ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

سابووری نازدار لەگەڵ یاری نازدار هەمووانی جێهێشت
“ئیسماعیلی سابووری مردنی هونەری ڕاقی و لەدایكبوونی هونەری گەعدە”

خەڵك –بەشی هەواڵ

نووسەری دیاری كورد ئاراس فەتاح لە بارەی كۆچی دوایی ئیسماعیلی سابوورییەوە نوسیویەتی “ئیسماعیلی سابووری سەر بە‌ نەوەیەكە‌‌ لەو‌ هونەرمەندانەی كە فێریانكردین دانیشین و بە هێمنیی گوێ لە گۆرانیی بگرین، ڕێز لە قووڵایی و جوانیی موزیك بگرین”.

ئاراس فەتاح دەشنووسێت “مردنی ئەم نەوە جوانە لە هونەرمەندانی كورد‌ لە سەردەمێكدایە كە موزیكی كوردیی بە پرۆسەیەكی مەترسییداری بەگەعدەبووندا تێپەڕدەبێت. سەردەمی نوێی هونەری موزیكیی كوردیی پڕبووە لە گۆرانبێژی هەرزان و هونەریی لووس كە لەكاتی ڕیشتاشین یان لوولكردنی قژدا گوێی لێدەگیرێت، یاخود لەكاتی زەماوەندا ڕیتمی هەڵپەڕكێ ئاڕاستەدەكات”.

ئاماژە بەوەش دەكات “ساڵانێكە مۆمی ژیانی ژمارەیەك لە سیاسەتمەدار و هونەرمەند و شاعیر و نووسەرانی سەدەی بیستەممان دەكوژێنەوە، گەر كوژاندنەوەی مۆمی ژیانی سیاسییەك ڕق و كینە و تاریكییمان بۆ بەرهەمبهێنێت، ئەوا كوژانەوەی مۆمی ژیانی هونەرمەندێكی وەك ئیسماعیل سابووری خەرمانەیەك لە خۆشەویستیی و جوانییەكانی حوزنمان لە هونەری كوردییدا بۆ بەجێدەهێڵێت”.


نیوەڕۆی ئەمڕۆ تەرمی هونەرمەندی كورد ئیسماعیلی سابووری لە گۆڕستانی سەیوان لە شاری سلێمانی باشوری كوردستان بەخاك سپێردرا.

هونەرمەندی نێوداری كورد ئیسماعیلی سابووری ئێوارەی دوێنێ شازدەی حوزەیرانی 2019 لە شاری سلێمانی بە هۆی جەڵتەی دڵەوە كۆچی دواییكرد.

ئیسماعیلی سابووری یەكێك بوو لە هونەرمەندە نێودارەكانی كورد و بە هونەر و دەنگە ڕەسەنەكەی ببووە جێی سەرنجی زۆرێك لە هۆگرانی گۆرانی و مۆسیقای ڕەسەنی كوردی.

سابووری بە زیندووكردنەوەی ئاوازە ڕەسەنە كوردییەكان و ڕێچكە هونەرییە تایبەتە كوردییەكەی خۆی، جێی خۆی لە هونەری ڕەسەنی كوریدا كردبووەوە.

ئەم هونەرمەندە لە ساڵی 1954ی زاینی یان 1335ی هەتاوی لە شارۆچكەی نۆدشەی سەر بە پارێزگەی كرماشانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لەدایكبووە.

ئەو لە تەمەنی 23 ساڵاندا بەشی هونەرە جوانەكانی لە زانكۆی تاران تەواو كردووە و لەوە بەدوا شارەزاییەكی زۆری لە بواری ئاواز و گۆرانی و مەقامەكاندا پەیداكردووە.

ناوبراو تاكاتی مانەوەی لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان و ئێران، 105 گۆرانی و ئالبوومێكی بەنێوی سەفەرنامەی كوردستان تۆماركردووە و لە ساڵی 2003ش كە هاتووەتە هەرێمی كوردستان و لە شاری سلێمانی نیشتەجێبووە، ئالبوومێكی تۆماركردووە.

هەروەها بەشداری لە چەندین بەرنامەی تەلەفزیۆنی و چالاكی هونەریدا كردووە و چەندین كلیپیشی بۆ بەرهەمەكانی

لەگەڵ كۆمپانیا و كۆمەڵە هونەرییەكاندا كردووە.

ناوبراو لە نێو باشوری كوردستاندا هۆگرێكی زۆری هەبووە و گۆرانییەكانی بەسەر زاری خەڵكییەوە بوون، بەتایبەت گۆرانی ئەی یاری نازدار.

راپۆرت

كەمترین مووچەی خانەنشینی دیاری دەكرێت
خەڵك؛ ڕاستی ئەو لیستی مووچەیەی لە تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان بڵاوكرایەوە ئاشكرادەكات

خەڵك- بەشی هەواڵ
ماوەی چەند ڕۆژێكە لیستێكی نوێی مووچەی خانەنشینان لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان بڵاوكراوەتەوە، كە دەوترێت دوای هەمواركردنەوەی كەمترین مووچە بە 800 هەزار دیاری كراوە و پەڕلەمانتارێكی كوردیش دەڵێت: “هیچ بنەمایەكی نییە”.

بەپێی زانیارییەكانی (خەڵك) لە پەڕلەمانی عیراق پڕۆژەیەك بۆ هەمواری یاسای خانەنشینی یەكگرتووی عیراق ئامادە كراوە و ڕادەستی حكومەت كراوە بۆ دەربڕینی بۆچوونی خۆی، تا لە كۆبوونەوەكانی داهاتوودا پەسەند بكرێت.

ماوەی چەند ڕۆژێكە لیستێكی مووچە لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان بڵاوكراوەتەوە، كە گوایە لە هەموای نوێی یاسای خانەنشینیدا مووچە بەو جۆرە زیاد دەكرێت، كە بۆ كەمترین مووچە، كە 400 هەزار دینارە بڕی 400 هەزار دیناری تر زیاد دەكرێت و دەبێتە 800 هەزار دینار و بەو جۆرە تا مووچەكە زیاتربێت بڕی زیادكردنەكە كەمتردەبێتەوە.

ئەحمەد حاجی ڕەشید، ئەندامی لیژنەی دارایی لە پەڕلەمانی عیراق بۆ (خەڵك) وتی، “ئەو هەموارەی بۆ یاسای خانەنشینی یەكگرتووی عیراق ئامادە كراوە تا ئێستا نەگەیشتۆتە لیژنەی دارایی بۆیە ئاگاداری نیم و زانیاریم لەسەر ئەو خشتەیەش نییە”.

لای خۆشیەوە، هۆشیار عەبدوڵڵا، ئەندامی لیژنەی دارایی لە پەڕلەمانی عیراق بۆ (خەڵك) ڕایگەیاند، ئەو خشتەیەی بڵاوكراوەتەوە زیاتر لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانی ناوەڕاست و خوارووی عیراق دەنگی داوەتەوە و هیچ بنەمایەكی ڕاستی نییە.

ڕاشیگەیاند، كە ئەو خشتەیە لەسەر بنەمایەكی گریمانەیی بڵاوكراوەتەوە و ڕاست نییە.

لە ئێستادا لە عیراق یاسای خانەنشینی یەكگرتووی ژمارە 9ی ساڵی 2014 بەركارە، كە كەمترین مووچەی خانەنشینی بە 400 هەزار دینار دیاری كردووە لەگەڵ پێدانی چەند ئیمتیازێكی دیكە بە خانەنشینان وەك وەرگرتنی كۆی مووچەی 12 مانگ لەكاتی خانەنشین بوون و پێدانی دەرماڵەی بڕوانامە و هاوسەرێتی لەكاتی خانەنشینیدا، بەڵام ئەو یاسایە تا ئێستا لە هەرێمی كوردستان لەلایەن پەڕلەمانەوە بەركار نەكراوە.

بەپێی بەدواداچوونی (خەڵك) لە هەمواری نوێی یاسای خانەنشینی یەكگرتووی عیراقدا كەمترین مووچە دەكرێت 500 بۆ 600 هەزار دینار و ئەو لێبڕینی خانەنشینییەی پارێزەر دەیدات لەكاتی پارێزەرایەتی هەژمار بكرێت بۆ خزمەتی خانەنشینی لەگەڵ چەند خاڵێكی دیكە لە بەرژەوەندی خانەنشینان.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

كابینەی نوێ بە بێ ئیسلامییەكان
چارەنووسی ئیسلامییەكان لە دەرەوەی حكومەت بەرەو كوێ؟

خەڵك-سەعد مەلا عەبدوڵڵا گوڵپی

دوێنی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان دوای شەش كابینەی یەك لەدوای یەك بەبێ لایەنە ئیسلامییەكانی هەرێمی كوردستان متمانەی پێدرا، پرسیاری زۆریش لەسەر چارەنووس و ئایندەی ئیسلامییەكان لەم ڕەوشە ناسازەی هەرێمی كوردستان لە دەرەوەی حكومەت دەكرێت، چونكە ئەوانەی چونە دەسەڵاتەوە پێگەی خۆیان لە ڕووی سیاسی و داراییەوە دەپارێزن، بەڵام ئەوانەی دەرەوەی حكومەت نە دەسەڵات بواری كاركردنی ئۆپۆزسیۆنی ڕاستەقینەیان دەدات، نە خەڵكیش متمانەی بە كاری ئۆپۆزسیۆن و ئەو لایەنانە ماوە، بۆیە ئایندەیەكی نادیار چاوەڕێیانە، بەتایبەت كە لە كاری ئۆپۆزسیۆنیشدا سەركەوتوو نەبوون.

 

ئیسلامییەكان پێكهێنەری ژمارەیەكی زۆرن لە كابینەكای حكومەت
دوای یەكەمین هەڵبژاردنی پەڕلەمانی كوردستان و پێكهێنانی كابینەی یەكەمی حكومەت، بزووتنەوەی ئیسلامی وەك یەكەمین هێزی ئیسلامی لە هەرێم بەشداری حكومەتی نەكردو لە كابینەی دووەمیش بەهۆی ململانێكانی نێوانی یەكێتی و پارتی، بزووتنەوەی ئیسلامی بەشداری نەكرد.


لە دوای ساڵی 1996 و لەكاتی ململانێ و شەڕی نێوانی یەكێتی و پارتی دوو كابینەی جیاواز لە هەرێمی كوردستان دروست بوون، بزووتنەوەی ئیسلامی و یەكگرتووی ئیسلامی لە چەندین كابینەدا بەشدارییان كرد لەگەڵ پارتی و یەكێتیدا، هاوكات كۆمەڵی ئیسلامی دوای دروستبوونی لە چەند كابینەیەكدا بەشداری كرد، بەشێوەیەك لە كابینەكان هەر سێ لایەن پێكەوە بەشدارییان نەكردووە، بەڵام هیچ كابینەیەك جگە لە كابینەی یەكەم و دووەم بەبێ ئیسلامییەكان پێكنەهێنراوە.

ئاری عەبدوللەتیف پەڕلەمانتاری پێشووی بزووتنەوەی ئیسلامی لە هەژماری خۆی بابەتێكی لەژێر ناونیشانی “بەرەو حكومەتێكی عەلمانی !”بڵاوكردووەتەوەو ئاماژە بۆ ئەوە دەكات “لەكاتێكدا كۆمەڵ و یەكگرتوو و بزووتنەوە بەشداری حكومەت نەكەن، ئەوا حكومەت دەبێتە حكومەتێكی عەلمانیی و هیچ كام لە پۆستەكان بۆ حزبی ئیسلامی و كادری ئیسلامییەكان نابێت، ئەمەش شایعە و پێشتر باسوخواسی ئیسلامیبوون و عەلمانیبوون و نەتەوەیبوونی حكومەتی ھەرێم و كابینەكانی ڕابردوو، بوونی ھەبووە، لە بەشدار بوون و بەشدار نەبوونی حزبە ئیسلامییەكان”.

ئاماژە بۆ ئەوەش دەكات، ئەگەر حكومەت بەبێ ئیسلامییەكان پێكهات، بۆ یەكەمین جار دەبێت حكومەت بێ ئیسلامییەكان پێكبێت و حكومەتیش ئۆتۆماتیكی ناوزەد دەبێت بە حكومەتی بێ ئیسلامیی و ناودێر بە حكومەتی نەتەوەییەكان یان عەلمانییەكان.

ئەمەش لەحاڵێكدایە ژمارەیەك لە چاودێرانی سیاسی ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن، كە بەشدارینەكردنی ئیسلامییەكان ئەوە ناگەیەنێت كە حكومەتێكی عەلمانی لە هەرێم دروست بووە، چونكە پێشتریش ئیسلامییەكان جگە لە وەرگرتنی ئیمتیازاتی حیزبی و شەخسی كاریگەریی ڕاستەوخۆیان نەبووە لەسەر جێگرتنەوەی ئاین لە كارنامە و بەرنامەی حكومەتدا بەشێوەیەكی كردارەكی و ئاشكرا.

 

ئیسلامییەكان لە حاڵی شپرزەیی كاری سیاسیدا
هەرچەندە دوای هەڵبژاردنەكانی هەرێم، یەكگرتوو بەبێ هاوپەیمانەكانی و تاك لایەنە ئۆپۆزسیۆنبوونی خۆی ڕاگەیاند، بەڵام كۆمەڵی ئیسلامی كە خاوەنی 7 كورسی پەڕلەمانی كوردستانە پێی خۆش بوو بەشداری كابینەی حكومەت بكات و لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیشدا عەلی باپیر ئەمیری كۆمەڵی ئیسلامی ئاشكرایكرد، چاوەڕێی مەرحەبایەكی گەرمی برایانی پارتی دەكەین، بەڵام وەك بینرا پارتی ئەو مەرحەبایەی نەكردن و دواجار و لە ناچاریدا دوێنێ عەبدولستار مەجید سەرۆكی فڕاكسیۆنی كۆمەڵی ئیسلامی لە دوای پێدانی متمانە لە كۆنفڕانسێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، لە ئێستاوە دەبینە ئۆپۆزسیۆنێكی نەترس و چاوتیژ بۆ كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێم، هەرچی بزووتنەوی ئیسلامیشە پارتی بەڵێنی پێدابوون كە بەبێ كورسی وەزارەتێكیان پێ بدات، بەڵام ئەو بەڵێنەش نەچووەسەر.

عەبدوڵلا وەرتێ وتەبێژی بزووتنەوەی ئیسلامی بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، وەك بزووتنەوە وتمان با چاوەڕێ بكەین كابینەكە دروست بێت بزانین كێ دەچێتە نێو حكومەت و بەرنامەكانی چۆنە، لەبەر ڕۆشنایی ئەو سیاسەتە، بزووتنەوەی ئیسلامی لە كۆبوونەوەی سەركردایەتیدا بڕیار دەدات شێوازی ئۆپۆزسیۆنبوونیان بە پێچەوانەوە چۆنە و بە وردی پڕۆژەی خۆمان ڕادەگەیەنین بۆ چوار ساڵی داهاتوو.

ئاشكراشیكرد، بە فەڕمی هیچ داوایەك نەخراوەتە بەردەم بزووتنەوە بۆ ئەوەی بچێتە حكومەت، ئەوەی دەوترا هەواڵی میدَیایی بێ بنەما بوو.

پێشتر بەهمەن كاك عەبدوڵڵا ئەندامی پەڕلەمانی كوردستان لە فڕاكسیۆنی پارتی دیموكراتی كوردستان بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، بزووتنەوەی ئیسلامی بە پێدانی بریكاری وەزیر یاخود بەڕێوەبەری گشتی بەشداری حكومەتی داهاتووی هەرێم دەكات، بەڵام وتەبێژەكەی بزووتنەوە ئاشكرایكرد، نە بە وەزارەت و نە لە خوار وەزارەت هیچمان پێنەوتراوە، ئەگەر شتێكی لەو شێوەیەش هەبێت سەركردایەتی بڕیار دەدات بە بەشدار بن یان بەپێچەوانەوە.

وتەبێژی بزووتنەوەی ئیسلامی ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، بە فەڕمی نەمانوتووە چاوەڕێی شاندی پارتی دەكەین تاكو بەشداری حكومەت بكەین “بەدڵنیاییەوە ئیسلامییەكانی كوردستان ئەگەر خاوەن پڕۆژەیەكی بەهێزتر بوونایە یاخود پێكەوە بیانویستایە بەشداری سیاسی بكەن قورسایی بەهێزتریان دەبوو، ئەوەش بووە هۆی ئەوەی ئیسلامییەكان لە كوردستان پێویستیان بەوە هەبێت پێداچوونەوە لە خۆیاندا بكەن و ستراتیژیەتی هاوبەش بۆ داهاتوو دابڕێژن”.

ئاشكراشیكرد، دەكرێت بەشدارینەكردنی ئیسلامییەكان لەنێو حكومەت بە قازانجیان بكشێتەوە، بەڵام بەو مەرجەی بتوانن كاری جددی لەسەر بكەن و پڕۆژەیان بۆ خەڵك هەبێت و بەرگری لە مافی هاووڵاتیان بكەن.

 

پارتی پێی باش بوو یەكگرتوو بەشداری حكومەت بكات
لەكاتی سەردانی شاندی پارتی بۆ لای لایەنەكان سەردانی یەكگرتووی ئیسلامیش كرا، بەڵام پێشتر یەكگرتوو ئۆپۆزسیۆنی بوونی خۆیان ئاشكرا كرد، ئەمەش لەكاتێكدا بوو كە پارتی بە فەڕمی پێی خۆش بوو یەكگرتووی ئیسلامی بەشداری ئەم كابینەیەی حكومەت بكات.

 

یەكگرتوو هاوپەیمانەكانی جێهێشت
محەمەد بازیانی سەرۆكی سەنتەری هودا بۆ لێكۆڵینەوەی ستراتیژی بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، پارتی پێی خۆش بوو یەكگرتوو بەشداری حكومەت بكات، بەڵام ئەوان بوون بە ئۆپۆزسیۆن، كۆمەڵیش حەزی دەكرد بەشدار بێت، بەڵام بەشداری پێنەكرا و وا هەست دەكرێت بە مەبەست بەشداریان پێنەكرد و ئەوانەشی هاوپەیمان بوون لەگەڵ كۆمەڵ بەجێیان هێشت، بزووتنەوەی ئیسلامیش بەداخەوە، یەكگرتوو جێیهێشت و خۆی كرد بە ئۆپۆزسیۆن بەبێ ئەوەی پرس بە ئێمە بكات لەكاتێكدا بەیاسایی لیستی سێ لایەن بوو.

هەرچەندە یەكگرتوو و بزووتنەوە و بزاڤی چاكسازی و گەشە پێكەوە هاوپەیمانی بەرەو ئیسلاحیان بۆ هەڵبژاردنەكان پێكهێنا و بوونە خاوەنی پێنج كورسی، بەڵام دوای راگەیاندنی ئەنجامەكان، یەكگرتوو بێ گەڕانەوە بۆ دوو لایەنەكەی دیكە و ڕێزگرتن لە هەزاران دەنگی ئەو دوو لایەنە، ڕێڕەوی ساسەتی خۆی گۆڕی و ئۆپۆزسیۆن بوونی خۆی ڕاگەیاند.

محەمەد بازیانی هاوكات كە سەرۆكی بزاڤی چاكسازی و گەشەیە لەو بارەوە ڕایگەیاند، ئیسلامییەكان لە حكومەتی داهاتوو ڕۆڵیان نابێت، ئەمەش كێشەیە و ئەگەر ئۆپۆزسیۆنیش بن دەبێت كارا بن، كە بەداخەوە نەیانتوانیوە لە پڕۆژەیەكدا كۆببنەوە.

وتیشی”یەكگرتوو ئیسلامخوازانی بێهیوا كرد و خەنجەرێكی دا لە پڕۆژە ئیسلامییەكە، چونكە ئەگەر هەموومان پێكەوە بووینایە پێگەمان بەهێزتر دەبوو”.

هەرچەندە ناوە ناوە سەركردەی لایەنە ئیسلامییەكان باس لە پڕۆژەی هاوبەش دەكەن و لە چوار ساڵی ڕابردووشدا دوو پڕۆژەی گەورەی هاوهەڵوێستی ئیسلامییەكان شكستی هێنا، بەڵام ئێستاش ئیسلامییەكان داوای یەك پڕۆژەیەكی نێوخۆیان دەكەن.
بازیانی دەڵێت”پێموانییە بەم دۆخەی ئێستای ئیسلامییەكان پێگەیان بەهێز بێت و دەبوو پێكەوە بوونایە، چونكە پڕۆژەیەكی هاوبەشیان نییە و تا ئەو پڕۆژەیەیان نەبێت ڕۆژ لەدوای ڕۆژ بەرەو دواوە دەڕۆن و تاكو ڕاستگۆیانە مامەڵە لەگەڵ یەك نەكەین، حاڵی ئیسلامییەكان ڕۆژ لەدوای ڕۆژ خراپتر دەبێت”.

ئاشكراشیكرد، ئەگەر ئیسلامییەكان بەم شێوەیە بن متمانەی خەڵكە ئیسلامییەكەش لەدەست دەدەن و متمانەی نێوان خۆشیان لەدەست دەدەن، چونكە كاتێك پێكەوە بین نابێت لەنیوە ڕێگادا یەكتر جێبهێڵین، بەو پێگەیەی ئێستاش هەیانە پێموانییە پێگەیان بەهێزتر بێت ئەگەر كەمتر نەبێتەوە.

حیزبە ئیسلامییەكان لە ماوەكانی ڕابردوودا لە كاری ئۆپۆزسیۆنبووندا سەركەوتوو نەبوون، بەردەوام پێیەكیان لەنێو دەسەڵات و پێیەكەی دیكەیان لە نێو بەرەی ئۆپۆزسیۆندا بووە، بۆیە چاوەڕێناكرێت لە ئایندەشدا كارێكی وا بكەن كە سەرنجی خەڵك بە لای خۆیاندا ڕابكێشن.
بە تایبەت لەچوار ساڵی ڕابردوودا یەكگرتووی ئیسلامی لە میانەی بەشداری كابینەی ڕابردوو هاوكار و هاوپەیمانی سەرەكی پارتی و یەكێـتی بووە و لە دوای خۆڕاگەیاندنیشی وەك ئۆپۆزسیۆن هێندەی مەیلی بە لای پارتی دیموكراتی كوردستان و دەسەڵاتدارانی هەرێمدایە، هێندە مەیلی بەلای كاری ئۆپۆزسیۆنی ڕاستەقینەدا نییە، هەرچی كۆمەڵیشە ڕەوشی لە یەكگرتووی ئیسلامی باشتر نییە، هەرچەند لە ماوەی چوار ساڵی ڕابردوو هەندێك هەڵوێستی دژبەرانەی دەسەڵاتی هەبووە، بەڵام بێكاریگەر و كورتمەودا بوون، بزوتنەوەش لەنێو حكومەتدابووە، یان لە دەرەوە بێدەنگ بووە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

بەشێك لە حیزبە ڕۆژهەڵاتییەكان ڕەخنەی لێدەگرن
گفتووگۆی نێوان حیزبەكانی كوردستانی ئێران و حكومەتی ئێران دەستیپێكرد

خەڵك –بەشی هەواڵ

ناوەندی هاوكاری حیزبەكانی كوردستانی ئێران و حكومەتی كۆماری ئیسلامی ئێران دەست بە گفتووگۆ دەكەن بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان.

  گفتووگۆی ناوەندی هاوكاری و حكومەتی تاران 

سەرچاوەیەكی سیاسی ئاگادار لە ڕەوشی بەڕێوەچوونی گفتووگۆكانی نێوان ناوەندی هاوكاری و حكومەتی تاران لە ئەوروپا، بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، لە وڵاتی نەرویج گفتووگۆكانی نێوان ناوەندی هاوكاری و حكومەتی ئێران دەستیپێكردووە.

سەرچاوەكەی (خەڵك) زانیاری زۆرتریشی لەوبارەیەوە ئاشكراكرد “بە نێوبژیوانیی ڕێكخراوی (كۆنۆرێف)ی نەروێجی خولێكی وتووێژ لەگەڵ كاربەدەستانی ئێراندا بەڕێوەچووە ‌و ناوەندی هاوكاریی حیزبەكانی كوردستانی ئێرانیش كە بریتین حیزبی دێمۆكراتی كوردستانی ئێران، حیزبی دێمۆكراتی كوردستان، كۆمەڵەی شۆڕشگێڕیی زەحمەتكێشانی كوردستانی ئێران، كۆمەڵەی زەحمەتكێشانی كوردستان بەشدارییانكردووە بە مەبەستی چارەسەركردنی دۆزی كورد لە ڕۆژهەڵاتی كوردستاندا”.

 كۆبوونەوەی ناوەندی هاوكاری 

هاوكات بەپێی زانیارییەكانی گەیشتوو بە (خەڵك)، دوێنێ ناوەندی هاوكاری حیزبەكانی كوردستانی ئێران، كۆبوونەوەی كردووە و گفتووگۆی لەبارەی ئەنجامی گفتووگۆ لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێراندا كردووە.
ناوەندەكە لە ڕاگەیەندراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە “لەو دانیشتنەدا هەلومەرجی ئێستای ئێران‌و كوردستان‌و ئەگەرەكانی داهاتوو خرانەبەر باس‌و لێكۆڵینەوە‌و بەخۆشییەوە هاودەنگی زۆر لەو ناوەندەدا بەدی كرا كە پێویستە حیزبە سیاسییەكانی كوردی رۆژهەڵات بۆ هەر ئەگەرێك ئامادەیی‌و یەكدەنگی پێویستیان هەبێت.

ڕاشیگەیاند “تەوەرێكی دیكەی دانیشتنەكە باس لەو گەڵاڵە‌و ئەركانە كرا كە ناوەندی هاوكاریی بەشێوەی ناوخۆیی كاریان لەسەر دەكات، لەو بوارەشدا دەركەوت كە پێشوەچوونی باش بۆ كاری هاوبەش دەبیندرێ‌و بڕیاردرا لەمبارەشەوە كاری چڕوپڕ‌و خێرا ئەنجام بدرێت”.

    گفتووگۆكان نیگەرانی درووستدەكات  

لەوچوارچێوەیەدا شلێر دەروێشی ئەندامی ڕێبەری بزووتنەوەی سەربەخۆییخوازانی كوردستان لەبارەی كاریگەری و ئەنجامی گفتووگۆی حیزبە كوردستانییەكان و كۆماری ئیسلامی ئێران لە قۆناغی ئێستادا لە لێدوانێكدا بۆ (خەڵك) پرسیاری كرد كە ئایا وتووێژ بە نهێنی و دوور لە چاوی خەڵك لە بەرژەوەندیی كێدایە؟ وتووێژ لەگەڵ كێ؟ لە سەر چ بنەما و بەرژەوەندییەك؟ لە سەر چ پێوەر و پرەنسیپ و پێناسە و هێزێك؟ لە كوێ و چۆن و بە دەستپێشخەریی كێ و بە چ مەبەستێك؟ ئایا لایەنی بەرامبەریش بڕوای بە وتووێژ و دانی ماف و دێموكراسی بە مانا ڕاستەقینەكەی هەیە؟.

دەروێشی بۆ وەڵامی ئەو پرسیارانەی كردنی، بەمجۆرە وەڵام دەداتەوە، كە ئاكامی هەموو خەبات و شەڕی گەلێك، هێنانە سەر ئەو بڕوایەی لایەنی بەرامبەرە، كە دەبێت بە زەبری چەك و شۆڕش كۆتایی بە دەسەڵاتی بێت، یان بە ڕێگەی وتووێژ مافی نەتەوەی ژێردەست بدات، دان بە مافەكانیاندا بنێت و بە كردەوەش بیسەلمێنێت.

لە ١٣ی تەممووزی ١٩٨٩، لە ڤییەنای پایتەختی نەمسا عەبدولڕەحمان قاسملوو، سكرتێری گشتیی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران لەگەڵ عەبدوڵڵا قادری ئازەر و فازیل ڕەسوڵ مەحموود لە سەر مێزی وتووێژ لەگە ڵ نوێنەرانی كۆماری ئیسلامیی ئێران كوژران.

گەلی كورد لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان چەند جارێك گفووگۆی لەگەڵ دەسەڵاتدارانی تارانداكردووە، بەڵام هێندێكیان بە كارەسات بۆی شكاونەتەوە، لەوانە شەهیدكردنی د. عەبدولڕەحمان قاسملوو و د. سادقی شەرەفكەندی ڕێبەرانی حیزبی دێموكرات و هاوڕێكانیان لەسەر مێزی گفتووگۆ لە وڵاتانی ئۆروپاییدا، بۆ ئەمەش دەروێشی چاوێكی خشاندەوە بەو ئەزموونە ناخۆشانەدا و دەپرسێت، “ئێران بە درێژایی مێژووی نزیك بە سەد ساڵەی خۆی، جارێك لە جاران توانیویەتی متمانەی لایەنی بەرانبەر بە تایبەتی كورد بە دەستبێنێت و وتووێژی ڕاستەقینەی بە مەبەستی چارەسەركردنی پرسی كورد لەگەڵدا بكات؟ ئایا هەر لە سەردەمی سمایل ئاغای سمكۆوە تا دەگاتە د. قاسملوو ، ڕژیمە داگیركەرەكانی كوردستان هەر بە بیانوو و بە ناوی وتووێژەوە لە سەر مێزی بە ناو وتووێژ زەبری كاریگەر و جەرگبڕیان لە گەلی كورد نەداوە؟ كام داگیركەری كوردستان ئامادەبووە بە زمانێك جیا لە زمانی شەڕ و گوللە و خوێن و ئاگر لەگەڵ گەلی كورد بدوێت؟”.

شلێر دەروێشی ئەندامی ڕێبەری بزووتنەوەی سەربەخۆییخوازانی كوردستان

ناوبراو باسی چەند مەرجێكیش دەكات كە بۆ سەركەوتنی وتووێژ پێویستە ئامادەییان هەبێت و دەڵێت “بۆ سەركەوتن لە وتووێژدا لانیكەم چەند تایبەتمەندی پێویستن و تاران كاتێك داوای وتووێژ دەكات كە یا تۆ وەك كورد دەبێت خاوەنی هیزێكی وەها كۆك و پۆشتەی نیزامی بیت كە دوژمن بە تەواوی لە بەرانبەرتدا توانای خۆڕاگری نەمابێت و وەها بە چۆكدا هاتبێت كە لە ترسان داوای وتووێژ و چارەسەری بكات، یا ئەوەی وڵات بەرەو دێموكراسییەكی ڕاستەقینە هەنگاو باوێن و لەو ناوەشدا حكومەت بیهەوێت مافی گەلانی بندەست بدات”.

ناوبراو لەمەڕ ڕەوشی نێونەتەوەیی و ناوچەیی و نێوخۆیی ئێران ڕونیكردەوە “ئێرانی ئێستا كە خاكی كوردستانی داگیركردووە، تووشی قەیرانێكی جیهانی و ناوچەیی هاتووە و قەیران بە دوای قەیراندا دێت. سزاكانی ئەمریكا و جیهان و هاوپەیمانان، ڕەوشی ژیانی خەڵك، گەندەڵی، بێكاری و گرانی و زۆر بابەتی دیكە، خەریكن حكومەتی لاوازی ئێران بە تەواوی بە چۆكدا دێنن، سەرەڕای هەموو ئەوانەش و بەو حاڵەشەوە تا ئێستا ئامادەنەبووە لەگەڵ زلهێزێكی وەك ئەمریكادا بچێتە سەر مێزی وتووێژەوە”.

بە پشت بەستن بە ڕەوشی نالەباری ئێستا، گفتووگۆ بۆ دەربازبوونی تارانە لە قەیرانەكان، ئەمە بۆچوونی دەروێشییە و زۆرتریش ڕوونكردنەوە دەدات كە “ئێران دەیهەوێت بە هێنانە بەر باسی وتووێژ لەگەڵ گەلی كورد و باقی نەتەوەكانی دیكە خۆی لەو قەیرانانە بە شێوەیەكی كاتی دەربازبكات و لە ڕاستیدا بە دوای كڕینی كاتە بۆ خۆڕێكخستنەوە. لەوەها هەلومەرج و حاڵەتێكدا كە حكومەت بەرەو داڕمان دەچێت، وتووێژ تەنیا خزمەتە بە مانەوەی ئەو حكومەتە و ئەو لایەنانەی دەچنە سەر مێزی وتووێژ و بە بێ ئاگاداری گەلی كورد و بە شێوەی نهێنی خەریكی دانوستانن و لە گەڵ حكومەتی ئیسلامیی ئێران ئامادەی دانیشتنن لە سەر یەك مێز دیارە، هەم ڕازین بە ڕەوشی ئێستا و هەم مانەوەی ئەو دەسەڵاتە لە سەر دەسەڵات، هەر بۆیە تەنانەت هەر ئەو لایەنانەش واژۆ كۆدەكەنەوە كە نابێت ئەمریكا هێرشی نیزامی بكاتە سەر ئێران و بە شێوەیەك لە شێوەكان خەریكی لۆبیگەرین بۆ حكومەتی ئیسلامیی ئێران”.

لە بەشێكی دیكەی قسەكانیدا ئەو ئەندامەی ڕێبەری بزووتنەوەی سەربەخۆییخوازانی كوردستان كە بزووتنەوەكەی، حیزبێكی نوێی كوردستانییە و بە گوتەی خۆیان تێكۆشان بۆ سەربەخۆیی دەكەن، ڕەخنە لە هەڵوێستی حیزبەكانی نێو پرۆسەی گفتووگۆ لەگەڵ حكومەتی ئیسلامی ئێران دەگرێت و ئاماژە بەوە دەكات “بە داخەوە بەشێك لە گەلی كورد و بە تایبەتی هەندێك لە حیزبی كوردستانی ڕۆژهەڵات، بیری مێژووییان لە مەڕ تاوان و شێوەی وتووێژەكانی ئێران لاوازە و یان نایانهەوێت لە بیریان بمێنێت، ئەوەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە بەرژەوەندیی حیزبی و تاكەكەسییان پێش بەرژەوەندیی گشتیی نەتەوەیی و نیشتمانی داوە و قازانجی خۆیان پێ لە قازانجی گەل لە پێشتر و گرینگترە”.

    ناوەندی هاوكاری لە جێی پەكەكە  

ناوبراو بە دووریشی نازانێت سیناریۆكەی ڕۆژئاوای كوردستان لە ڕۆژهەڵاتیش دووبارە ببێتەوە، كاتێك لە 2012دا شۆڕشی سووریا برەوی سەند، سوپای سووریا ڕۆژئاوای كوردستانی بۆ پارتی یەكێتی دیموكرات پەیەدەی باڵی پەكەكە لە ڕۆژائاوای كوردستان چۆڵ كرد و دەسەڵاتیان لەوێ گرتەدەست.

پێشتر زانیاری وەها بڵاوكرانەوە كە دەسەڵاتدارانی ئێران لەگەڵ كاربەدەستانی پەكەكەدا لەقەندیل گفتووگۆیان لەبارەی سیناریۆیەكی هاوشێوەكردووە بۆ كشانەوەی سوپای پاسداران و جێگرتنەوەی هێزی گەریلا لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە حاڵی بەرەوڕووبوونەوەی تاران لەگەڵ هێرشی ئەمریكاییەكاندا.

كۆبوونەوەیەكی ناوەندی هاوكاری حیزبەكانی كوردستانی ئێران

شرۆڤەكاران بەدووری نازانن ئامانجی ئەم گفتووگۆیانەش هەمان ئامانجیان لەپشتەوە بێت، بەڵام ئەو حیزبانەی ناوەندی هاوكاری كە لە بنەڕەتدا پێچەوانەی پەكەكە ڕۆژهەڵاتین و ناكۆكی قوڵیشیان لەگەڵ پەكەكەدا هەیە، بەهەموو جۆرێك دژی ئەوەن پەكەكە و لق و باڵەكانی لە ڕۆژهەڵات باڵادەستبن هاوشێوەی ڕۆژئاوا، بۆیە هەوڵ دەدەن لە پشتی پەكەكەوە لەگەڵ تاراندا ڕێككەوتنێكی لەوجۆرە واژۆ بكەن و ڕەنگە لایەنی هەرێمی وەك توركیا و باشووری كوردستانیش پشتیوانی هەنگاوێكی لەوشێوەیە بكەن.

دەروێشی لەوبارەیەوە دەڵێت “ئەو ئەگەرەش بەهێزە كە ئەگەر ئەمریكا و هاوپەیمانان هێرش بكەنەسەر ئێران، ئەوە حكومەت بیهەوێت لە هەمان سیناریۆ كە لە كوردستانی ڕۆژئاوا بە دەستی پەكەكە پیادەیان كرد و ئەو بەشەیان بۆ بەشار ئەسەد پاراست، ئێرانیش كوردستانی ڕۆژهەڵات بە حیزبی ئێرانچی بسپێرێت تا كاتێك دێتەوە سەرخۆ و پشووی دێتەوەبەر”.

دەشڵێت “ئێران ئێستا پەلەقاژەی مەرگییەتی و بۆ مانەوەی خۆی بەردەوام خەریكی داڕشتن و نووسینەوەی سیناریۆ و شانۆگەرییە، لە لایەك پرسی وتووێژی بە نهێنی و بە دوور لە چاوی گەلی كورد لەگەڵ هەندێك لە حیزبی قاڵبوو لە ئێرانچێتیدا دەخاتە بەرباس و لەلایەكی دیكەوە كۆنگرەی بە ناو ناودارانی كورد دەبەستێت و لە هەر دووكیاندا ئامانجی یەكەمی تێكدانی ناو ماڵی كورد و لە باربردنی یەكڕیزیی گەلی كوردە و دەخوازێ بەو شێوەیە دۆخێكی بێ متمانەیی لە ناو حیزب و تاك بە تاكی كۆمەڵگای كوردستان دروستبكات”.

     گفتووگۆ لەگەڵ كۆماری ئیسلامیدا پشتڕاستكرایەوە    

تاكو ئێستا گفتووگۆكان لەنێوەندی سیاسیدا بە فەڕمی دانی پێدانەندراوە، بەڵام برایم عەلیزادە سكرتێری گشتیی كۆمەڵە ڕێكخراوی حیزبی كۆمۆنیستیی ئێران لێدوانی داوە و دانیستنەكانی پشتڕاستكردووەتەوە، سكرتێری كۆمەڵە بە بەشێك لە ڕاگەیاندنەكانی ڕاگەیاندووە، كە ئەوان تەنیا یەك جار بەشدار بوون و دواتر لە دانوستانەكان هاتوونەتە دەرەوە.

لای خۆیەوە عومەری ئێلیخانی زادە سكرتێری گشتی كۆمەڵەی زەحمەتكێشان لە لێدوانێكدا بوونی گفتووگۆی دووپاتكردووەتەوە بەئامانجی گەیشتن بە چارەسەری دۆزی كورد لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان.

لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانیشەوە ئەندامان و لایەنگرانی هەر چوار لایەنەكە ڕەخنەی توندیان ئاڕاستەی حیزبەكانیان كردووە كە بۆ دەبێت دانیشتن لە سەر حیسابی گەلی كورد بكرێت، بەڵام خەڵك و ئەندامان لێی ئاگادار نەبن و دانیشتنەكان بە نهێنی و بە دوور لە چاوی خەڵكی كوردستان سازشیان لە سەر بكرێت.

هاوكات لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان ڕاگەیەندراوێك دەربارەی نێوەرۆكی گفتووگۆكان بەناوی ناوەندی هاوكارییەوە بڵاوكرایەوە لەبارەی گەیشتنە ڕێككەوتنی ناوەندی هاوكاری و كۆماری ئیسلامی ئێران، بەڵام هەرزوو ناوەند ڕاگەیاندراوەكەی ڕەتكردەوە و ڕایگەیاند، ئەوان بەرپرسیارێتی ئەو ڕاگەیەندراوە هەڵناگرن، بەڵام هیچ ڕوونكردنەوەیەك یان ڕەتكردنەوە یان پشتڕاستكردنەوەیەكی لەبارەی گفتووگۆكانەوە نەدا.

وێنەیەك لە ڕاگەیەندراوێك كە لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان بە ناوی ناوەندی هاوكارییەوە بڵاوكرایەوە

وێنەیەك لە ڕونكردنەوەی ناوەندی هاوكاری بۆ ڕەتكردنەوەی ڕاگەیەندراوەكەی پێشوو

    ناكۆكییەكانی ناوەندی هاوكاری     

پێشتر حیزبی سازمانی خەباتی كوردستانی ئێران لە ناوەندی هاوكاری حیزبەكانی كوردستانی ئێران كشایەوە بەهۆی قوڵبوونەوەی ناكۆكییەكانیان.

بەپێی زانیارییەكانی گەیشتوو بە(خەڵك) حیزبەكانی نێو ناوەندی هاوكاری ڕەخنەی ئەوەیان لە سازمان هەبووە كە دۆست و نزیكایەتییان لەگەڵ موجیهادینی خەڵقی ئۆپۆزسیۆنی ئێراندا هەیە و لەوێ ڕێنمیایی وەردەگرن، بە پێچەوانەوە سازمانی خەبات حیزبەكانی ناوەندی هاوكاری بە هەوڵدان بۆ گفتووگۆ لەگەڵ حكومەتی ئێران تۆمەتباركردووە.
لەم چوارچێوەیەدا لە  هەڵگورد هێزەكانی پێشمەرگەی هەردووو حیزبی دێموكرات و سازمان بەرەوڕووی یەك وەستانەوە، خەرێك تێكهەڵچوونی چەكداری درووستببێت، بەڵام كێشەكە چارەسەركرا.

لە ماوەی نزیك بە 30 ساڵی ڕابردوودا حیزبەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە بنكە و بارەگاكانیاندا لە باشووری كوردستان نیشتەجێبوون و هیچ چالاكییەكی سیاسی و لەشكری ئەوتۆیان نەبووە، جگە لە ناكۆكی نێوخۆیی و دابەشبوونی چەندبارە لەنێوانیاندا، بەڵام لەم ساڵانەی دواییدا لە ڕووی لەشكرییەوە چەند جموجۆڵێكی سەربازییان هەبوو، ئەویش دوای فشارەكانی تاران بۆ سەر هەولێر، حكومەتی ناچاریكردن چالاكییە سەربازییەكانیان ڕابگرن.

لە هەوڵێكی نوێشدا ناوەندی هاوكاری حیزبەكانی كوردستانی ئێران دروستكرا كە چەند بەیاننامە و هەڵوێستێكی هاوبەشیان هەبووە و ئێستاش سەرقاڵی گفتووگۆن لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێراندا.

شرۆڤەكاران پێیانوایە ئایندەی دۆزی كورد لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان لەسەر ئایندەی پەیوەندییەكانی تاران و واشنتن و چارەنووسی حكومەتی ئێران وەستاوە، كە بە چ ئاڕاستەیەك دەڕوات، بەڵام ئەوەی تێبینیدەكرێت تاران خواستێكی بۆ نەرمینواندن بەرامبەر بە كورد هەیە، جا ئەوە تاكتیكە یان ستراتیژ پێویستە چاوەڕێی ئایندە بكرێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان