ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

بەشێك لە حیزبە ڕۆژهەڵاتییەكان ڕەخنەی لێدەگرن
گفتووگۆی نێوان حیزبەكانی كوردستانی ئێران و حكومەتی ئێران دەستیپێكرد

خەڵك –بەشی هەواڵ

ناوەندی هاوكاری حیزبەكانی كوردستانی ئێران و حكومەتی كۆماری ئیسلامی ئێران دەست بە گفتووگۆ دەكەن بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان.

  گفتووگۆی ناوەندی هاوكاری و حكومەتی تاران 

سەرچاوەیەكی سیاسی ئاگادار لە ڕەوشی بەڕێوەچوونی گفتووگۆكانی نێوان ناوەندی هاوكاری و حكومەتی تاران لە ئەوروپا، بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، لە وڵاتی نەرویج گفتووگۆكانی نێوان ناوەندی هاوكاری و حكومەتی ئێران دەستیپێكردووە.

سەرچاوەكەی (خەڵك) زانیاری زۆرتریشی لەوبارەیەوە ئاشكراكرد “بە نێوبژیوانیی ڕێكخراوی (كۆنۆرێف)ی نەروێجی خولێكی وتووێژ لەگەڵ كاربەدەستانی ئێراندا بەڕێوەچووە ‌و ناوەندی هاوكاریی حیزبەكانی كوردستانی ئێرانیش كە بریتین حیزبی دێمۆكراتی كوردستانی ئێران، حیزبی دێمۆكراتی كوردستان، كۆمەڵەی شۆڕشگێڕیی زەحمەتكێشانی كوردستانی ئێران، كۆمەڵەی زەحمەتكێشانی كوردستان بەشدارییانكردووە بە مەبەستی چارەسەركردنی دۆزی كورد لە ڕۆژهەڵاتی كوردستاندا”.

 كۆبوونەوەی ناوەندی هاوكاری 

هاوكات بەپێی زانیارییەكانی گەیشتوو بە (خەڵك)، دوێنێ ناوەندی هاوكاری حیزبەكانی كوردستانی ئێران، كۆبوونەوەی كردووە و گفتووگۆی لەبارەی ئەنجامی گفتووگۆ لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێراندا كردووە.
ناوەندەكە لە ڕاگەیەندراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە “لەو دانیشتنەدا هەلومەرجی ئێستای ئێران‌و كوردستان‌و ئەگەرەكانی داهاتوو خرانەبەر باس‌و لێكۆڵینەوە‌و بەخۆشییەوە هاودەنگی زۆر لەو ناوەندەدا بەدی كرا كە پێویستە حیزبە سیاسییەكانی كوردی رۆژهەڵات بۆ هەر ئەگەرێك ئامادەیی‌و یەكدەنگی پێویستیان هەبێت.

ڕاشیگەیاند “تەوەرێكی دیكەی دانیشتنەكە باس لەو گەڵاڵە‌و ئەركانە كرا كە ناوەندی هاوكاریی بەشێوەی ناوخۆیی كاریان لەسەر دەكات، لەو بوارەشدا دەركەوت كە پێشوەچوونی باش بۆ كاری هاوبەش دەبیندرێ‌و بڕیاردرا لەمبارەشەوە كاری چڕوپڕ‌و خێرا ئەنجام بدرێت”.

    گفتووگۆكان نیگەرانی درووستدەكات  

لەوچوارچێوەیەدا شلێر دەروێشی ئەندامی ڕێبەری بزووتنەوەی سەربەخۆییخوازانی كوردستان لەبارەی كاریگەری و ئەنجامی گفتووگۆی حیزبە كوردستانییەكان و كۆماری ئیسلامی ئێران لە قۆناغی ئێستادا لە لێدوانێكدا بۆ (خەڵك) پرسیاری كرد كە ئایا وتووێژ بە نهێنی و دوور لە چاوی خەڵك لە بەرژەوەندیی كێدایە؟ وتووێژ لەگەڵ كێ؟ لە سەر چ بنەما و بەرژەوەندییەك؟ لە سەر چ پێوەر و پرەنسیپ و پێناسە و هێزێك؟ لە كوێ و چۆن و بە دەستپێشخەریی كێ و بە چ مەبەستێك؟ ئایا لایەنی بەرامبەریش بڕوای بە وتووێژ و دانی ماف و دێموكراسی بە مانا ڕاستەقینەكەی هەیە؟.

دەروێشی بۆ وەڵامی ئەو پرسیارانەی كردنی، بەمجۆرە وەڵام دەداتەوە، كە ئاكامی هەموو خەبات و شەڕی گەلێك، هێنانە سەر ئەو بڕوایەی لایەنی بەرامبەرە، كە دەبێت بە زەبری چەك و شۆڕش كۆتایی بە دەسەڵاتی بێت، یان بە ڕێگەی وتووێژ مافی نەتەوەی ژێردەست بدات، دان بە مافەكانیاندا بنێت و بە كردەوەش بیسەلمێنێت.

لە ١٣ی تەممووزی ١٩٨٩، لە ڤییەنای پایتەختی نەمسا عەبدولڕەحمان قاسملوو، سكرتێری گشتیی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران لەگەڵ عەبدوڵڵا قادری ئازەر و فازیل ڕەسوڵ مەحموود لە سەر مێزی وتووێژ لەگە ڵ نوێنەرانی كۆماری ئیسلامیی ئێران كوژران.

گەلی كورد لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان چەند جارێك گفووگۆی لەگەڵ دەسەڵاتدارانی تارانداكردووە، بەڵام هێندێكیان بە كارەسات بۆی شكاونەتەوە، لەوانە شەهیدكردنی د. عەبدولڕەحمان قاسملوو و د. سادقی شەرەفكەندی ڕێبەرانی حیزبی دێموكرات و هاوڕێكانیان لەسەر مێزی گفتووگۆ لە وڵاتانی ئۆروپاییدا، بۆ ئەمەش دەروێشی چاوێكی خشاندەوە بەو ئەزموونە ناخۆشانەدا و دەپرسێت، “ئێران بە درێژایی مێژووی نزیك بە سەد ساڵەی خۆی، جارێك لە جاران توانیویەتی متمانەی لایەنی بەرانبەر بە تایبەتی كورد بە دەستبێنێت و وتووێژی ڕاستەقینەی بە مەبەستی چارەسەركردنی پرسی كورد لەگەڵدا بكات؟ ئایا هەر لە سەردەمی سمایل ئاغای سمكۆوە تا دەگاتە د. قاسملوو ، ڕژیمە داگیركەرەكانی كوردستان هەر بە بیانوو و بە ناوی وتووێژەوە لە سەر مێزی بە ناو وتووێژ زەبری كاریگەر و جەرگبڕیان لە گەلی كورد نەداوە؟ كام داگیركەری كوردستان ئامادەبووە بە زمانێك جیا لە زمانی شەڕ و گوللە و خوێن و ئاگر لەگەڵ گەلی كورد بدوێت؟”.

شلێر دەروێشی ئەندامی ڕێبەری بزووتنەوەی سەربەخۆییخوازانی كوردستان

ناوبراو باسی چەند مەرجێكیش دەكات كە بۆ سەركەوتنی وتووێژ پێویستە ئامادەییان هەبێت و دەڵێت “بۆ سەركەوتن لە وتووێژدا لانیكەم چەند تایبەتمەندی پێویستن و تاران كاتێك داوای وتووێژ دەكات كە یا تۆ وەك كورد دەبێت خاوەنی هیزێكی وەها كۆك و پۆشتەی نیزامی بیت كە دوژمن بە تەواوی لە بەرانبەرتدا توانای خۆڕاگری نەمابێت و وەها بە چۆكدا هاتبێت كە لە ترسان داوای وتووێژ و چارەسەری بكات، یا ئەوەی وڵات بەرەو دێموكراسییەكی ڕاستەقینە هەنگاو باوێن و لەو ناوەشدا حكومەت بیهەوێت مافی گەلانی بندەست بدات”.

ناوبراو لەمەڕ ڕەوشی نێونەتەوەیی و ناوچەیی و نێوخۆیی ئێران ڕونیكردەوە “ئێرانی ئێستا كە خاكی كوردستانی داگیركردووە، تووشی قەیرانێكی جیهانی و ناوچەیی هاتووە و قەیران بە دوای قەیراندا دێت. سزاكانی ئەمریكا و جیهان و هاوپەیمانان، ڕەوشی ژیانی خەڵك، گەندەڵی، بێكاری و گرانی و زۆر بابەتی دیكە، خەریكن حكومەتی لاوازی ئێران بە تەواوی بە چۆكدا دێنن، سەرەڕای هەموو ئەوانەش و بەو حاڵەشەوە تا ئێستا ئامادەنەبووە لەگەڵ زلهێزێكی وەك ئەمریكادا بچێتە سەر مێزی وتووێژەوە”.

بە پشت بەستن بە ڕەوشی نالەباری ئێستا، گفتووگۆ بۆ دەربازبوونی تارانە لە قەیرانەكان، ئەمە بۆچوونی دەروێشییە و زۆرتریش ڕوونكردنەوە دەدات كە “ئێران دەیهەوێت بە هێنانە بەر باسی وتووێژ لەگەڵ گەلی كورد و باقی نەتەوەكانی دیكە خۆی لەو قەیرانانە بە شێوەیەكی كاتی دەربازبكات و لە ڕاستیدا بە دوای كڕینی كاتە بۆ خۆڕێكخستنەوە. لەوەها هەلومەرج و حاڵەتێكدا كە حكومەت بەرەو داڕمان دەچێت، وتووێژ تەنیا خزمەتە بە مانەوەی ئەو حكومەتە و ئەو لایەنانەی دەچنە سەر مێزی وتووێژ و بە بێ ئاگاداری گەلی كورد و بە شێوەی نهێنی خەریكی دانوستانن و لە گەڵ حكومەتی ئیسلامیی ئێران ئامادەی دانیشتنن لە سەر یەك مێز دیارە، هەم ڕازین بە ڕەوشی ئێستا و هەم مانەوەی ئەو دەسەڵاتە لە سەر دەسەڵات، هەر بۆیە تەنانەت هەر ئەو لایەنانەش واژۆ كۆدەكەنەوە كە نابێت ئەمریكا هێرشی نیزامی بكاتە سەر ئێران و بە شێوەیەك لە شێوەكان خەریكی لۆبیگەرین بۆ حكومەتی ئیسلامیی ئێران”.

لە بەشێكی دیكەی قسەكانیدا ئەو ئەندامەی ڕێبەری بزووتنەوەی سەربەخۆییخوازانی كوردستان كە بزووتنەوەكەی، حیزبێكی نوێی كوردستانییە و بە گوتەی خۆیان تێكۆشان بۆ سەربەخۆیی دەكەن، ڕەخنە لە هەڵوێستی حیزبەكانی نێو پرۆسەی گفتووگۆ لەگەڵ حكومەتی ئیسلامی ئێران دەگرێت و ئاماژە بەوە دەكات “بە داخەوە بەشێك لە گەلی كورد و بە تایبەتی هەندێك لە حیزبی كوردستانی ڕۆژهەڵات، بیری مێژووییان لە مەڕ تاوان و شێوەی وتووێژەكانی ئێران لاوازە و یان نایانهەوێت لە بیریان بمێنێت، ئەوەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە بەرژەوەندیی حیزبی و تاكەكەسییان پێش بەرژەوەندیی گشتیی نەتەوەیی و نیشتمانی داوە و قازانجی خۆیان پێ لە قازانجی گەل لە پێشتر و گرینگترە”.

    ناوەندی هاوكاری لە جێی پەكەكە  

ناوبراو بە دووریشی نازانێت سیناریۆكەی ڕۆژئاوای كوردستان لە ڕۆژهەڵاتیش دووبارە ببێتەوە، كاتێك لە 2012دا شۆڕشی سووریا برەوی سەند، سوپای سووریا ڕۆژئاوای كوردستانی بۆ پارتی یەكێتی دیموكرات پەیەدەی باڵی پەكەكە لە ڕۆژائاوای كوردستان چۆڵ كرد و دەسەڵاتیان لەوێ گرتەدەست.

پێشتر زانیاری وەها بڵاوكرانەوە كە دەسەڵاتدارانی ئێران لەگەڵ كاربەدەستانی پەكەكەدا لەقەندیل گفتووگۆیان لەبارەی سیناریۆیەكی هاوشێوەكردووە بۆ كشانەوەی سوپای پاسداران و جێگرتنەوەی هێزی گەریلا لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە حاڵی بەرەوڕووبوونەوەی تاران لەگەڵ هێرشی ئەمریكاییەكاندا.

كۆبوونەوەیەكی ناوەندی هاوكاری حیزبەكانی كوردستانی ئێران

شرۆڤەكاران بەدووری نازانن ئامانجی ئەم گفتووگۆیانەش هەمان ئامانجیان لەپشتەوە بێت، بەڵام ئەو حیزبانەی ناوەندی هاوكاری كە لە بنەڕەتدا پێچەوانەی پەكەكە ڕۆژهەڵاتین و ناكۆكی قوڵیشیان لەگەڵ پەكەكەدا هەیە، بەهەموو جۆرێك دژی ئەوەن پەكەكە و لق و باڵەكانی لە ڕۆژهەڵات باڵادەستبن هاوشێوەی ڕۆژئاوا، بۆیە هەوڵ دەدەن لە پشتی پەكەكەوە لەگەڵ تاراندا ڕێككەوتنێكی لەوجۆرە واژۆ بكەن و ڕەنگە لایەنی هەرێمی وەك توركیا و باشووری كوردستانیش پشتیوانی هەنگاوێكی لەوشێوەیە بكەن.

دەروێشی لەوبارەیەوە دەڵێت “ئەو ئەگەرەش بەهێزە كە ئەگەر ئەمریكا و هاوپەیمانان هێرش بكەنەسەر ئێران، ئەوە حكومەت بیهەوێت لە هەمان سیناریۆ كە لە كوردستانی ڕۆژئاوا بە دەستی پەكەكە پیادەیان كرد و ئەو بەشەیان بۆ بەشار ئەسەد پاراست، ئێرانیش كوردستانی ڕۆژهەڵات بە حیزبی ئێرانچی بسپێرێت تا كاتێك دێتەوە سەرخۆ و پشووی دێتەوەبەر”.

دەشڵێت “ئێران ئێستا پەلەقاژەی مەرگییەتی و بۆ مانەوەی خۆی بەردەوام خەریكی داڕشتن و نووسینەوەی سیناریۆ و شانۆگەرییە، لە لایەك پرسی وتووێژی بە نهێنی و بە دوور لە چاوی گەلی كورد لەگەڵ هەندێك لە حیزبی قاڵبوو لە ئێرانچێتیدا دەخاتە بەرباس و لەلایەكی دیكەوە كۆنگرەی بە ناو ناودارانی كورد دەبەستێت و لە هەر دووكیاندا ئامانجی یەكەمی تێكدانی ناو ماڵی كورد و لە باربردنی یەكڕیزیی گەلی كوردە و دەخوازێ بەو شێوەیە دۆخێكی بێ متمانەیی لە ناو حیزب و تاك بە تاكی كۆمەڵگای كوردستان دروستبكات”.

     گفتووگۆ لەگەڵ كۆماری ئیسلامیدا پشتڕاستكرایەوە    

تاكو ئێستا گفتووگۆكان لەنێوەندی سیاسیدا بە فەڕمی دانی پێدانەندراوە، بەڵام برایم عەلیزادە سكرتێری گشتیی كۆمەڵە ڕێكخراوی حیزبی كۆمۆنیستیی ئێران لێدوانی داوە و دانیستنەكانی پشتڕاستكردووەتەوە، سكرتێری كۆمەڵە بە بەشێك لە ڕاگەیاندنەكانی ڕاگەیاندووە، كە ئەوان تەنیا یەك جار بەشدار بوون و دواتر لە دانوستانەكان هاتوونەتە دەرەوە.

لای خۆیەوە عومەری ئێلیخانی زادە سكرتێری گشتی كۆمەڵەی زەحمەتكێشان لە لێدوانێكدا بوونی گفتووگۆی دووپاتكردووەتەوە بەئامانجی گەیشتن بە چارەسەری دۆزی كورد لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان.

لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانیشەوە ئەندامان و لایەنگرانی هەر چوار لایەنەكە ڕەخنەی توندیان ئاڕاستەی حیزبەكانیان كردووە كە بۆ دەبێت دانیشتن لە سەر حیسابی گەلی كورد بكرێت، بەڵام خەڵك و ئەندامان لێی ئاگادار نەبن و دانیشتنەكان بە نهێنی و بە دوور لە چاوی خەڵكی كوردستان سازشیان لە سەر بكرێت.

هاوكات لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان ڕاگەیەندراوێك دەربارەی نێوەرۆكی گفتووگۆكان بەناوی ناوەندی هاوكارییەوە بڵاوكرایەوە لەبارەی گەیشتنە ڕێككەوتنی ناوەندی هاوكاری و كۆماری ئیسلامی ئێران، بەڵام هەرزوو ناوەند ڕاگەیاندراوەكەی ڕەتكردەوە و ڕایگەیاند، ئەوان بەرپرسیارێتی ئەو ڕاگەیەندراوە هەڵناگرن، بەڵام هیچ ڕوونكردنەوەیەك یان ڕەتكردنەوە یان پشتڕاستكردنەوەیەكی لەبارەی گفتووگۆكانەوە نەدا.

وێنەیەك لە ڕاگەیەندراوێك كە لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان بە ناوی ناوەندی هاوكارییەوە بڵاوكرایەوە

وێنەیەك لە ڕونكردنەوەی ناوەندی هاوكاری بۆ ڕەتكردنەوەی ڕاگەیەندراوەكەی پێشوو

    ناكۆكییەكانی ناوەندی هاوكاری     

پێشتر حیزبی سازمانی خەباتی كوردستانی ئێران لە ناوەندی هاوكاری حیزبەكانی كوردستانی ئێران كشایەوە بەهۆی قوڵبوونەوەی ناكۆكییەكانیان.

بەپێی زانیارییەكانی گەیشتوو بە(خەڵك) حیزبەكانی نێو ناوەندی هاوكاری ڕەخنەی ئەوەیان لە سازمان هەبووە كە دۆست و نزیكایەتییان لەگەڵ موجیهادینی خەڵقی ئۆپۆزسیۆنی ئێراندا هەیە و لەوێ ڕێنمیایی وەردەگرن، بە پێچەوانەوە سازمانی خەبات حیزبەكانی ناوەندی هاوكاری بە هەوڵدان بۆ گفتووگۆ لەگەڵ حكومەتی ئێران تۆمەتباركردووە.
لەم چوارچێوەیەدا لە  هەڵگورد هێزەكانی پێشمەرگەی هەردووو حیزبی دێموكرات و سازمان بەرەوڕووی یەك وەستانەوە، خەرێك تێكهەڵچوونی چەكداری درووستببێت، بەڵام كێشەكە چارەسەركرا.

لە ماوەی نزیك بە 30 ساڵی ڕابردوودا حیزبەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە بنكە و بارەگاكانیاندا لە باشووری كوردستان نیشتەجێبوون و هیچ چالاكییەكی سیاسی و لەشكری ئەوتۆیان نەبووە، جگە لە ناكۆكی نێوخۆیی و دابەشبوونی چەندبارە لەنێوانیاندا، بەڵام لەم ساڵانەی دواییدا لە ڕووی لەشكرییەوە چەند جموجۆڵێكی سەربازییان هەبوو، ئەویش دوای فشارەكانی تاران بۆ سەر هەولێر، حكومەتی ناچاریكردن چالاكییە سەربازییەكانیان ڕابگرن.

لە هەوڵێكی نوێشدا ناوەندی هاوكاری حیزبەكانی كوردستانی ئێران دروستكرا كە چەند بەیاننامە و هەڵوێستێكی هاوبەشیان هەبووە و ئێستاش سەرقاڵی گفتووگۆن لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێراندا.

شرۆڤەكاران پێیانوایە ئایندەی دۆزی كورد لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان لەسەر ئایندەی پەیوەندییەكانی تاران و واشنتن و چارەنووسی حكومەتی ئێران وەستاوە، كە بە چ ئاڕاستەیەك دەڕوات، بەڵام ئەوەی تێبینیدەكرێت تاران خواستێكی بۆ نەرمینواندن بەرامبەر بە كورد هەیە، جا ئەوە تاكتیكە یان ستراتیژ پێویستە چاوەڕێی ئایندە بكرێت.

راپۆرت

پڕۆژەیەك دەدرێتە وەزیری پەروەردە
كەمی دەوامی باخچەكانی ساوایان گرفت بۆ فەرمانبەران دروست دەكات

خەڵك- بەشی هەواڵ
مامۆستایان و فەرمانبەران نیگەرانن لە كەمی كاتی دەوامی باخچەكانی ساوایانی حكومی لەكاتێكدا دەوامی فەرمانبەران زیادكراوە و ڕۆژنامەنووسێكیش لەو بارەیەوە پڕۆژەیەك دەداتە وەزیری پەروەردە و دەڵێت: “بەڵێنی پێدام لە ئەنجوومەنی وەزیران قسەی لەسەر بكات”.

ئیحسان مەلا فوئاد، ڕۆژنامەنووس بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، حكومەت ڕایگەیاندووە، كە یەك ملیۆن و 300 هەزار مووچەخۆری هەیە، بۆیە ئەگەر لەو ژمارەیە 900 هەزاری فەرمانبەر بێ و لەو 900 هەزارە 700 هەزاری منداڵی هەبێت، ئەوا دەكاتە 700 هەزار منداڵ.

ئاماژەی بەوەشكردووە، فەرمانبەران تا 2:30 دەوام بكەن و لەولاوە باخچە حكومییەكان تا 11:40ی بەیانی دەوام دەكەن، باشە ئەو 700 هەزار فەرمانبەرە منداڵەكانیان بۆ كوێ ببەن؟

ڕوونیشی كردۆتەوە، ئەگەر ئەو 700 هەزار منداڵە ببرێنە باخچە ناحكومییەكان و بۆ هەر یەكێكیان 150 هەزار دینار وەربگیرێت، ئەوا دەبێت مانگانە (105 ملیار) دینار بدەینە باخچەكان ئایا ئەو هەموو خەرجیە بە فەرمانبەران دەكرێت؟

دەشڵێت: “دوو جار قسەم لەگەڵ مامۆستا ئالان، وەزیری پەروەردە كردووە، بۆیە بەڵێنی پێ‌ دام لەگەڵ ئەنجوومەنی وەزیران قسە بكات لەو بارەیەوە و پڕۆژەیەكم پێشكەش كرد، كە ئەگەر بۆ هەر منداڵێكی فەرمانبەران مانگانە 40 هەزار دیناری لێوەربگرن، بەڵام دەوامی ئێواران بۆ باخچە حكومییەكان زیاد بكەن، ئەوا بەو 40 هەزار دینارە دەتوانرێت دەیان هەزار كەس بە گرێبەست دابمەزرێنیت، ئەمەش دەستكەوتێك دەبێت بۆ حكومەت”.

ئەمە لەكاتێكدایە، كە ژمارەیەكی زۆری مامۆستایان و فەرمانبەران و تەنانەت كارمەندانی كەرتی تایبەتیش بەهۆی كەمی كاتی دەوامی باخچە حكومییەكانەوە تووشی گرفت بوون بەو پێیەی منداڵەكانیان زوو دەوامیان تەواو دەبێت.

(خەڵك) لەو بارەیەوە ژمارەیەك فەرمانبەری دواند و لای خۆیانەوە ڕایانگەیاند، كە بەهۆی ئەوەی باخچە حكومیەكان لە 11:30 تا 12 دەوامیان تەواو دەبێت بۆیە منداڵەكانیان كێشەی هاتووچۆ و گەڕانەوە بۆ ماڵەوەیان بۆ دروست دەبێت، چونكە دەوامی خۆیان تا كاتژمێر 2:30ی دوانیوەڕۆیە.

ئاماژەیان بەوەشكرد، ترسی ئەوەمان هەیە منداڵەكانمان تووشی ڕووداوی نەخوازراو ببن لە ماڵەوە یان لە كۆڵان، چونكە كە ئەوان دەڕۆنەوە ماڵەوە چۆڵە و زۆربەی دایك و باوكان لەسەر كار و وەزیفەن و بەوەش زۆر مەترسی لەسەر ژیانیان هەیە.

دەشڵێن: “هیوادارین دەوامی باخچەكانیش وەك فەرمانگەكانی لێ‌ بكرێت بۆ ئەوەی كە خۆمان ڕۆیشتینەوە منداڵەكانیشمان لەو كاتەیا بگەڕێنەوە ماڵەوە و هەروەها داواكارین لە هاوینیشدا هاوشێوەی فەرمانگەكان باخچەكان هەبن، چونكە فەرمانبەران پشووی هاوینیان نییە”.

بۆ بەدواداچوونی زیاتر (خەڵك) چەند جارێك پەیوەندی كرد بە ئالان فەرەیدون، وەزیری پەروەردەی حكومەتی هەرێمەوە، بەڵام وەڵامی پەیوەندییەكەی نەدایەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

بێبەرامبەر پشكنینی شێرپەنجە بۆ ژنان دەكرێت

خەڵك – نزار جەزا

لقی سلێمانی ڕێكخراوی زاد لەپێناو پاراستنی خانمان و بەخشینی ژیانێكی تەندروست، بێبەرامبەر پشكنینی پێشوەختەی شێرپەنجەی مەمك بۆ ژنان دەكات.

پزیشكانی پسپۆڕ، ژنان دڵنیادەكەنەوە لەوەی، لەكاتی دەركەوتنی گرێ یان هەبوونی ئازارو ناڕەحەتی لەمەمكدا نابێت ببێتە هۆكارێك بۆ دودڵی و دڵەڕاوكێ‌، لەبەرئەوەی زۆربەی حاڵەتەكان لەجۆری شێرپەنجەی پاكن و (ناكوشندە) یە، بەڵام لە حاڵەتی شێرپەنجەی (كوشندە) شدا دەتوانرێت چارەسەر بكرێت ئەویش ئەگەر بێت و زوو دەستنیشانی حاڵەتەكە بكرێت .

ڕێكخراوی زاد وەك ڕێكخراوێكی خێرخوازیی قازانجنەویست كاردەكات، و دەیەوێت هاوكاری نەخۆش بكات لەنەشتەرگەری و وەرگرتنی چارەسەری پێویست، هاوكات كار لەسەر بڵاوكردنەوەی هۆشیاری تەندروستیش دەكەن، بۆئەوەی هاوڵاتیان خۆیان لەنەخۆشی بپارێزن.

لەو چوارچێوەیەدا ئەو ڕێكخراوە ڕۆژانی سێ شەممە پشكنینی پێشوەختەی شێرپەنجەی مەمكی خانمان دەكەن، و لەوبارەیەوە لوقمان عەبدوڵا بەرپرسی هۆشیاری تەندروستی لەڕێكخراوی زاد بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، لەم هەنگاوەدا پشكنینی شێرپەنجەی مەمك دەكەن و هۆشیاری بە خانمان دەدەن كە چۆن لەماڵەوە خۆیان پشكنین بۆخۆیان بكەن و نامیلەكەیەكیان لەسەر خۆپارێزی بەخانمان دەدەن.

ئاماژەی بەئەوەشدا، ئەم پشكنینە بۆ هەموو خانمێكە، كە هەست بەحاڵەتێكی نائاسایی دەكات یاخود تەنانەت حاڵەتی نائاساییشی نەبێت پێویستە سەردانی ڕێكخراوەكەیان بكەن، بۆئەوەی بەشداربێت لەوەی چۆن خۆی دەستنیشانی هەر حاڵەتێكی نائاسایی مەمكی لەماڵەوە بكات و پشكنینی پێشوەختە بكات و ڕێنمایی لەسەر چۆنیەتی خۆپاراستن لەشێرپەنجەی مەمك وەربگرێت.

باسی لەئەوەشكرد، ئامانج لەم هەوڵە كەمكردنەوەی شێرپەنجەی مەمكە لەناو خانماندا و زوو چارەسەركردنی ئەو خانمانەی كە توشبوون.

وتیشی:” هەموو ڕۆژانێكی سێ شەممە كاتژمێر 2:30ی پاش نیوەڕۆ تاكو5:30ی ئێوارە لەبنكەی سەرەكی ڕێكخراوی زاد، لە سلێمانی خوار هۆتێل پاڵاس ـ نهۆمی دووی تەلاری چوارباخ ـ شوقەی ژمارە 304 پشكنینەكە ئەنجامدەدەن”.

 

ئەم نیشانانەی خوارەوە بەئاگاهێنەرەوەی شێرپەنجەی مەمكن، بەڵام ئەمانە هیچ جێگەی خەم نین، چونكە لەقۆناغەكانی سەرەتادا چارەسەری پێویست بۆ نەخۆش دەكرێت، ئەگەر سەردانی پزیشكی پسپۆڕبكات:

1. دروستبوونی گرێ، زۆرترین حاڵەتەكانی شێرپەنجە بەم نیشانەیە دەردەكەوێت یاخود بەهۆی ئەستووربوونی نائاسایی بەشێكی پێستی مەمك.
2. چاڵ بوونی پێست لەو شوێنەی كە خەریكە شێرپەنجەكەی تووش دەبێت.
3. گۆڕانی ڕەنگی مەمك یاخود سووربوونەوە و برین.
4. گۆڕانكاری لە گۆی مەمكدا وەك بەناودا چوونی و گۆڕانی ڕەنگەكەی.
5. دەرچوون و لێهاتنی شلەی نائاسایی یان شلەی خوێناوی لەگۆی مەمكەوە.
6. دروستبوونی گرێ‌ لەبن باڵ.
7. بوونی ئازاری مەمك.

 

كۆمەڵێك هۆكار بۆ زیادبوونی ئەگەری تووشبوون بە بەشێرپەنجەی مەمك هەن، كە بریتین لەئەمانەی خوارەوە:

* جگەرە كێشان و وەرزش نەكردن.
* تێپەڕینی تەمەن لەسەرووی 55 ساڵی و كێشی زیاد.
* تووشبوونی پێشتر بەو جۆرە نەخۆشیە.
* ئەو خانمانەی یەكەم منداڵیان لەدوای تەمەنی 30 ساڵیەوە بووە.
* هۆكاری جیناتی بەرێژەی لە 5% بۆ 10% ئەگەری تووشبوون بە شێرپەنجەی مەمك زیاد دەكات.
* هۆكاری بۆماوەیی و تووشبوونی یەكێك لەئەندامانی نزیكی خێزان بەو نەخۆشیە وەك دایك، خوشك .
* بەركەوتنی تیشك لەناوچەی دەم و چاو یاخود سنگ پێش گەیشتنە تەمەنی 30 ساڵی.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

ساڵوەگەڕی هەژدەهەمینی هێرشەكانی یازدەی سێپتەمبەری ئەمریكایە

خەڵك –بەشی هەواڵ

ئەمریكا ١٨هەمین ساڵیادی هێرشەكانی ١١ی ئەیلوول دەكاتەوە كە بووە هۆی گیانلەدەستدانی نزیكەی سێ هەزار كەس و بە گەورەترین هێرشی تیرۆریستی دادەنرێت لە مێژووی ئەو وڵاتەدا.

سەرەڕای تێپەڕبوونی ١٨ ساڵ بەسەر هێرشەكانی ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١دا كە ئاراستەی جیهانی گۆڕی، بەڵام هێشتا كاریگەرییەكانی بەردەوامە.

دوای هێرشەكانی ١١ی ئەیلوول، ئەمریكا لەژێر ناوی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆردا، فەراهەمكردنی دیموكراسی و ئازادیی، ئەفغانستان و عێراقی داگیر كرد.‌ ئەوەش لەو وڵاتانەدا ناسەقامگیری زۆر، پشێوی، شەڕی مەزهەبی، كوژرانی سەدان هەزار هاووڵاتی مەدەنی، هاتنە ئارای رێكخراوی تیرۆریستیی نوێ و خەرجكردنی ملیۆنەها دۆلاری لێكەوتەوە كە هەموو ئەوانە وەك رەخنەیەك رووبەڕووی ئەمریكا دەكرێنەوە.

سەرۆكی ئەمریكا، دۆناڵد ترەمپ ناو بە ناو باس لەوە دەكات كە داگیركردنی ئەفغانستان و عێراق هەڵەیەكی گەورە‌ بووە.

لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١دا چی روویدا؟
نیویۆرك كە دڵی سیستمی دارایی ئەمریكایە، بەیانی رۆژی ١١ی ئەیلوول بە هێرشی تیرۆریستیی سەر دوو تاوەرەكە بەخەبەرهات.

دوای ئەوەی چوار فڕۆكەی نەفەرهەڵگر رفێندران كە لە نیوارد، بۆستن و واشنتۆنەوە فڕیبوون و بەرەو سان فرانسیسكۆ و لۆس ئانجلس دەچوون، ئەو فڕۆكەیەی بەرەو لۆس ئانجلس دەچوو كە سەربە هێڵی ئاسمانیی ئەمریكان ئێرلاین بوو دوای رفاندنی كاتژمێر 8.46 بەكاتی ناوخۆی ئەو وڵاتە‌ خۆی كێشا بە بینای باكووری دوو تاوەرەكەدا.

لە كاتێكدا تاوەری باكوور بلێسەی ئاگری گرتبوو، فڕۆكە رفێندراوەكەی دیكە كە سەر بە هێڵی ئاسمانیی یونایتد ئێرلاین بوو، ١٧ خولەك دوای هێرشی یەكەم لە پەخشی راستەوخۆدا خۆی كێشا بە تاوەری باشووردا.

دوای ئەوەی ئەمریكا و هەموو جیهان لە پەخشی راستەوخۆدا تەماشای هێرشی سەر دوو تاوەرەكەیان دەكرد، هەردوو تاوەرەكە لە ماوەی چەند خولەكێكدا تەختی زەوی بوون و دوورگەی مانهاتان بە دووكەڵ داپۆشرا.

دوا بە دوای هێرشی سەر دوو تاوەرەكە فڕۆكەیەكی دیكەی رفێندراو خۆی كێشا بە بینای وەزارەتی بەرگری ئەمریكا (پنتاگۆن)دا.

هەروەها دوایین فڕۆكەی رفێندراو لە ویلایەتی پێنسیلڤانیا لە لایەن فڕۆكەی جەنگی جۆری F-16وە خرایە خوارەوە.

جگە لە ١٩ ئەنجامدەری هێرشەكە كە فڕۆكەكا‌نیان رفاندبوو لە ئەنجامی هێرشەكانی ١١ی ئەیلوول لە نیویۆرك، واشنتۆن و پێنسیلڤانیا تێكڕا دوو هەزار و ٩٧٧ كەس گیانیان لەدەستدا.

سەركردەی رێكخراوی تیرۆریستیی ئەلقاعیدە، ئوسامە بن لادن بەرپرسیارێتی هێرشەكانی گرتەئەستۆ.

هێرشەكانی ١١ی ئەیلوول، رێڕەوی مێژووی گۆڕی
یەكەم وەڵامدانەوەی ئەمریكا بۆ هێرشەكانی ١١ی ئەیلوول، چوونە ناوەوەی بوو بۆ ئەفغانستان.

بەهۆی رەتكردنەوەی رادەستنەكردنەوەی رێبەری ئەلقاعیدە، ئوسامە بن لادن لە لایەن تاڵیبانەوە، سەرۆكی ئەو كاتەی ئەمریكا، جۆرج دەبلیو بوش لە حەوتی تشرینی یەكەمی ٢٠٠١دا ئەفغانستانی داگیر كرد و رژێمی تاڵیبانی رووخاند، پاشان دەسەڵاتی ئەو وڵاتە چووە دەست حامید كارازای كە زیاتر لە خۆرئاواوە نزیك بوو.

دوای ١٨ ساڵ لە دەستپێكی ئۆپەراسیۆنەكان بۆ بەرگرتن لەوەی ئەفغانستان ببێتە بنكەی تیرۆریستان، لەم ساڵانی رابردوودا ئەو وڵاتە دەستی كرد بە لەخۆگرتنی چەكدارانی داعش و بووە بەندەرێكی ئارام بۆ تیرۆریستان.

لەو رۆژەی ئەمریكا ئەفغانستانی داگیركردووە تا ئێستا لەو وڵاتەدا زیاتر لە ٥٠ هەزار هاووڵاتی مەدەنی و نزیكەی دوو هەزار و ٤٠٠ سەربازیی ئەمریكی كوژراون.

لەگەڵ ئەوەی ئەركی جەنگی هێزەكانی ناتۆ لە ئەفغانستان بە رێبەرایەتی ئەمریكا لە ٢٤ی كانوونی یەكەمی ٢٠١٤دا لە رێوڕەسمێكدا لە كابول بە فەڕمی كۆتایی پێ هات، بەڵام ئەمریكا هێشتا بە بیانووی ”بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر” و ”سەرلەنوێ بنیاتنانەوەی وڵات” بەردەوامە لەسەر مانەوەی لەو وڵاتە لە رووی سەربازییەوە و لەئێستادا، نزیكەی ١٤ هەزار سەربازی لەو وڵاتە هەیە.

داگیركردنی عێراق
لە 2003 ئەمریكا عیراقی داگیركرد و بە هۆی ئەو جەنگە مەزهەبیەی كە لە دوای داگیركردنی عێراق لە لایەن ئەمریكاوە سەریهەڵدا، سەدان هەزار كەس لەو وڵاتە كوژراون.

لە كاتێكدا حكوومەتی داگیركەر سەرلەنوێ وڵاتی بنیاتدەنایەوە، بۆچوونی جیاوازی قووڵی ‌نێوان گرووپە كوردیەكان لە باكوور و حكوومەتی ناوەند گرژیی نەژادی زیاتر كرد.

لە ساڵی ٢٠٠٥دا لە عێراق داننرا بە حكوومەتی هەرێمی كوردستاندا

هەروەها لە دوای داگیركردنی لە لایەن ئەمریكاوە، عێراق بووە پڕ كێشەترین وڵاتی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست.

ئەو ئۆپەراسیۆنەی بەڵێنی بەدیهێنانی ”سەقامگیری و دیموكراسی” بۆ عێراق دابوو ناوی لێنرا ”ئۆپەراسیۆنی ئازادكردنی عێراق”، بەڵام لە ئەنجامی دەستوەردانی سەربازیی سەدان هەزار هاووڵاتی مەدەنی كوژراون.

داگیركردنی عێراق كە كوژرانی سەدان هەزار هاووڵاتی مەدەنی و خەرجكردنی ملیۆنەها دۆلاری لێكەوتەوە و لە هەمان كاتدا زەمینەی ساز كرد بۆ سەرهەڵدانی رێكخراوی تیرۆریستیی داعش.

لەگەڵ دەركەوتنی رێكخراوی تیرۆریستیی داعش، گەلی عێراق رووبەڕووی تاوانی جەنگ بووەوە وەك كۆمەڵكوژیی.

سیستمی نوێی جیهانیی
سیستمی نوێی جیهانی كە دوای هێرشە تیرۆریستییەكانی ١١ی ئەیلوول دەستیپێكرد، ستراتیجییەتی ئەمنیی نوێی لەگەڵ خۆیدا هێنا لە رووی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر.

لەگەڵ هێرشەكاندا دیدی ئاسایشی نیشتمانی نەك تەنها لە ئەمریكا بەڵكو لە تەواوی وڵاتانی جیهاندا گۆڕا و دەوڵەتان ناچاربوون پارەی زیاتر بۆ ئاسایشی نیشتمانی تەرخان بكەن.

ئیدی نەك تەنها چەكی كیمیایی یان چەكی ئاسایی، بەڵكو هەموو ئۆتۆمبێلێك، كەس یان پاكەتێكی گوماناوی وەك هەڕەشەی تیرۆر دەبینرێت. لەو رووەشەوە لە شوێنە كراوەكاندا بە رووی خەڵكدا بەتایبەتی فڕۆكەخانەكان رێوشوێنی ئەمنیی زیاتر گیرانەبەر، بەو شێوەیەش تێگەیشتنێكی ئەمنیی نوێ هاتە ئاراوە.

ئیسلامفۆبیا و ١١ی ئەیلوول
هێرشەكانی ١١ی ئەیلوول بوونە هۆی زیادبوونی بەرچاوی تاوانی نەفرین دژبە موسڵمانان لە خۆرئاوادا بەتایبەتی لە ئەمریكا و ئیسلامفۆبیا تا دێت قووڵتر دەبێتەوە، میدیاش ناو بە ناو دەستیكرد بە بەكارهێنانی دەستەواژەی ”تیرۆری ئیسلامی” و ”ئیسلامی رادیكاڵ”.

توێژینەوەكان دەریانخستووە كە میدیا زیاتر ئەو هێرشە تیرۆریستیانە باس دەكەن كە ناوی موسڵمانانیان تێوەگلاوە بەراورد ئەو هێرشانەی لە لایەن كەسانی سەربە ئایین و گرووپەكانی دیكەوە ئەنجام دەدرێن.

بە هۆی ئەوەی حكوومەتەكەی بوش بە گشتیی سیاسەتی لایەنگری جەنگی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست پەیڕەو دەكرد ناو بە ناو لە ئەمریكا و وڵاتانی دیكەشدا رووبەڕووی رەخنە دەبێتەوە. لەبەرئەوە كاتێك ئەفغانستانی داگیر كرد پشتیوانی زۆر وڵاتی هەبوو، بەڵام هەمان پشتیوانی لە داگیركردنی عێراقدا لێنەكرا.

باراك ئۆباما كە دوای بوش سەرۆكایەتی ئەمریكای وەرگرت، وەك ”رێبەری نەیاری جەنگ” دەركەوت و لە سەردەمی سەرۆكایەتیدا بەشی زۆری سەربازانی ئەمریكی لە ئەفغانستان و عێراق كشاندەوە.

لە سەردەمی خولی یەكەمی سەرۆكایەتی ئۆبامادا سەركردەی ئەلقاعیدە، ئوسامە بن لادن كوژرا.

سەرۆكی ئێستای ئەمریكا، دۆناڵد ترەمپ كە بە لێدوانە رەگەزپەرستی و دژ بە موسڵمانان دەركەوتووە و ناسراوە، چ لەكاتی كەمپینەكانی هەڵبژاردندا چ لە ساڵی ٢٠١٧ەوە لەوەتەی دەسەڵاتی گرتووەتە دەست بە بیانووی ١١ی ئەیلوولەوە هەندێك هەنگاوی ئیسلامفۆبیای ناوە وەك دانانی قەدەغەكردنی گەشتكردن بۆ ئەمریكا لەسەر هاووڵاتییانی ژمارەیەك وڵاتی موسڵمان.

حكوومەتەكەی ترەمپ كە رەخنە لە دەستوەردانی سەربازیی ئەمریكا دەگرێت لە ئەفغانستان و بە هەڵەیەكی گەورەی دادەنێت، ماوەیەكە دانوستانی ئاشتیی لەگەڵ تاڵیبان بەڕێوەدەبرد، بەڵام دوای كوژرانی دوو سەربازی ناتۆ كە یەكێكیان ئەمریكی بوو لە ئەنجامی هێرشەكانی تاڵیباندا گفتوگۆكانی هەڵپەسارد. ترەمپ پلانی وایە ئەگەر لەگەڵ تاڵیبانیش بگەن بە‌ رێككەوتن بەشێك لە سەربازانی وڵاتەكەی لە ئەفغانستان بكشێنێتەوە و هەشت هەزار و ٦٠٠ سەربازی بهێڵێتەوە.‌
سەرچاوە/ئەنادۆڵۆ

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان