ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

نامه‌يه‌كى كراوه‌ بۆ هه‌ردوو به‌ڕێزان نێچيرڤان ومه‌سرور بارزانى

شێرزاد شێخانى

له‌ده‌ستپێكى ئه‌م نامه‌يه‌دا پيرۆزبايى خۆم ئاراسته‌ى هه‌ردوو به‌ڕێزتان ئه‌كه‌م به‌بۆنه‌ى ده‌ستنيشانكردنتان بۆ دوو پۆستى باڵاى هه‌رێمى كوردستان و وه‌رگرتنى ئه‌و به‌پرسياريه‌تيه‌ گه‌وره‌يه‌ له‌قۆناغێكى زۆر هه‌ستيارداو، هيواى سه‌ركه‌وتن بۆ هه‌ردوو به‌ڕێزتان ئه‌خوازم .

له‌سۆنگه‌ى هه‌ستكردنم به‌ به‌رپرسيارێتى به‌رامبه‌ر به‌ ميلله‌ته‌كه‌م وه‌كو رۆشنبيرێك ، ئه‌مه‌وێ ئه‌م نامه‌يه‌ به‌راشكاوانه‌ ئاراسته‌ى به‌ڕێزتان بكه‌م و هه‌ندێ خاڵى گرنك بخه‌مه‌ به‌رده‌متانه‌وه‌ ، به‌ئومێدى ئه‌وه‌ى بتوانم له‌م رێگه‌يه‌وه‌ خزمه‌تێكى گه‌لو نيشتمانه‌كه‌م بكه‌م .

به‌ڕێزان : خۆتان ئه‌زانن ميلله‌تى ئێمه‌ ساڵانێكى دوورودرێژ له‌ژێر جه‌ورو‌سته‌مى ده‌سه‌ڵاته‌ ديكتاتۆره‌كانى عيراق ئازارو نه‌هامه‌تى بێ ئه‌ندازه‌ى چه‌شتووه‌ ، ده‌ريايه‌ك خوێنى له‌پێناو ئازادى وسه‌رفرازيدا به‌خشيوه‌ ، هيچ ميلله‌تێكى ترى سه‌ر ئه‌م زه‌مينه‌ به‌قه‌ده‌ر كورد نه‌چه‌وساوه‌ته‌وه‌ ، برينه‌كانى ئه‌نفال وكيمياباران تا رۆژى قييامه‌ت سارێژ نابنه‌وه‌ ، ئه‌م هه‌موو قوربانيانه‌ى ميلله‌ت شاييسته‌ى ئه‌وه‌ن دواى ده‌يان ساڵى نه‌هامه‌تى ومه‌ينه‌تى بگه‌نه‌ ئامانجى ره‌واى خۆيان ئه‌ويش دابينكردنى ژيانيكى سه‌ربه‌رزانه‌و شه‌ڕه‌فمه‌ندانه‌يه‌ . بۆيه‌ ئه‌مڕۆ دواى ئه‌م هه‌موو ساڵه‌ له‌ئازادبوونمان له‌دواى راپه‌ڕينه‌وه‌ ، له‌قۆناغێكى تازه‌ى وه‌كو ئه‌مڕۆدا كه‌ ئێوه‌ى به‌ڕێز دوو پۆستى نوێ وه‌رئه‌گرن ، پێويسته‌ ئاوڕێك له‌داخوازى ميللله‌ته‌كه‌مان بدرێته‌وه‌و كار بكرێ بۆ ئه‌وه‌ى گۆڕانكارييه‌كى گه‌وره‌ رووبدات له‌پێناو باشتركردنى ژيان و گوزه‌رانى خه‌ڵك .

به‌ڕێزان : ئه‌گه‌ر ئاوڕێك له‌ده‌وره‌پشتى خۆتان بده‌نه‌وه‌ ، بێگومان ئه‌بينن ، كه‌وا چه‌ندين ميلله‌تى ئه‌و ده‌وروپشته‌ به‌هێزو بازووى خۆيان‌ له‌ژێر سايه‌ى كه‌سانى ميلله‌تپه‌رست ودڵسۆزى وڵاته‌كانيان، چه‌ندين نمونه‌ى جوانى‌ هه‌ڵسانه‌وه‌يان تۆمار كردوه‌ . هه‌ر له‌نمونه‌ى باشوورى ئه‌فريقياو سه‌ركرده‌ مه‌زنه‌كه‌ى نيلسۆن مانديلاوه‌ ، بۆ سه‌ركرده‌ى ماليزيا مه‌هاتير محمه‌د و، نيجوين فان لينى فێتنام و، لى كوانى سه‌نگاپوورو، محمد‌ بن راشدى ئيمارات و،كاغامى رواندا و، ده‌يان سه‌ركرده‌ى ترى وڵاتان كه‌ هه‌ر يه‌كه‌و له‌شوێن خۆيه‌وه‌ وڵاته‌كانيان گه‌يانده‌ ترۆپكى پێشكه‌وتن وبوونه‌ نمونه‌يه‌كى جوانى سه‌ركه‌وتن . هه‌ڵبه‌ت ئه‌وانه‌ گه‌وره‌ييان له‌وه‌دايه‌ كه‌ له‌وڵاتێكى خاپوورى وێرانه‌ خاكه‌وه‌ ميلله‌ته‌كانيان گه‌يانده‌ ترۆپكى پێشكه‌وتنه‌وه‌ .. پرسياره‌كه‌ لێره‌دا ئه‌وه‌يه‌ بۆچى ئێمه‌ى كورد له‌م هه‌رێمه‌ى خۆماندا ناتوانين سه‌ركه‌وتنێكى هاوشێوه‌ى ئه‌وانه‌ بۆ خۆمان تۆمار بكه‌ين ؟؟ . بۆچى له‌ناو كورددا وه‌كو هه‌ر ميلله‌تێكى زيندوو كاراكته‌رى هاوشێوه‌ى ئه‌م پياوه‌ مه‌زنانه‌ ده‌رناكه‌ون ، كه‌شتى ئه‌زمونه‌كه‌مان به‌ره‌و كه‌نارى ئارام ببه‌ن و ، ئێمه‌ش نمونه‌يه‌كى جوانى خۆمان پيشانى دونيا بده‌ين ؟؟ .   

هه‌رێمى كوردستان زۆر ده‌وڵه‌مه‌نده‌ له‌بوارى سامانو ئابوورييه‌وه‌ ، ئاوو خاكى به‌پيت ، ميلله‌تێكى رۆشنبير ، ئيراده‌يه‌كى به‌هێز بۆ گۆڕانكارى ، بۆچى ناتوانێ وه‌كو ميلله‌تانى دونيا پێشبكه‌وێ ؟؟..  هه‌ڵبه‌ت هۆكارى سه‌ره‌كى‌ دواكه‌وتنى ئێمه‌ له‌ نه‌بوونى ئيداره‌يه‌كى تۆكمه‌و يه‌كريزيى هێزه‌ سياسيه‌كانه‌وه‌يه‌ ، كه‌واته‌ ئێستا له‌هه‌ر كاتێك زياتر پێويستيمان به‌ يه‌كريزييه‌كى راسته‌قيينه‌‌ هه‌يه‌ بۆ ئه‌وه‌ى بتوانين له‌هه‌موو بواره‌كانى ژيانو به‌ڕێوه‌بردندا چاكسازى گشتگيير ئه‌نجامبده‌ين. لێره‌وه‌ و به‌ئومێدى ئه‌وه‌ى ئێوه‌ى به‌رێز بتوانن له‌م چوار ساڵه‌ى له‌پێشتاندايه‌ له‌ئه‌رك و به‌رپرسياره‌كه‌تان سه‌ركه‌وتوو بن ، ئه‌م چه‌ند خاڵه‌ وه‌كو پێشنيار ئه‌خه‌مه‌ به‌رده‌م به‌رێزتانه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ى ببێته‌ ده‌ستپێكى چاكسازييه‌كى راسته‌قيينه‌و گشتگيير كه‌ يارمه‌تيده‌ر بێت بۆ ئه‌ركى داهاتوتان .

له‌بوارى ئيداره‌دا :

– چه‌سپاندنى پره‌نسيپى ( كه‌سى شاييسته‌ له‌شوێنى شاييسته‌ ) كه‌ ئه‌مه‌ سه‌ره‌كيترين پێويستيه‌كانى سه‌ركه‌وتنى هه‌ر ئيداره‌يه‌كه‌ له‌خوارى خواره‌وه‌ بۆ سه‌رووى ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ .. ئيتر به‌سه‌ به‌خشينى پۆست له‌سه‌ر ئه‌ساسى وه‌لائى حيزبى و كوتله‌بازى وده‌سته‌گه‌رى ، خۆ حزبه‌كانى كوردستان ئه‌وه‌نده‌ ئه‌ندام وسه‌ركرده‌يان زۆره‌ ، كه‌ ئه‌توانن باشترين كه‌سايه‌تى خۆيان هه‌ڵبژێرن بۆ پۆسته‌ ئيداريه‌كانى‌ حكومه‌ت ، بۆچى ئه‌بێ كه‌سانى‌ شاره‌زاو ئه‌كاديمى و چيينى گه‌نجان له‌پۆسته‌كان دوور بخرێنه‌وه‌ . ئه‌گه‌ر ئێوه‌ سه‌يرى ئه‌زمونى گه‌لان بكه‌ن ئه‌بينن كه‌سايه‌تيه‌كى گه‌نجى وه‌كو ئيمانويل ماكرۆن و جاستن ترودۆ وجاسيندا ئوردرنى نيوزيلندا چۆن و به‌چ حه‌ماسێكه‌وه‌ خزمه‌تى وڵاته‌كانيان ئه‌كه‌ن و گه‌يشتونه‌ته‌ چ ئاستێكى خۆشه‌ويستى ميلله‌ته‌كه‌يان .

– بنه‌بڕكردنى گه‌نده‌ڵى ئيدارى له‌سه‌رتاسه‌رى جومگه‌كانى ده‌سه‌ڵات . ئه‌وه‌ى تا ئێستا كراوه‌ با لێره‌دا بوه‌ستينرێ . بيستوهه‌شت ساڵه‌ گه‌نده‌ڵى له‌م هه‌رێمه‌‌دا وه‌كو ديارده‌يه‌كى ترسناك خۆى به‌سه‌ر ئيداره‌ى حكومه‌تدا فه‌رز كردووه‌، ناتوانم داواى له‌سێداره‌دانى هه‌مو ئه‌و تاوانبارانه‌ى گه‌نده‌ڵيتان لێبكه‌م ، به‌ڵام ئه‌توانم داواى ئه‌وه‌تان لێبكه‌م ئيدى لێره‌وه‌ بيانوه‌ستێنن . به‌سه‌ ئه‌و هه‌موو ملياران دۆلاره‌ى چۆته‌ گيرفانى به‌شێكى بچووكى ئه‌م هه‌رێمه‌و زۆربه‌ى زۆرى ميلله‌تى لێ بێبه‌شكراوه‌ . كاتى ئه‌وه‌ هاتووه‌ خه‌ڵكيش به‌شێكى هه‌بێت له‌سامان و خێروبێرى وڵاته‌كه‌ى خۆى ، چونكه‌ هه‌ر ئه‌وانن به‌يانى له‌هه‌ڵبژاردنه‌كاندا فرياتان ئه‌كه‌ون .. بێبه‌شكردنى ميلله‌تيش سنورى خۆى هه‌يه‌، ئيتر به‌سه‌ برسيكردنى ميلله‌ت بۆ تێركردنى ده‌ستوپێوه‌ند .

– ئيمه‌ى ميلله‌تى كورد ده‌يان ساڵى خه‌باتمان له‌پێناو ئازاديدا بووه‌ ، سه‌دان هه‌زار قوربانيمان له‌م پێناوه‌دا داوه‌ ، كه‌ به‌شێكيان له‌ ئێوه‌ش بوونه‌ ، ده‌يان ساڵه‌ به‌م شاخانه‌وه‌ بوين له‌پێناو ئازاديدا ، چۆن ئه‌بێ ئێستاو دواى بيستوهه‌شت ساڵ له‌سه‌ربه‌خۆيى ئازاديه‌كان ته‌سك بكه‌ينه‌وه‌ ؟ چۆن ئه‌بێ خه‌ڵكانى رۆشنبيرى ئه‌م وڵاته‌ له‌سه‌ر راده‌ربڕين بدرێنه‌ به‌رشه‌ق وبخرێنه‌ كونجى زيندانه‌وه‌ ؟. چۆن ئه‌بێ رۆژنامه‌نوس بكوژرێ له‌سه‌ر بابه‌تێكى نوسينه‌وه‌ ؟ . كۆمه‌ڵگه‌ى ته‌ندروست خه‌ڵكانى رۆشنبير دروستى ئه‌كه‌ن ، چۆن ئه‌بێ ئه‌وانه‌ كه‌ پێشه‌نگى هه‌ر كۆمه‌ڵگايه‌كن   له‌ناو ببرێن ئازادييان زه‌وت بكرێ ؟؟ ئه‌ى كێ به‌رپرسياريه‌تى بونياتنانى كۆمه‌ڵگه‌ له‌ئه‌ستۆ بگرێ؟؟ .رۆڵپێدان به‌ كه‌سانى رۆشنبيرو گوێگرتن لێيان به‌شێكه‌ له‌بونيادى كۆمه‌ڵگه‌ ، ئه‌گه‌ر ئه‌مانه‌ بچه‌وسێنرێنه‌وه‌ وڵات ئارامى به‌خۆيه‌وه‌ نابينێ، به‌تايبه‌تيش له‌م سه‌رده‌مه‌دا فه‌زا كراوه‌يه‌و هه‌واڵ به‌ چركه‌يه‌ك به‌سه‌ر دونيادا بڵاو ئه‌بێته‌وه‌، ئيدى به‌سه‌ پێشێلكارييه‌كانى هه‌رێم ببێته‌ مانشێتى گه‌وره‌ى‌ ناو راپۆرته‌ نێوده‌وڵه‌تيه‌كانه‌وه‌ ، با له‌وه‌ زياتر سومعه‌ى هه‌رێمه‌كه‌مان له‌كه‌دار نه‌بێت .

– سه‌روه‌رى ياسا يه‌كێكه‌ له‌كۆله‌گه‌كانى ئۆقره‌يى و ئارامى وڵات ، بۆيه‌ پێويسته‌ به‌فيعلى و به‌شێوه‌يه‌كى راستگۆيانه‌ رێز له‌سه‌روه‌رى ياسا بگيرێ .حزب ده‌ست ‌نه‌خاته‌ ناو كاروبارى دادگاوه‌ . تاوانكاران له‌سزاى ياسايى له‌به‌ر هه‌ندێ ئيعتباراتى حزبى نه‌به‌خشێنرێن ، ياساى لێبووردنى گشتى كۆتايي پێ بێنن ، با تاوانباران سزاى ياسايى خۆيان وه‌ربگرن ، چونكه‌ له‌ غيابى ياسادا ، ياساى جه‌نگه‌ڵ حوكم ئه‌كات ، ئه‌و كاته‌ش وڵات ئه‌بێت به‌جه‌نگڵستان ، ئه‌مه‌ش كۆتايى هه‌ر ميلله‌تێكه‌ .

له‌رووى ئابوورييه‌وه‌ :

– پێويسته‌ له‌ئێستاوه‌ كار بۆ ئه‌وه‌ بكرێ ئابوورى هه‌رێمه‌كه‌مان هه‌مه‌ چه‌شنه‌ بكرێ ، ته‌نها پشت به‌سامانى نه‌وته‌وه‌ نه‌به‌سترێ . تا چه‌ند ساڵێك پێش ئێستا هه‌ولێر گه‌نمى هه‌موو عيراقى‌ دابين ئه‌كرد ، ميوه‌و سه‌و‌زه‌ى گونده‌كانمان به‌شى هه‌موو دانيشتوانى هه‌رێمى ئه‌كرد ، ئێستا كشتوكاڵى له‌ خوارى خواره‌وه‌ى گرنگيپێدانى حكومه‌ته‌، ئه‌مه‌ش له‌كاتێكدايه‌ سامانى كستوكاڵ زۆر زۆرتره‌ له‌سامانى نه‌وت . ئه‌گه‌ر نه‌توانين به‌روبومى كشتوكاڵى وه‌كو ساڵانى پێشتر هه‌نارده‌ش بكه‌ين، خۆ ئه‌توانين بايى پێويستى دانيشتوانان بۆيان دابين بكه‌ين و، ئيدى ئه‌و هه‌موو ملياران دۆلاره‌مان نه‌چێته‌  گيرفانى بێگانه‌وه‌..

– له‌رووى پييشه‌سازييه‌وه‌ پێويستيمان به‌وه‌به‌رهێنانى تازه‌يه‌ ، له‌جياتى ئه‌وه‌ى ساڵانه‌ ملياران دۆلار له‌هاورده‌كردنى سه‌ياره‌ سه‌رف بكه‌ين ، با پرۆژه‌يه‌كى ستراتيژى گه‌وره‌مان هه‌بێ بۆ دروستكردنى‌ سه‌ياره‌ له‌ناو هه‌رێمدا . با كارگه‌ى دروستكردنى ته‌له‌فزيۆنمان هه‌بێ . له‌جياتى ئه‌وه‌ى موبه‌ريده‌ له‌ئێرانه‌وه‌ بێنين ، با بۆ خۆمان دروستى بكه‌ين .. زۆربه‌ى ئه‌و وڵاتانه‌ى له‌م ساڵانه‌دا هه‌ستاونه‌ته‌ سه‌ر پێ ، ئاوا ده‌ستيان پێكردوه‌ ، به‌ ئيمكانياتى ناوخۆوه‌ پێداويستيه‌كانيان ته‌ئمين كردووه‌ .

له‌رووى ته‌ندروستييه‌وه‌ :

– سێكته‌رى ده‌رمان گه‌نده‌ڵترين سێكته‌رى كه‌رتى ته‌ندروستييه‌ ، سه‌دان جۆره‌ ده‌رمان به‌كواليتى زۆر نزمه‌وه‌ له‌لايه‌ن كۆمپانياكانه‌وه‌ دێنه‌ هه‌رێم وساخئه‌كرێنه‌وه‌ ،نرخى ده‌رمان پشتى خه‌ڵكى‌ شكاندوه‌ ، ته‌ماعكارى و چاوچنۆكى خاوه‌ن كۆمپانياكان گه‌يشتۆته‌ ترۆپكه‌وه‌ . له‌هه‌موو دونيادا كه‌رتى ته‌ندروستى له‌ ئه‌وله‌وياتى ده‌سه‌ڵاته‌ ، ئێمه‌ سه‌ربارى ئه‌وه‌ى هيچ زه‌مانه‌تێكى ته‌ندروستيمان بۆ دابين ناكرێ ، به‌ڵام خۆ ده‌كرێ هه‌ندێ بارى قو‌رسى خه‌ڵكى سووكتر بكه‌ين ، بۆچى حكومه‌تى هه‌رێم خۆى موباده‌ره‌ ناكات كه‌رتى ده‌رمان بخاته‌ به‌رده‌ستى خۆيه‌وه‌ ، بۆچى كۆمپانيايه‌كى‌ نيشتمانى دانامه‌زرێنێ بۆ هاورده‌كردنو دابه‌شكردنى ده‌رمان ؟. ئه‌و سه‌دان مليۆن دۆلاره‌ى ئه‌چێته‌ گيرفانى به‌شێكى بچووكى خاون كۆمپانياكان با بچێته‌ خه‌زينه‌ى وه‌زاره‌تى ته‌ندروستييه‌وه‌و به‌و داهاته‌ چه‌ندين خه‌سته‌خانه‌ى تازه‌مان بۆ بكاته‌وه‌ .

له‌رووى ژيينگه‌وه‌ ، هه‌رێمى كوردستان پييسترين ژيينگه‌ى هه‌يه‌ . له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى چه‌ندين ساڵه‌ ده‌سته‌يه‌كمان هه‌يه‌ به‌ناوى ژيينگه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ ده‌سته‌يه‌كى بێده‌سه‌ڵاته‌ تا ئه‌مڕۆش نه‌يتوانيوه‌ ژيينگه‌كه‌مان تۆزێك بۆ پاك بكاته‌وه‌ ، سه‌دان پاڵاوگه‌ى ناياسايى ژه‌هر له‌ناو شاره‌كاندا بڵاو ئه‌كه‌نه‌وه‌ ، بازاڕو كۆڵانه‌كان پڕن له‌پاشه‌ڕۆو پييس وپۆخڵى، رۆژێك ده‌سته‌ى ژيينگه‌ نه‌هاتنه‌ قسه‌ ، ژيينگه‌ پێيسبوون هه‌ر ته‌نها بۆ خه‌ڵكى ناوچه‌يه‌ك نيه‌ ، به‌ڵكو‌ كۆشك وته‌لارى مه‌سئووله‌كانيش ئه‌گرێته‌وه‌ . كه‌واته‌ پێويسته‌ بايه‌خێكى زۆر گه‌وره‌ به‌ پاككردنى ژيينگه‌وه‌ بدرێت ، با به‌پێى ياسا سه‌وزكردنى كۆڵان وشه‌قام وماڵه‌كانيش فه‌رز بكرێ ، با نه‌مام رواندن ببێته‌ كلتوور و له‌قۆناغه‌كانى خوێندندا بچه‌سپێت ، با ساڵانه‌ هه‌فته‌يه‌ك دياريبكرێ بۆ رواندنى نه‌مام له‌ناوه‌و ‌ده‌ره‌وه‌ى شاره‌كان .

به‌ڕێزان ئه‌م خاڵه‌ سه‌ره‌كيانه‌ بۆ به‌رچاوروونى هه‌ردوو به‌ڕيزتان ، هيوادارم توانيبێتم به‌م نامه‌يه‌وه هاوكارتان بم بۆ سه‌رخستنى به‌رنامه‌كانتان له‌پێناو خزمه‌تى  وڵاتو‌ هه‌رێمه‌كه‌مان .. له‌گه‌ڵ ئه‌وپه‌ڕى رێزو حورمه‌تم بۆ به‌ڕێزتان ..

وتار

سەدامی لە كەركوك

د.بەختیار شاوەیس

بەبەرچاوی هەموانەوە، بەبێ شەرم و بەبێ ترس لەبەردەم كامێراكان، ژنێك لەكەركوك هاواری كردو گوتی سەدامیم و بەعسیم.

ئەم ڕوداوە لەڕوكەشدا واسەیردەكرێت كە كاردانەوەیەكی عاتفیەو پێویست ناكات زۆر لەسەری بوترێت و باشترە اهمال بكرێت،كەئەم جۆرە لەبیركردنەوەو تێگەیشتنە لەخودی ڕووداوەكە ترسناكترە. چونكە ئەو بێشەرمیەی كەئەو ژنەكردی هەروەك زەنگێكی مەترسیدارە بۆ داهاتوی عیراقی نوێ و دەستكەوەتەكانی پڕۆسەسیاسیەكەی.

هەروەها بێحورمەتیەكی لەڕادەبەر نائینسانیشە دەرهەق بەمێژووی عیراقی بەرلەساڵی ۲۰۰۳، دەرهەق بەكەسوكاری قوربانیانی عیراقیەكان لەبەسڕەوە بۆ كوردستان، بێحورمەتیە دەرهەق بە كەسوكاری ٥۰۰۰ پەپولەی خنكاوی هەڵەبجە و ۱۸۲ هەزار گۆڕ ونی ئەنفال و هەزاران لەسێدارەدراوی خوشك و براكانمان لەپارێزگاكانی ناوەڕاست و باشوور و بێڕێزیە بەرامبەر وشككرنی هۆڕاوەكان و ڕاپەرینی شەعبان و دەیان حاڵەتی تراژیدی تر. هەروەك ئەم ڕووداوە تەحەدایەكی گەورەی ئێمەیشە وەك نوێنەرانی گەل و پێمان دەڵێ ئەو دەستورەی كەئێوە كردوتانەتە بنەمای كاركردن و ئەو یاسایانەی كەنوێنەران دەریدەكەن بەڕۆژی نیوەڕۆ پێشێلدەكرێن و كەسیش بەدواداچون ناكات بۆ پەراوێزخستنیان و كار وابڕوات هێدی هێدی بەهاو سەنگینی و میسداقیەتی یاساكان لەدەستدەچن.

لەڕووی سایكۆڵۆژیەوە، ئەم ڕوداوە پێمان دەڵێت كەناخی بەشێك لەتاكی عیراقی لەفكرەی بەعسیبون و سەدامیبون پاكنەبوەتەوەو لەهەر كێشەیەكدا پەنای بۆدەبرێت و دەبێتە ئامڕازێك بۆ چارەسەركردنی كێشەسیاسی و ئیداریەكان و سەدام وەك مۆتەكە لەدوای ۱۳ ساڵ لە ئیعدامكردنی ئێستاش دەكرێتە چەكێك بۆ ترساندنی پاشماوەی قوربانیەكانی ڕابردوو.

ئەمە پەیامێكی وریاكەرەوەیە دەبێت هەموان لێیتێبگەین، بەپەرلەمانتار و ئەنجومەنی نوێنەرانەوە، بەسەرۆك وەزیر و كابینەكەیەوە، بەسەرۆك كۆمار و چەترەدەستوریەكەیەوە پێویست تێبگەین كە شەپۆلی سێیەمی پاشماوەكانی بەعس لەجموجوڵ و پیلانی تازەدان و دەیانەوێت چەقی ئەم پیلانگێڕەیە لەكەركوك جێبەجێبكەن. هەروەك چۆن شەپۆلی یەكەمی بەعسیەكان هەماهەنگی قاعیدە بوو هەتا تەقاندنەوەی مەزاری هەردوو ئیمامی شیعی هادی و عەسكەری لەشوباتی ۲۰۰٦ و شەپۆلی دوەمیشیان هەماهەنگی داعش و ئەبوبەكری بەغدادی بوە بۆهاتنە ناو خاكی عیراق، ئێستاش بەعسیەكان بەخۆپیشاندان و بەناوی كۆمەڵگەی مەدەنی خەریكی نانەوەی ئاژاوەو فیتنەن لەكەركوك دەیانەوێت دۆخەكە ببەن بەرەو شەڕو ئاژاوەو ململانێی ئەهلی.

هەربۆیە باشرترن ئەلتەرناتیڤ سەپاندنی یاسا و دەستورە لەكەركوك، جێبەجێكردنی یاسا بەسەر ئەوانەی كەداوای گەڕانەوەی بەعس دەكەن و جێبەجێكردنی ماددەی ۱٤۰ی دەستوور بەسەر ئەو پیلانە ناوخۆیی و ئەجێندا دەرەكیانەی كە دەیانەوێت لەكەركوكەوە ئاگر بەربدەنە تەواوی عیراق.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

لەبارەی پەیوەندی نێوان هەرێم بەغدا دەرفەت و ئاستەنگەکان

سالار مەحمود

لەهەرسێ ئاستی سیاسی و ئابوری و یاساییدا هێشتا گرفت و ئاسۆی دەربازبوون لە ئاستەنگیەکان هەیە. گرەنتی دەربازبوون گەڕانەوەیە بۆ گفتوگۆی راشکاوو نیازی گەیشتن بەچارەسەر بەلەبەرچاوگرتنی بەرژەوەندی خەڵک و بەردەوامی موچە و دەستکردن بەچاکسازیی..
لەدوایین دوو سەردانی سەرۆکی هەرێم بۆ لای سەرۆککۆمارو پەیامی فرەنساو بەریتانیا بۆ گەیشتن بە رێکەوتن لەنێوان بەغداو هەرێم دەلاقەی نوێی لەنێوان هەردوو لادا کردۆتەوە.
دۆخەکە بە تێڕوانینی رابروو سەختە بەردەوام بوونی.
دانانی پارێزگارێکی کورد بۆ کەرکوک و پڕ کردنەوەی پۆستەکانی کورد لەبەغدا دوای دانانی وەزیری داد و دروستکردنی ژووری هاوبەش لایەنە کوردستانیەکان لەبەغدا و بەتایبەتی هاوپەیمانی لایەنە کوردستانیەکان لەپەرلەمانی عیراق پێگەی کوردستان بەهێز دەکات. لەهەمان کاتدا گرەنتی بەردەوامی پشکی کوردستان لە بودجەی عیراقدا دەکات کە بەم جۆرەی ئێستا بەشێک لەهێزە عێراقیەکانی نیگەران کردوە.
دورخستنەوەی بەڵای ململانێی ئێران و ئەمریکا پەیوەستە بە یەکگوتاری هەرێم و بەغدا، جوڵە دیبلۆماسیەکانی سەرۆک کۆماری عیراق لەناوچەکەو جیهان و سود وەرگرتنی کوردستان لەو پێگە دەستوریە کوردستان دەباتەوە ناو مەحفەلی نێودەوڵەتی و دەستێوەردانەکانی وڵاتان ئەستەم دەکات.
پەیوەندی نێوان هێزە عیراقیەکان بەناسنامەی مەزهەبی و تایفیانەوە لە ئاڵۆزیەکی قوڵدایە، ئەمەش وای کردوە نەتوانن گەلەکۆمەی مەترسیدار لەسەر مافە دەستوریەکانی هەرێم بکەن، بەڵام هەر کۆدەنگیەکی کوردستان ئەوان کۆدەکاتەوە وەک ئەوەی لەکەرکوک لەخۆپیشاندانی کۆنە بەعسی و شۆڤێنیەکاندا خۆی بینیەوە. لەبەر ئەوە گرتنەبەری دیبلۆماسیەتی نەرم میکانیزمێکی گونجاوترینە بۆ سود وەرگرتن لە دەرفەتەکان. دەستگرتن بەچارەسەری دەستوریەوە بەشێک لە لەدەستچوەکانی ناوچە دابڕاوەکان دەگەڕێنێتەوە.
دۆخی ئێستای عیراق دەرفەتی گەورەو ئاستەنگی گەورەی تێدایە، بە لەبەرچاوگرتنی بەرژەوەندی نیشتمانی لەلایەن هێزە کورستانیەکان بەتایبەتی دوو هێزە باڵا دەستەکە، دەرفەتەکان زاڵ دەکات بەسەر ئاستەنگە هەمیشە بەردەوامەکاندا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

دەربارەی پەكەكە‌و هەرێمی كوردستان

هەندرێن شێخ راغب

 

پەكەكە كارتێكی هێجگار بەهێزی دەست هەرێمی كوردستانە، كە بەخۆڕایی‌و بێ بەرامبەر دەستی كەوتووە، بەڵام لاوازی بیركردنەوەی ستراتیژی كوردی وایكردووە ئەم كارتە بەرامبەر خۆی هەڵگەڕێتەوە.

ئەگەر هەرێمی كوردستان دژی پەكەكە لایەنگیری توركیا بكات، ئەوا كورت بینی سیاسیە. بەهەمان شێوەش ئەگەر لەبەر پەكەكە پەیوەندی لەگەڵ توركیا نەبەستێت هەر كورت بینی سیاسیە. ناشێ دراوسێیەكی زۆر گرنگی وەك توركیا لەبەرچاو نەگرین‌و پەیوەندیمان لەگەڵی نەبێت. بەڵام ئەم پەیوەندییە هاوسەنگ نیە.

پەكەكە بیانوو نیە بۆ توركیا كە هەرێمی كوردستان داگیربكات، بۆچی؟ چونكە عەفرین نمونەیەكی زۆر زیندووە. عەفرین لە سنوری هەرێمی كوردستان‌و توركیا نەبوو؟ لە عەفرین یەك دەمانچە چیە بەرامبەر توركیا نەتەقی بوو؟ هەموو لایەنەكانی ناو سوریا‌و رێكخراوە مرۆیی‌و مافەكانی مرۆڤ رایانگەیاند كە شاری عەفرین ئارامترین‌و پارێزراوترین ناوچەی سوریایە، بەڵام توركیا داگیری كرد. لەكاتێكدا یەك دەمانچەش لەسنوری عەفرین بەرامبەر توركیا نەتەقی بوو. توركیا دژی هەرێمی كوردستانە بۆیە هاتۆتە سیدەكان‌و خواكوڕك‌و بامەڕنی‌و ئامێدی‌و سنوری زاخۆ. پەكەكە هەبێت یان نەبێت توركیا ئەم لەشكركێشیە هەر ئەنجام دەدات. ئەی لەم رۆژانە گوێتان لە دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا نەبوو گوتی من نەمهێشت توركیا هێرش بكاتە سەر رۆژئاوای كوردستان كە (65) شەست‌و پێنج هەزار سەربازی ئامادەكردبوو، سەرۆكی ئەمریكا گوتی ئەردۆغان( لەراستیدا توركیا) كێشەی گەورەی لەگەڵ كوردەكاندا هەیە.

هەرێمی كوردستان نەیتوانیووە بۆ تەنازوول كردن بە توركیا پەكەكە بكاتە كارتێكی بەهێز‌و روبەروی توركیای بكاتەوە، بە پێچەوانەوە توركیا پەكەكەی كردۆتە كارتی فشار‌و دژی هەرێمی كوردستان بەكاریدەهێنێت‌و تەنازوول بەهەرێمی كوردستان دەكات. لە روانگەی ستراتیژی نەتەوەیی‌و نیشتمانی، خراپی پەیوەندی نێوان پەكەكە‌و پارتی‌و یەكێتی‌و دیموكرات لەگەڵ پەیەدەش لە رۆژئاوای كوردستان ئەوپەڕی خیانەتە، چونكە حسابات‌و گۆڕانكاری ئیقلیمی‌و نێودەوڵەتی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەستی پێكردوەو لەدۆخێكی زۆر هەستیاری چارەنوسساز داین‌و ناكرێت یەكگرتوو نەبین. دەبێت پەیوەندی نێوان پارتی‌و پەكەكە رێك بخرێتەوە. هەر گرژی‌و بەیەك دادانێك لەنێوان پەكەكە‌و پارتی خیانەتە.

هاوكات دەبێت بزانین نەمانی پەكەكە لە قەندیل، روخانی دیوارێكی ئەستوری ئاسایشی سنوری هەرێمی كوردستانە. ئەگەر پەكەكە لە قەندیل نەمێنێت، ئێران‌و توركیا ناوچەكە پڕ دەكەن  لە جڕوجانەوەری وەك داعش، بەرەی نوصرە، قاعیدە، بەرەی شام، حوسیەكان، حزب اللە، ئەم گروپانەی ئیدلەبی سوریا كە توركیا كۆمەكیان دەكات. ئەوكاتەش ئەم گروپانە بە كەوڵ‌و پێستەوە هەرێمی كوردستان دەخۆن‌و لەناو شەقام‌و سەرجادە‌و گوند‌و ناحیە‌وقەزا‌و پارێزگاكان تەقینەوە دەستت ماچ دەكات‌و ئاسایشی هەرێم دەكەنە بێژنگ.

نابێت پارتی‌و یەكیەتی ئەوەندە قیستە تەنگ بن بە چالاكیەكانی گروپەكانی پەكەكە لە هەرێمی كوردستان، هەر حزب‌و رێكخراو‌و چەند كەسێك یان راگەیاندنێك لەهەرێمی كوردستان گەشەبكەن‌و لە پەكەكە نزیك بن، ئەوا دەسەڵاتدارانی هەرێم وا دەزانن پەكەكە باشور داگیردەكات‌و ئینقلابیان لێ دەكات. پێویست بەم جۆرە ترسە ناكات. شێوازی ژیان‌و سیاسەت‌و پێگەی هەرێمی كوردستان، لەگەڵ شێوازو سیاسەت‌و خەباتی پەكەكە جیاوازی هەیە. پەكەكە خۆشی ئەوە دەزانێت.

لەلایەكی ترەوە پەكەكە لەشەنگال، كەركوك، مەخمور، ناوچەكانی دیكەی هەرێمی كوردستان، دژی داعش شەڕی كرد. رۆڵی هەبوو. جگە لە شەنگالیش تەواوی گەریلاكانی كشاندەوەو چووە شوێنی خۆی. ناكرێت بۆچونمان وابێت پەكەكە دەیەوێت دەست بەسەر باشوری كوردستاندا بگرێت، نەخێر، ئەوان دەیانەوێت تەنها باشوری كوردستان(هەرێمی كوردستان) دژایەتیان نەكات، واتە ئەوەی پەكەكە دەیكات بەرگرییە نەوەكو هێرش.

سیاسەتی هەڵەی پەكەكە ئەوەیە دۆست‌و نەیاری خۆی لە باشوری كوردستان لێ تێكەڵ بووە. مەبەستمە بڵێم وەك حاجی یونسی لێهاتووە چ خراپەی لەگەڵ بكەی، یان چاكەی لەگەڵ بكەی وەك یەكە. ئەمەش بۆ متمانەی خۆیان باش نیە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان