ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

كابینەی نوێ بە بێ ئیسلامییەكان
چارەنووسی ئیسلامییەكان لە دەرەوەی حكومەت بەرەو كوێ؟

خەڵك-سەعد مەلا عەبدوڵڵا گوڵپی

دوێنی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان دوای شەش كابینەی یەك لەدوای یەك بەبێ لایەنە ئیسلامییەكانی هەرێمی كوردستان متمانەی پێدرا، پرسیاری زۆریش لەسەر چارەنووس و ئایندەی ئیسلامییەكان لەم ڕەوشە ناسازەی هەرێمی كوردستان لە دەرەوەی حكومەت دەكرێت، چونكە ئەوانەی چونە دەسەڵاتەوە پێگەی خۆیان لە ڕووی سیاسی و داراییەوە دەپارێزن، بەڵام ئەوانەی دەرەوەی حكومەت نە دەسەڵات بواری كاركردنی ئۆپۆزسیۆنی ڕاستەقینەیان دەدات، نە خەڵكیش متمانەی بە كاری ئۆپۆزسیۆن و ئەو لایەنانە ماوە، بۆیە ئایندەیەكی نادیار چاوەڕێیانە، بەتایبەت كە لە كاری ئۆپۆزسیۆنیشدا سەركەوتوو نەبوون.

 

ئیسلامییەكان پێكهێنەری ژمارەیەكی زۆرن لە كابینەكای حكومەت
دوای یەكەمین هەڵبژاردنی پەڕلەمانی كوردستان و پێكهێنانی كابینەی یەكەمی حكومەت، بزووتنەوەی ئیسلامی وەك یەكەمین هێزی ئیسلامی لە هەرێم بەشداری حكومەتی نەكردو لە كابینەی دووەمیش بەهۆی ململانێكانی نێوانی یەكێتی و پارتی، بزووتنەوەی ئیسلامی بەشداری نەكرد.


لە دوای ساڵی 1996 و لەكاتی ململانێ و شەڕی نێوانی یەكێتی و پارتی دوو كابینەی جیاواز لە هەرێمی كوردستان دروست بوون، بزووتنەوەی ئیسلامی و یەكگرتووی ئیسلامی لە چەندین كابینەدا بەشدارییان كرد لەگەڵ پارتی و یەكێتیدا، هاوكات كۆمەڵی ئیسلامی دوای دروستبوونی لە چەند كابینەیەكدا بەشداری كرد، بەشێوەیەك لە كابینەكان هەر سێ لایەن پێكەوە بەشدارییان نەكردووە، بەڵام هیچ كابینەیەك جگە لە كابینەی یەكەم و دووەم بەبێ ئیسلامییەكان پێكنەهێنراوە.

ئاری عەبدوللەتیف پەڕلەمانتاری پێشووی بزووتنەوەی ئیسلامی لە هەژماری خۆی بابەتێكی لەژێر ناونیشانی “بەرەو حكومەتێكی عەلمانی !”بڵاوكردووەتەوەو ئاماژە بۆ ئەوە دەكات “لەكاتێكدا كۆمەڵ و یەكگرتوو و بزووتنەوە بەشداری حكومەت نەكەن، ئەوا حكومەت دەبێتە حكومەتێكی عەلمانیی و هیچ كام لە پۆستەكان بۆ حزبی ئیسلامی و كادری ئیسلامییەكان نابێت، ئەمەش شایعە و پێشتر باسوخواسی ئیسلامیبوون و عەلمانیبوون و نەتەوەیبوونی حكومەتی ھەرێم و كابینەكانی ڕابردوو، بوونی ھەبووە، لە بەشدار بوون و بەشدار نەبوونی حزبە ئیسلامییەكان”.

ئاماژە بۆ ئەوەش دەكات، ئەگەر حكومەت بەبێ ئیسلامییەكان پێكهات، بۆ یەكەمین جار دەبێت حكومەت بێ ئیسلامییەكان پێكبێت و حكومەتیش ئۆتۆماتیكی ناوزەد دەبێت بە حكومەتی بێ ئیسلامیی و ناودێر بە حكومەتی نەتەوەییەكان یان عەلمانییەكان.

ئەمەش لەحاڵێكدایە ژمارەیەك لە چاودێرانی سیاسی ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن، كە بەشدارینەكردنی ئیسلامییەكان ئەوە ناگەیەنێت كە حكومەتێكی عەلمانی لە هەرێم دروست بووە، چونكە پێشتریش ئیسلامییەكان جگە لە وەرگرتنی ئیمتیازاتی حیزبی و شەخسی كاریگەریی ڕاستەوخۆیان نەبووە لەسەر جێگرتنەوەی ئاین لە كارنامە و بەرنامەی حكومەتدا بەشێوەیەكی كردارەكی و ئاشكرا.

 

ئیسلامییەكان لە حاڵی شپرزەیی كاری سیاسیدا
هەرچەندە دوای هەڵبژاردنەكانی هەرێم، یەكگرتوو بەبێ هاوپەیمانەكانی و تاك لایەنە ئۆپۆزسیۆنبوونی خۆی ڕاگەیاند، بەڵام كۆمەڵی ئیسلامی كە خاوەنی 7 كورسی پەڕلەمانی كوردستانە پێی خۆش بوو بەشداری كابینەی حكومەت بكات و لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیشدا عەلی باپیر ئەمیری كۆمەڵی ئیسلامی ئاشكرایكرد، چاوەڕێی مەرحەبایەكی گەرمی برایانی پارتی دەكەین، بەڵام وەك بینرا پارتی ئەو مەرحەبایەی نەكردن و دواجار و لە ناچاریدا دوێنێ عەبدولستار مەجید سەرۆكی فڕاكسیۆنی كۆمەڵی ئیسلامی لە دوای پێدانی متمانە لە كۆنفڕانسێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، لە ئێستاوە دەبینە ئۆپۆزسیۆنێكی نەترس و چاوتیژ بۆ كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێم، هەرچی بزووتنەوی ئیسلامیشە پارتی بەڵێنی پێدابوون كە بەبێ كورسی وەزارەتێكیان پێ بدات، بەڵام ئەو بەڵێنەش نەچووەسەر.

عەبدوڵلا وەرتێ وتەبێژی بزووتنەوەی ئیسلامی بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، وەك بزووتنەوە وتمان با چاوەڕێ بكەین كابینەكە دروست بێت بزانین كێ دەچێتە نێو حكومەت و بەرنامەكانی چۆنە، لەبەر ڕۆشنایی ئەو سیاسەتە، بزووتنەوەی ئیسلامی لە كۆبوونەوەی سەركردایەتیدا بڕیار دەدات شێوازی ئۆپۆزسیۆنبوونیان بە پێچەوانەوە چۆنە و بە وردی پڕۆژەی خۆمان ڕادەگەیەنین بۆ چوار ساڵی داهاتوو.

ئاشكراشیكرد، بە فەڕمی هیچ داوایەك نەخراوەتە بەردەم بزووتنەوە بۆ ئەوەی بچێتە حكومەت، ئەوەی دەوترا هەواڵی میدَیایی بێ بنەما بوو.

پێشتر بەهمەن كاك عەبدوڵڵا ئەندامی پەڕلەمانی كوردستان لە فڕاكسیۆنی پارتی دیموكراتی كوردستان بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، بزووتنەوەی ئیسلامی بە پێدانی بریكاری وەزیر یاخود بەڕێوەبەری گشتی بەشداری حكومەتی داهاتووی هەرێم دەكات، بەڵام وتەبێژەكەی بزووتنەوە ئاشكرایكرد، نە بە وەزارەت و نە لە خوار وەزارەت هیچمان پێنەوتراوە، ئەگەر شتێكی لەو شێوەیەش هەبێت سەركردایەتی بڕیار دەدات بە بەشدار بن یان بەپێچەوانەوە.

وتەبێژی بزووتنەوەی ئیسلامی ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، بە فەڕمی نەمانوتووە چاوەڕێی شاندی پارتی دەكەین تاكو بەشداری حكومەت بكەین “بەدڵنیاییەوە ئیسلامییەكانی كوردستان ئەگەر خاوەن پڕۆژەیەكی بەهێزتر بوونایە یاخود پێكەوە بیانویستایە بەشداری سیاسی بكەن قورسایی بەهێزتریان دەبوو، ئەوەش بووە هۆی ئەوەی ئیسلامییەكان لە كوردستان پێویستیان بەوە هەبێت پێداچوونەوە لە خۆیاندا بكەن و ستراتیژیەتی هاوبەش بۆ داهاتوو دابڕێژن”.

ئاشكراشیكرد، دەكرێت بەشدارینەكردنی ئیسلامییەكان لەنێو حكومەت بە قازانجیان بكشێتەوە، بەڵام بەو مەرجەی بتوانن كاری جددی لەسەر بكەن و پڕۆژەیان بۆ خەڵك هەبێت و بەرگری لە مافی هاووڵاتیان بكەن.

 

پارتی پێی باش بوو یەكگرتوو بەشداری حكومەت بكات
لەكاتی سەردانی شاندی پارتی بۆ لای لایەنەكان سەردانی یەكگرتووی ئیسلامیش كرا، بەڵام پێشتر یەكگرتوو ئۆپۆزسیۆنی بوونی خۆیان ئاشكرا كرد، ئەمەش لەكاتێكدا بوو كە پارتی بە فەڕمی پێی خۆش بوو یەكگرتووی ئیسلامی بەشداری ئەم كابینەیەی حكومەت بكات.

 

یەكگرتوو هاوپەیمانەكانی جێهێشت
محەمەد بازیانی سەرۆكی سەنتەری هودا بۆ لێكۆڵینەوەی ستراتیژی بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، پارتی پێی خۆش بوو یەكگرتوو بەشداری حكومەت بكات، بەڵام ئەوان بوون بە ئۆپۆزسیۆن، كۆمەڵیش حەزی دەكرد بەشدار بێت، بەڵام بەشداری پێنەكرا و وا هەست دەكرێت بە مەبەست بەشداریان پێنەكرد و ئەوانەشی هاوپەیمان بوون لەگەڵ كۆمەڵ بەجێیان هێشت، بزووتنەوەی ئیسلامیش بەداخەوە، یەكگرتوو جێیهێشت و خۆی كرد بە ئۆپۆزسیۆن بەبێ ئەوەی پرس بە ئێمە بكات لەكاتێكدا بەیاسایی لیستی سێ لایەن بوو.

هەرچەندە یەكگرتوو و بزووتنەوە و بزاڤی چاكسازی و گەشە پێكەوە هاوپەیمانی بەرەو ئیسلاحیان بۆ هەڵبژاردنەكان پێكهێنا و بوونە خاوەنی پێنج كورسی، بەڵام دوای راگەیاندنی ئەنجامەكان، یەكگرتوو بێ گەڕانەوە بۆ دوو لایەنەكەی دیكە و ڕێزگرتن لە هەزاران دەنگی ئەو دوو لایەنە، ڕێڕەوی ساسەتی خۆی گۆڕی و ئۆپۆزسیۆن بوونی خۆی ڕاگەیاند.

محەمەد بازیانی هاوكات كە سەرۆكی بزاڤی چاكسازی و گەشەیە لەو بارەوە ڕایگەیاند، ئیسلامییەكان لە حكومەتی داهاتوو ڕۆڵیان نابێت، ئەمەش كێشەیە و ئەگەر ئۆپۆزسیۆنیش بن دەبێت كارا بن، كە بەداخەوە نەیانتوانیوە لە پڕۆژەیەكدا كۆببنەوە.

وتیشی”یەكگرتوو ئیسلامخوازانی بێهیوا كرد و خەنجەرێكی دا لە پڕۆژە ئیسلامییەكە، چونكە ئەگەر هەموومان پێكەوە بووینایە پێگەمان بەهێزتر دەبوو”.

هەرچەندە ناوە ناوە سەركردەی لایەنە ئیسلامییەكان باس لە پڕۆژەی هاوبەش دەكەن و لە چوار ساڵی ڕابردووشدا دوو پڕۆژەی گەورەی هاوهەڵوێستی ئیسلامییەكان شكستی هێنا، بەڵام ئێستاش ئیسلامییەكان داوای یەك پڕۆژەیەكی نێوخۆیان دەكەن.
بازیانی دەڵێت”پێموانییە بەم دۆخەی ئێستای ئیسلامییەكان پێگەیان بەهێز بێت و دەبوو پێكەوە بوونایە، چونكە پڕۆژەیەكی هاوبەشیان نییە و تا ئەو پڕۆژەیەیان نەبێت ڕۆژ لەدوای ڕۆژ بەرەو دواوە دەڕۆن و تاكو ڕاستگۆیانە مامەڵە لەگەڵ یەك نەكەین، حاڵی ئیسلامییەكان ڕۆژ لەدوای ڕۆژ خراپتر دەبێت”.

ئاشكراشیكرد، ئەگەر ئیسلامییەكان بەم شێوەیە بن متمانەی خەڵكە ئیسلامییەكەش لەدەست دەدەن و متمانەی نێوان خۆشیان لەدەست دەدەن، چونكە كاتێك پێكەوە بین نابێت لەنیوە ڕێگادا یەكتر جێبهێڵین، بەو پێگەیەی ئێستاش هەیانە پێموانییە پێگەیان بەهێزتر بێت ئەگەر كەمتر نەبێتەوە.

حیزبە ئیسلامییەكان لە ماوەكانی ڕابردوودا لە كاری ئۆپۆزسیۆنبووندا سەركەوتوو نەبوون، بەردەوام پێیەكیان لەنێو دەسەڵات و پێیەكەی دیكەیان لە نێو بەرەی ئۆپۆزسیۆندا بووە، بۆیە چاوەڕێناكرێت لە ئایندەشدا كارێكی وا بكەن كە سەرنجی خەڵك بە لای خۆیاندا ڕابكێشن.
بە تایبەت لەچوار ساڵی ڕابردوودا یەكگرتووی ئیسلامی لە میانەی بەشداری كابینەی ڕابردوو هاوكار و هاوپەیمانی سەرەكی پارتی و یەكێـتی بووە و لە دوای خۆڕاگەیاندنیشی وەك ئۆپۆزسیۆن هێندەی مەیلی بە لای پارتی دیموكراتی كوردستان و دەسەڵاتدارانی هەرێمدایە، هێندە مەیلی بەلای كاری ئۆپۆزسیۆنی ڕاستەقینەدا نییە، هەرچی كۆمەڵیشە ڕەوشی لە یەكگرتووی ئیسلامی باشتر نییە، هەرچەند لە ماوەی چوار ساڵی ڕابردوو هەندێك هەڵوێستی دژبەرانەی دەسەڵاتی هەبووە، بەڵام بێكاریگەر و كورتمەودا بوون، بزوتنەوەش لەنێو حكومەتدابووە، یان لە دەرەوە بێدەنگ بووە.

راپۆرت

كازمی كەی و چۆن بەشداری هەڵبژاردن دەكات؟

خەڵك- بەشی هەواڵ
شرۆڤەكارێكی سیاسی و بەرپرسی دیسكی عیراق و كوردستانی ناوەندی ئیمارات بۆ لێكۆڵینەوەی ستراتیژی ڕایدەگەیەنێت، كازمی بە دیاری كردنی ڕۆژی هەڵبژاردن تۆپەكەی هەڵدایە گۆڕەپانی لایەنە سیاسیەكان و بەرپرسیارێتی سەرشارنی سوك كرد.

د.سەرنگەری سەید قادر، بەرپرسی دیسكی عیراق و كوردستانی ناوەندی ئیمارات بۆ لێكۆڵینەوەی ستراتیژی لە ڕاپۆرتێكدا ئاماژەی بەوەداوە، بڕیاری دیاری كردنی كات و ڕۆژی هەڵبژاردن دەسەڵاتی پەرلەمان و سەرۆك كۆمارە و بڕیاری كازمی بۆ دیاری كردنی ڕۆژی هەڵبژاردن تاكتیكە و لەسەر پیشنیاری ڕاوێژكارەكانی بووە لەبەر چەند هۆكارێك:
١- داواكاری خۆپیشاندەرانی ساڵی ڕابردوو هەڵبژاردنی پێشوەخت بوو كازمیش، كە خۆی بەزادەی ئەو خۆپیشاندانە دەزانێت لە كاتی متمانەپێدانی دا بەڵێنی هەڵبژاردنی پێشوەختی دا و ئێستاش داواكاری شەقام هەمان داواكارییە و فشارێكی زۆر لەسەر كازمیە.
٢- كازمی بەم هەنگاوەی دەیەوێت دەستكراوە بێت لە لەقاڵبدانی حەشدی شەعبی و پشتیوانی شەقام زیاتر بەدەست بهێنێت.
٣- ڕاگەیاندنی كاتی هەڵبژاردن پێش سەردانی بۆ واشنتن پەیامێكە بۆ حەشدی شەعبی و هێزە سیاسیەكان كە هەڵبژاردنی داهاتوو جیاواز دەبێت.
٤-بەم بڕیارە هێزە سیاسیەكانی توشی ئیحراجیەكی گەورەكرد و ڕووبەڕووی شەقامیان دەكاتەوە چونكە دیاریكردنی كاتی هەڵبژاردنی پێشوەختە داواكاری سەرەكی خۆپیشاندەرانە.

– ئامادەكارییەكانی كازمی بۆ ڕێكخستنەوەی سیستەمی حوكمڕانی….
كازمی لە ماوەی كەمتر لە سێ مانگدا بە پلانێكی تۆكمە كۆمەڵێك كاری ئەنجامداوە كە سەرەتایەكەی باش بۆ گرەنتی كردنی هەڵبژاردنێكی پاك و بێگەرد لەوانە:
١- هێزە ئەمنیەكانی ڕێكخستووەتەوە و سەركردە و فەرماندەی هێزەكانی سوپا و وەزارەتی ناوخۆ و هەواڵگری گۆڕیووە
٢- زۆرینەی دەروازە سنورییەكان كۆنترۆڵكردووەتەوە كە سەرچاوەی داهاتی نایاسای میلیشیاكان بوو
٣- كۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەكان گۆڕاوە و سیستەمێكی نوێی هەڵبژاردن پەیڕەو دەكرێت
٤- لەسەر ئاستی چاكسازی سیاسیش هەر لە دیاری كردنی بەرپرسەكانی وەزارەتەكانەوە تا بەڕێوبەڕایەتی دام و دەزگا خزمەتگوزارییەكان چاكسازی تێدا كراوە بەڵام سنوردارە.

– ئایا لە ئێستا دەرفەت لەبارە بۆ هەڵبژاردن..؟
ئەگەر چی ئەو چاكسازیانەی لەسەرەوە ئاماژەی پێكرا هەنگاوی گرنگن بەڵام بەس نین بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنێكی پاك و بێگەرد دووبارە نەبوونەوەی سیستەمی سیاسی ڕابردوو كە لە ١٧ ساڵی ڕابردوودا عێراقی بەم دۆخەی ئێستای گەیاندووە
لە هەڵبژاردنی ساڵی ٢٠١٨ دا بەپێی ڕاپۆرتی ڕێكخراوە جیهانییەكان و لێدوانی حەیدەر عەبادی سەرۆك وەزیرانی پێشووی عێراق و دانپیدانانی ئەندامانی كۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەكان تەنها سەدا ١٩% ئەو كەسانەی مافی دەنگدانیان هەبووە بەشداری هەڵبژاردنیان كردووە و بە ڕێكەوتنی هێزە سیاسیەكان بۆ سەدا ٤٤-٤٥% بەرزكراوەتەوە
هەروەها هەڵبژاردنی ڕابردوو وایكرد كە حەشدی شەعبی ٤٨ كورسی لە پەرلەماندا بەدەست بهێنێت كە لە مێژووی ١٥ساڵی پیش هەڵبژاردنی ٢٠١٨ هاوشێوەی نەبووە كە میلیشیا چەكدارەكان بەو ڕێژەیە بچنە پەرلەمان و بەتەواوەتی دەست بەسەر كەرتی ئابوری عێراقدا بگرن و داهاتی عێراق بخەنە خزمەتی پرۆژەی هیلالی شیعی ئێران و دەرهاویشتنی شۆڕش بۆ دەرەوە
هەربۆیە لە ئێستادا كە ئەمەریكا پرۆژەی لەدایك بوونی عێراقێكی نوێی خستووەتە بواری جێبەجێكردنەوە ڕێگە بە هەڵبژاردن نادات تەنها لە كاتێكدا نەبێت:
١- حەشدی شەعبی سەربە ئێران لە قاڵب بدرێن و سنوریان بۆ دیاری بكرێت بۆ ئەوەی كاریگەریان لەسەر هەڵبژاردن نەبێت و ساختەكاری هەڵبژاردنی پێشوو دووبارە نەبێتەوە
٢- دەبێت پەرلەمان هەڵبووەشێتەوە یان خۆی خۆی هەڵبوەشێنێتەوە و ئەوكات بەپێی مادەی ٦٤ دەستور سەرۆك كۆمار لەماوەی ٦٠ ڕۆژدا كاتی هەڵبژاردن دیاری دەكات
٣- پێویستە كاتێك كازمی و هاوپەیمانەكانی بچنە هەڵبژاردنەوە كە شوێن پێی خۆی قایم كردبێت و هێزە چەكدارەكانی توندوتۆڵ كردبێت كە توانای ڕێگریان لە گزی و ساختە هەبێت
٤- لەسەر ئاستی كەسیش كازمی هێشتا دەستكەوتەكانی و كارەكانی ئەوەندە نیە كە شەقامی پێ ڕازی بكات و كاری زۆر تری پیویستە
٥- لەسەر ئاستی ناوچەیش ئێران لە ڕابردوودا ڕۆڵی گرنگ و یەكلایكەرەوەی هەبووە لە دیاریكردنی ئەنجامی هەڵبژاردنەكاندا بۆیە دەبێت سەرەتا ڕۆڵی ئێران سنوردار بكرێت ئەویش لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢١ دەست پێدەكات و زیاتر لە ٨ مانگی پێویستە بە پێی ستراتیژی ئەمەریكا بۆ بە چۆكداهێنانی ئێران
هەر بۆیە ئەگەر چی بەدیاری كردنی كاتی هەڵبژاردن لەلایەن كازمیەوە تۆپەكەی هەڵدایە گۆڕەپانی لایەنە سیاسیەكان و بەرپرسیارێتی سەرشارنی سوك كرد بەڵام كارێكی زۆر قورس تری لە پێشە كە ئەویش لە قاڵبدانی حەشدی شەعبی سەربە ئێرانە و دیاریش نیە كە سەركەوتوو دەبێت یاخود نا.

– دەرئەنجام:
١- دیاری كردنی كاتی هەڵبژاردن گرنگە بەڵام بەبێ ئەو مەرجانەی لە سەرەوە ئاماژەی پێكرا ئەستەمە لە ئەنجام بدرێت
٢- ڕۆژی ٢٠٢١/٦/٦ وەك ڕۆژی هەڵبژاردن دیاری كراوە كە پلەی گەرما لەو كاتەدا بەرزە و قوتابخانەكان لەوكاتەدا دەست بە تاقیكردنەوە دەكەن و قوتابخانەكان ناتوانرێت بۆ پرۆسەی دەنگدان بەكاربهێنرێت
٣- هەڵبژاردنی ئەمجارە جیاواز دەبێت لە هەڵبژاردنی ڕابردوو و خۆری زۆر سەركردەی عێراقی ئاوا دەكات
٤- هەڵبژاردنی ئەمجارە كۆتای بە سیستەمی مەزهەبی و نەتەوەی لە هەڵبژاردن و دابەشكردنی پۆستەكاندا دەهێنێت و هەڵبژاردن قۆناغی مەزهەبگەرایی و نەوەیی بوون تێدەپەڕێنێت
٥- باشترین كات بۆ هەڵبژاردن لە دوای مانگی ئەیلولی٢٠٢١ دەبێت چونكە تا ئەوكات دەرفەت دەبێت بۆ یەكلایی كردنەوەی هاوكێشە ناوچەیی و ناوخۆییەكان
٦- ئەنجامدانی هەڵبژاردن لە ٢٠٢١/٦/٦ ئەگەر مەرجەكانی كەلەسەرەوە باسكرا جێبەجێ كرا ئەگەرێكی كراوەیە
٧- بەشێك لە لایەنە سیاسیەكان دركیان بە گەمەكەی كازمی كردووە و دەست جوڵە دەكەن بۆ بە تاڵكردنەوەی هێزی كازمی و ڕێگری كردن لەكارەكانی.
٨- بەپێی دەستور هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان لەسەرداوای یەك لەسەر سێی ئەندامانی پەرلەمان یان لەسەر داوای سەرۆك وەزیران بە ڕەزامەندی سەرۆك كۆمار دەبێت و بۆ هەڵوەشاندنەوەی پێویستی بە 50+1 دەنگی ئەندامانی پەرلەمان هەیە و ئەمە ئەستەمە ئەگەر ڕێكەوتنی سیاسی نەكرێت
٩- لە كاتی لێپرسینەوەی پەرلەمان لە سەرۆك وەزیران ئەوا لەو كاتەدا سەرۆك وەزیران ناتوانێت داوای هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان بكات
١٠-لەدوای هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان بەپێی دەستور حكومەت بە دەستلەكاركێشاوە و كار بەڕێكەر دادەنرێت بەپێی دەستور.
١١- ئەگەر هەڵبژاردن ئەنجامبدرێت ئەوا بۆ پەسەند كردنی پێویستە بچێتە دادگای فیدراڵ و ئەو دادگایە ئێستا كیشە ناتەواوی ئەندامی هەیە و پێویستە یاسای دادگایی فیدراڵی سەرەتا هەموار بكرێتەوە لە پەڕلەمان بۆ ئەوەی كێشەی یاسای بۆ پەسەند كردنی ئەنجامەكان دروست نەبێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

پێیوایە 300 ملیار دۆلاری سامانی گشتییان بردووە
نیویۆرك تایمز: ئەمریكا لە عیراق لەگەڵ دزەكاندا مامەڵە دەكات

خەڵك- بەشی هەواڵ
ڕاپۆرتێكی ڕۆژنامەی (نیویۆرك تایمز)ی ئەمریكایی پێیوایە، چینی سیاسی لە عیراق و بە چاودێری و بەرپرسیارێتی ویلایەتە یەكگرتووەكان، لە گەندەڵیدا ڕۆچووە، لەڕێی دەستگرتنی بەسەر چەندان ملیار دۆلار لە داهاتی نەوت لەڕێی سندوقی یەدەگی فیدراڵی.

ڕاپۆرتەكە دەڵێت، ئامانجی چینی سیاسی گەندەڵ لە عیراق، تەنیا خۆدەوڵەمەندكردنە، چونكە ئەو باندە كە تایەفەگەرییان تێپەڕاندووە، بە باشی لە هونەری دزی و فێڵبازی فێربوون لەسەر هەموو ئاستەكان: كاریی بەلاڕێدابردنی ڕۆتینی لە خاڵەكانی پشكنین، فێڵی بانكی، دزیكردن لە مووچەی حكومی و گرێبەست پڕ لە گەندەڵییەكان.

بە بۆچوونی نوسەری ڕاپۆرتەكە، ویلایەتە یەكگرتووەكان لەگەڵ وڵاتانی ئیقلیمی، ئابورییان تەوپاندووە و مامەڵەیان لەگەڵ ئەو كەندەڵكارانە كردووە كە هاوپەیمانی تەقلیدی خۆیانن.

ڕاپۆتەركە باس لە پێدانی لانی كەم 10 ملیار دۆلاری ساڵانە دەكات لەلایەن بانكی یەدەگی فیدراڵی كە داهاتی فرۆشتنی نەوتی وڵاتەكەیە بۆ تێپەڕاندنی زۆرێك لە كارەكان، زۆرێك لەوانەش ڕادەستی بانكە بازرگانییەكان كراون كە بە سود و قازانجی ئەوانە دەشكێتەوە كە ماوەیەكی زۆرە خەریكی شۆردنەوەی پارەن لە عیراق.

ڕاپۆرتەكەی (نیویۆرك تایمز) بەقورسی دەزانێت خەمڵاندنی تەواوەتی بۆ ئەو پارەیە بكرێت كە لە عیراقدا دزراوە، چونكە گرێبەستەكان بە نەختینە دەكرێن، بۆیە قورسە بەڵگەنامەكان دەستەبەربكرێن و زۆرجاریش ئامارەكانی حكومەت باوەڕپێكراونیین. لەگەڵ ئەوەشدا زانیارییەكان دەستبەركراوەكان ئاماژە بە تەواوكردنی سەروەرتی نیشتمانی عیراقی دەكەن بەشێوەیەكی نەشیاو لە دەرەوەی وڵاتە و پێیوایە، ئەمەی لە عیراق كراوە لە كەمێك لە وڵاتانی جیهاندا ڕویداوە.

ڕاپۆرتەكە باس لە پیاوێكی دەوڵەتی عیراق دەكات كە ئەزمونێكی دوورودرێژی هەیە لە بواری تەمویل، و هەڵسەنگاندنی نهێنی بۆ ئەنجومەنی ئەتڵەنتی (سەنتەرێكی توێژینەوەی ئەمریكاییە) كۆكردۆتەوە، ئەمەش لەڕێی گفتووگۆ لەگەڵ بانكەكان و لێكۆڵەرەكان و پەیوەندی لەگەڵ گروپی جیاجیا لە وڵاتانی بیانی. ئەو پیاوە گەیشتۆتە ئەو ئاكامەی كە 125 بۆ 150 ملیار دۆلار لەلایەن عیراقییەكانەوە لە دەرەوەی وڵات لە بانكەكاندا دانراون، زۆربەی هەرەزۆری ئەو پارانەش بەشێوەیەكی نایاسایی دەستەبەركراون.

هەروەها هەڵسەنگاندنەكانی تر ئاماژە بەو پارەیە دەكەن و دەڵێن دەگاتە 300 ملیار دۆلار و نزیكەی 10 ملیار دۆلاری پارە دزراوەكەش تەنیا لە وەبەرهێنانی خانوبەرە لە لەندەن بەكاردەهێنرێت. ئەژمار زیانەكان زۆر لەوە زیاترن كە تەنیا لە باجی داراییدا بوەستن، بەڵكو گەیشتوونەتە كلتور و كۆمەڵگەی عیراقی كە بەهۆی گەندەڵییەوە دووچاری داڕمان هاتوون.

هەروەها لە ڕاپۆرتەكەدا هاتووە”یەكێك لە وەزیرەكانی پێشوو كە تەكنیكییە و چەندن ساڵ لە دەرەوەی وڵات بووە، لەگەڵ گەیشتنی بە پۆستەكەی بۆی دەركەوتووە كە وەزارەتەكەی ڤاكسینەكانی بە گرێبەستێكی 92 ملیۆن دۆلاری كڕیوە، بۆیە هەر خۆی شێوازێكی دۆزیوەتەوە كە هەمان ئەو ڤاكسینانەی بە كەمتر لە 15 ملیۆن دۆلار كڕیوە”.

وەزیرەكە وەك (نیویۆرك) تایمز باسی دەكات دەڵێت”لەگەڵ ئەوەی ئەو هەنگاوەم هەڵنا، ڕووبەڕووی بەرەنگاربوونەوەیەكی گەورە بوومەوە، هەڵمەتێكی دڕندانە لەدژم بەرپاكرا، بۆیە ناچاربووم دەستلەكاركێشانەوە پێشكەش بكەم، دوای ئەوەی خۆم و خێزانەكەم هەڕەشەی كوشتنمان لێكرا”.

ڕۆژنامە ئەمریكاییەكە دەڵێت، ئەو سەركردە سیاسییانەی كە سەرۆكایەتی ئەم كاسبیە نەشیاوە دەكەن زۆر بەباشی ناسراون و هەندێكیشیان هاوپەیمانی دڵسۆزی ئەمریكان.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

“زێڕ بۆتە بەربەستی هاوسەرگیری گەنجان”
مامۆستایەكی ئاینی: مارەیی كەسێك نابڕم زیاتر لە 10 مسقاڵ زێڕ داوا بكات

خەڵك – یەحیا حبیب
خراپی دۆخی دارایی هاووڵاتیانی هەرێمی كوردستان وایكردووە، ئەنجامدانی پڕۆسەی هاوسەرگیری كەمببێتەوە و لەو چوارچێوەیەشدا، مامۆستایەكی ئاینی لە شارۆچكەی شارەزوور ڕایدەگەیەنێت، “لە بەر خاتری خۆم و پاشان گەنجانی شارەكەم وەك مامۆستایەكی ئایینی ھەر ئافرەتێك داواكاری مارەییەكەی لە سەروو 10 مسقاڵەوە بێت مارەیی نابڕم”.

مامۆستا بەرھەم شارەزووری، پێش نوێژی مزگەوتی شێخ سەعیدی پیران لە شارۆچكەی شارەزوور لە هەژماری خۆی لە فەیسبوك ڕایگەیاند، “ئەگەر چی پڕۆسەی ھاوسەرگیری پڕۆسەیەكی (سۆز و خۆشەویستییە لەنێوان هاوسەران) بەڵام پێم وابێ لەڕۆژگاری ئەمڕۆماندا پڕۆسەی (زەحمەیە)”.

وتیشی، “وەك ئاشكرایە لای ھەمووان ئەو داواكارییە زۆرەی دەكرێت لەم پڕۆسەی هاوسەرگیرییەدا، بۆتە ڕێگرێكی گەورە لە بەردەم گەنجانماندا بە شێوەیەك، ھەرگیز بیر لە ئەنجامدانی ناكەنەوە”.

ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد، “بەندە نەھاتووم بۆ دیاریكردنی مارەیی ئافرەت، چونكە لە شەریعەتی ئیسلامدا دیاری نەكراوە، بەڵكو ھاتووم بۆ تێكشكانی ئەو عورفە چەق بەستوەی، كە لە شەوی دەست ماچكردندا ماڵی بوكێ دەڵێن بە ماڵی زاوا كچەكەمان پێشكەشتان بێت و كچی خۆتانە بەڵام 30 مسقاڵ و معامەلەی لە سەر ئەنجام دەدەن”.

ئاماژەی بۆ ئەوەشدا، دواجار لە سەر 20 مسقال ڕێك دەكەون، یاخود زیاتر و كەمتر، هەر بۆیە پڕۆژەی (با ئافرەتان لە سەر ڕێز و حورمەت مارە بكرێن، نەك لەسەر 20 مسقاڵ زێڕ) پڕۆژەیەكە بەندە تێیدا داواكارم لە مامۆستایانی ئاینی، كە ھەڵوێستەیەكی جدیی لەم بارەیەوە وەربگرن .

مامۆستا بەرهەم جەختیشیكردەوە، تاچی تر گەنجنمان لەوە زیاتر سەرگەردان نەبن، ئەگەر كەسێكیش دەسەڵاتی ھەبێت ھەرچەن دەكات ئازادە و سنور بۆ مارەیی دیاری نەكراوە.

هاوكات محەمەد عبدولڕەحمان، گەنجێكی چالاكوانی شارەزوورە لە لێدوانێكیدا بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، “بەداخەوە لەگەڵ هاتنی تیرۆرستانی داعش بۆ سەر خاكی هەرێمی كوردستان، چەندین قەیرانی دارایی و سیاسی بەرۆكی خەڵكی ناوچەكەی گرت، زۆینەی كار و كەسابەتەكان كەم بوونەوە و لەگەڵ كەمبوونەوەی هەلی كار، ئەنجامدانی پڕۆسەی هاوسەرگیری كەمیكرد”.

وتیشی، “لە ئێستادا گەنجان ناتوانن پڕۆسەی هاوسەرگیری ئەنجام بدەن، بەهۆی زۆری مارەیی بوك و تێچووی زۆری پڕۆسەكە، وێڕای ئەوانەش نەبونی دەرفەتی كاركردن بۆ بەڕێكردنی ژیان”.

محەمەد، ئاماژەی بەوەشكرد، لەم ڕۆژانە هەڵوێستی مامۆستایەكی ئاینیم بینی، تێیدا باسی ئەوەدەكات، وەك مامۆستای ئاینی پڕۆسەی مارەبڕین ئەنجام نادات ئەگەر مارەیی بوك لە خوار 10مسقاڵ زێڕەوە نەبێت.

ئەو گەنجە، هەنگاوەكەی ئەو مامۆستا ئاینیە بەرز دەنرخێنێت و ڕایدەگەیەنێت، “ئەو هەڵوێستەی مامۆستا بەرهەم، هاندانێكە بۆ پڕۆسەی هاوسەرگیری زیاتر ئەنجام بدرێت، نەك لە پڕۆسەكە معامەلەی داشكاندنی زێڕەكە بكەن”.

ئەو گەنجە نەیشاردەوە، “كەمی ئەنجامدانی پڕۆسەی هاوسەرگیری زۆری داخوازی بووك و ماڵی بووكە، ئەمانەش لایەنی دارایی زۆری تێدەچێت، گەنجیش لەم بێكاریەدا ناتوانێت پڕۆسەكە پێكبێنێت”.

ئەمە لە كاتێكدایە، لێرە و لەوێ دەبیستین، هەندێك ئافرەت مارەییەكەیان تەنها لەسەر قورئانێكە و بەشێكی تری خەڵكیش داوای زێڕی زۆر دەكەن وەك مارەیی.

ساڵی ڕابردوو، بەرواری 7/7/2019 خانمێك لە شارۆچكەی سەیدسادق، بەناوی (نیگا محەمەد)، تەنها بە مارەیی قورئانێك هاوسەرگیری كردە سوهەیب محەمەد، ڕۆژنامەنوس و چالاكوانی مەدەنی لە شارۆچكەی سەیدسادق.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان