی قوڵتردا لاوازی پرۆژەی نەتەوەیی و گوتاری نەتەوەیی کوردی دەگەیەنێت.

تورکیا بە مەبەستی ئەوە هێرشی کردە سەر رۆژاوا کە بە قوڵایی ٣٢ کیلۆمەتر هێزەکانی هەسەدە پاشەکشە پێبکات و بە قسەی خۆی ناوچەی ئارام درووستبکات بۆ گێڕانەوەی ئاوارە سوریەکان. بەڵام دیارە مەبەستی تورکیا لە لایەک گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچەکەیە، لە لایەکی تریش بە تەواوەتی بڕینی پەیوەندیە لە نێوان رۆژاوا و باکوری کوردستاندا، ئەمە بێجگە لەوەی زۆرینەی سامانە سرووشتیەکانی رۆژاوا دەکەونە ئەو رووبەرەوە کە تورک دەیەوێت بە ناوی ناوچەی ئارامەوە دەسەڵاتی بەسەردا بکات و لە ژێردەستی هێزە کوردیەکانی رۆژاوای دەربهێنێت.

ئەمەریکا دوای فریودانی یەکەم و پشتکردن لە کوردی رۆژاوا، لە کاتێکدا سوپا داگیرکەرەکەی ئەردۆگان لە سەرێکانی لە لایەن شەڕەڤانانی پاڵەوانەوە لوتی شکابوو، کەچی بە پەلە ترامپ جێگرەکەیی و وەزیری دەرەوەی بەرپرسی ئاسایشی نەتەوەیی ناردە تورکیا بە ناوی هەوڵدان بۆ رێکەوتن، ئەوەی تورک نەیتوانی بە شەڕ هیچی لێ بەدەست بهێنێت، شاندەکەی ئەمەریکا بە ناوی رێکەوتنەوە پێشکەشیان کرد. هەندێ لەسەرکردەکانی رۆژاوا هەر زوو رایانگەیاند بەو رێکەوتنە رازینین، بەڵام ئەوەی جێگای سەرنجە هەڵویستەکانی مەزڵومی ئەبدیە کە راگەیاندنی کوردی بێ ستراتیژ و رووتکراوە لە بەرنامەی نەتەوەیی چەند رۆژێکە بەشان و باڵای ئەم کەسێتەدا هەڵدەدەن و مەترسی ئەوەی هەیە سەری لێتێکبدەن و ئەوەش ببێتە هۆی زیانی گەورە بۆ رۆژاوا. سەرئەنجام دەردەکەوێت هەرچۆن روسیا بوو بە دەڵاڵ بۆ هێنانەوەی سوپاکەی ئەسەد بۆ کوردستان، ئەمەریکاش بوو بە دەڵاڵ بۆ رزگارکردنی سوپای داگیرکەری تورکیاو تەسلیمکردنی رووبەرێکی فراوانی رۆژاوا بە تورکەکان. راستە بارودۆخی ژیانی رۆژاوا و بەرگریکردن سەختە بەڵام شەڕڤانان نەبەزیوون و پاڵەوانانە بەرگری دەکەن. دەشێ سەکردایەتی رۆژاوا پاساوی خۆیانیان هەبێت بۆ رازیبوون بە گەڕانەوەی سوپای داگیرکەری سوریا و بۆ رازیبوونیش بەوەی کە ئەمەریکا لە جوگرافیای رۆژاوا بە ناوی رێکەوتنەوە بەخشیوێتی بە تورکیا. باشە کە کورد لە رۆژاوا ئامادەبوو بەو دوو هەنگاوە ترسناکە کە هاتنی دوو داگیرکەرە بۆ کوردستان لە یەک کاتدا رازیبێت، بۆ هەر لەسەرەتاوە بێ شەڕ ئەوەی نەکرد بۆ ئەوەی خوێنی ژمارەیەکی تر لە رۆڵەکانی ئەم میللەتە بە فیڕۆ نەڕوات، چونکە وەکو لە سەرەتاشەوە گوتمان هەر خوێنێکی کورد لە پێناوی غەیری سەربەخۆیی و دەوڵەتدا بڕژێت، بەفێڕۆ دەچێت و سەرئەنجام راستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ دەبێتە خزمەت بۆ داگیرکەرانی کوردستان. بێگومان هەموو شکستە یەک لە دوای یەکانەی کورد لە هەر چوار پارچەی کوردستان دەرئەنجامی نەبوونی پرۆژەی نەتەوەیی کوردیە کە لە چوارچێوەی سەربەخۆیی و دروستکردنی دەوڵەتدا پێناسە دەکرێت و هەتا کورد نەبێتە خاوەنی پرۆژەیەکی لەم جۆرە، بەردەوام لەسەر چێوەی ئەم بازنە داخراوە دەخولێتەوەو بەکاردەهێنرێت و هەر جارەی بە شێوەیەک فریودەدرێت و سەرئەنجامیش بە تەنیا بەجێدەهێڵرێت، هەرچەندە ناوی و قوربانیدانی و ئازایەتی و بەراورد بە نەتەوەو ئیتنیکەکانی تری ناوچەکەش نزیکتربوونی لە عەقڵ و کەلتووری رۆژاواوە وێردی سەر زمانی رەمزەکانی دەسەڵاتی رۆژاواو میدیاکانی جیهانیش بێت، بەڵام هێشتا ئەم قوربانیەو هەر رۆژێک بە جۆرێک بە تەنیا بەجێدەهێڵرێت.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

ئامانجە ئابوریەکانى تورکیا لەداگیرکارى ڕۆژئاوا

 *سەرکۆ یونس

ڕۆژئاواى کوردستان یان باکورى ڕۆژهەڵاتى سوریا، جوگرافیایەکى تایبەتمەند و دیموگرافیایەکى فرە ڕەنگ و فرە ئاینە لەنێوان کورد و عەرەب و مەسیحى خاوەنى سەروەت و سامانێکى زۆرى ژێر زەوییە.

لەدواى شۆڕشى مەدەنیانەى خەڵکى سوریا دژى حکومى بەشار ئەسەد و سەرهەڵدانى شەڕى ناوخۆیى و دەست تێوەردانى وڵاتانى ناوچەکە و جیهان لەو وڵاتە، ڕۆژهەڵاتى باکورى سوریا کەوتە دەست دەسەڵاتى پەیەدە و یەپەژە هەر زوو توانیان ئیدارەیەکى خۆسەرى بۆ بەڕێوەبردنى ئەو ناوچانە پێک بهێنن سەرەڕاى هەموو ڕەخنەکان تاڕادەیەکى باش توانیان نمونەیەکى جوانى خۆ بەڕێوەبردن پێشکەش بکەن و ناوچەکەیان بکەن بەئارامترین شوێنى سوریا.

بەڵام هەڕەشەکانى تورکیا و ئەردۆغان لە ئێستادا ناوچەکەى کردوە بە نائارامترین شوێنى ئەو وڵاتەو و ناوچەکە، تورکیا مەبەستیەتى (ناوچەی ئارام) بە قوڵایى (30) کلم لەناو خاکى ڕۆژئاوا دروست بکات و هەژمون و پێگەى کوردى سوریا لەناوچەکە لاواز بکات بۆ ئەم مەبەستەش چەند هۆکارو مەبەستی ئاشکراو نهێنى کردوە بە بیانوى داگیرکارییەکەى لەدوا نیوەرۆى (9/10/2019) لەژێر ناوى (کانى ئاشتى) ئۆپراسیۆنەکەى دەست پێ کرد بە هاوکارى گروپە ئۆپۆزیسیونەکانى حکومەتى سوریا و هەندێ گروپى توندڕەوى ئیسلامى عەرەب کەدەستیان لەتاوانى مرۆیدا هەیە.

ئەوەى بەلاى ئێمەوە گرنگە لایەنى و ئابورى و هۆکارە شاراوەکانى ترى ئەم ئۆپراسیونەى تورکیایە بۆ سەر ڕۆژئاوا دەتوانین بڵێین خۆى لەم هۆکارانەى خوارەوە ئەبینێتەوە:-

1- دەوڵەمەندى ئەو ناوچانەى دەکەونە ژێر دەسەڵاتى خۆسەرى کوردانى ڕۆژائاوا (هەدەسە) کەبەدەوڵەمەنترین بەشى سوریا حساب دەکرێت و سەرجەمى یەدەگى نەوتى دڵنیایى سوریا نزیکەى دوو ملیار بەرمیلە و کەمتر لە (0.18%) ى یەدەگى نەوتى جیهانە ،ئەم ناوچانە خاوەنى لە (%90)ى سامانى نەوتى سوریایە و لە (%45) بەرهەمهێنانى غاز لە ڕۆژئاوایە و بەرهەمێنانى نەوت لە سوریا . لەساڵى (2010) گەشتە نزیکەى (400) چوار سەد هەزار بەرمیل ڕۆژانە لەم ژمارەیە (250) هەزارى لە ناوخۆ بەکاردەهێنرێت و ئەوەى ترى هەناردەى دەرەوەى دەکەن لە ئێستادا ئەم بەرهەمێنانە دابەش بووە بەسەر هەردوو دەسەڵاتى حکومەتى دیمەشق و ئیدارەى خۆبەڕێوەبەرى رۆژئاوا (هەسەدە) وە زۆربەى بیرە نەوتییەکانى دەکەونە باکورى خۆرهەڵاتى سوریاوە واتە رۆژئاوى کوردستان.هەروەها رۆِژئاوا خاوەنى چەندین کارگە و پرۆژەى ستراتیژى و پیشەسازى و کشتوکاڵى و وەک لۆکە و گەنم و زەیتون و جۆرەکانى ترە.

2- خۆ ڕزگارکردنى ئابورى و دارایى تورکیایە لەو بارگرانییەى کە بەهۆى ئاوارەکانى سوریاوە دروست بوە لە تورکیا کە نزیکەى (2 تا 3) ملیۆن ئاوارە لە تورکیا هەیە ،ئەردۆغان دەیەوێ بەم ئۆپراسیۆنە بەشێکى زۆرى ئەو ئاوارانە بگەڕێنێتەوە بۆ خاکى سوریا هەروەک چۆن لە کانتۆنى عەفرین ئەو سیاسەتەیان جێ بەجێ کرد دواى ئەوەى لە ئۆپراسیۆنێکا عەفرینى داگیرکرد و بەدەیان خێزانى ئاوارەى عەرەبى ناردەوە بۆ عەفرین، ئەردۆغان دەیەوێ بەدروست کردنى ناوچەیەکى ئارام ئەو سیاسەتە جێ بەجێ بکات.

3- ئامانجێکى ترى ئەردۆغان سڕینەوەى ناوچەکوردیەکانە بەهێنانى عەرەبى هاوردەى تورکیا بۆ ناوچەکە و لاوازکردنى پێگە و دەسەڵاتى کورد و سەرئەنجام هەڵگیرساندنى شەڕى کورد و عەرەب و بێ گومان ئەم سیاسەتە دەرئەنجامەکانى دوور مەودایە و مەترى بۆ سەر نەتەوەیى کورد دروست دەکات.

4- بیانویەکى ترى ئەردۆغان و تورکیا لەکوردانى ڕۆژئاوا دروست کردنى دەوڵەتێکى کوردیە لە ڕۆژهەڵاتى فورات لەسەر بیروڕاى و ئایدۆلۆژیاى عەبدوڵا ئۆجالان و پاڵپشت کردنى پەکەکە لەو دەوڵەتە و مەترسى ئەوەیە لە داهاتودا رۆژهەڵاتى فورات ببێتە شوێنێکى ستراتیژى بۆ هێرشکردنە سەر تورکیا و بیانوى ئەوە ئەهێنێتەوە ئەم دەسەڵاتەى کوردان لە ڕۆژئاوا ببَیتە پێگەیەکى بەهێزى پەکەکە و لەئایندەیشدا ببێتە پێگەیەک بۆ شۆڕشگێڕانى ترى کوردى باکور .

*ئابوریناس

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان