ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

“لەخۆمانەوە چاكسازی و لێپرسینەوە دەستی پێكردووە”
سائیرون بۆ (خەڵك): دۆسێی كەوتنی موسڵ دێنینەوە بەرباس

خەڵك-ئیدریس جەبار
پەڕلەمانتارێكی هاوپەیمانی سائیرون دەڵێت، دۆسێی كەوتنی شاری موسڵ دێینەوە بەرباس و دەبێت هەموو ئەوانە لێپێچینەوەیان لەگەڵ بكرێت، كە دەستییان لە كەوتنی شارەكەدا هەبوو لە حوزەیرانی ساڵی 2014، باس لە هەڵمەتی بنبڕكردنی گەندەڵیش دەكات و پێیوایە ڕەوتی سەدر لەو ڕووەوە لە خودی ڕەوتەكەیەوە دەستیپێكردووە و خواستیشیان بۆ بنبڕكردنی گەندەڵی هەر تەنیا دروشم و لێدوان نییە.

ڕیاز محەمەد عۆدە، پەڕلەمانتاری هاوپەیمانی سائیرون لە دیمانەیەكی لەگەڵ (خەڵك) وەڵامی زۆرێك لەو پرسیارانەی دایەوە، كە لەئێستادا جێی بایەخی شەقامی عیراقین و گەلی عیراق بەپێویستی دەزانێت، لایەنە سیاسییەكان كاریان لەسەر بكەن و هەوڵ بۆ یەكلاكردنەوەیان بدەن.

خەڵك: هاوپەیمانی سائیرون و بە تایبەت ڕەوتی سەدر، لەئێستادا داوی گێڕانەوەی دۆسێی كەوتنی شاری موسڵ و لێپێچنەوە لەگەڵ تێوەگلاوان لەو دۆسێیە دەكەن، تا چ ئەندازەیەك ئێوە دەتوانن ئەو دۆسێیە یەكلابكەنەوە؟

ڕیاز عۆدە: دۆسێی كەوتنی پارێزگەی نەینەوا، كە بە دۆسێی كەوتنی موسڵ دەناسرێت، بە یەكێك لە دۆسێ‌ سیاسییە گرنگەكان دادەنرێت بەو پێیەی كەوتنی موسڵ بووە مایەی ئەوەی عیراق 100 ملیار دۆلار زیانی پێبگات و پێنج پارێزگا بكەوێتە ژێر دەستی داعشەوە، ئەمەش داكەوتنی واقعی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی بەدواداهات، زۆر لە عیراق كەوت، بۆیە هاوپەیمانی سائیرون پێیوایە دۆسێی كەوتنی موسڵ، دۆسێیەكی سیاسییە. بەو واتایەی كەمتەرخییەكی ڕوون هەبوو لەلایەن فەرماندەیی گشتی هێزە چەكدارەكان و پارێزگارەكان و فەرماندە مەیدانییەكان، بۆیە نابێت ڕێگەبدرێت ئەو كەمتەرخەمییە هەروا بەئاسانی تێبپەڕێت، دەبێت ئەوانەی بەرپرسبوون لە كەوتنی موسڵ و پارێزگاكانی تر و داڕمانی هێزە ئەمنییەكان لەو ناوچانە، بەرەنجامی ئەو بەرپرسیارێتییە لەئەستۆبگرن.

پێشتر پەڕلەمانی عیراق لە خولی سێیەمدا، لیژنەیەكی لەسەر ئەو دۆسێیە پێكهێنا، لیژنەكی باڵا، كە بەشێوەیەكی فراوان لێكۆڵینەوەكانی ئەنجامدا، ڕاپۆرتێكی گەورە و گرنگی لەو بارەیەوە دەركرد و بۆ لیژنەی نەزاهە و دەسەڵاتی دادوەریی و پەڕلەمان و ئەنجومەنی وەزیران و سەرۆكایەتی كۆماری بەرزكردەوە، بەڵام بەداخەوە تەوافوقی سیاسی و تێڕوانینی حزبایەتی بەرتەسك بونە مایەی لەگەڕخستنی كاریی لیژنەكە و شاردنەوەی ڕاستییەكان و بەهەند وەرنەگرتنی كاریی لیژنەكە.

بۆیە لەمڕۆدا بەشێوەیەكی جددی لەگەڵ هاوبەشە سیاسییەكانمان كار بۆ دەرهێنانەوەی ئەو دۆسێیە دەكەین، تا بە تەواوەتی وردبینی لە كەمتەرخەمەكاندا بكرێت لە سیاسی و سەربازی و ئیدارییەكان و هەموو ئەوانەش لێپێچینەوەیان لەگەڵ بكرێت، كە هاوبەش بوون لە كەوتنی موسڵ و پارێزگاكانی تر و لێوەی پڕۆژەیەكی نیشتمانی و عیراقی و ڕۆشن دابمەزرێت، تا ئەوانەی بە خراپی دەسەڵات بەكاردەهێنن، دەبێت سزای كارەكەیان وەربگرن.

ئەم كارەی ئەوان دەستییان داوەتێ‌، هەر تەنیا دۆسێی كەوتنی موسڵ نییە، بەڵكو دۆسێی سپایكەر و دۆسێی مەرزە سنورییەكان و دۆسێ‌ سیاسییەكانی تر سەرلەنوێ‌ دێننەئارا، تا لێوەی رێڕەوی پرۆسەی سیاسی لە عیراق ڕاستبكرێتەوە و كار بۆ دامەزراندنی پرۆژەیەكی سیاسی ڕۆشن بكرێت.

خەڵك: دۆسێی كەوتنی موسڵ یەكێكە لە دۆسێ‌ مەترسیدارەكان، بەو پێیەی زۆرێك وەك باس دەكرێت تێیدا تێوەگلاون، ئێوە وەك سائیرون و ڕەوتی سەدر تا چ ئاستێك دەتوانن ئەو دۆسێیە بوروژێنەوە و بەرەو پێشی ببەن؟

ڕیاز عۆدە: ئێمە وەك فراكسیۆنی سائیرون بەو پێیەی خاوەنی 54 كورسی پەڕلەمانین و گەورەترین فراكسیۆنین، هەڵگری بەرنامەكی چاكسازیین و موقتەدا سەدر، ڕابەری ڕەوتی سەدریش جەخت لەسەر ئاشكراكردنی تەواوی ئەو دۆسێانە دەكاتەوە، بۆ ئەو مەبەستەش لەڕێی پەڕلەمان و لیژنەی ئاسایش و بەرگری و لیژنەی یاسایی و لیژنەكانی تر و سەرۆكایەتییەكانی ئەنجومەنی وەزیران و پەڕلەمان و سەرۆكایەتی كۆمارەوە، كار بۆ هەڵدانەوەی ئەو دۆسێیە دەكەین، چونكە پشتگوێخستن و وەلاوەنانی ئەو دۆسێیانە، دەبێتە مایەی هاندەر داڕمان و داكەوتنی زیاتر.

لەمڕۆشدا تێبینی بوونی كەلێنی ئەمنی دەكەین لە پارێزگاكانی كەركوك و دیالە و نەینەوا، هۆكاریی ئەو پێشێلكارییە ئەمنیانەش نەبوونی لێپێچینەوەیە لەگەڵ بەرپرسان، بۆیە دەڵێم، بەڵی توانای تەواومان هەیە و بوێرین و میكانیزمی باشیشمان لەبەردەستە بۆ ڕاستكردنەوەی پڕۆسەی سیاسی لەڕێی هەڵدانەوەی ئەو دۆسێیانە و ئەنجامدانی خوێندنەوەیەكی ڕاست بۆیان.

كار لەسەر پاشتكردنی چاكەكاران و لێپرسینەوە لە خراپەكاران لە پڕۆسەی سیاسیدا دەكەین، بۆیە هەڵدانەوەی دۆسێی موسڵ سەبارەت بە هاوپەیمانی سائیرون، بە ستراتیژی دادەنرێت و دەمانەوێت بە باشی خاڵەكان لەسەر پیتەكان دابنێین.

خەڵك: ئێوە لە هاوپەیمانی سائیرون، كە لەلایەن ڕەوتی سەدرەوە سەركردایەتی دەكرێت، خاوەنی زۆرترین ڕێژەی كورسین لە پەڕلەمانی عیراق، تا چ ڕادەیەك كار لەسەر دۆسێی بنبڕكردنی گەندەڵی دەكەن، كە بەردەوام یەكێكە لە دروشمە سەرەكییەكانتان؟

ڕیاز عۆدە: لەئێستادا زیاتر لە هەزار دۆسێی گەندەڵیمان لەبەردەستدایە، لە زۆربەی كۆنفرانسە ڕۆژنامەوانییەكان و لە هەموو دانیشتنەكانی پەڕلەماندا چەندان دۆسێ‌ لەو دۆسێیانە دەخەینەڕوو، كە پەیوەندییان بە وەزارەتەكانی بەرگری و ناوخۆ و نەوت و مەرزە سنوییەكانەوە هەیە، سەدان دۆسێش خراونەتە بەردەست دەستەی نەزاهە و دادوەریی و داواكاریی گشتی، بۆیە بە جددی كار لەسەر كاراكردنی ڕۆڵی دادوەریی و دەستەی بنبڕكردنی گەندەڵی دەكەین و كار بۆ بەئەنجامگەیاندیان دەكەین، چونكە ئەوەی لە سزا بەدووربێت بێ‌ ئەدەبی زیاتر دەكات.

بوونی گەندەڵی لە وڵاتدا، بۆتە مایەی لەبەریەكهەڵوەشاندنەوەی دەوڵەت و لەدەستدانی زیاتر لە 350 ملیار دۆلار و پاشەكشەكردنێكی مەترسیدار لەڕووی خزمەتگوزارییەكان و كەمبوونەوەی وزەی كارەبا و فەراهەمنەكردنی ئاوی شیاوی خواردنەوە و جێبەجێنەكردنی پڕۆژەكانی نیشتەجێكردن، هەموو ئەمانە بەرەنجامی نەبوونی ستراتیژ و دیدێكی دروست بۆ بەهەدەرنەدانی سامانی گشتی.

دیاردەی گەندەڵی بۆتە مایەی داڕوخانی ڕاستەقینە لە بواری خزمەتگوزاری و ئاسایشی عیراق، بۆیە بەپێویستی دەزانیین دۆسێكانی گەندەڵی كارییان لەسەر بكرێت، تا لێوەی گەندەڵكاران بدرێنە دادگا، تا سزای تەواوی خۆیان وەربگرن.

خەڵك: ئایا هەوڵی بنبڕكردنی گەندەڵی و هەوڵەكانی تر بۆ چاكسازی لەلایەن هاوپەیمانی سائیرون و ڕەوتی سەدرەوە، هەر لە قۆزاخەی دروشم و لێدوانەكاندا دەمێنەوە، یان هەنگاوی كردەییان بەدواداێت، لەكاتێكدا ئێوە بە گەورەترین هێزی سیاسی و كاریگەرترین لەسەر گۆڕەپانی سیاسی عیراق دادەنرێن؟

ڕیاز عۆدە: ڕەوتی سەدر لەخۆیەوە دەستیپێكردووە و ڕێوشوێنی توندی دژ بەوانە گرتۆتەبەر، كە لەنێو خۆیدا سامانی گشتی بەهەدەر دەدەن، لای هەمووانیش ئاشكرایە، كە موقتەدا سەدر، ڕابەری ڕەوتی سەدر، لەو ڕووەوە ڕێوشوێنی پێویستی گرتۆتەبەر، سەبارەت لە كاریی حكومیش ئێمە ڕاستگۆین و هەر تەنیا گوفتارەكانمان لەو بارەیەوە لە قۆزاخەی درشم و لێدوانەكاندا ناهێڵینەوە، یان لەپێناو دەستخستنی دەستكەوت و وروژاندنی شەقامدا نییە، بەڵام بەداخەوە ئەوەی بەردەوام بەدی دەكرێت، ئەوەیە، كە دادوەریی نەیتوانیوە ڕۆڵی خۆی لە ڕووبەڕبوونەوەی گەندەڵكاران ببینێت.

زیاتر لە 12 هەزار دۆسێی گەندەڵی لە ڕەفەكانی دادوەریی عیراقیدا هەیە و دادوەریی هیچ هەڵوێستێكی ڕاستەقینە و ڕێوشوێنی جددی بۆ لێپرسینەوە لە گەندەڵكاران نەگرتۆتەبەر، ئەمەش ئاشكرایە، كە هەوڵی سیاسی لەپشتەوەیە، كە ڕێگرە و نایەڵێن ئەو دۆسێیانە بەئەنجام بگەن، ئەمەش بە پێشێل كردنی دەستور دادەنرێت، كە ڕێگە لە دەستوەردانی لایەنە سیاسییەكان دەگرێت لە كاری دادوەرییدا.

چاوپێکەوتن

عومەر گوڵپی: ئاستەنگ لە پێش كارەكانمدا هەیە

سلێمانی- نزار جەزا

عومەر گوڵپی بەڕێوەبەری گشتی بەڕێوەبەرایەتی چاودێری و گەشەپێدانی كۆمەڵایەتی سلێمانی، لەچاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ (خەڵك) باسی لەو ڕێگرییانە كرد، كە لەماوەی چوار ساڵی ڕابردوودا لێی كراوە، هاوكات ئاماژەی بە پڕۆژەی خێزانی جێگرەوە كرد و كەموكوڕییەكانی نێو ماڵەكانی چاودێری كۆمەڵایەتی ڕوونكردەوە.

 

خەڵك: زیاتر لەچوار ساڵە بەڕێوەبەری چاودێری و گەشەپێدانی كۆمەڵایەتی سلێمانیت، لەو ماوەیەدا ئەو گرفتانە چ بوون، كە ڕووبەڕووت بونەتەوە؟

عومەر گوڵپی: ڕێگرییەكان بە كورتی‌ بریتین لە (خراپی‌ و كۆنی‌ سیستمی‌ بەڕێوەبردن، دۆخی‌ پڕ لە قەیرانی‌ دارایی‌، خراپی‌ دابەشكردنی‌ مووچەو كەمبوونەوەی‌ بودجە بۆ ڕاپەڕاندنی‌ كارەكان، دۆخی‌ شەڕو كێشەو گرفتە سیاسییەكانی‌ ناوخۆو پەكخستنی‌ پەڕلەمان و ناجێگیریی‌ دۆخ‌و ژینگەی‌ سیاسی‌ بەشێوەیەكی‌ گشتی‌)، هەموو ئەمانە بە كورتی‌ ڕێگریی‌ بوون لە كارەكانمان كە بەشێكی‌ زۆر لەوانە تا ئێستاش بەردەوامن، بەڵام ئەوەی‌ گرنگ بوو ئەوە بوو كە ئەو ڕێگریانە نەیانوەستاندین، تەنها ئەوەیە كە ئەگەر ئەو ڕێگرییانە نەبوونایە ئەوە ئێمە دەگەشتینە ئەو لوتكەیە لە ئەدا كە خۆمان خواستمان هەبوو، هەروەها هێنانەدی‌ ئامانجەكانی‌ گەشەپێدانی‌ كۆمەڵایەتیش لە ڕێگەی‌ شێوازێكی‌ نوێی‌ بەڕێوەبردنەوە.

 

خەڵك: تا چ ڕادەیەك بەرپرسە حزبییەكان، بەمەبەستی‌ ڕێگریكردن لە كارەكانت گرفتیان بۆ دروستكردووە؟

عومەر گوڵپی: بێگومان هیچ پنتێكی‌ بواری‌ بەڕێوەبردن نییە لەم وڵاتەدا كە حزب‌و سیاسەت ڕۆڵی‌ ناشیرینی‌ خۆی‌ تێدا نەگێڕابێت، بەڵام ئەگەر بەراورد بەو دۆخە بكەم بەشێوەیەكی‌ گشتی‌ لەگەڵ ئەو ژینگەیەی‌ خۆم تیایدا ژیاوم ئەوە ئەو گرفتانەی‌ حزب بۆ منیان دروست كردووە شایەنی‌ باس نەبوون، ئەوەش بەهۆی‌ ئەوەوە بوو كە ئێمە خۆمان حزبایەتیمان نەكردووەو ناشی‌ كەین، لە بری‌ ئەوە دامەزراوەمان كردە موڵكی‌ هاووڵاتی‌ و بە كردەوە سەماندمان كە كادیری‌ حزبی‌ پێویستە بە كارو پڕۆژەو خزمەت و بێلایەنی‌ خزمەتی‌ حزبەكەی‌ بكات و ئەوەی‌ كە تەنها یەك ڕەنگ بیت و یەك ڕەنگ بخوێنیتەوە بچوكت دەكاتەوەو پێی‌ گەورە نابیت، ئێمە خۆمان بەرگی‌ حزبمان لەدەرەوەی‌ پیشەو فەرمانگەو كارەكەمان فڕێدا، هەربۆیە كەس نەیتوانی‌ بەو جۆرەی‌ لە شوێنی‌ تر دەیبینیت تەدەخول لە كارماندا بكات، بەڵام بە دڵنیاییەوە ڕێژەیەك لە ڕێگری‌ هەر هەبووە، و ئێمە هەوڵمانداوە بە ئارامی‌‌و عەقڵ و حیكمەت مامەڵەی‌ لەگەڵ بكەین و نەهێڵین لە ئەركە گەورەو گرنگەكان ساردو خاومان بكاتەوە.

 

خەڵك: بەدەر لەڕێكارە یاساییەكان كە موچەی‌ مانگانەیە، هیچ هەوڵێكی خێرخوازی هەبووە، بۆئەوەی هاوكاری خەڵكی كەمدەرامەت بكەن؟

عومەر گوڵپی: بەشێك پەیوەندی‌ بە دامەزراوە كۆمەڵایەتییەكان و ئەو ماڵانەوەیە كە ژن و منداڵ‌و بەساڵاچووان و ژنانی‌ هەڕەشەلێكراو لەخۆدەگرن، بۆ ئەوەیان ئێمە ئەو پەڕی‌ توانامان خستەگەڕو بە سیستم‌و لە ڕێگەیەكی‌ تەواو شەفافەوە خزمەتگوزاری‌ لە پێش قەیران باشتربووە تیایاندا، ئەوەش لە ڕێگەی‌ میكانیزمی‌ گونجاوو پاڵپشتی‌ ڕێكخراوو كۆمپانیاو سەرمایەدارو كەسانی‌ خێرخوازەوە، بەشی‌ دووەم پەیوەندی‌ بەو كەسانەوە هەیە كە لە ماڵی‌ خۆیاندان و مووچەو هاوكارییان لە فەرمانگەكانی‌ ئێمە بۆ ڕێك دەخرا وەك مووچەی‌ چاودێری‌ خێزان‌و خاوەن پێداویستیە تایبەتەكان، لە ڕاستیدا بۆ ئەوەیان ئێمە نەمانتوانیوە لە ئاست ژمارەیاندا كارێك بكەین، چونكە لەلایەك هیچ ڕێنمایی‌ و یاسایەكمان لەبەردەست نەبوو تا پاڵپشت بەو یاسایەو لە ڕێگەی‌ سیستمەوە هاوكاری‌ كۆبكەینەوە، بۆیە ئاسان نییە وەك فەرمانگەیەكی‌ حكومەتیش لە دەرەوەی‌ یاساو ڕێنمایی‌ كارێكی‌ لەو جۆرە بكەین، ئەگەرچی‌ من بایی‌ هێندە ئەزمون‌و متمانەم هەبوو كە ئەگەر بمكردایە زۆر سەركەوتوو دەبووم، بەڵام ناوی‌ خەڵكی‌ شایستەمان بە دەزگاو ڕێكخراوە خێرخوازییەكان داوە یان لە ڕێگەی‌ ڕێكخراوەكانەوە هەندێك پڕۆژەی‌ دابینكردنی‌ بژێوی‌ هاوكاری‌ بكرێن.

 

خەڵك: لەسەرەتای جێبەجێكردنی پڕۆژەی‌ خێزانی‌ جێگرەوەوە تاكو ئێستا یازدە منداڵ لەناو خێزانەكاندا جێگیركراون، ئێوە چۆن چاودێری ئەم خێزان و منداڵە دەكەن، بۆئەوەی دڵنیابنەوە لەسەلامەتی منداڵەكە و گونجاوی ئەو شوێنەی‌ تێیدا دەژی؟

عومەر گوڵپی: پڕۆژەكە پشتی‌ زۆری‌ بە كاری‌ توێژەرانی‌ كۆمەڵایەتی‌ و دەروونی‌ بەستووە، دەتوانم بڵێم یەكەم كارێكە لە كوردستاندا كە تیایدا توێژەر پێویستە ئەو ڕۆڵە بگیرێت كە بنەمای‌ پیشەیی‌ و زانستیەكان بۆی‌ دەستنیشان دەكەن، هەربۆیە لە ڕێگەی‌ توێژەرەوە بە بەردەوامی‌ چاودێری‌ خێزانەكەو منداڵەكە دەكرێت، سەرەتا بەر لەوەی‌ چاودێری‌ بێت پشتیوانیە، بۆ ئەوەی‌ خێزانەكە هاوكاری‌ بكرێت لەو ئەركە قورسەی‌ كە دەكەوێتە سەرشانی‌ كە ئەركی‌ پەروەردەكردن و چاودێری‌ منداڵە، چاودێرییەكەش لە ڕێگەی‌ سەردانی‌ بەردەوامەوەیە.

 

خەڵك: تاكو ئێستا هیچ گرفتێك لەو خێزانانەدا دروستبووە، كە منداڵتان تێدا جێگیركردوون، كە ببێتە هۆی وەرگرتنەوەی منداڵەكە؟

عومەر گوڵپی: بەڵێ، یەك حاڵەت لەوانەی‌ منداڵیان پێ سپێردرابوو منداڵەكەیان لێ وەرگیرایەوە.

 

خەڵك: لەئەمساڵدا 36 خێزان ناویان تۆماركردووە، كە ببنە خێزانی‌ جێگرەوە، ئەم خێزانانە چۆن هەڵسەنگاندنیان بۆ دەكرێت و كەی بڕیار لەبارەیانەوە دەدرێت، كە گونجاون بۆئەوەی منداڵ لەخۆبگرن؟

عومەر گوڵپی: هەندێك جار لە دوو بۆ شەش مانگ دەخایەنێت، ڕاپۆرتی‌ هەڵسەنگاندنی‌ هەر خێزانێكیش كە دەخرێتە بەردەست لیژنەی‌ پەسەندكاری‌ هەندێكجار دەگاتە زیاتر لە 100 لاپەڕە، ئەوەش مانای‌ ئەوەیە كە كاركردن بۆ پەسەندكردنی‌ هەر خێزانێك پێویستی‌ بە كۆمەڵێك هەڵسەنگاندن و بەدواداچوون و پرۆسەی‌ كارگێڕیی هەیە تا توێژەرو بەرپرسانمان دڵنیا ببنەوە لەوەی‌ ئایا ئەو خێزانە شایستەیە بەوەی‌ ببێتە خێزانی‌ جێگرەوە یان نا.

 

خەڵك: دوای لێكۆڵینەوە و بەدواداچوونی لیژنەكانتان حەوت خێزان ئامادەن بۆئەوەی منداڵ لەخۆبگرن، ئەم خێزانانە كەی منداڵەكانیان پێدەدرێت؟ بۆچی تاكو ئێستا پێیان نەدراوە؟

عومەر گوڵپی: دوای‌ پەسەندكردنی‌ هەر خێزانێك ئەركی‌ دووەم دەست پێ دەكات كەپڕۆسەی‌ بەراوردكاری‌ و هاوتاكردنە، واتە لەو پرۆسەیەدا بڕیار دەدرێت چ منداڵێك بدرێت بە چ خێزانێك، ئەمە بێجگە لەوەی‌ خێزانیش مافی‌ ئەوەی‌ ئەدرێتی‌ كە بژاردەی‌ تەمەن و ڕەگەز دەست نیشان بكات، بۆیە كارەكان ناتوانرێت بە زەمەن دەستنیشان بكرێن، بەڵام كاركردن لە پڕۆژەو كارەكەدا بەردەوامەو هیچ وەستانێكی‌ تیا نییە.

 

خەڵك: ئایا ئەو منداڵەی لەخێزانێكدا جێگیردەكرێت، لەپێناسە فەرمییەكاندا ناوی ئەو خێزانە هەڵدەگرێت، یاخود چۆن مامەڵەی لەگەڵ دەكرێت؟

عومەر گوڵپی: نەخێر یەك لە خاڵە بەهێزو باشەكانی‌ ئەم پڕۆژەیە ئەوەیە كە منداڵ بەناوی‌ خۆیەوە دەمێنێتەوەو ون نابێت و هەڵگری‌ هەمان ناسنامە دەبێت كە پێش خێزانی‌ جێگرەوە هەیبووە، ئەوەش لە خودی‌ فەلسەفەی‌ خێزانی‌ جێگرەوەوە سەرچاوە دەگرێت كە تۆ بەدوای‌ منداڵێكدا ناگەڕێیت بۆ خێزانێك بەڵكو بەدوای‌ خێزانێكدا دەگەڕێیت بۆ منداڵێك.

 

خەڵك: تاچەند توانراوە پێداویستی‌ پێویست بۆ ماڵەكانی كوڕان و كچان و ساوایان و پیران و كۆی ئەو ماڵانەی‌ هەتانە دابین بكەن؟

عومەر گوڵپی: ماوەی‌ زیاتر لە سێ ساڵە بەهۆی‌ كەمی‌ ستافەوە چ لە ڕووی‌ جۆرو چ لە ڕووی‌ ژمارەوە بە بەردەوامی‌ نزیكەی‌ 25 ستاف بۆ ماڵەكان دابین كراوەو كەم‌و كورتی‌ ستاف پڕكراوەتەوە، بۆ نمونە كاتێك بەندە دەستبەكاربووم سەردانی‌ ماڵی‌ بەساڵاچووانم كرد، بینیم هەموو بەشی‌ پەككەوتە كە زیاتر لە 15 پەككەوتەی‌ تێدابوو دوو كەس بەناوی‌ پیرشۆر لە وێ بوون بۆ پاك‌و خاوێنی‌ و خزمەتی‌ بەساڵاچووە پەككەوتەكان، ئەوانیش هەتا نیوڕۆ لە دەوام دەبوون و ئیتر ئەو بەساڵاچووانە بەجێدەهێڵران تا ڕۆژی‌ دواتر، ئەوەش بەهۆی‌ ئەوەی‌ چوار مانگ پێش دەستبەكاربوونی‌ ئێمە ئەو گرێبەستەی‌ بۆ شەش كرێكار كرابوو هەڵوەشێنرابووەوە لەلایەن پارێزگارەوە، بە خۆشحاڵیەوە پاشان بە پشتیوانی‌ خواو هاوكاری‌ ستافەكان و كاری‌ چاكەكاران، لەو ڕۆژەوە تا ئێستا بەبەردەوامی‌ شەش كارمەند خزمەتی‌ بەشی‌ پەككەوتە دەكەن بێجگە لە ستافی‌ تری‌ جۆراو جۆر، بەڕاستی‌ ئەوە كەم نییە لە دۆخی‌ پڕ لە قەیراندا، ئەمە بێجگە لەوەی‌ ڕێگەمان نەداوە هیچ جۆرە پێداویستیەك كەم و كورت بێت لە ماڵەكاندا ،كە بەڕاستی‌ ئەركێكی‌ قورس بوو.

 

خەڵك:بۆچی تائێستا بەشێك لەكێشەی ماڵەكان چارەسەرنەكراون؟

عومەر گوڵپی: چارەسەری‌ بەشێك كێشەی‌ ماڵەكان پەیوەندی‌ بە دەستكراوەیی‌ دارایی‌ و پەیڕەویكردن بە لامەركەزییەتی‌ ئیدارییەوە هەیە، چارەسەری‌ ڕیشەییش بۆ ماڵەكانی‌ منداڵان وابەستەیە بە سەركەوتنی‌ خێزانی‌ جێگرەوە، كە ئێستا ئێمە بە شێوەی‌ ستراتیجی‌ كاری‌ تێدا دەكەین و ئومێد دەكەین لە دوو تا سێ ساڵی‌ داهاتوودا ئیتر هیچ پێویستمان بە ماڵەكانی‌ منداڵان نەبێت.

 

خەڵك: لەبینا بازرگانی و شوێنە گشتییەكان و شەقامەكاندا ڕەچاوی كەمئەندامان ناكرێت و شوێنی‌ تایبەت بە ئەوان تەرخان نەكراوە، ئێوە چیتانكردووە، كە شارەوانی و ئاوەدانكردنەوە و لایەنە پەیوەندیدارەكان ناچاربكەن، بۆئەوەی شوێنی تایبەت بەهاتوچۆی كەمئەندامان دابینبكرێت؟

عومەر گوڵپی: زۆرینەی‌ زۆری‌ وەزارەت‌و فەرمانگەكان سەبارەت مافەكانی‌ هاووڵاتیانی‌ خاوەن پێداویستی‌ تایبەت كەمتەرخەمن، ئێمە لە 2019دا دەژین، كەچی‌ بەهیچ جۆرێك ڕەچاوی‌ هاووڵاتیانی‌ خاوەن پێداویستی‌ تایبەتیان تێدا ناكرێت، لە بنەمادا نەدەبوو ئێمە هیچ بكەین، چونكە بە یاسا ئەركی‌ تایبەتمەندی ئەندازیارییە جێگیركراوەو دەبوو هەموو وەزارەت و دامەزراوەكان پێوەی‌ پابەند بن‌، بەڵام سەرەڕای‌ ئەوەش ئێمە ماوەی‌ دوو ساڵە لە ڕێگەی‌ بەشی‌ ئەندازەییمانەوە سەرقاڵی‌ دروستكردنی‌ ڕێبەری‌ ستانداردە ئەندازیارییەكانی‌ تایبەت بە كەمئەندامان‌و خاوەن پێداویستیە تایبەتەكانین، كە لە ئاستێكی‌ باشدا ئامادەكراو وێنەی‌ لێ دراوە بەسەرجەم فەرمانگە پەیوەندیدارەكان، هەندێك لەوانە ڕاستەوخۆ خۆمان سەردانمان كردوون‌، بەرنامەشمان هەیە لە كۆتایی‌ ئەمساڵدا پیاچوونەوە بكەین بەو كارەماندا بۆ ئەوەی‌ بزانین تا چ ئاستێك ئەو خواستەی‌ هاووڵاتیانی‌ خاوەن پێداویستی‌ تایبەت جێبەجێكراوە.

 

خەڵك: كەواتە بۆچی گوێتان لێ ناگیرێت؟ كێ لەم كەمتەرخەمییانە بەرپرسە؟

عومەر گوڵپی: بەشێكی‌ گەورەی‌ لە لاوازی‌ هۆشیاریی‌ یاساییەوەیە، بەشێكیش پەیوەندی‌ بە لاوازی‌ ئەو بەرپرسانەوە هەیە بۆ پرسە كارگێڕییەكان، بەشێكی‌ پەیوەندی‌ بە نەبوون‌و لاوازی‌ ڕایگشتی‌‌و هاووڵاتیانەوەیە سەبارەت بە مافەكانی‌ هاووڵاتیانی‌ خاوەن پێداویستی‌ تایبەت، لە ڕاستیدا ئێمە دەمانەوێت لە چوارساڵی‌ ئایندەدا میكانیزمی‌ بەهێزتر بۆ ئەم پرسە بگرینە بەرو لەڕێگەی‌ داواكاری‌ گشتیەوە سەرجەم ئەو دامەزراوەو فەرمانگانەی‌ پابەند نابن بە تایبەتمەندی‌ هاووڵاتیانی‌ خاوەن پێداویستی‌ تایبەتەوە بدەینە دادگا.

 

خەڵك:هیچ منداڵێك هەبووە، لەماڵی بێسەرپەرشتان گەورەبووبێت، و پاشئەوەی چۆتە دەرەوە توشی تاوانێك بووبێت و ئێستا لەزینداندا بێت؟ ئەگەر هەیە، چۆن هاوكاری دەكەن؟

عومەر گوڵپی: بەڵێ بە دڵنیاییەوە، بەڵام كێشەكە ئەوەیە كە دامەزراوەی‌ كۆمەڵایەتی‌ لە زۆر ڕوەوە لە ئاستی‌ ئەو ئەركە پیرۆزەدا نیە كە بەرپرسیارێتی‌ هەر تاك‌و هاووڵاتیەك هەڵگرێت كاتێك لە كۆمەڵگەدا ڕووبەڕووی‌ كێشەی‌ كۆمەڵایەتی‌ دەبێتەوە، یان دووچاری‌ تاوان دەبێت، زیاتر بەرپرسیارێتی‌ فەرمانگەی‌ كۆمەڵایەتی‌ لە چوارچێوەی‌ فەرمانگەكەدایەو كەمتر توانیومانە بچینە دەرەوە ئەركەكانمان جێبەجێبكەین.

 

خەڵك: هیچ هەنگاوێكی نوێ هەیە بۆ دووبارە دابەشكردنەوەی موچەی چاودێری خێزان، چونكە لەئێستادا ڕێژەی‌ ئەو خێزانانە ڕوویان لەزیادبوون كردووە و بەردەوامیش پێویستیان بە هاوكاری هەیە؟

عومەر گوڵپی: بەڵێ ئێمە چەندین جار بە نووسراوی‌ فەرمی‌ داوای‌ خەرجكردنەوەی‌ ئەو هاوكارییە كۆمەڵایەتییەمان كردووە بۆ خەڵكانی‌ هەژار، لە یەكەم كۆبوونەوی‌ وەزارەتیشدا پاش دەستبەكاربوونی‌ كابینەی‌ تازە، ئەو بابەتە باس كرا، هەمووش هاوڕابووین لەو بارەیەوە، هەربۆیە بڕیاردرا لە پاش جەژن كۆبوونەوەیەكی‌ تایبەت بكەین بەو پرسەو هەوڵ بدەین میكانیزمێكی‌ زۆر باش بدۆزینەوە بۆ ئەوەی‌ باشتر هەژارەكان بەو مووچەیە بكرێنە ئامانج‌و هاوكاریی‌ بكرێن، ئومێدەوارم حكومەت و وەزارەتی‌ كار لەو بوارە گرنگەدا سەركەوتووبێت، چونكە لە ڕاستیدا خەڵكانێكی‌ زۆر ژیانیان لە خوار هێڵی‌ هەژارییەوەیەو پێویستی‌ بە هاوكاری‌ خێرا هەیە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

بەڕێوەبەری گشتی فەرمانگەكانی داد: هیچ كەسێك نان بڕاو ناكرێت

خەڵك – ئارام سەردار

لەماوەی ڕابردوو چەند جارێك سكاڵانووسەكان لەشارەكانی هەرێم دژی بەئەلكترۆنی كردنی كارەكانیان لەلایەن كۆمپانیایەكەوە گردبوونەوەیان ئەنجامدا و ڕایانگەیاند، ئەوان نان بڕاو دەكرێن و لەهەمان كاتیشدا ژمارەیەك پارێزەر ڕەتیانكردەوە كاری سكاڵانووسین بڕی 25 هەزار دینار تێچووی بێت و یاداشتیان ئاڕاستەی داواكاری گشتی و سەندیكای پارێزەران كرد، لەو بارەیەوە ئازاد ڕۆستەم بەڕێوەبەری گشتی فەرمانگەكانی داد لەوەزارەتی داد ڕایدەگەیەنێت،”هیچ كەسێك نان بڕاو ناكرێت”.

خەڵك: پڕۆسەی بەئەلكترۆنی كردنی فەرمانگەكانی دادنووسی بەكوێ گەیشتووە؟

ئازاد ڕۆستەم: پڕۆسەی بەئەلكترۆنی كردنی فەرمانگەكانی حكومەتی هەرێمی كوردستان، دیارە پڕۆسەیەكە لەكابینەی هەشتەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان بڕیاری لەسەر دراوە، لەبەرنامەی كاری پەسەندكراوی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستانیش خراوەتەڕوو و پەسەندكراوە، دیارە ئەمە لەمانگی دووی ساڵی ٢٠١٩ ئەو پڕۆژەیە لەلایەن سەرۆكایەتی ئەنجومەنی وەزیران و فەرمانگەی تەكنەلۆژیای زانیاری سەر بەئەنجومەنی وەزیران ڕاگەیەنرا و ئێمەش وەك وەزارەتی داد و فەرمانگەكانی داد لایەنی جێبەجێكارین و پەیوەندیدارین، كە فەرمانگەكانی دادنووسی لەسەرتاسەری كوردستان بكرێت بەسیستمی ئەلكترۆنی.

خەڵك: كاركردنی سیستمەكە چۆنە، تەنها كاری سكاڵانووس دەكرێت بەئەلكترۆنی؟

ئازاد ڕۆستەم: بێگومان ئەو سیستمە سیستمێكی گشتگیر و فراوانە تەنها ئەوەی باس دەكرێت و دەنگۆی كاری سكاڵانووسین دەگۆڕێت، نەخێر وانییە بیناكە بەتەواوەتی دەگۆڕێت لەگەڵ شێوازی كاركردن و ئەو وەرەقە كۆنەی هەبوو، كە ئێستا وەرەقەی سكویریتی بەكاردێت بۆ ئەوەی ڕێگری بكرێت لەكاری ساختەكاری، هەروەها شێوازی بەئەرشیفكردنەكەی دەگۆڕێت، كە ئێمە كێشەی گەورەمان لەگەڵ ئەرشیفكردن هەبوو، بەڵام ئێستا شێوازەكە دەبێتە ئەلكتڕۆنی، لەسێرڤەری گەورە خەزن دەكرێت، لەهەمان كاتدا شێوازی ئەو مۆرە دەگۆڕێت كە بەدەیان جار گوێمان لێبووە لە فڵان شوێن تەزویر كراوە، ئەو مۆرە تەزویر ناكرێت، شێوازی ئەو پەنجە مۆرە تەقلیدیە دەگۆڕێت كە بەڕەنگی شین دەكرا لەسەر كاغەز دەدرا، دەبێتە پەنجە مۆری مائی (ئاوی) كە پێوەی دیار نابێت، لەگەڵ بوونی كۆمەڵێك خزمەتگوزاری تر كە پێشتر لەبەردەم پەنجەرەكان دەبووایە هاووڵاتیان نۆرە بگرن لەگەرمای هاوین و سەرمای زستان، ئێستا سیستمی هۆڵ دروست دەكرێت و خزمەتگوزاریەكانی فێنككەرەوە و گەرمكەرەوەی بۆ دابین دەكرێت و چاوەڕێی نۆرەی ئەلكترۆنی خۆی دەكات بەگوێرەی ژمارەی خۆی چاوەڕێی مامەڵەكەی دەكات.

خەڵك: مامەڵەی هاووڵاتیان چۆن وەردەگیرێت؟

ئازاد ڕۆستەم: شێوازە كۆنەكە نامێنێت هەر لە وێنەگرتنیش بەم شێووە كۆنە نامێنێت، بەڵكو وێنەكە ڕاستەوخۆ سكان دەكرێت لەسەر فۆڕمەكە، چونكە ئەوەی پێشتر زۆر كات وێنەكە ون دەبوو، بەڵگەنامە پێوستەكانیش وەك ناسنامە و كارتی زانیاری و ڕەگەزنامە دەخرێتە پشتەوەی فۆڕمەكە و سكان دەكرێت وەك بەشێك لەوەرەقەكە.

خەڵك: زۆرترین نیگەرانی لەسەر نرخەكەیە، ڕاستە تێچووەكەی دەبێتە ٢٥ هەزار دینار؟

ئازاد ڕۆستەم: نرخەكە ڕاستە ٢٥ هەزار دەستنیشان كراوە، پێشووتر هەر هاووڵاتییەك بهاتبوایە بۆ فەرمانگەی دادنووسی نزیكەی ١٤ بۆ ١٥ هەزار دینار تێچووی مامەڵەكەی بوو، لەوێنەگرتن و كۆپی كردن و ئیجرائاتەكانی تر، ئێستا بویتە ٢٥ هەزار دینار، لەم ڕێژەیەش ٢٥٠٠ دینار بۆ حكومەت دەبێـتە داهات لەبڕی ئەو مووچەیەی دەیدات بەفەرمانبەران، ٢٥٠٠ دیناریش دەبێـتە دەرماڵەی هاندان بۆ فەرمانبەرانی فەرمانگەكانی دادنووس بۆ ئەوەی هان بدرێن زیاتر كاربكەن، كەواتە جیاوازیەكەی ٥ هەزار دینار دەبێت، كاتێكش تۆ خزمەتگوزاری نوێ پێشكەش دەكەی كە زامنی مامەڵەی هاووڵاتیان دەكەی، حەتمەن بڕێك پارەیەكی كەمی دێتەسەر.

خەڵك: ماوەی جێبەجێ كردنی پڕۆژەكە چەندە؟

ئازاد ڕۆستەم: پڕۆژەكە ماوەی جێبەجێ كردنی ساڵێك و شەش مانگە، دەبێت لەم ماوەیە هەموو فەرمانگەكانی دادنووسی بەئەلكترۆنی بكرێن، لەزاخۆ تاوەكو خانەقین ٦٥ فەرمانگەی دادنووسیمان هەیە، بڕیارەكە وەها دراوە.

خەڵك: چارەنووسی سكاڵانووسەكان چی دەبێت؟

ئازاد ڕۆستەم: زۆر كات گوێمان لێ دەبێت گوایە ئەو سكاڵانووس و وێنەگرەكان دەردەكرێن و كاریان نامێنێت لەم شوێنە، ئێمە هەموو لایەك دڵنیا دەكەینەوە، ئەوە شتە ڕەتدەكەینەوە، سەرجەم ئەوكەسانەی كەوا پێشتر كاری سكاڵانووسیان كردووە كەسیان دەرناكرێن، ئەوانەی تەمەنەكەی شیاو بێت و خوێندەواریەكەی بایی ئەوە هەبێت خولی ڕاهێنانی كۆمپیوتەر ببینن لەهەفتەیەك بۆ 10 ڕۆژ ڕاهێنانیان پێ دەكەن و لەشوێنی خۆیان دەمێننەوە، ئەوكەسانەشی كە تەمەنەكی گونجاو نەبوو، یان خۆی نەیەوێت لەگەڵ ئەو سیستمە بڕوات، دەتوانێت كوڕێكی خۆی دەرچووی زانكۆ یان پەیمانگا بێت یان كەسێك لەخێزانەكەی بێت بیهێنێت لەشوێنی ئەو دادەنرێت، واتە كەس نان بڕاو ناكرێت و كەسیش دەرناكرێت و جێگاكانیان وەك خۆی دەبێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

لەداهاتوویەكی نزیكدا زبڵخانەكەی تانجەرۆ تەقینەوەی گەورەی تێدا ڕوودەدات

خەڵك – نزار جەزا

ئەندازیارێكی ژینگە ڕایدەگەیەنێت، پێویستە زبڵخانەكەی تانجەرۆ بەپەلە بەشێوەیەكی زانستی چارەسەربكرێت، چونكە ئەگەر چارەسەرنەكرێت، لەداهاتوودا تەقینەوەی گەورەی لێ ڕوودەدات و زیانی تەندروستی و ژینگەیی زۆری دەبێت.

پێشەنگ نەوشیروان، ئەندازیاری ژینگە بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، پێویستە بەشێوەیەكی زۆر خێرا و جددی بەرپرسانی ئەم شارە كار لەسەر چارەسەركردنی زبڵخانەكەی ناوچەی تانجەرۆ بكەن، چونكە حاڵەتێكی بەپەلە و لەناكاوی هەیە.

ناوبراو كە بڕوانامەی ماستەری لەزانكۆی پۆلیتەكنیكی وارشۆ لەبارەی چارەسەری زبڵی سلێمانی بەتایبەت زبڵخانەی تانجەرۆ بەدەستهێناوە، ئاماژەی بەئەوەدا، چەندین ساڵە بەشێوەیەكی نازانستی و ناتەندروست زبڵ لە تانجەرۆ فڕێدەدرێت، بەجۆرێك هەموو جۆرە زبڵێك فڕێدەدرێت و خۆڵی بەسەردا ڕۆدەكرێت، ئەمەش وایكردووە 10 بۆ 15 مەتر بەقوڵایی زەوی پیس ببێت.

پێشەنگ لەبارەی زیانەكانی ئەو زبڵخانەیەوە ڕوونیكردەوە، بەهۆی زبڵخانەی تانجەرۆوە بەچاو دەبینرێت ئاوی تانجەرۆ پیس بووە و ماسی تێیدا ناژی و بۆ خواردنەوە ناشێت، ئەم ئاوەش دەچێتەوە بۆ دەربەندیخان و زیانی بۆ تەندروستی ئەوان هەبووە، بەجۆرێك بەشێك لەخەڵكی دەربەندیخان توشی نەخۆشی شێرپەنجە بوون و لەماوەی 10 ساڵی ڕابردوودا ڕێژەی شێرپەنجە زۆر زیادی كردووە.

ئاماژەی بەئەوەشدا، لەگەڵ چارەسەرنەكردنی ئەم زبڵخانەیە، زیاتر ئاوی ژێر زەوی پیس دەبێت، ژینگەی سەر زەوی پیس دەبێت و ئەو ناوچەیە خەڵك ناتوانێت لێی نیشتەجێببێت، لەلایەكی دیكەوە ئێستا 5 كیلۆمەتر زبڵخانەی تانجەرۆ لەسلێمانییەوە دوورە(دەبێت لانیكەم زبڵخانە 8 كیلۆمەتر لەشوێنی نیشتەجێبوونەوە دووربێت)، پاش 10 ساڵی دیكە بەهۆی فراوانبوونی شارەوە ماڵەكان دەچنە ناو تانجەرۆوە.

باسی لەئەوەشكرد، باڵندە و ئاژەڵەكان دەچنە ناو ئەو زبڵخانەیە و دواتر دێنەوە ناو خەڵك و بەركەوتنیان لەگەڵ خەڵكدا دەبێت، ئەوەش دەبێتە هۆی گواستنەوەی نەخۆشی ترسناك، كە بەهۆی ئەو زبڵەوە گواستراوەتەوە بۆ ئاژەڵ و باڵدەكان لەئەوانیشەوە بۆ مرۆڤ.

ئەو ئەندازیاریە ژینگە ئەوەشی خستەڕوو، لەماوەی ڕابردوودا ئاگر لەزبڵخانەكەی تانجەرۆ كەوتەوە، كە ئەمە شتێكە بەهۆی كارلێكی مادەكانەوە و تەقینەوەی پاتری و زۆری گازی میسانەوە دروستبووە و لەخۆیەوە ئەو ئاگرە كەوتۆتەوە، كە گازێكی ژەهراوییە و كاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر گەرمبوونی زەوی هەیە.

ناوبراو پێداگریكرد، ئەگەر چارەسەری ئەم زبڵخانەیە بەشێوەیەكی زانستی نەكرێت، ئەوا بەپێی توێژینەوەكان لەساڵی 2026 دا تەقینەوەیەكی لێ دروستدەبێت، هەروەك چۆن لەماوەی ڕابردوودا ئاگرێكی بچوك لەناو زبڵەكەوە دروستبوو، كە ئەمە زەنگێكی بچوكی ئاگاداركردنەوەبوو، كە لەداهاتوودا بەهۆی زۆری ئەو گازەی لەژێر زبڵ و زەوییەكەوە دروستبووە تەقینەوەی گەورەتر ڕوودەدات.

ئەو ئەندازیارەی ژینگە، وەك چارەسەری سەرەتایی بۆ زبڵخانەی تانجەرۆ پێشنیازی كرد، كە بەشێوەیكی زانستی كۆمەڵێك بۆری بخرێتە ژێر زبڵەكەوە و ئەو گازەی لەژێر زبڵەكەوە كۆبۆتەوە دەربهێنرێت، دواتر هەر لەوێ بسوتێنرێت، یان ببرێت بۆ وێستگەكانی بەرهەمهێنانی كارەبا و سوودی لێ وەربگیرێت.

وەك چارەسەری كۆتاییش، ئەوەی وت:”دەبێت ئەو شوێنە بەتەواوی هەڵبگیرێتەوە و بگوازرێتەوە بۆ (لاندفیڵد) شوێنی ونكردنی زبڵ، كە لەشارەزوور شوێنێك هەیە، بەڵام تاكو ئێستا تەواونەكراوە، لەسلێمانیش تاكو ئێستا شارەوانی شوێنێكی بۆ ئەو لاندفیڵدە دیارینەكردووە، هەروەها دوای ئەمانە ڕێگری بكرێت لەوەی زبڵ بچێتە تانجەرۆ و بەشێوەیەكی زانستی زبڵ جیابكرێتەوە و ببرێت بۆ كارگەی ڕیسایكلین، دوای ئەمە كە زبڵەكەی تانجەرۆ كەم بۆوە، خۆڵی بەسەردابكرێت و داری لەسەر بڕوێندرێت، بەمەش كۆتایی بەو زبڵخانەیە دێت”.

ناوبراو وتیشی:”دروستكردنی شەڤامی 100 مەتری لەدروستكردنی لاندفیڵدێك بۆ ونكردنی زبڵ بەشێوەی زانستی گرنگتر نییە، بگرە لاندفیڵدەكە گرنگترە، چونكە سەلامەتی هاوڵاتیان و پاراستنی ژینگەی پێوەبەستراوە”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان