ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

سلێمانی.. كۆگایەكی جگەر و گۆشت داخرا
بەوێنە..بەهۆی پیسییەوە كرم كۆگاكەی تەنیوە


خەڵك-بەشی هەواڵ

بەڕێوبەرایەتی ئاسایشی سلێمانی و لیژنە هاوبەشەكانی قائیمقامیەت كۆگایەكیان داخست كە تەواوی خواردنەكانی ناوی بۆگەنیان كردووە.

لیژنەی یەكی سەر بە لیژنە هاوبەشەكانی قائیمقامیەتی سلێمانی لە ڕاگەیەندراوێكدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، دوای ئەوەی لەلایەن بەڕێوبەرایەتی ئاسایشی سلێمانییەوە ئاگاداركرانەوە لە بوونی كۆگایەكی گۆشت و جگەر لە گەڕەكی سابونكەرانی شاری سلێمانی كە مەبەست لێی فرۆشتنیان بووە لەسەر عەرەبانە، لیژنەكە سەردانی ئەو كۆگایەی كردووە و دەركەوتووە بڕێكی زۆر جگەر و گۆشتی خراپبوو كە بەشێوەیەكی خراپ هەڵگیراوە بۆگەنیان كردووە و دوكانەكەش بەهۆی پیسییەوە كرمی تێدابووە.

ئاشكراشیكرد، دەستیان بەسەر بڕی زیاتر لە ٤٠ كیلۆ گرام جگەر و پارچەی ئاژەڵی گەورە گرتووە كە لە دوكانەكەدا بووە و تەواوی جگەر و گۆشتەكەش لەناو براوە.

بەپێی ڕاپۆرتی لیژنەكە ئەو كۆگایە هیچ مەرجێكی تەندروستی و ژینگەیی تێدا نەبووە و هیچ مۆڵەتێكیشی نەبووە، دوای چەندجار ئاگاداركردنەوە و غرامەكردن و داخستن بەھۆی پابەند نەبوون بەمەرج و ڕێنماییە تەندروستی و پیشەییەكانەوە، لەسەر فەرمانی قائیمقامی سلێمانی كۆگاگە دادەخرێت تا ئەو كاتەی پابەندی تەواوی مەرجەكانی كاركردن دەبێتەوە.

چاوپێکەوتن

“بەرزكردنەوەی بەرگریی لەشمان، لەگرنگترین ئەو كارانەن كە بۆ خۆپارێزیی دەبێت ئەنجامیان بدەین”


خەڵك -ئارام سەردار

پسپۆڕێكی چارەسەری نەخۆشی بە گیادەرمان و خۆراكی سروشتی، سەبارەت بە بەهێزكردنی سیستمی بەرگری لەش، لەم دیمانەیەدا لەگەڵ تۆڕی میدیایی (خەڵك) ئاماژە بەجۆر و شێوازی بەكارهێنانی خواردنەكان دەدات، (د. بەدر سورچی) لەبارەی منداڵان و كەسانی بەتەمەن و نەخۆش ڕێنمایی دەدات تا چی بكەن بۆ بەهێزكردنی سیستمی بەرگریی لەشیان و پاراستنیان.

خەڵك: نیشانەكانی توشبوون بەكۆرۆنا چۆن لەنەخۆشیی و پەتای دیكە جیا بكەینەوە؟

د.بەدر سورچی: نیشانەكانی تووشبوون بەم ڤایرۆسە Covid_19 لە نێوان ٤ -١٤ ڕۆژە، زۆرجار زیاتر دەخایەنێت، هەندێك لە نیشانەكانی وەك هەڵامەتێكی وەرزی ئاسایی دەردەكەون، لەوانە بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی لەش و دروستبوونی ئاوی لوت هەوكردن و پژمینی زۆر، دوای چەند نیشانەیەكی توند كە ئەوانیش كۆكینی بەئازار و وشك، ئازاری ماسولكەكان و تەنگەنەفسی و ئازاری سینگی بەدوادا دێت.

خەڵك: تەمەنێكی دیاری كراو هەیە بۆ توشبوون بەڤایرۆسی كۆرۆنا؟

د.بەدر سورچی: ئەم پەتایە، هەموو ڕەگەز و تەمەنێك دەگریتەوە، بەڵام زیاتر لەئەوانەی بەرگریی لەشیان لاوازە و بەساڵاچوون و ئەوانەی نەخۆشییە دریژخایەنەكانی وەك نەخۆشی دڵ، فشاری خوێن، شەكرە و نەخۆشیەكانی كۆئەندامی هەناسە و گورچیلەیان هەیە تووشبوونیان زیاترە، بەڵام ئەوانەی بەرگری لەشیان بەهێز بێت لەوانەیە هەڵگری ڤایرۆسەكەبن، بەڵام نیشانەكانیان پێوە دیارنەبێت.

خەڵك: چۆن خۆمان بپارێزین ؟

د.بەدر سورچی: پاك و خاوێنی و جێبەجێ كردنی هەموو ڕێنماییە تەندروستیەكان بەرنەكەوتن بە كەسانی تووش بوو، بەرزكردنەوەی بەرگریی لەشمان، لەگرنگترین ئەو كارانەن كە بۆ خۆپارێزیی دەبێت ئەنجامیان بدەین.

خەڵك: زۆر باس لەبەهێزكردنی سیستمی بەرگریی لەش دەكرێت، چۆن ئەو سیستمە بەهێز بكەین.

د.بەدر سورچی: هۆكار زۆرن بۆ بەهێزكردن، لەوانە، نەخواردنی خۆراكە ناسروشتیەكان، نەخواردنی خۆراكی قووتووبەند و سووركراوە و خواردنەوە گازیەكان و شەكری سپی، بەگشتی هەر خواردنێكی لەقوتوكراو گەر ماددەی پارێزبەندی تێدا بێت، كاریگەریی لەسەر بەرگریی لەش هەیە و دایدەبەزێنێت، چونكە ماددە كیمیاوییەكانی ناو خۆراكی لەقوتوو نراو، هەڵدەستن بەسەرقاڵكردنی سیستمی بەرگری لەش، شتێكی دیكە هەیە كە ئەویش هۆكاری دەروونییە، گرنگە ئاگاداری باری دەروونیمان بین كاتێك مرۆڤ قەلەق دەبێت و دەشلەژێت، هۆرمۆنەكان و سیستمی دەمارەكان تێكدەچێت، لەو ساتەدا بەرگری لەش تێكدەدات، بۆیە كاتێك مرۆڤ ترسی هەبوو، دەیتۆقێنێت و تێكی دەدات، ئەم هۆكارانە زۆر گرنگن كە دەبێت مرۆڤ ئاگاداری بێت.

باشترین كارێكیش بۆ بەرزكردنەوەی سیستمی بەرگریی لەش، خواردنی میوەجاتەكان و خۆراكە سروشتییەكانە، هەر خۆراكێك بە ئاستێك بەشداریی دەكات لە بەرزكردنەوەی بەرگری لەش، بۆ نموونە؛ ئەوانەی ڤیتامین سی-یان تێدایە وەك مزرەمەنییەكان و بیبەری سەوز، كیوی .

لەم ڕووە وە، یەكەم كارمان ئەوەیە میوەجاتەكان بخۆین بەڵام چۆن بیخۆین؟ ئەو میوەجاتانەی كە دەیخۆین، وەكو میوەیەك هەڵسوكەوتی لەگەڵ دەكەیت و دەیخۆیت، بەڵام كاتێك وەكو شەربەت خواردتەوە ماددەكان بە تەواوی سوودی لێوەردەگریت و باشترە لەوەی بە شێوەیەكی ئاسایی دەیخۆیت، كاتێك دەیكەیتە شەربەت سەرجەم ماددەكانی ناو میوەكە دەشكێتەوە و زیاتر سوودی لێدەبینیت، خۆراك و گیادەرمانەكان هەندێك ماددەیان تێدایە كە پێی دەڵێن بەروبوومی دووەم (secondary product) بریتین لە؛ ئالكەلۆید (Alakloid ) تێرپینۆید (Terpenoid)، فینۆلۆیك كۆمپاوند (Phenolic compounds ) ئەو سێ ماددەیە ڕۆڵی دەرمان و بەرگریی لەش دەگێڕن، هەروەها گیادەرمانەكان بەهەمان شێوە وەكو میوە و خۆراك هەمان شتە.
میوەكان دوو تایبەتمەندی لەخۆ دەگرن كە هەم خواردنن و هەمیش دەرمانن، بەڵام گیادەرمان تەنها دەرمان و چارەسەرە، لە میوە و خۆراك بەهێزترە.
بۆیە لەكاتی نەخۆشی پێویستە هەوڵ بدرێت گیادەرمانەكان بەكاربهێنرێن بەمەرجێك بەشێوەیەكی زانستی بەكاری بهێنێت و دۆزێكی سنووردار وەرگرێت.
ئەو چەند ماددەیەی كە لە سەرەوە باسم كرد بناغەی بەرگریی لەشن و بەروبوومی دووەمیان پێدەوترێت، ئەو پێكهاتانە بەسەدان ماددەی بچووك لەخۆدەگرن، هەڵدەستن بە بەهێزكردنی بەرگری و خاوێنكردنەوەی لەش لە ژەهر و میكرۆب.

گەر بەراوردێك بكەین لەنێوان گیادەرمان و ئەنتی بایۆتیك، ئەوا بۆمان ڕوون دەبێتەوە كە ئەنتی بایۆتیك تەنها میكرۆبەكە دەكوژێت، بەڵام گیادەرمان دەبێتە هۆی بەهێزكردنی بەرگری لەش و لەناوبردنی میكرۆبەكانیش.

خەڵك: چۆن سوود لەگیا دەرمان وەربگیرێت؟

د.بەدر سورچی: گیا دەرمانەكان هەمە چەشن و هەمە جۆرن، هەر یەكەیان بەڕێگەی جیاواز سوودیان هەیە بە مەرجێك لە ژێر چاودێری كەسی پسپۆڕ بەكاربێن، بۆ نموونە “نیو كەوچكی چا ڕەشكە، 1 كەوچكی زەڵاتە جاترە (زەعتەر)، 1كەوچكی چا مێخەك ، 1 كەوچكی چا زەنجەفیل لەگەڵ لیمۆ و هەنگوین بۆ سەرجەم هەڵامەتەكان بەسوودە و كاریگەری باشی هەیە”.

هەروەها “1 كەوچكی چا زەنجەفیل لەناو ئاودا دەكوڵێنرێت، دواتر چارەكێك ئاوی لیمۆی تێدەكرێت لەگەڵ كەوچكێكی زەڵاتە هەنگوین، تێكدەدرێت و رۆژانە 3 جار پێش ژەمەكانی خواردن دەتوانرێت بخورێتەوە لەگەڵ 2 پەرداخ ئاو، ئەمەیان بۆ كاتی نەخۆشییە، لە كاتی ئاساییش دەكرێت ڕۆژانە جارێك ئەم تێكەڵەیە بخورێتەوە بۆ بەرزكردنەوەی بەرگری لەش.

هەروەها زەردەچەوە یەكێكە لە ئەنتی بایۆتیكە هەرە گرنگەكان و لەناو چێشتەكانیش بەكاردێت، لەلایەن گیادەرمانناسانەوە بە زێری زەرد ناسراوە.
هێل و دارچین یەكێكن لە گیادەرمانییە هەرە گرنگەكان كە رۆژانە یەك كەوچكی چا دەتوانرێت بخورێت و شتێكی پێویستە، جگە لە بەرگری لەش، رێژەی شەكر لە لەشی مرۆڤ هاوسەنگ دەكات وەكو ئەنسوولین.

گەر دارچین لە چا بكەیت، ئەستەمە تووشی نەخۆشی شەكرە بیت، مەگەر بۆماوەیی بێت”.

لەهەمان كاتدا “گوڵە حاجیلە بۆ هەڵامەت و پارێزگاریی لە سییەكان و ڕیخۆڵە و گەدە، هەم ئەنتیبایۆتیكە و هەمیش چارەسەرێكی زۆر باشە.

لەئێستادا دەتوانین ڕۆژانە 3 جار چایی گوڵە حاجیلە بخۆینەوە، چۆنیەتی درووستكردنیشی بریتییە لە تێكردنی كەوچكێكی زەڵاتە گوڵە حاجیلە لەناو پەرداخێك ئاوی گەرم، دواتر دەیپارزنیت و دەیخۆیتەوە، هەر نەكرا دەتوانیت تەنها شەوان بەر لە نووستن پەرداخێكی لێبخۆیتەوە.

جگە لەوەش، “ڕۆنی زەیتوون 1 كەوچكی شێو و 1 كەوچكی چا زەیتی ڕەشكە یەكێكن لە ئەنتی بایۆتیكەكان و شتێكی زۆر زۆر چاكە بە بەردەوام بیخۆیت، ئەم پێكهاتەیە لەشت لە ژەهراویبوون پاكژ دەكاتەوە، چونكە زیاتر لە 70 ماددەی بەروبوومی دووەم لەخۆ دەگرێت”.

خەڵك : زۆر باس لە ڕەشكە و زەیتون و هێل و دارچین….هتد دەكرێت، گرنگی ئەم پێكهاتانە چین؟

د.بەدر سورچی: ڕەشكە یەكێكە لە گیا دەرمانەكان كە نرخەكەشی زۆر هەرزانە و مرۆڤ دەتوانێت ڕۆژانە نیو كەوچكی چا بە بەردەوامی كاتی بەیانییان بخوات. زەیتوونمان هەیە دەتوانین وەكو خۆی بەكاری بهێنین و ئەویش هەمان كارمان بۆ دەكات، كەموون و كەبابە و كەزبەرە و گژنیش-یش گیادەرمانی دیكەن كە بە هەمان شت سوودیان هەیە بۆ لەشی مرۆڤ.

لەهەمووی گرنگتر پێویستە بە دۆزێكی دیاریكراو بەكاربێت، بۆ نموونە رۆژانە 3 دانە تۆوی هێل بەكاربهێنێت، بە ئاسانترین شێوە مرۆڤ دەتوانێت بیخاتە دەمی بەر لەوەی بچێتە دەرەوە كە ئەمەیان دەبێتە هۆی پاككردنەوەی دەم و بەهێزكردنی بەرگری لەشی.

قاوە یەكێكە لەو خۆراكانەی كە بەرگری لەش بەرز دەكاتەوە، ئەنتی ئۆكسیدی زۆری تێدایە كە سەرجەمیان دژە ژەهرن، چای سەوز شتێكی هەرزانە و بەهەمان شێوە بەرگریی لەش بەهێز دەكات و بەسوودە بۆ مرۆڤ.

خەڵك: سەوزەكان چ گرنگییەكیان هەیە؟

د.بەدر سورچی: سەوزەوات بۆ بەرگریی لەش، “كەنگر، تۆڵەكە، كوزەڵە، نەعنا، پونگە، شویت، كەلەمی سوور، بڕۆكلی، قەرنابیت، پیاز و سیر هەموویان بەرگریی بەهێز دەكەن، بەتایبەتی سیر و پیاز زۆر گرنگە، گەر بەیانیان و شەوان بتوانیت یەك دەنك سیر بیخۆیت زۆر گرنگە بەتایبەتی لەگەڵ هەنگوین و رۆنی زەیتوون.

نیوەڕۆش گەر بتوانێت لەگەڵ زەڵاتە پیاز بخورێت شتێكی زۆر باشە، دەرمان و چارەسەریی گیادەرمانی گرانیش هەیە كە دەستكەوتنی زەحمەتە، بەڵام من هەمیشە ئامۆژگاریی جێگرەوەی ئەوانە دەدەمە نەخۆشەكانم، هاوكات چەرەزاتیش فاكتەرێكی گرنگە و بەخاوی دەرمان و چارەسەرە بۆ ژمارەیەك لەنەخۆشییەكان. هەمووئەوانەی ئاماژەم پێدان، سەرچاوەی سەرەكی لەخۆدەگرن بۆ لەشی مرۆڤ و سەرچاوەی سەرەكین بۆ ڤیتامین D دەتوانرێت رۆژانە تەنها یەك پیاڵە لە سەرجەم جۆرەكان بخورێت واتە دوو دانە فستق، دوو دانە باوی و هتد.. بەو شێوەیە.

گەر ورد بكرێت و لەگەڵ هەنگوین بخورێت شتێكی باشە، خوادنی تەحین و هەنگوین ماست و گوێز كە هەم خۆراكە و هەمیش دەرمانە بۆ نەهێشتنی هەستیاری قورگ و بەرزكردنەوەی بەرگری لەش زۆر زۆر گرنگە.

خەڵك: كەسانی بەساڵاچوو بەشێكن لەوانەی مەترسیان لەسەرە، بۆ بەهێزكردنی بەرگری لەشی ئەوان چی پێویستە؟ بەتایبەت بۆ ئەوانەی نەخۆشی درێژخایەنیان هەیە وەك پەستانی خوێن و شەكرە ….هتد.

د. بەدر سورچی: بەساڵاچووەكان دەبێت زیاتر چاودێری بكرێن و ڕۆژانە هەوڵبدرێت زیاتر خواردنی سروشتیان پێ بدرێت وەك سەوزە و میوەكان، وە كەمتر خواردنی شەكر و چەوری و پڕۆتینات بخۆن .

خەڵك: منداڵان چیان پێ بدرێت بۆ بەهێزی بەرگری لەشیان؟

د.بەدر سورچی، سەبارەت بە منداڵان تابكرێت دووربخرێنەوە لەچیپس و شكوڵاتەو خواردنە ناسروشتیەكان، ڕۆژانە شەربەتیان بۆبكەن لەو میوانەی حەزیان پێیە و زەلاتەی میوەیان بۆ دروست بكەن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ئابوری

وەزارەتی كشتوكاڵ؛ بەم نزیكانە دەست بە هەڵمەتی قەڵاچۆكردنی جۆرەكانی كولە و سن دەكرێت


خەڵك – بەشی هەواڵ

وەزارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاوی حكومەتی هەرێم ڕایدەگەیەنێت، وەزارەتی دارایی زیاتر لە 400 ملیۆن دیناری بۆ هەڵمەتێكی فراوانی قەڵاچۆكردنی جۆرەكانی كولە و سن تەرخانكراوە ، سەرجەم بەڕێوەبەراتییەكان پێویستە لەكاتی پێویستدا دەست بە هەڵمەتەكە بكەن.

وەزارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاوی حكومەتی هەرێم لە ڕاگەیەنراوێكدا، كە وێنەیەكی دەست (خەڵك) كەوتووە ڕایگەیاندووە ، ئاگادارین كە لەچەند ناوچەیەك سن و لە بەشێكی دیكە كولە هەیە ، بۆ پارێزگاری لە بەرهەمی ناوخۆییمان لە چەند ڕۆژی داهاتوودا هەڵمەتی قەڵاچۆكردنیان دەست پێدەكات.

ڕاشیگەیاندووە، ئەم بڕە پارەیە لەلایەن وەزارەتی دارایی و ئابووری تەرخانكراوە بۆ هەڵمەتێكی فراوانی قەڵاچۆكردنی جۆرەكانی كولە و سن ، سەرجەم بەڕێوەبەرە گشتییەكانی كشتوكاڵ و ئاگاداریش كراونەتەوە، كە لەكاتی پێویست دەست بە هەڵمەتەكە بكەن.

راگەیاندراوێك لە وەزارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاو
بەپێی نوسراوی ژمارە 24 لە7/4/2020، وەزارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاو بڕی (407000000)چوار سەد و حەوت ملیۆن دینار تەرخانكراوە بۆ هەڵمەتێكی فراوانی قەڵاچۆكردنی كولە.
ئەم بڕە پارەیە بە سوپاسەوە لەلایەن وەزارەتی دارایی و ئابووری تەرخانكراوە بۆ هەڵمەتێكی فراوانی قەڵاچۆكردنی جۆرەكانی كولە و سن، سەرجەم بەڕێوەبەرە گشتیەكانی كشتوكاڵی پارێزگاكان و هەردوو ئیدارەی راپەڕین و گەرمیان بڕە پارەیەكەیان بۆ تەرخانكراوە و ئاگاداریش كراونەتەوە كە لەكاتی پێویست دەست بە هەڵمەتەكە بكەن.
جوتیارانی بەڕێز، ئاگادارین كەلەچەند ناوچەیەك سن هەیە و بەشێكی تر كولە، بۆیە لە چەند رۆژی داهاتوو هەڵمەتی قەڵاچۆكردنیان دەست پێدەكات بۆ پارێزگاری لە بەرهەمی ناوخۆییمان.
وەزارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاو بە هەماهەنگی سەرۆكایەتی ئەنجوومەنی وەزیران و وەزارەتەكانی تر هەموو رێگایەیەكی گرتۆتەبەر لەپێناو پارێزگاری و برەودان بە بەرهەمی خۆماڵی لە ئێستادا و بەردەوامیش دەبێت.
وەزارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاو
2020/4/9

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

عێراق

مەسعود بارزانی بەفەرمی پشتگیری لە مستەفا كازمی دەكات


خەڵك – بەشی هەواڵ
سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان لە پەیوەندییەكی تەلەفۆنیدا پشتگیریی خۆی بۆ مستەفا كازمی ، سەرۆكوەزیرانی ڕاسپێردراوی حكوومەتی عیراق ڕاگەیاند، كە ئەمڕۆ لە لایەن سەرۆككۆمارەوە بۆ ئەو پۆستە ڕاسپێردرا .

ماڵپەڕی مەسعود بارزانی، سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان لە ڕاگەیەنراوێكدا بڵاویكردووە ، ئەمڕۆ پێنجشەممە 9ی نیسانی 2020 بارزانی لەڕێی تەلەفۆنەوە پەیوەندی بە مستەفا كازمی، سەرۆكوەزیرانی ڕاسپێردراوی حكوومەتی عیراق كرد.

ڕاشیگەیاندووە، لەو پەیوەندییە تەلەفۆنییەدا مەسعود بارزانی، پشتگیریی خۆی بۆ ڕاسپاردنی مستەفا كازمی، بۆ سەرۆكایەتیی حكوومەتی عیراق ڕاگەیاند و هیوای سەركەوتنی بۆ خواست.

لە ڕاگەیەنراوەكەداهاتووە، مەسعود بارزانی هیوای خواست، كە ئەو هەنگاوە ببێتە هۆی لەیەكنزیكبوونەوەی هەموو پێكهاتەكانی عیراق و دەروازەیەكیش بێت بۆ چارەسەربوونی كێشە و قەیرانەكانی عیراق.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان