ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

کۆپا ئەمێریکا پاڵەوانیەتیەکی بەهێز و کەم بایەخکراو


ئەحمەد هێرۆیی

کۆپا ئه‌مێریكا یەکێک لە پاڵەوانێتیە کیشوەرییە بەهێزەکان، کە لە ساڵی 1916وە سەری هەڵداوەو لەلایەن یەکێتی تۆپی پێی ئەمەریکای باشوورەوە بەڕێوەدەچێت. بەڵام ئەم پاڵەوانێتییە سەرەڕای بەهێزییەکەی خاڵی لاوازی ئەوەیە کە بەشێوەیەکی هەڕەمەکی بەڕێوەدەچێت، لەبەرئەوەی ئەم جامە لە وەتەی هەیە کەس نازانێت کەی بەڕێوەدەچێت.

ئەم پاڵەوانێتییە لە سەرەتای دروستبوونیدا هەموو ساڵێک بەڕێوەدەچوو مەگەر بە هۆکارێک ساڵێک نەکرابێت، بەڵام دواتر یەکێتی تۆپی پێی ئەمەریکای باشوور ویستی ساڵەکانی بەڕێوەچوونی ئەم پاڵەوانێتییە ڕێکبخات بۆ ئەوەی هاوشێوەی پاڵەوانێتییەکانی دیكه‌ گرنگی خۆی پەیدا بکات، هەر بۆیە بڕیاریدا ئەم جامە بە 4 ساڵ جارێک بەڕێوەبچێت، بەڵام دووبارە ئەم یەکێتییە پابەند نەبوو بە بڕیارەکەیەوە، كه‌ هەتا ئێستاش هەر لەسەر شێوازە هەڕەمەکییەکەی خۆی بەردەوامه‌.

نموونەیەکی زیندوو لە بێسەرەوبەریی بەڕێوەچوونی ئەم پاڵەوانێتییە لە ماوەی ساڵانی 2015 تاوه‌كو 2020 چوار جاره‌ ئه‌نجام ده‌درێت، ئەم یەکێتیە هەر جارەو شتێک دەکەن بە بیانوو بۆ ئه‌وه‌ی کەی پێیان خۆش بوو پاڵەوانێتییەکە بەڕێوەبەرن، لە کاتێکدا ساڵەکانی بەڕێوەچوونی پاڵەوانێتییەکانی دیكه‌ جێگیرە و بە هیچ هۆکارێک دەستکاری ناکرێن، هەر ئەمەش وایکردووە پاڵەوانێتییەکانیان گرنگی و سەنگی زیاتریان هەبێت بەراورد بە کۆپا ئه‌مێریكا، دەتوانم بڵێم ئەوەندە گرنگییەی هەشیەتی و ئەوەی وای لە بینەری تۆپی پێ کردووە سەیری کۆپا ئه‌مێریكا بکات ئەوەیە کە هەردوو هەڵبژاردەی بەرازیل و ئەرجەنتین کە خاوەنی هاندەرێکی زۆرن لە سەرتاسەری جیهاندا لەم جامەدا بەشداری دەکەن، کە هەردوو هەڵبژاردە خاوەنی گەورەترین ئەفسانەکانی مێژووی تۆپی پێن.

ئەگەرنا هەمووان درک بەوە دەکەن كه‌ کۆپا ئه‌مێریكا لە زۆر لایەنەوە زۆر دواکەوتووترە بەراورد بە پاڵەوانێتییە بەهێزەکانی دیكه‌، مەبەستی ئەم قسەیەم لە لاوازی هەڵبژاردەکان نییە، بەڵکو لایەنی هونەری و رێکخستنی پاڵەوانێتییەکەیە کە وایکردووە بەمشێوەیە دەربکەوێت.

من لێرەدا بۆ ئەوەی زیاتر روونیبکەمەوە کە کۆپا ئه‌مێریكا کەم بایەخترە لە پاڵەوانێتییەکانی دیكه‌، نموونەیەک بە هەڵبژاردەی بەرازیل دەهێنمەوە کە ئەم هەڵبژاردەیە بە بەهێزترین هەڵبژاردەی مێژووی تۆپی پێ دادەنرێت، بەڵام ژمارەی نازناوەکانی کۆپا ئه‌مێریكای نیو ئەوەندەی ئۆرۆگوای و ئەرجەنتینە، بێگومان هۆکاری سەرەکی ئەمەش ئەوەیە کە لە مێژوودا بەرازیل زۆربەی جارەکان بە پێکهاتەی یەدەگەوە بەشداری ئەم جامەی کردووە، ئەمەش ئەوە دەردەخات کە ئەم پاڵەوانێتییە تا ئێستا تەنانەت نەیتوانیوە وا لە هەڵبژاردەکان و یاریزانانی ئەم کیشوەرە بکات بە تامەزرۆییەوە چاوەڕوانی ئەم جامە بکەن بۆ ئەوەی بەشداری تێدا بکەن.

لەسەر ئاستی یاریزانانیش دەمەوێ نموونەیەک بە یاریزان رۆناڵدینیۆ بهێنمەوە، ئەم یاریزانە کە توانی سەرجەم نازناوەکان لەگەڵ هەڵبژاردەی بەرازیلدا بەدەستبهێنت و له‌ ساڵی 1999 کۆپا ئه‌مێریكای بردەوە، دواتر و دوای بەناوبانگبوونی هەر جارەو بە بیانوویەک بەهیچ شێوەیەک ئامادەنەبوو بەشداری لەم پاڵەوانێتییەدا بکات، یان کاکا لە ژیانی دا بەشداری کۆپای نەکردووه‌، ئەستێرەکانی دیكه‌ی سامبا بەهەمانشێوە. ته‌نانه‌ت مارادۆنا دوای بردنەوەی مۆندیال ئیدی بۆی گرنگ نەبوو کۆپا بباتەوە یان نا، ئەوانەو چەندین نمونەی دیكه‌ کە دەرخەری ئەو راستیەن کە یەکێتی تۆپی پێی ئەمەریکای باشوور تا ئێستا نەیتوانیوە پاڵەوانیەتیەکی رێک و پێکی تایبەت بەخۆی هەبێت، لە کاتێکدا دەکرا لەبری ئەوەی هەموو ساڵێک کۆپا ئه‌مێریكا بکرێت وەک ئەوروپیەکان بیر لە پاڵەوانێتییەکی هاوشێوەی نەیشن لیگ بکەنەوە ئەوکات هەم دەبوو بە داهێنان بۆیان هەم کۆپا ئه‌مێریكاش سەنگ و قورسایی زیاتری دەبوو.

ریکلام

وتار

كورد و عەدنان دڕجال!!!.


زاگرۆس نانەكەلی

منیش یەكێك بوومە لەوانەی سەیری یارییەكانی ئەو یاریزانەم كردووە و وێنەشم لەگەڵدا هەیە، وابزانم تائێرە ئاساییە ئەگەر بەگیانێكی وەرزشی لێم وەربگرن و….، بەڵام …..، وەرزشوانێكی تۆپی پێ كە بە (بەنداوی دۆكان) ناسرابوو، ئێستا پۆستی وەزارەتی لاوان و وەرزشی وەرگرتووە، ئەمە دەكرێ بەهەواڵێكی وەرزشی و سیاسی و تەواو، هەندێك هاوڕێ و دۆستانی وهەوادارانی پیرۆزبایی لێدەكەن و هەندێك چەپكە گوڵی بۆ دێت و میوانەكانیش چا و قاوە و شیرینی دەخۆن و دەخۆنەوە و وەزیریش دەستبەكار دەبێت لەوەرزارەتەكەی، ئەو فلیمە لەساڵی 1992ەوە تائێستا بەردەوامە، هەروەها ئەمجارەش بەڵام…..!. ئەو كاتی خۆی یاریزان بوو، بەڵام ئێستا سیاسەت و ئیدارەی وەزارەتێكی دەوڵەتێك بەڕێوە دەبات، ئەوكات یاریزان بوو بەرگری دەكرد و گۆڵیشی تۆماردەكرد، بەڵام ئێستا سیاسەت دەكات و بڕیار دەردەكات، ئەوكات هەموو ئاواتی ئەوەبوو هەڵبژاردە و یانەكەی ئەنجام بەدەستبهێنێ، ئێستا كار بۆ ئەوە دەكات هەمووان بە قەڵەمەكەی بوەستێنێ!، كە یاریزان بوو هاندەرانی بۆ رێزو خۆشەویستی وێنەیان لەگەڵ دەگرت، ئێستا هەندێك دەزگا و سایت و پەیج و میدیاكارانی وەرزشی و وەرزشوانان و پاڵەوانانی سۆشیاڵ میدیا وێنەی ناسین و هاوسەنگەری لەگەڵ دەگرن، یەكێ نەزانێ ئەو گۆڵەی لەكۆریای باشووری كرد ئەوان پاسیان پێداوە!، ئەوەندە بەرقیەی تەبریكات و تەعزیزاتی بۆ رەفع كرایەوە لەهەرێمەكەی خۆمان زیاتربوو لەناوەڕاست و باشووری عێراق، بگرە كەنداوی عەرەبیش!.

 

ئێمە لەساڵی 2020 داین، بەڵام بەعەقڵی ساڵی 1991 بیردەكەینەوە، لەوانەشە قڵس بن، بەس راستییە، نموونەش زۆرن، لەم رۆژانەی دوایی پارێزگاری (ناشفیڵ) لەئەمریكا دەمامكی بەئاڵای كوردستان لەدەمكردبوو، ئینجا خودا دای بۆ بێ هەواڵەكان، وات دەزانی تەواو بووین بەوڵاتێكی سەربەخۆ، ئەو یاریزانەش بوو بەوەرزیر ئیتر چی بۆ نەكرا، گەر تۆ بەبێ ئەوەی پیشەی یاریزان و پۆستی وەزیرێك لەڕووی سیاسەت و ئیدارەدان لێك جیاواز نەكەیەوە، بڵێم چی، بەیانی وادەزانی وەزیر هێندە بێ ئیش وكارە، هەر بۆ پیاسە سەرێك لەبەغدا ئەدەین، چاێكی شیرینی (شاكر فەتاح)ی گەورە نووسەری كۆچكردووی لەلا دەخۆینەوە!، ئاخر چۆن بێ تاقەت نەبین، جارێك كوردایەتیت پێدەفرۆشێ تۆ گۆمان لەخۆت دەكەی كە كورد بیت، جارێك عێراقچیاتیت پێ دەفرۆشێ تۆ گومان دەكەی بەنگلادیشی بیت!.

 

بۆچی پێش رووداوەكان بكەوین، پێتان وایە عەدنان درجال، دارعەسای موسای پێیە بەیەك چاو تروكان وەرزشی عێراقت بۆ دەكاتە 50% كورد!،گەر ئەو بە ئینساف كاربكات بەبێ جیاوازی،تەنها بەشی كورد كە 17% یە لەعێراق بە كورد ڕەوا ببینێ بەسە،مەبەست پۆستی ئیداری وكارگێڕییە،ئەوانی تر دەكەوێتە سەر ئاست و ئەنجام و توانای یاریزان و تیپ، با بزانین ئەو وەزیرەی ئێستا و ئەو یاریزانەی دوێنێ لەوەزارەتەكەی چەند خەبیر و مەبیری كورد لەگەڵ خۆی بەگڕدێخی؟ با سەیركەین و چاوەڕێ بین ئەو فەقیرەی دوێنێ و ئەو وەزیرەی ئەمڕۆ چ بۆ ژێرخانی داتەپیوی وەرزشی كوردستان دەكات، پەلە مەكەن با لەشاروشارۆچكەكانی كوردستان ببینین چەندین فێرگەی تایبەت بەوەرزشەكان دەكرێنەوە، چاوەڕێ بن با بڕوانین شاندەكانی وەزارەتەكەی بەبۆنەی فەڕمی و نافەڕمی، چەند كەسانی وەرزشوان وئیدارەی وەرزشی كوردی لەگەڵ دەبێت گەر هەمان بێت!، كێ ناڵێ موچەی وەرزشوانە دێرینەكان بەكوردستانیشەوە وەك یەكی لێدەكات، ناكرێت وەرزشوانانی دێرین نەخۆش وپەككەوتە و بێ دەرامەت رەوانەی دەرەوەی وڵاتیان بكات بۆ چارەسەری، بۆیە نابێت تفەنگ بەتاریكی بنێیت، گەر لەپۆستەكەی سەركەوتوو بوو هەروەها لەشوێنی خۆی بوو، ئەوا پۆستەكانتان زیاتر بكەن، گەر پێچەوانەش بوو، بە ئەسپایی و بە نەرمی پۆستەكانتان دیلێت بكەن، بۆیە ناكرێت پێش رووداوەكان بكەوین، چونكە ئەو گۆڵەی لەكۆریای باشووری كرد لەنێوەندی یاریگاوە، لەوانەیە سیناریۆكەی دووبارە بكاتەوە و ئەمجارەیان لەئایندەدا نزیك یان دوور بەسیاسەت لەكوردی بكاتەوە!!!.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

سەد ساڵەی پێشكەوتن ومێژووی یەكەم هەواڵی وەرزشی كوردی

زاگرۆس نانەكەلی
لەوانیە بپرسن بڵێن بۆچی یادی 100ساڵەی رۆژنامەی پێشكەوتن دەكەنەوە؟، چ پەیوەندی بە رۆژنامەگەری وەرزشی كوردییە؟، لەوانەشە لەهەندێك لە عاجباتیەكانی رۆژنامەنووسی وەرزشی كوردی ئەسڵەن مێژو و پەرتووكی میدیای وەرزشی و زانستی میدیای وەرزشی تەنها پڕكردنەوەی پەرتووك بێت، چونكە لەملاو لەولا ناوەناوە بەرگوێمان دەكەوت ئەم وردە لێدوانانە كە بەڕاستی گیانت هەمووی دەكات بە ئارەق و شەرم داتدەگرێ و واقتوڕ دەمێنێ لە هەڵكەوتووی دواكەوتوو!، ماڵوێرانیەكە لەوەدایە وێنەگرتن لەبەردەمی یاریگاكان بەپێشكەوتن و شانازی بزانی، بەڵام مێژووی میللەتەكەت بەشتێكی كۆن و بێ بەها بزانی، وێنەگرتن لەبەردەم یاریگا و هەروەها یاریزانی بەناوبانگیش من بە دڵخۆشی و هەواڵ و ئارەزو و تەنانەت بە هەنگاوی ناسین و نزیك بوونەوەشی دەزانم و دژی نیمە و من خۆم یەكێك بوومە لەنێو یاریگاكانی نێوخۆی و وڵاتانی جیهان ئەنجاممداوە ،بەڵام مێژووی نەتەوەكەم سفر نەكردۆتەوە و دژی مێژوو و دەستكەوتەكانی میللەتەكەم نیم،هەڵكەوتووی دوێنی بم و پێشخۆم و دوای خۆم وەلابنێم، خۆشم بە مەوزوع بزانم، بەڵام دەڵێن یەكێك لەكارەساتەكانی دیموكراسی دەبێت گوێ لەنەزانیش بگری، گەر سەفەرێكت بەرەو بڵاوبوونەوەی رۆژنامەی پێشكەوتن كرد لەم وتارە، ئەوا گرێ كوێرە و كۆد و زۆربەی زۆری وڵامەكانت دەست دەكەوێت.

گەلێك مێژووی نەبێت دەمێكە مردووە، هیچ چڵەدارێكی وشك نەبوو خۆم بە باڵای بئاڵێنم، رووبارێكی خێراش نەبوو تا زوو تینوویتَی عەشقی بوارەكەم پێ بشكێنم، ئەوەی باسی دەكەم نوێترە لەنوێ، كۆنتریشە لەكۆن!، بەڵام لەبەر ئەوەی ئێمە ناخوێنینەوە و زیاتر قسە دەكەین و گوێڕایەڵنین و زیاتر دەنووسین!، پاشان هزری ئێمە لەچاومانە، بۆیە زیاتر تیڤی و سۆشیال میدیا دەكەین بەسەرچاوەكانمان، كەچی مێژو و داهێنان و پێشوە بردنی ڕەوڕەوەی مرۆڤایەتی لەنێو داهێنان و كتێب دایە و دەبن بە بەڵگە ومێژوو، نەوەكانی دوای خۆمان چ وەكو زانست و چ وەكو مێژوو لە كتێبەكان بەدوای دەگەڕێن وسوودی لێ وەردەگرن، بێچەوانەكەشی دەبێتە سەرەتای گرنگی پێنەدانی مێژو و خۆسەرقاڵكردن بەشتە لاوەكی و بێ بەهاكان و لەبیرچوونەوەی ئامانجی راستەقینە، بۆیە ئۆقرەم نەگرت تا نەگەم بەكەناری ئارام، چونكە مێژو و گەڕان بەدوای مێژوو خۆی لەخۆیدا بەرپرسیاریەتییە، ناشكرێت لە خەوی غەفڵەتا بین و نەبای بێت ونەباران، ئەو چەند ساڵەی گەڕاشم تروسكەیەك ئومێدی گەوهەری نەتەوەكەم دۆزیەوە، گەیشتم بەسەرەتای موڕاد، دەستم گەیشت بە بەشێك كەشكۆڵی دڕ و یاقوتی میدیای وەرزشی كوردی، ئێوەش و هەموومان بەیەكەوە هەوڵ بدەین كاری بۆ بكەین، چونكە ئیتیك وئەرك و بەرپرسیاریەتی هەموومانە، پەنا بەخوا بەردەوامیش دەبم، چونكە دڵنیام گەوهەر و دڕ و مەرجان و ئەڵماس و یاقوتی زۆر بەهاتر و نایاب و سەنگین تر لە خەزنەی مێژووی رۆژنامەگەری وەرزشی كوردی بوونی هەیە، بۆیە تەنها ماندووبوون وگەڕان وئارامی وهزر و خۆراگری دەوێت، بەدرخانییەكان دامەزرێنەری رۆژنامەی كوردی بوون، ئەوان فێری رۆژنامە و رۆژنامەگەرییان كردین، لە رۆژنامەی (پێشكەوتن ) یش كۆدی زانستی یەكەم هەواڵی وەرزشی رۆژنامەگەری وەرزشی كوردیمان دۆزیەوە، كاروانی وەرزشیش نەهێنی هەنگاوەكانی ئاشكراكرد و بوو بە فەڕمی كەمیللەتێك ژێر دەستیش بێت ناوەستێك لە بوارە جیاكانی ژیان و بەتایبەتیش رۆژنامەگەری وەرزشی كوردی.

ویستم بە دەرگایەكی كراوە و ئاسان بچمە نێو نەواخنی ئەم وتارەم، ویستم بنوسم یادی 100ساڵەی پێشكەوتن لەرۆژنامەنووسانی وەرزشی كوردی پیرۆزە، دواتر وتم بنوسم میدیاكارانی وەرزشی كوردی قەرزاری پێشكەوتنین، ئەمجارە ویستم مانشێتی وتارەكەم بكەم بە پێشكەوتن پێشەنگی رۆژنامە بۆ هەواڵی وەرزشی كوردی لە مێژوودا، وتم با نەبێتە گومان و پیاهەڵدان، ئەمجارەش ویستم بنوسم، پێشكەوتن ئەو رۆژنامەیە مێژووی یەك سەدەی رۆژنامەگەری وەرزشی كوردی لا پارێزراوە، دواتر نوسیم 100ساڵ لەمەوبەر یەكەم هەواڵی وەرزشی كوردی بڵاوكرایەوە، یان نوسیم پێشكەوتن نۆبەرەی هەواڵی وەرزشی لە رۆژنامەگەری وەرزشی كوردی، بۆدواجار نووسیم، سەد ساڵەی پێشكەوتن ویەكەم هەواڵی وەرزشی كوردی،بۆیە واقم وڕمابوو،بەندەش وەكو مێژو و گەڕان و لێكۆڵینەوە و بەدواداچوون و هەڵدانەوەی لاپەڕەكانی پێشكەوتن-م كردووە، یەكێكیان 100 ساڵەی رۆژنامەی پێشكەوتن و دووەمیان تائێستا پێشكەوتن یەكەم رۆژنامەی كوردییە لەمێژوودا بابەتێك یان یەكەم هەواڵی وەرزشی تیا بڵاودەكرێتەوە،بڵێم خۆم بەبەختەوەر دەزانم، چونكە ئەمە وێستگەی شانازی و بەشێكی گرنگی مێژووی كاركردنی منە لەمیدیای وەرزشی كوردی، راستە پێشكەوتن ئەمڕۆ 29-4-2020 مۆمی سەد ساڵەی دەكوژێنتەوە، بەڵام ئەم رۆژنامەیە تاكو ئێستا تاكە سەرچاوەی بڵاوبوونەوەی یەكەم هەواڵی نووسراوی میدیای وەرزشی كوردییە، ئەوكات دوای ساڵێك و لەرێكەوتی 2-6-1921 رۆژنامەی پێشكەوتن یەكەم هەواڵی وەرزشی بڵاوكردەوە بەناونیشانی (ئەسپ تاودان)، لەلایەكی ترەوە نابێت وەشاندی یەكەم رۆژنامەی وەرزشی كوردی لەچوارپارچەی كوردستان لەبیربكەین،لەرێكەوتی 30-7-1985 یەكەم رۆژنامەی وەرزشی كوردی لە شاری هەولێر بەناوی (كاروانی وەرزش) بڵاكرایەوە، ئەوەی من دەمەوێت باسی بكەم، لەنێوان یەكەم هەواڵی وەرزشی لەرێكەوتی 2-6-1921 ویەكەم رۆژنامەی وەرزشی لەرێكەوتی 30-7-1985،كامەیان دەبن بە رۆژی رۆژنامەگەری وەرزشی كوردی؟پرسیارێكە بۆ مێژوونووس و موئەریخەكان جێدێڵم؟!.


ئەمڕۆ یادی 100 ساڵەی بڵاوبوونەوەی رۆژنامەی (پێشكەوتن)ە كە لەشاری سلێمانی یەكەم ژمارەی رۆژنامەی پێشكەوتن لە 29ی نیسانی 1920 لەشاری سلێمانی دەرچووە و بەگشتی 118 ژمارەی لێدەرچووە و دواژمارەی لە 27ی تەمووزی 1922 دەركراوە. رۆژنامەكە راستەوخۆ لەلایەن حاكمی سیاسی ئینگلیزەوە لەسلێمانی سەرپەرشتی كراوەو بەدوای یەكدا هەریەك لە میجەر سۆن و مێجەرگۆلد كە دوو حاكمی سیاسی ئینگلیز بوون سەرپەرشتی رۆژنامەكەیان كردووە و سیاسەتی فەڕمیان داڕشتووە، (مستەفا مەزهەر) یش كە روناكبیرێكی سلێمانی بووە هاوكاریان بووە ئەم رۆژنامەیە رۆژنامەیەكی هەفتانە بووە و چوار لاپەرە بووە و گوزارشتی لەسیاسەتی فەڕمی حكومەتی ئینگلیز كردووە. رۆژنامەكە بایەخی بەبوارەكانی سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئەدەبی و رۆشنبیری و مێژوویی داوە.
2-6-1921 لە ژمارە (58) دا یەكەم هەواڵی وەرزشی بەناونیشانی (ئەسپ تاودان) بڵاوكرایەوە، هەروەها لەرێكەوتی 16-6-1921 و لەژمارەی (60)ی دوو بابەتی هەواڵی دووەم وسێیەم، هەواڵی وەرزشی و بەناونیشانەكانی (لەعەسكەری یا یاری) و (وڵاخ تاودان) بڵاوكرایەوە، هەروەها باس لەوە دەكرێت كە مێجەرسۆن خۆی گەنجانی سلێمانی كۆكردۆتەوە و یاری لەگەڵ كردوون، هەروەها هەرخۆشی هەواڵەكەی بڵاوكردۆتەوە لە رۆژنامەی پێشكەوتن، بۆیە گرنگە میدیاكارانی وەرزسی كوردی هەموومان گرنگی و دەست نیشانكردنی مێژووی هەواڵی وەرزشی لە رۆژنامەی پێشكەوتن و بڵاوبوونەوەی رۆژنامەی كاروانی وەرزش تێك هەڵكێشی بكەین و رۆژێك بۆ رۆژی رۆژنامەگەری وەرزشی كوردی دەستنشان بكەین، نەك بە ئارەزووی خۆمان وەك كوتاڵ فرۆش چۆنمان پێ خاس بێت قوماشەكە بە بەری خۆمان ببڕین!،ناكرێت و نابێت و لۆژیك نیە،لەمێژوو نەبیت ومێژووت نەبێت و مێژوو دابنێی!! مێژووش بشێوێنی و خۆشت بكەی بە پاڵەوانی مێژووی بێ مێژوو!!،بۆیە پێوویستە بەخۆمان دابچینەوە،چونكەمێژوو ئەمانەت وبەرپرسیاریەتییەكی ئەخلاقیە،بۆیە ئەمە مێژووە لەبیرمەكەن، یادی 100 ساڵەی رۆژنامەی پێشكەوتن پێرۆزبێت، میدیاكارانی وەرزشی چوارپارچەی كوردستان دەبێت هەموومان سوپاسی رۆژنامەی پێشكەوتن بكەین،ئەوكات گرنگی بە بابەت وهەواڵی وەرزشیداوە،بۆ ئێمە بۆتە مێژووێكی بە بەها و پڕ نرخ،چونكە تاكو ئێستا یەكەم هەواڵی وەرزشی لەم رۆژنامەیە لەمێژوو بڵاوكراوەتەوە، كەواتە یادی 100ساڵەی رۆژنامەی پێشكەوتن چەند گرنگ بوو بۆ مێژووی میللەتەكەمان،سەدان جار گرنگتر بوو بۆ مێژووی یەكەم هەواڵی وەرزشی لە رۆژنامەگەری وەرزشی كوردی.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

122 ساڵ بەدرخانییەكان وئێستا چی بۆ رۆژنامەگەری وەرزشی كوردی كراوە؟!

زاگرۆس نانەكەلی

ئەمڕۆ 22/4/2020 ساڵیادی (122) ساڵەی رۆژنامەگەری كوردییە،خانەوادەی بەدرخانییەكان لە 22/4/1898 یەكەم رۆژنامەیان بڵاوكردەوە بەناوی رۆژنامەی كوردستان،ئەوەی من دەمەوێت باسی بكەم دارێكی تەمەن122 ساڵ وگەڵاكانیەتی،چونكە ئەم دارە لەسەرەتای چاندنی تا ئێستا بە قۆناغی جیاجیا گوزەری كردووە،یەكێك لە لق وپۆپەكانی رۆژنامەگەری وەرزشی كوردییە،هەرچەندەلەئێستای پێشكەوتنی رۆژنامەگەری گەر رۆژنامەگەری وەرزشی خۆی لە گشتی جیا نەكاتەوە،ئەوا بەشێكی گرنگی رۆژنامەگەری گشتییە،چونكە میدیای وەرزشی ئەمڕۆ لە جیهاندا هەنگاوەكانی هاوشێوەی پڵنگە،دوور و درێژ و بەرزە،بۆیە دەمەوێت بڵێم بەدرخانییەكان چییان بۆ وەرزش كردووە، یاخود چییان بۆ رۆژنامەگەری وەرزشی كردووە؟،پرسیارێك مێژو و دیكۆمێنت و راستییەكان و ئەزمووندارەكان دەتوانن وڵامیان هەبێت.

نە رۆژنامەی كوردستان بەڵكو هەردوو گۆڤاری (روناهی و هاوار) یش باوەڕ ناكەم بابەتی وەرزشییان بڵاوكردبێتەوە، ،بەڵام بابەتی وەرزشی لەسەر لاپەڕەكانی كوردستان بوونی نەبووە،بۆیە دەكرێت بڵێین رۆژنامەی (كوردستان) و گۆڤارەكانی (هاوار و روناهی) هیچ بابەتی وەرزشییان بڵاو نەكردۆتەوە،چونكە سەردەمی خانەوادەی بەدرخانییەكان قۆناغێَكی هەستیار و دژواری شۆڕشی كورد بوو،ئەستەم بوو ئەو كات وەرزش و رۆژنامەگەری وەرزشی لە رۆژنامەی (كوردستان) كاری بۆ بكرابوایە،بەڵام مەحاڵیش نەبوو،چونكە دەكرا ئەو كات باس لە وەرزشێكی فۆلكلۆری كوردی بكرابوایە،یاخود پێشبڕكێی (ئەسپ سواری،شمشێربازی،زۆرانبازی،جریدبازی -پۆڵۆ) بكرابوایە،ئەوكات دەبوو بە چالاكیێكی وەرزشی ولەهەمان كاتدا دەبوو بە مێژووی هەواڵی وەرزشی كوردی.

ئەوانەی باسمان كرد مێژوو بوو كۆتایی هات بە تۆماركردن وبە تۆمار نەكردنی،بەڵام ئێستا چی بۆ رۆژنامەگەری وەرزشی كوردی و رۆژنامەنووسانی وەرزشی كوردی كراوە؟ئەم پرسیارە لەوانەیە وەڵامدانەوەی قوڕس نەبێت،چونكە ئەو زەمەنەیە ئێستا ئێمە تیای دەژین و زۆربەی زۆرمان ئاگادارین،رۆژنامەنووسانی وەرزشی كوردی دوای 122 ساڵ تا ئێستا زۆربەی مافی خودی و رێكخراوەیی بەدەست نەهێناوە، لەوانە (رێكخراوێكی میدیای وەرزشی سەربەخۆی نیە،تا ئێستا ئێمە لەژێر چەتری سەندیكای رۆژنامەنووسانی كوردستانین،لەهەموو جیهان بە یاسا نێودەوڵەتییەكان رۆژنامەنووسانی وەرزشی ماف و پێگە ویاسا و سەنگی خۆیان هەیە،تا ئێستا رۆژنامەنووسی وەرزشی لە كوردستان خاوەنی (ناسنامەی رۆژنامەنووسی وەرزشی) خۆی نیە،تا ئێستا رۆژنامەنووسانی وەرزشی كوردی لە پلە دووی رۆژنامەنووسانی گشتی سەیر دەكرێت،رۆژنامەنووسانی وەرزشی تا ئێستا شارێك،یان پرۆژەیەكی نیشتەجێ بوون بەناویان نیە،بەنموونە (شاری میدیاكارانی وەرزشی كوردستان) هەبێت،ئێمەی میدیاكارانی وەرزشی خاوەن چەندین شەهید وكۆچكردووین ،تا ئێستا پاڕكێك،یاخود شوێنێكی گشتی یان شەقامێك بەناوی رۆژنامەنووسانی وەرزشی نەكراوە،تا ئێستا رۆژنامە یان گۆڤارێكی وەرزشی سەربەخۆمان نیە لە كوردستان،نەبوونی كۆنتاكت لەگەڵ یەكێتی رۆژنامەنووسانی عێراق وئاسیا وجیهانی و هەروەها لەگەڵ كۆمەڵەی رۆژنامەنووسانی وەرزشی نێودەوڵەتی (ئیپس)،نەبوونی بیمەی میدیاكاری وەرزشی بۆ كارئاسانكردنی،لەگەڵ وڵاتی عێراق بەپێی یاسا رێژەی 17% مان هەیە،پێوویستە ئەم رێژە بقۆزینەوە بۆ وەرگرتنی پۆستی میدیای وەرزشی لەم وڵاتە،تا ئێستا یانەیەكی تایبەتمان بە رۆژنامەنووسانی وەرزشی نیە بەیەكەوە كۆبینەوە وگفتوگۆ لەسەر گۆڕانكارییەكانی میدیای وەرزشی كوردی و جیهانی بكەین…تاد.

بۆیە دەكرێ سەیری سەرەتای شۆڕشەكانی كورد بكەین،لەنێو نووسراوو و راگەیاندنەكان بەهۆی گرژی و سەختی رۆژگار و پەیوەست بوون بە نەتەوایەتی،بابەتی وەرزشی و رۆژنامەنووسی وەرزشی رەنگدانەوەی نەك لاواز و سست بووە،بگرە نەبووە،بۆیە گەر ئێستا جگە لە باشووری كوردستان كە پێشتر ئەم جۆرە هەنگاوە نەبووە،ئێستاش رەنگدانەوەی لە پارچەكانی (باكوور و رۆژهەڵات) هەیە وگرنگی بە وەرزش وبابەتی وهەواڵی وەرزشی نادەن،بەڵام لە رۆژئاوابی كوردستان،گۆڤار ورۆژنامەی وەرزشی و میدیاكارانی وەرزشی بوونیان هەیە،هەرچەندە ئەوانیش پێشتر بەهۆی رژێمی وڵاتەكەیان بۆیان نەبووە بە كوردییش بخوێنن وقسە بكەن،بەڵام ئێستا هەنگاوی سەرەتایی وباشیان ناوە،بۆیە گرنگە بۆ خوێنە ر وەرزشكاران و میدیاكارانی وەرزشی هەم وەك چالاكی و هەم وەكو مێژوو بابەتی وەرزش و میدیای وەرزشی لە بڵاوكراوەكانیان بوونی هەبێت .

لەنێوان خانەوادەی بەدرخانییەكان وئێستای رۆژنامەگەری كوردی كە ئەمڕۆ 122 ساڵیادیەتی،چەپكێ گوڵی شكۆمەندی بۆ رێبوارانی ئەم رێگا سەخت و دژوارە،ساڵیادی رۆژنامەگەری كوردی پیرۆزبێت،ئومێدی ئایندە میدیاكارانی وەرزشی كوردی بتوانن لەم زەریایە زەبەلاحە مەلەی مەحاڵ بكەن و بگەن بە مافە سەرەتاییەكانیان.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان