ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

بەدرخانییە کەمالیستەکان

د.جەبار قادر

 

بەشێک لە ئەندامانی بنەماڵەی بەدرخان پاشا خزمەتی زۆریان بە ڕژێمی کەمالی کرد. ئەو بەدرخانیانەی لە تورکیا مانەوە ناچار بوون پاشناوی “چنار” یا “کوتای” هەڵبگرن. پاشناوی چنار مستەفا کەمال دابووی بە حوسێن واسیف بەدرخان وگوایە پێی وتووە کە تۆ وەک دار چنار باڵا بەرز و دامەزراوەی. ئەم حوسێن واسیفە دوو جار بوو بە ئەندامی ئەنجومەنی مەزنی نیشتمانی تورکیا “پاڕلەمان” و دوو جاریش مستەفا کەمال کردی بە وەزیری فێرکردن و دواتریش بە باڵیۆزی تورکیا لە ڕۆما و مۆسکۆ. هەر لە مۆسکۆش کۆچی دوایی کرد. حوسێن واسیف چنار ڕۆڵێکی گەورەی بینی لە دەرکردنی یەکێ لە گرنگترین قانوونەکانی پەروەردە وفێرکردن و جێبەجێ کردنی، کە قانوونی “تەوحیدی تەدریسات” بوو. بە پێی ئەم قانوونە هەموو دەزگاکانی خوێندن و فێرکردن لە تورکیا گرێدران بە وەزارەتی فێرکردنەوە و بە پێی یەک سیستەم ڕێکخرانەوە. هەر بە پێی ئەو قانوونە قوتابخانە ئاینییەکان هەڵوەشێنرانەوە.

 

لە هەمان ڕۆژدا کە ئەم قانوونە دەرچوو خیلافەت هەڵوەشێنرایەوە. حوسێن واسیف بە داهێنەری فێرکردن و پەروەردەی سیکولار لە تورکیا دادەنرێ. ئەو هەر لە سەردەمی بزووتنەوەی کەمالییەوە تێکەڵاویان ببوو و ڕۆژنامەی “إزمیرە دوغرو” “بەرەو ئەزمیڕ”ی لە گەڵ مستەفا نەجاتی هاوڕێیدا لە باڵیکەسیر دەردەکرد و گوتاری ئاگرینی لە دژی یۆنانییەکان تێیدا دەنووسی، کە ئەو دەمە ئەزمیڕیان گرتبوو. حوسێن واسیف ماوەیەک داواکاری گشتیش بوو لە دادگای سەربەخۆیی” استقلال محکمەسی” کە نەیارانی مستەفا کەمالی قەڵاچۆ دەکرد.

 

ئەسعەد چناری براشی لایەنگرێکی دڵسۆزی کەمالیستەکان بوو و لە دەستەی نووسەرانی ڕۆژنامەی “دەنگی تورک – تورک سێسی” بوو، دواتریش بوو بە نوێنەری ئەزمیڕ لە پاڕلەمانی تورکیا.

حیکمەت چناریش کوڕی ئەمین عالی بەدرخان بوو، لە دوای تەواوکردنی خوێندن لە ئەڵمانیا گەڕایەوە بۆ تورکیا و پاشناوی چناری هەڵگرت و وەک بەڕیوەبەر کاری دەکرد و لە ساڵی ١٩٩٢کۆچی دوایی کرد.

حەیدەر چنار کە کوڕی ڕامی بەدرخان بوو لە ساڵی ١٩٢٠ هەموو پەیوەندییەکی لە گەڵ بەدرخانیاندا بڕی بۆ ئەوەی “خۆی پاک بکاتەوە لە بیر و بۆچوونەکانیان”

موسا عەنتەر زۆر بەڕێزەوە باس لە مزیەت چنار خانم دەکات، کە کچی ئەمین عالی بەدرخان بوو و ماڵەکەی لە ئەستەموڵ وەک بنکەیەکی کولتوری وا بوو بۆ گەنجان و قوتابیانی کورد کە بۆ خوێندن هاتبوون بۆ ئەو شارە. باسی موراد ڕەمزی چناریش دەکات کە کوڕی بچووکی بەدرخان پاشا بوو و لە دەزگاکانی پۆلیس و دادوەری کاری دەکرد و لە ساڵی ١٩٤١ دا کۆچی دوایی کرد. موسا عەنتەر لە زمانی ئەوەوە زانیاری ورد لە سەر دابەشبوونی بەدرخانییەکان بە سەر سێ گروپدا دەگێڕیتەوە.

 

بەشێکی تر لەو بەدرخانیانەی لە تورکیا مانەوە پاشناوی”کوتای” یان هەڵگرت. جەمال کوتای یەکی لە دیارترین کوتاییەکانە. جەمال کوتای ڕۆژنامەوان و مێژوونووسێکی دیاری تورکیا بوو و نزیکەی سەد ساڵ ژیا”١٩٠٩ – ٢٠٠٦” و ١٨٧ بەرهەم و کتێبی لە دوای خۆی بەجێهێشت. تەنها “مێژووی خەباتی سەربەخۆیی و ئازادی” لە بیست بەرگدا، هەڵبەتە مەبەست مێژووی بزووتنەوەی کەمالییە، کتێبی “ئەو مێژووەمان کە نەزانراوە” ش لە چوار بەرگدایە. کاتێ کۆچی دوایی کرد هەندێ لە ڕۆژنامەکان شۆک بوون کە زانیان جەمال کوتای بە ڕەچەڵەک کورد و لە بنەماڵەی بنەماڵەی بەدرخان پاشایە.

لەم جۆرە ڕووداو و سەربوردانەوە دەبێ ئەوە فێر بین کە مەرج نیە نەوەی “شۆڕشگێران، نیشتمانپەروەران، خەباتکاران” وەک باو باپیرانیان بن. ڕەنگبێ هەمان شتیش بۆ نەوەکانی خۆفرشان و پیاوانی داگیرکەر دروست بێت.
ئەم چەند دێڕە بەشێکە لە لێکۆڵێنەوەیەکی درێژ لە بارەی بەدرخانیانی کەمالیستەوە، بەم زووانە بڵاودەبێتەوە.

وتار

‎(بۆچی حكوومەتی هەرێمی كوردستان لە دەستپێكی قوناخێكی نوێدایە)

‎مەسرور بارزانی

‎ دوای 16 ساڵی ئاڵۆزیی و پشێوی و پێنج ساڵی جەنگێكی خوێناوی لەگەڵ رێكخراوی تیرۆریستی داعش، كە مەترسی خستە سەر تەواوی مرۆڤایەتی، قۆناخێكی نوێمان لە پێناو بنیاتنانی كوردستانێكی بەهێزتر دەست پێ كردووە.

‎چوار ساڵی داهاتوو، كاتێكی گرنگ دەبێت بۆ ئێمە و دراوسێ و هاوپەیمانەكانمان، بە جۆرێك وەك حكوومەتی هەرێمی كوردستان، چاو دەبڕینه تێپەڕاندنی ڕووداوه شۆكهێنەرەكانی ئەم دواییانە، هەروەها كار بۆ پتەوكردنی پێگەكەمان له ناوچەكه و مسۆگەركردنی بوون و ئامادەییمان لە سەر گۆڕەپانی نێودەوڵەتی دەكەین. به كورتی، دەمانەوێت سەرەتاییەكی نوێ دەست پێ بكەینەوه.

‎هەفتەی رابردوو حكوومەتێكم بۆ بەڕێوەبردنی هەرێمی كوردستان پێكهێنا. ئەركی من ئەوەیە، لە ئاستی ناوخۆیی و دەرەوەدا، ئەو شێوازە بگۆڕم كە كارەكانی پێ ئەنجام دەدەین. وەك سەرۆك وەزیران، رێگایەكی جیاواز بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگەكان دەخەمەڕوو، كە پشت بە دەستكەوتەكانمان دەبەستێت و وەڵامگۆی داینامیكییەتێكی جیهانی پێشكەوتووە.

‎شەڕكردن له ‌دژی داعش، كە لەبری كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ڕابەرایەتیمان كرد، له ‌ڕووی ئابوورییەوه زیانی پێ گەیاندین. بارگرانییەكە بە جۆرێك بوو بەرگەی ناگیرێت. تێچووی جەنگ و كەمكردنەوەی بڕی بودجەی فیدراڵی لە لایەن حكوومەتەوە لە بەغدا، هەروەها كۆچی بە كۆمەڵی پەنابەر و ئاوارەكان بۆ هەرێمەكەمان، هەموو ئەمانە، چەندین ملیار دۆلار قەرزیان بۆ جێ هێشتووین.

‎لە هەموو ئەو سەختی و ئازارانەی چەشتمان، وەك هاوڕێ و هاوپەیمانی ڕۆژئاوا و هاوبەشێك لە ناوچەكەدا ماینەوە. لەو كاتەی داعش لە ناوەڕاستی 2014ـدا، دەستی بەسەر ڕووبەرێكی فراوان و بەشێكی گەورەی رۆژئاوای عێراق و رۆژهەڵاتی سووریادا گرت، سەلماندمان، كە جەنگی ئێمە لە دژی تیرۆریستان، بە قەد ئەوەی پەیوەندیی بە پاراستنی خۆمانەوە هەبوو، ئەوەندەش پەیوەندیی بە پاراستنی هاوپەیمانەكانمانەوە هەیە.

‎زانیارییە هەواڵگرییەكانمان چەندین هێرشی تیرۆریستیان لە وڵاتانی دەرەوە پووچەڵ كردەوە، داڵدەی نزیكەی ‌2 ملیۆن كەسمان دا كە لە دەستی ستەم و زۆردارییەوە ڕایان كردبوو. زۆر بەڕوونی نیازپاكیی خۆمان وەكو هاووڵاتییەكی جیهانیی نیشاندا، ئەمە جیا لە پەنادان و پاراستنی عەرەب، كورد، موسڵمان، ئێزدی، كریستیان، توركمان و پێكهاتەكانی تر. به ‌دووریی تەنیا 10 كیلۆمەتر لە باڵەخانەی پەرلەمانی كوردستان، ناوچەیەكی كریستییانەكان هەیە كە لە هەموو سووچێكی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە هاتوون، كڵێسا درووست دەكەن و بە ئاشتی رێورەسمە ئایینییەكانیان بەجێ دەگەیەنن.

‎لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا، تێچووی پەنابەرانی دیكە ‌روو لە زیاندبوونە و بە شێوەیەكی نیوەچڵ كۆمەك دەكرێن. لەم نێوەدا ناتوانین بە تەنیا وەك خانەخوێی میواندۆست ڕۆڵی خۆمان بگێڕین، بەڵكو پێویستیمان به مسۆگەركردنی ‌داهاتووی خۆمان و ئاوارەكانە، بۆ ئەمەش چاومان له هاوكاریی هەمەجۆری ‌دۆست و هاوڕێكانمانە له ‌ڕۆژئاوا.

‎ئالنگارییەكان له ‌ناوخۆی هەرێمی كوردستانەوه ‌دەستپێدەكەن، كه بە ‌درێژایی مێژوو نیشتمانی ئێمە بووە. وەك سەرۆك وەزیران، بەرمەبنای باشترین رێكار و رێوشوێنە جیهانییەكان، كۆمەڵێك چاكسازی دەكەم كە تەواوی كەرت و باڵە خزمەتگوزارییەكان بگرێتەوە و ئەنجومەنی وەزیرانیش ڕووبەڕووی لێپرسینەوە بكاتەوە.

‎حكوومەتەكەم ئابووریێكی هەمەچەشن بونیاد دەنێت، كە خۆشگوزەرانیی زیاتر بۆ هەمووان بەدی بهێنێت. یاساگەلیك دادەڕێژین بۆ ئەوەی كوردستان پێگەیەكی سەرنجڕاكێشی هەبێت بۆ ڕاكێشانی وەبەرهێنەرەكان. هێزە چەكدارەكانمان دەكەینە یەك و رێكیان دەخەینەوە و نوێیان دەكەینەوە. كار بۆ ئەوە دەكەین خزمەتگوزارییە گشتییەكان و چارەسەكردنی گەندەڵیی، ببنە زامنی ئەوەی كە حكوومەت خزمەتی هاونیشتمانیان بكات، نەك ‌پێچەوانەوەكەی. بۆ ئەم گۆڕانكارییەش، دۆستەكانمان لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لە رووی سیاسی و داراییەوە هاوكارمان بن.

‎بۆ دووبارە ریكخستنەوە و راگرتنی ‌پەیوەندییەكانی نێوان هەولێر و بەغدا، كه ‌له ‌ماوەی 16 ساڵی رابردوو بەردەوام لەگرژیدا بووە، هەنگاوی پێویست دەگرمەبەر. زۆربەی ئەو ماوەیە بە شێوەیەكی سەرەكی، پشتمان بە خۆمان بەست، بەبێ ئەوەی پەیوەندییمان لەگەڵ عێراق ببڕین.

‎بە رێككەوتن پشكێكمان لە ‌بودجەی عێراق ‌بەدەست دەگەیشت، بەڵام زۆر بە دەگمەن دەرماڵە و هەقە داراییەكانی دیكەمان بە تەواوی وەرگرتووە. ئێستا كاتی ‌ئەوە هاتووە هاوبەشی و پەیوەندییەكی بنیاتنەر ‌و هاوسەنگ و سەقامگیرمان لەگەڵ بەغدا هەبێت.

‎وەك سەرۆك وەزیران، ئەم هەفتەیە سەردانی عادل عەبدولمەهدی، سەرۆك وەزیرانی عێراقم كرد و بە ئامانجی چارەسەركردنی ناكۆكییەكانی نێوانمان لە پەیوەست بە نەوت، ناوچە جێناكۆكەكان، بودجە و ڕۆڵی هێزە چەكدارەكانمان، كۆمەڵیك پێشنیازم خستنە روو. دەمەوێ لە رێگای دابەشكردنی هاوسەنگ و دادپەروەرانەی بودجەوە، رێز لە ڕێككەوتنەكانمان بگیرێت. ئەم بڕیارەش دەتوانێت بناغەیەكی پتەوی هاوكاریی نێوانمان بێت بۆ ئایینده. دواڕۆژی ئێمە پەیوەستە بە عێراقێكی سەقامگیر و دیموكرات.

‎ساڵی 2017، هەرێمی كوردستان ریفراندۆمی سەربەخۆیی ئەنجامدا، دەنگدانەكە هیچ پابەندبوونێك یان مولزەم نەبوو، بەڵام لەگەڵ ئەمەشدا 93%ی خەڵك، به (‌بەڵێ) دەنگیان دا. ئەمە لەكاتێكدا بوو كە چاوەڕوانی ئەوەمان لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەكرد، لە پەیوەست بە مافی بڕیاردانی چارەنووس، پشتگیریی زیاترمان بكات. كاری لەپێشینەمان بونیادنانی كوردستانێكی بەهێز و سەقامگیرە، بۆ ئەمەش چاومان لە پشتگیریی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتییە. لەم ڕووەوە چاوەڕوانی ددانپێدانان بە ڕۆڵی جیهانی و بونیادنەرانەمان لەوانە دەكەین، كە لە پاراستنیاندا هاوكاریان بووین، ئەمەش بە هاوكاریكردنمان لە بونیادنانی ئابوورییەكەمان.

‎بەدرێژایی تەمەنی چەندین نەوە، بە هۆی شەڕو ئاڵۆزی، هەموو خێزانێك له ‌هەرێمی كوردستانی عێراق، زیانی كەسیی بەركەوتووە. چیتر نامانەوێ و ناشتوانین بە هۆی شەڕو ناكۆكی لایەنەكان و دراوسێكان، كە دەرهاوێشتەیەكی خراپی بە جێهێشتوە، دەستبەرداری هەماهەنگی و هاوسۆزیی بین، یان ئەو قوربانییانە لەبەرچاو نەگرین، كە خەڵكێكی زۆر داویانە.

‎لەنێو كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا هاوڕێ و دۆستی زۆرمان هەن، كە هیوای باشمان بۆ دەخوازن، بەڵام هەنووكە كاتی ئەوە هاتووە هەوڵی زیاتر بدەن و كاری لەمە زیاتر بكەن. سەر لەنوێ ڕۆڵی نێوەندگیرێكی پاك دەگێڕین، كە هەمووان متمانەی پێ بكەن. ئەمەش لە روانگەی دۆستایەتی و هاوڕێیەتی راستەقینەوە دەكەین. دوای ئەوەی پاڵشتیی نەگۆڕی خۆمان بۆ بەرژەوەندیی هاوپەیمانەكانمان نیشاندا، لە نێویاندا ئەمەریكا، هەروەها پابەندیی خۆمان بە بەها و پرەنسیپە دیموكراتییەكان سەلماند. ئێستا پێویستیمان بەوەیە دۆستەكانمان، هاوكارمان بن لە سەرلەنوێ دەستپێكردنەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

حكومه‌تی هه‌رێم له‌نێوان گه‌شبینی و ڕه‌شبینیدا

نه‌وزادی موهه‌ندیس

 

هه‌رچه‌نده‌ پێكهێنانی كابینه‌ی نۆهه‌می حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان زیاد له‌ 9 مانگی ڕێكی خایاند و زۆر به‌ سه‌ختی له‌دایكبوو له‌نێوان كێشمه‌كێشی حیزبایه‌تی و حسابكردنی به‌رژه‌وه‌ندیه‌ ته‌سكه‌ حیزبیه‌كان و دابه‌شكردنی پله‌وپۆسته‌كاندا،به‌ڵام دواجار له‌دایكبوو وتوانرا كه‌ له‌ 10/7/2019دا متمانه‌ی په‌ڕله‌مانی كوردستان به‌ده‌ستبێنێت و ئیدی كۆتایی به‌و ماراسۆنی گفتوگۆیانه‌ی 9مانگی پێشتر هێنا له‌نێوان هه‌ر سێ لایه‌نی پێكهێنه‌ری حكومه‌ته‌كه‌دا كه‌ بریتین له‌ هه‌ریه‌كه‌ له‌ ((پارتی و یه‌كێتی و گۆڕان و توركومان و مه‌سیحی و سۆسیالیت)). به‌مه‌ش ئیدی سه‌ره‌تای قۆناغێكی نوێ ده‌ستیپێكرد له‌ كاركردن و پراكتیزه‌كردنی گوتاره‌كان له‌سه‌ر زه‌مینه‌ی واقع و چیدی قۆناغی گفتوگۆی بێزه‌نتی و بێسه‌مه‌ر كۆتایی هات.

• پرسیاره‌كه‌ لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌،ئایا پێكهێنانی كابینه‌ی حكومه‌تی هه‌رێم پێویستی به‌م هه‌موو كاته‌ هه‌بوو ؟ ئایا له‌دوای پێكهێنانی كابینه‌ حكومیه‌كه‌وه‌ كه‌ زۆر به‌سه‌ختی له‌دایكبوو،گه‌شبین بین به‌كارو به‌رنامه‌كانی یان ڕه‌شبینبین ؟

ڕاسته‌ پێكهێنانی كابینه‌كه‌ و گفتوگۆكان له‌سه‌ر هێڵه‌ گشتی و وورده‌كاریه‌كانیشی زۆری خایاند،به‌ڵام تێگه‌یشتنی زیاتر له‌ به‌رنامه‌ و تێڕوانین و دونیابینی یه‌كتری به‌تایبه‌تیش 3 لایه‌نه‌ سه‌ره‌كیه‌كه‌ی كابینه‌كه‌ گرنگ بوو،باسكردن و قوڵبونه‌وه‌ له‌ كێشه‌ كه‌ڵه‌كه‌بوه‌كان و له‌خواست و ویسته‌ ڕه‌واكانی گه‌له‌كه‌مان له‌ هه‌رێم و كه‌ركوك و به‌غداد گرنگبوو،به‌ستنه‌وه‌ی هه‌موو كێشه‌ و گرفته‌كان پێكه‌وه‌ و هه‌وڵدان بۆ دۆزینه‌وه‌ی ڕێگاچاره‌یه‌كی گشتگیر به‌هیمه‌تی هه‌موولایه‌ك زۆر پێویست بوو.خۆنه‌دزینه‌وه‌ له‌ به‌ڵێن و ڕێكه‌وتن و كارنامه‌ و دروشمه‌كانه‌ی هه‌ڵبژاردن گه‌لێك پێویست بوو.ده‌ستخستنه‌ سه‌ر خاڵی ناكۆكیه‌كان و دیاریكردنی پشك و قه‌واره‌ و لێپرسراوێتی هه‌ر لایه‌ك گه‌لێك پێویست بوو،بنه‌مای وه‌كیه‌كی و شه‌ریكایه‌تی ڕاسته‌قینه‌ دوور له‌ برا گه‌وره‌یی و بچوكی زۆر پێویست بوو.بۆیه‌ هه‌موو ئه‌م خاڵانه‌ پێویستیان به‌كاتی زیاتر و گفتوگۆی جدیانه‌ ده‌كرد له‌نێوان لایه‌نه‌ براوه‌كاندا،بۆئه‌وه‌ی بناغه‌یه‌كی تۆكمه‌ و به‌هێز بۆ حكومه‌تی ئاینده‌ دابڕێژرێت و وه‌كو ئه‌زمونی ساڵانی ڕابووردوو حكومه‌ت له‌نیوه‌ی ڕێگه‌ دابه‌شنه‌بێت و هه‌رلایه‌ك به‌ئاره‌زوو یان له‌ژێر فشاردا یان به‌پاڵنه‌ری حیزبایه‌تی كابینه‌كه‌ به‌جێبهێڵێت و پشت بكاته‌ هه‌موو كار و به‌رنامه‌ و جه‌ماوه‌ری گه‌له‌كه‌شمان و جارێكی تر ڕووبكاته‌وه‌ به‌رزكردنه‌وه‌ی دروشمی بریقه‌داری بێناوه‌ڕۆك و به‌ناو سه‌نگه‌ری ئۆپۆزسیۆن و وه‌ستانه‌وه‌ دژی حكومه‌ت و كابینه‌كه‌ی.

درێژه‌كێشانی ئه‌م گفتوگۆیانه‌ش له‌لایه‌كی تره‌وه‌ گه‌رچی ڕه‌نگدانه‌وه‌ی بێمتمانه‌یی ساڵانی ڕابووردوو بوو به‌یه‌كتری به‌ڵام بینین و دانیشتن به‌رامبه‌ر یه‌كتر و ڕووبه‌ڕوو و زۆری سه‌ردانه‌كانیش توانی به‌سته‌ڵه‌كی دڕدۆنگی و دابڕانی زیاد له‌ 2ساڵی نێوان هه‌موان بتوێنێته‌وه‌ و گرژی و ئاڵۆزیه‌كان خاوبكاته‌وه‌ هه‌رچه‌نده‌ هێشتاش نه‌گه‌یشتۆته‌ ئاستی ته‌واو كه‌ماڵ. بۆیه‌ دواكه‌وتنی كابینه‌كه‌ له‌ پێكنه‌هێنانی باشتر بوو وه‌كو ده‌ڵێن (( دواكه‌وتن له‌ هه‌ر نه‌گه‌یشتن باشتره‌)).ئیدی به‌پێكهێنانی كابینه‌كه‌ هه‌رێمی كوردستانیش پێینایه‌ قۆناغی حكومه‌تی ڕاسته‌قینه‌ و متمانه‌ پێكراو و دووركه‌وته‌وه‌ له‌حكومه‌تی كاربه‌ڕێكه‌ر و بێده‌سه‌ڵات له‌بڕیارداندا.

• له‌ئێستادا ئه‌وه‌ ماوه‌ته‌وه‌ كه‌ ئایا گه‌شبینبین به‌ ئاینده‌ی حكومه‌ته‌كه‌ و كار و به‌رنامه‌ و گوتار و سیاسه‌ته‌كانی ؟ یانیش هه‌رله‌ئێستاوه‌ تۆوی ڕه‌شبینی بچێنین و حكومه‌ت و پێكهاته‌كه‌ی بده‌ینه‌ به‌ر پلار و ڕه‌خنه‌ی ڕوخێنه‌ر و هه‌موو هیوا و ئاواته‌كان له‌گۆڕ بنێین و هه‌موان ده‌سته‌وئه‌ژنۆ لێی دابنیشین و ئه‌م حكومه‌ته‌ش به‌ كابینه‌كانی پێش خۆی بچوێنین؟ ئایا كارێكی ڕاست و عه‌مه‌لی و زانستیه‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ بڕیاری پێشوه‌خته‌ی خۆمان بده‌ین و ڕاستوچه‌پێك بهێنین به‌سه‌ر حكومه‌ته‌كه‌ماندا؟یانیش لێگه‌ڕێین با ماوه‌یه‌كی 3 تا 6 مانگی كاربكات و ئه‌وكات بڕیاری ڕاسته‌قیتنه‌ی خۆمان بده‌ین و هه‌ڵوێستی ڕاست و دروستی خۆمان له‌سه‌ر ئاشكرا بكه‌ین؟ و ده‌یان پرسیاری تریش..

سه‌ره‌تا كارێكی نه‌ ڕاسته‌ نه‌ عه‌قڵانیشه‌ پێشه‌كی و پێش وه‌خته‌ بڕیار له‌سه‌ر ئاینده‌ی كار و به‌رنامه‌ی ئه‌م حكومه‌ته‌ بده‌ین،چونكه‌ تا له‌بواری پراكتیكیدا تاقینه‌كرێته‌وه‌ و كار و كرده‌وه‌ و بڕیاره‌كانی نه‌بینرێن، له‌ڕووی زانستیه‌وه‌ هه‌ڵه‌یه‌ هه‌ڵسه‌نگاندنی بۆ بكرێت،چونكه‌ ده‌بێت هه‌ڵسه‌نگاندن به‌ باش یان خراپ له‌سه‌ر كاری له‌ پێشینه‌ بدرێت نه‌ك له‌سه‌ر هیچ.بۆیه‌ به‌ڕای به‌نده‌ش گرنگه‌ كه‌ كه‌مێك پشوو درێژبین و چاوه‌ڕوانی كار و كرده‌وه‌ی حكومه‌ت بین بۆ ئه‌وه‌ی له‌ماوه‌یه‌كی تری دیاریكراودا هه‌ڵسه‌نگاندنێكی ڕاست و دروستی بۆ ئه‌نجام بده‌ین.چونكه‌ پێنه‌دانی ماوه‌ و كاتێك یان بوارێك بۆ كاركردن خۆی له‌خۆیدا زوڵم و ناهه‌حه‌قیه‌ به‌رامبه‌ر حكومه‌ت و هه‌رواش لێكچواندنیشی به‌كابینه‌كانی پێشخۆی جارێكی تر كارێكی ناڕاست و نادروسته‌،چونكه‌ هه‌ر كابینه‌یه‌ك و به‌تایبه‌تیش كه‌سی سه‌رۆك و جێگری سه‌رۆك و هه‌ریه‌كه‌ش له‌ وه‌زیره‌كان خاوه‌نی تێڕوانین و كار و به‌رنامه‌ و دونیا بینی تایبه‌تی خۆیانن چونكه‌ هه‌موانیان له‌ قوتابخانه‌ و حیزبی سیاسی جیاوازه‌وه‌ هاتون و هه‌ریه‌كه‌شیان هه‌وڵده‌ده‌ن دیدگا و تێڕوانینی سیاسی و ئابوری حیزبه‌كانیان جێبه‌جێبكه‌ن،هه‌ربۆیه‌ ده‌كرێت جیاوازیه‌ك له‌نێوان ئه‌م حكومه‌ت و ئه‌وانی پێش خۆیدا ڕووبده‌ن.

هه‌ربۆیه‌ ده‌كرێت ئومێد و هیوای گه‌رچی گه‌وره‌ و زۆریش نه‌بێت هه‌ڵبچنین له‌سه‌ر ئه‌م كابینه‌یه‌ و گه‌شبینیش بین به‌كار و كرده‌وه‌كانی و پێشه‌كی خۆمان نه‌خه‌ینه‌ به‌ره‌ی ڕه‌شبین و كورتبین و بێئومێده‌كانه‌وه‌.چونكه‌ كۆمه‌ڵگا و تاكی بێئومێد و بێهیوا كۆمه‌ڵگاو تاكێكی دۆڕاو و شكستخواردوو ده‌رده‌چن.وه‌كو وتراوه‌ ((تفائلوا بالخیر تجده)) واته‌ گه‌شبینبن گه‌شبینیتان ده‌ستده‌كه‌وێت ،خۆ به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ گه‌ر ڕه‌شبینبین و به‌ چاویلكه‌یه‌كی ڕه‌شی تاریكه‌وه‌ بڕوانینه‌وه‌ هه‌موو كاروكرده‌وه‌كانی حكومه‌ته‌كه‌وه‌ و به‌باش و به‌خراپیه‌وه‌ هه‌ر ناڕازیبین و هه‌موانیان ڕه‌تبكه‌ینه‌وه‌ و پێشوه‌خته‌ بڕیارماندا بێت به‌ ڕه‌تكردنه‌وه‌ی هه‌موو كاروكرده‌وه‌كانی حكومه‌ت و هه‌ڵبژاردنی به‌ره‌یه‌كی ئۆپۆزسیۆنی ناڕه‌واو و توند و ده‌مارگیر ئه‌وا به‌دڵنیایی جگه‌ له‌ ڕه‌شبینی هیچی ترمان ده‌ست ناكه‌وێت.

جا سه‌ركه‌وتنی ئه‌م كابینه‌یه‌ش ده‌وه‌ستێته‌ سه‌ر ڕاده‌ و ئاستی یه‌كو یه‌كگرتوویی كابینه‌كه‌ كه‌ پێویسته‌ ته‌واوكه‌ری یه‌كتربن و پێكه‌وه‌ پابه‌ندی به‌رنامه‌ سیاسی و ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئه‌منی و خزمه‌تگوزاریه‌كان بن و هیچ كامیان خۆیان جیانه‌كه‌نه‌وه‌ له‌وی تریان به‌بیانوی ئه‌وه‌ی كه‌ قه‌واره‌ی ئێمه‌ بچوكتره‌ و هه‌ربۆیه‌ش لێپرسراوێتیمان كه‌متره‌،چونكه‌ی نه‌ لێپرسراوێتی و نه‌ سزاش دابه‌شناكرێن و هه‌موو پێكه‌وه‌ یه‌ك پاكێجن ، یان لێپرسراویت یانیش هیچنه‌كرده‌ و شكستخواردوویت،گرنگیشه‌ ئه‌ندامانی كابینه‌ متمانه‌ به‌یه‌كتر بكه‌ن و وه‌كو تیمێك كاربكه‌ن نه‌ك وه‌ك دووبه‌ره‌ یان سێبه‌ره‌ی دژ به‌یه‌ك چونكه‌ له‌كۆتایدا هه‌موانیان پێكه‌وه‌ حكومه‌تیان پێكهێناوه‌ و هه‌موانیشیان له‌به‌رده‌م جه‌ماوه‌ردا لێپرسراون.هه‌ربۆیه‌ تا گه‌شبینبین ئه‌وا جوانتر وڕوونتر وێنه‌ی حكومه‌تی ئاینده‌ ده‌بینین و به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ به‌ لێڵی و تاریكی و به‌دگومانیه‌وه‌ له‌ حكومه‌ت ده‌ڕوانین.جا گه‌شبینی و ڕه‌شبینی جه‌ماوه‌ر وه‌ستاوه‌ته‌ سه‌ر ئاستی كار و كرده‌وه‌كانی حكومه‌ت و كابینه‌كه‌ خۆی نه‌ك هیچ كه‌س و لایه‌نێكی تر.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

تۆ موسڵمانی یان كورد

ئەرسەلان بایز

 

لە ناوەڕاستی نەوەدەكانی سەدەی ڕابردوو. لە كۆبوونەوەیەكمان لەگەڵ شاندی یەكێ‌ لە حزبە ئیسلامیەكانی كوردستان. پێش دەست پێ كردنی دانیشتنەكەمان دەردەشەیەك لە نێوان بەندەو ئەندامێكی مەكتەبی سیاسی ئەو حزبە لەسەر حزبایەتی و عەلمانیەت و مەسەلەی نەتەوەیی و چۆنیەتی پێوەندی نێوان كاری سیاسی و حزبایەتی هاتە ئاراوە. بێگومان بیروڕاكانمان زۆر لەیەكتر جیاوازو دوور بوون. بەڵام ئەوەی كە زۆر سەرنجی ڕاكێشام پرسیاری ئەو برایە بوو (ئایا تۆ موسڵمانی یان كوردی؟!).

لە ڕاستیدا حەپەسام… پرسیارەكەم زۆر بەلاوە سەیر بوو، چونكە زۆر سادەو سەرەتایی بوو. نەدەبوو ئەندامێكی مەكتەبی سیاسی حزبێك ئەو جۆرە پرسیارە سادەیە بكات. بە تایبەتی لە كەسێكی (ئەوسا) ماركسی وەكو من. بەڵام بێگومان ئەو جۆرە پرسیارە بۆ جوتیارێكی سادەی نەخوێندەواری گوندنشینەكان قورسە… بگرە دوچاری سەرەگێژەی دەكات.

ڕاستە (90) لە سەدی خەڵكی كوردستان موسڵمانن. بەڵام بەشێوەیەكی سادە ئاینەكەیان وەرگرتووەو نەچوونەتە قوڵایی. ئەو جوتیارانە بە سادەیی نوێژی خۆیان كردووەو ڕۆژویان گرتووەو هیچ گرفتێكیشیان نەبووە، بۆ نموونە (دایكم خوالێیخۆشبێت هەتا مردیش نەیتوانی (لم یلد ولم یولد) وەكو خۆی بخوێنێ‌. هێندەی باوكم و براكانم هەوڵیاندا هیچ سودێكی نەبوو هەتا دوا هەناسە دەیوت (لم یلد ولم یولد). پورە (عەتیە)شم هەتا مرد دەیوت (لم یلد ولمیولد). تا من فشارم خستە سەر براكانم كە وازی لێ بێنن، چونكە خوای گەورە لە نیەت و دڵپاكی ئەو موسڵمانە دەگات. جا دڵنیام ئەگەر ئەو پرسیارە ئاڕاستەی جوتیارێكی لادێی بكرێت سەری لێدەشێوێ‌.

پێش ئەوەی وەڵامی ئەو برایە بدەمەوە بە گلەییەوە پێم وت: ئا بەو جۆرە خەڵك بۆ حزبەكەتان ڕێك دەخەن… ئایا ئەمە دروست كردنی جۆرێك لە ئاڵۆزی و چەواشەكردنی خەڵكی سادەی كوردستان نیە..؟! دواتر وتم: من پرسیارەكە بەشێوەیەكی تر لە بەڕێزت دەكەم…ئایا ئاینی ئیسلام بۆ چاكسازی كۆمەڵگەو پێوەندی خەڵك لەگەڵ خوای خۆی نەهاتووە… ئایا نەتەوەكان پێش ئاینی ئیسلام و هەموو ئاینە ئاسمانیەكان نین..؟ بێگومان كوردو عەرەب و فارس و تورك… هتد هەبوون. ئاینەكانیش دوای ئەوان هاتوون كەواتە من كوردێكی سەربەرزی موسڵمانم.

خۆشەویستی

كێ‌ هەیە ناوی (لەیلا)و (مەجنون)ی نەبیستبێ‌. تەنانەت دەڵێن لە ئاسماندا دوو ئەستێرە هەن بەناوی (لەیلاو مەجنون). هەموو سەرەتای پایزێك لەكاتی كۆچی هۆزەكان لە نیوەی ڕێگادا بەیەكتر دەگەن.

كوردەواریش وتویانە: هەر كەسێك بەیەك گەیشتنی ئەو دوو ئەستێرەیە ببینێ‌ مرازی (حاصل) دەبێت. ساڵەها بە دیاریەوە دانیشتم، نە بەیەك گەیشتنی ئەو دوو ئەستێرەیەم دی. نە مرازەكەشم (حاصل) بوو.

ڕۆژێك (قەیس) مەجنون بە ڕێگادا دەڕوات بە ڕێكەوت چاوی بەسەگەكەی (لەیلا) دەكەوێت هەردوكیان یەكتر دەناسنەوە. (قەیس) بەدوای سەگەكە دەكەوێت تاكو بیگەیەنێتە لای (لەیلا). لە ڕێگادا ڕێكەوتی كۆمەڵێ‌ خەڵك دەكات لەكاتی نوێژدا. دوای گەڕانەوەی (قەیس) یەكێ‌ لە نوێژكەرەكان ڕێگای پێدەگرێ‌ گلەیی ئەوە لە (مەجنون) دەكات كە هەق بوو لەگەڵ ئەوان نوێژی بكردایە.
(قەیس) لە وەڵامدا پێیدەڵێت: وەڵلاهی ئێوەم نەدیوە…زۆریشم پێ سەیرە كە ئێوە منتان دیوە، چونكە ئەگەر لەكاتی نوێژكردنەكەتان هێندە خۆشەویستی من بۆ (لەیلا)، بە دڵ و گیان لەگەڵ خوای خۆتان تێكەڵاو بوونایە منتان نەدەدیت. دەفەرموون نوێژەكەتان دووبارە بكەنەوە. چونكە نوێژەكەی ڕابردووتان بەتاڵە.

ئەگەر هەندێ‌ لە گروپە موسڵمانەكانی كوردستان و ناوچەكەش بەڕاستی ئیماندارو لە خۆشەویستی خودا عیبادەت دەكەن. هەقە پێ لە زۆر دەسكەوتی دونیا بخشێنن. لە بری ململانێی كەسی و حزبایەتی، لە بری سەربڕین و كوشتنی هاوئاینی خۆیان و ئایندارەكانی تر، گیانی لێبوردەو خزمەتگوزاری موسڵمانان و گەلانی خۆیان بن

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان