ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

زۆنی نەگبەتی

لوقمان غەفوور

ئێران، نە ئەھێڵێت باشوری کوردستان حکومەتێکی باشی ھەبێت. نە ئەھێڵێت ئەو زۆنی سەوز و نیلی و ڕەنگاوڕەنگە بەئارامی شەو و ڕۆژ بکاتەوە.
ھەندێک کەس وا تێدەگەن کە ئەوەی ڕوودەدات پەیوەندی بە دژایەتی بنەماڵەی بارزانییەوە ھەیە. بەڵام وا نییە! یارییە ڕوکەشەکە وا نیشاندەدرێت کە بەشێک لەحزبەکان دژی بنەماڵەی بارزانی و ئەو پێدرێژکردنەین. بەڵام ناوەڕۆکی کێشەکان و ھەموو گرێکوێرەکە “ئێران”ە، تا زۆنی ڕەنگاوڕەنگ لە باوەشی ئێران نەیەتە دەرەوە، ئەو ناوچەیە ئیسراحەت ناکات.
با ڕوونتری بکەمەوە جیاوازی ئێستا لەگەڵ ٢٠١٠ چییە؟! سەرۆکی ھەرێم لای پارتی بوو ئێستاش لای پارتییە. سەرۆک کۆماری عیراق لای یەکێتیی بوو، ئێستاش لای یەکێتییە. سەرۆکی پەرلەمان لای یەکێتی بوو ئێستاش لای یەکێتی دەبێت بەپێی ڕێکەوتنەکە. جێگری سەرۆکی پەرلەمان لای پارتی بوو ئێستاش لای پارتی دەبێت بەپێی ڕێکەوتنەکە. سەرۆکی دەزگای ئاسایشی ھەرێم لای پارتی بوو ئێستاش لای پارتییە. بەپێی ڕێکەوتنەکە جێگری لای یەکێتی دەبێت. ئەگەر جوان سەیری پێکھاتە و ھەیکەلی حکومەت بکەین و بزوتنەوەی گۆڕان لە پۆستەکان بھێنینە دەرەوە. ھەمان دیکۆری ساڵی ٢٠١٠یە بەھەندێک ڕتووشەوە. کەواتە ئەو ئەنارکییەی دروستکراوە، تەنیا پەیوەندی بەوەوە ھەیە ئێران نایەوێت حکومەتی ھەرێم بکەوێتە سەر پێی خۆی کە ئەویش پەیوەندی بەو ئابلوقە ئابورییەوە ھەیە کە ئەمریکا خستوویەتییە سەر ئێران. ئێران نایەوێت نەوت و گازی ھەرێم ببێت بە بەدیلی نەوت و گازی ئێران بۆ ناوچەکە. بە کورتی دیوە روکەشەکەی سیاسەت لەزۆنی ڕەنگاوڕەنگ وایە کە دژی پێدرێژی بنەماڵەی بارزانین، بەڵام ئەوەی لەناواخندا ھەیە، شتێکی ترە، ئەوەیە ئێران نایەوێت حکومەتی ھەرێم پێکبێت و سەقامگیری بکەوێتە ناوچەکە.
ھەفتەی پێشوو وتارێکی نووسەری ئەمریکی ترودی ڕوبن – م خوێندەوە کە ئەم نووسەرە زۆر لە سی ئای ئەیە- وە نزیکە و جولەکەیە، نوسیویەتی و دەڵێت:”پێویست ناکات ئەمریکا و ئیدارەی ترەمپ خۆی لەگەڵ کوردەکان سەرقاڵ بکات چونکە ئەوانە دوێنێ ھاوپەیمان بوون ئەمڕۆ بوون بە بەشێک لە ئەجێندای ئێران”، ھەروەھا دیڤد برۆککس ستوونوسی واشنگتۆن پۆست چەند ڕۆژێک لەمەوبەر دەڵێت:”ئیتر نابێت ئەمریکا کوردی عیراق بە ھاوپەیمان دابنێت، چونکە ئەوان دۆستایەتی ئێرانیان پێ باشترە!” دەشێت ئەم قسانە بۆ سیاسییەکی باشوری بکەیت پێکەنینی پێی بێت، بەڵام ئەمانە قسەی گاڵتەوگەپ نین. ئەمانە قسەی جددی نوخبەی ئەمریکین.
لەلایەکی دیکەوە ئێران چۆن خۆرھەڵاتی کوردستانی خەساندووە لەھەموو ھەستێکی کوردایەتی، دەیەوێت زۆنی ڕەنگاوڕەنگیش بەھەمان ڕیتم ژیان بەڕێکات. خۆ ئەگەر ھەر گۆڕانکارییەکیش لەناوچەکە لە ٢٠٢٠ ڕووبدات ئەوە یەکەم بڕیشکی ئاگرەکە بەر ئەو زۆنە دەکەوێت، دواتریش کەس خۆی لەو ماڵوێرانییە ناکات بە خاوەن وەک چۆن ئەو ماڵوێرانیەی لە ١٦ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧ ڕوویداو کەس خۆی نەکرد بە خاوەنی.
چەند ڕۆژێک لەمەوبەر لەڕاپۆرتێکی دورودرێژدا خوێندمەوە کە ئەمریکا ژمارەیەکی زۆر بنکەی سەربازی و ئەمنی ئێران-یان لە باشووری کوردستان دەستنیشانکردووە. ڕەنگە قسەی نێو ڕاپۆرتەکە ھەمان قسەکەی مەلا بەختیار بێت کە ئەڵێت ئەمریکا فشارمان لێدەکات دژی ئێران بین. ئەوە فشار نییە ئەوە پەیامە پێتاندەڵێت ئەو ھەموو بنکە سەربازیی و ئەمنییەی ئێران چی ئەکات لای ئێوە، ئەگەر ئەمە بۆ شێواندن و فەوتاندنی ھەرێم نەبێت و چ مەھامێکی تری لە پشتەوەیە.
ئەگەر لە زۆنی ڕەنگاوڕەنگ ھاووڵاتیانی ئاسایی سڕ و گێژووێژ کرابن بە ھەندێک دروشمی لابەلا، ئەوا ئەمریکا ھەڵناخەڵەتێت، ئاگای لە وردودرشتی ئەو پەیوەندیانەیە لەگەڵ ئێران. ئەم قسانەی من تەنیا تۆماری مێژووییە، ئەگینا دەشێت زۆرکەسی تریش پێش ئەنفال-ی ١٩٨٨دا درکی بە ترسی ئەنفال و ڕووداوەکان کردبێت و قسەشی کردبێت بەس کەس گوێی لێنەگرتووە، بە حوکمی ئەوەی سیاسیەکانمان ھێندە عەبقەرین لەسیاسەتدا کە ئەوان ھێڵنجیاندا و ڕشانەوە ئیتر قسەی ئەوان تەواو و یەقینە قسەی خەڵکانی تر بۆ تەنەکە خۆڵە. کە کارەساتیش ڕوویدا ھەریەک ئەیکا بە شانو ملی ئەوی تردا. ئەگینا تۆ بڵێی کەسێک نەبووبێت لە شۆڕشدا ساڵی ١٩٨٧ بە یەکێتی نیشتمانی کوردستان بڵێت ئەم ڕسکە چییە ئەکەیت!؟ سوپای پاسداران لە ئێرانەوە دەھێنیت بۆ لێدان لە بۆرییە نەوتەکانی کەرکوک. ئەگەر وردتریش بڕوانین کە ئەنفال-یش ڕوویدا ھەموو نەھامەتییەکە بۆ ناوچەی سلێمانی و گەرمیان بوو. ھەموو ناوچەی بادینان ئەنفالی ھەشت تێیدا ڕویدا، کە زۆربەی خەڵکەکەی ڕویانکردە تورکیا و لە کەمپی پەنابەران نیشتەجێکران و دواتر گەیەندرانە ئەمریکا،. ئێستا زۆربەی ئەو خێزانانەی لێرەن لەوکاتە ھاتوون. منداڵەکانیان لەوپەڕی خۆشگوزەرانیدان. ئەوانەی ناوچەی سلێمانی و گەرمیانیش کە لە نوگرەسەلمان گەڕانەوە لە ئۆردوگاکانی شۆڕش و ڕزگاری بە نەبوونی و کولەمەرگی دەژین.
کۆتا قسەم ئەوەیە با چاوەڕوان بین ئەوەی ڕوودەدات ئەبێت بە مێژوو، وەک ئەو ھەموو ھەڵەت و پەڵەتەی لە سیاسەتدا پێشترکراوە.

وتار

ئیسماعیلی سابووری: سه‌رده‌می مردنی هونه‌ری ڕاقیی و له‌دایكبوونی هونه‌ری گه‌عده‌

ئاراس فه‌تاح

 

له‌ هه‌موو دونیادا كاتێك گه‌لێك هونه‌رمه‌ندێكی گه‌وره‌ له‌ده‌ستده‌دات، خه‌م و په‌ژاره‌ فه‌زای گشتییه‌كه‌ی داده‌پۆشێت، سه‌ركرده‌ سیاسیی و هونه‌رمه‌نده‌كانی له‌پێگه‌ی ره‌سمیی و شه‌خسییه‌كانی خۆیانه‌وه‌، به‌ ڕسته‌یه‌كیش بێت، ته‌عبیر له‌ هه‌ستی خۆیان و گرنگیی ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ له‌ مێژووی گه‌له‌كه‌یاندا ده‌كه‌ن.

دوێنێ، یه‌كێك له‌ هونه‌رمه‌نده‌ گه‌وره‌كانی كورد، ئیسماعیلی سابووری، به‌بێده‌نگیی كۆچی دوایی كرد. بێگومان بێده‌نگیی حكومه‌ت و ئه‌و وه‌زاره‌ته‌ی كه‌ هیچ وه‌زیفه‌یه‌كی ڕۆشنبیریی نییه‌، جێگای سه‌رسوڕمان نییه‌، چونكه‌ ڕزگاركردنی ژیانی گه‌نده‌ڵێكی له‌ده‌ست دادگا هه‌ڵهاتوو و به‌خێرهاتنه‌وه‌ی ڕه‌سمیی له‌لایه‌ن سه‌رۆكی نوێی هه‌رێمه‌وه‌، به‌های خه‌به‌ریی و گرنگیی میدیایی زۆر زیاتره‌ له‌ پرسه‌نامه‌ و ماته‌مینیی بۆ مردنی هونه‌رمه‌ندێكی گه‌وره‌ی میلله‌ته‌كه‌مان، كه‌ موڵكی ئه‌وان نییه‌.

ساڵانێكه‌ سیاسه‌تی ڕۆشنبیریی و هونه‌ریی له‌ دونیای ئێمه‌دا، سیاسه‌تی دروستكردنی مۆدێلێكه‌ له‌ هونه‌ری هه‌رزان و بێقووڵایی كه‌ به‌ پرۆسه‌یه‌كی مه‌ترسییداری ”به‌گه‌عده‌كردنی هونه‌ر“دا تێده‌په‌ڕێت‌. ئه‌م مۆدێله‌ له‌ هونه‌ر كۆمه‌ڵگایه‌كی وێناكراو نماییشده‌كات كه‌ من به‌ ”كۆمه‌ڵگای خه‌نده‌“ ناودێڕی ده‌كه‌م، كۆمه‌ڵگایه‌ك كه‌ تاك و گروپه‌كانی بێخه‌م و ده‌م به‌خه‌نده‌ن، جگه‌ له‌ شادیی و هه‌ڵپه‌ركێ هیچ خه‌مێكی تریان نییه‌. ساڵانێكه‌ بۆئه‌وه‌ی گوێ له‌ گۆرانیی ڕاقیی بگرین و دووركه‌وینه‌وه‌ له‌ هونه‌ری گه‌عده‌، ده‌بێت بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ ئه‌رشیفی ساڵانی حه‌فتا و هه‌شتاكان. دیاره‌ ئیسماعیلی سابووریش وه‌كو هه‌ندێك هونه‌رمه‌ندی گه‌وره‌ی تر، سه‌ر به‌و قۆناغه‌ هونه‌رییه‌ی و ئه‌و سه‌رده‌مه‌یه‌.

هونه‌ری داهێنه‌ر پێویستی به‌ پاره‌ و ده‌سه‌ڵات و ئه‌كادیمیای حیزبیی نییه بۆئه‌وه‌ی داهێنانی گه‌وره‌ بكات، جوان بێت و ببێت به‌ ناو، به‌ڵكو ده‌سه‌ڵات پێویستی به‌ هونه‌ره‌ بۆئه‌وه‌ی خۆی پێ جوان بكات و له‌ڕێگایه‌وه‌ پروپاگه‌نده‌ بۆ شه‌رعییه‌تی ده‌سه‌ڵاتی خۆی بكات. جیاوازیی نێوان ئیسماعیلی سابووریی و به‌همه‌ن قوبادیش كه‌ دوو هونه‌رمه‌ندی كوردستانی ئێرانن، لێره‌دا ده‌رده‌كه‌وێت، چونكه‌ یه‌كێكیان هونه‌ره‌كه‌ی خۆی پاراست و به‌ جوانیی مایه‌وه‌، ئه‌وی تریشیان له‌ قۆناغێكدا به‌ ده‌سه‌ڵاتی فرۆشت و فیلمی پروپاگه‌نده‌ی بۆ به‌رهه‌مهێنان. دیاره‌ فیلمی ”ئاڵای بێ وڵات“ی به‌همه‌نی قوبادی پێش سێ ساڵ له‌ هه‌ندێ فیستیڤاڵی ئه‌وروپی و ئاسیایی نماییشكرا، به‌ڵام له‌ هه‌رێمی كوردستاندا ته‌نها له‌ هه‌ولێری پایته‌خت و به‌ داوه‌تنامه‌ی تایبه‌ت بۆ كه‌سایه‌تیی تایبه‌ت و سپۆنسه‌ره‌كانی نماییشكرا. گه‌رچی ئه‌م فیلمه‌ گرانبه‌هایه‌ وه‌ك زۆرێك له‌ پڕۆژه‌ هونه‌رییه‌ حیزبییه‌كانی تر، له‌سه‌ر حیسابی داهاتی گشتیی به‌رهه‌مهێنرا، به‌ڵام له‌ یه‌ك شاری تری هه‌رێمدا سینه‌مایه‌كی به‌خۆیه‌وه‌ نه‌بینی و بینه‌رانی وڵاتی ئێمه‌ لێی بێبه‌رییكران. دیاره‌ من به‌ ڕێكه‌وت له‌ له‌نده‌ن بووم، بۆیه‌ شانسی ئه‌وه‌م هه‌بوو فیلمه‌كه‌ ببینم. پاشان وتارێكی ڕه‌خنه‌ییم له‌سه‌ر په‌یامی سیاسیی و ناوه‌ڕۆكی ئه‌و فیلمه‌ نووسی، كه‌ له‌ژێڕ سه‌ردێڕی (پیشەسازیی هونەری پروپاگەندە لە ”ئاڵای بێ وڵات“ی بەهمەنی قوبادی) له‌ رۆژنامه‌ی ئاوێنه‌دا بڵاوكرایه‌وه‌‌.

له‌دوای نیشته‌جێبوونی ئه‌م گۆرانیبێژه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان، جگه‌ له‌ دۆزینه‌وه‌ی وه‌زیفه‌یه‌ك بۆئه‌وه‌ی بتوانێت پێی بژی و چه‌ند چاوپێكه‌وتنێكی ته‌له‌فیزیۆنیی و رێكخستنی چه‌ند كلیپێك بۆی، له‌كۆی ماوه‌ی دواساڵانی ژیانییدا له‌ هیچ یه‌كێك له‌ شاره‌كانی هه‌رێمدا نه‌ یه‌ك كۆنسێرتی شایسته‌ی بۆ سازكرا و، نه‌ به‌شی موزیكی یه‌ك زانكۆی هه‌رێم یان هه‌ر ده‌زگایه‌كی تر بانگهێشتیان نه‌كرد، تاوه‌كو بۆ خوێندكارانی به‌شی هونه‌ر باس له‌ ئه‌زموونی هونه‌ریی خۆی بكات و نه‌ له‌ خه‌سته‌خانه‌یه‌كی ئه‌هلیی گرانبه‌هاش كۆچی دواییكرد.

جیهانی موزیكیی ئیسماعیل سابووری پڕاوپڕه‌ له‌ خۆشه‌ویستیی و جوانیی و حوزن. له‌ مێژووی موزیكی ئێمه‌دا كه‌م هونه‌رمه‌ند هه‌یه‌ وه‌ك سابووری به‌ هونه‌ری حوزنه‌وه‌ جوان بێت. ده‌شێت پێویست نه‌كات بزانین ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ گه‌وره‌یه‌ بۆچی مرد، به‌ڵام ده‌بێت زۆرینه‌مان ئه‌وه‌ بزانین بۆچی ژیا. ژیانی ئه‌و به‌ ده‌نگه‌ نه‌رم و موزیكه‌كه‌ی مانا و به‌هایه‌كی قووڵی به‌ خۆشه‌ویستیی و حوزن و جوانیی موزیك به‌خشیی. مردنی ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ خه‌م و حوزنێكی گه‌وره‌یه‌، به‌ڵام له‌دوای كۆچی دوایی خۆی جوانییه‌كانی هونه‌ری حوزنی بۆ به‌جێهێشتین.

ئیسماعیلی سابووری سه‌ر به‌‌ نه‌وه‌یه‌كه‌‌‌ له‌و‌ هونه‌رمه‌ندانه‌ی كه‌ فێریانكردین دانیشین و به‌ هێمنیی گوێ له‌ گۆرانیی بگرین، ڕێز له‌ قووڵایی و جوانیی موزیك بگرین. مردنی ئه‌م نه‌وه‌ جوانه‌ له‌ هونه‌رمه‌ندانی كورد‌ له‌ سه‌رده‌مێكدایه‌ كه‌ موزیكی كوردیی به‌ پرۆسه‌یه‌كی مه‌ترسییداری به‌گه‌عده‌بووندا تێپه‌ڕده‌بێت. سه‌رده‌می نوێی هونه‌ری موزیكی كوردیی پڕبووه‌ له‌ گۆرانبێژی هه‌رزان و هونه‌ریی لووس كه‌ له‌كاتی ریشتاشین یان لوولكردنی قژدا گوێی لێده‌گیرێت، یاخود له‌كاتی زه‌ماوه‌ندا ریتمی هه‌ڵپه‌ركێ ئاراسته‌ده‌كات.

ساڵانێكه‌ مۆمی ژیانی ژماره‌یه‌ك له‌ سیاسه‌تمه‌دار و هونه‌رمه‌ند و شاعیر و نووسه‌رانی سه‌ده‌ی بیسته‌ممان ده‌كوژێنه‌وه‌، گه‌ر كوژاندنه‌وه‌ی مۆمی ژیانی سیاسییه‌ك ڕق و كینه‌ و تاریكییمان بۆ به‌رهه‌مبهێنێت، ئه‌وا كوژانه‌وه‌ی مۆمی ژیانی هونه‌رمه‌ندێكی وه‌ك ئیسماعیل سابووری خه‌رمانه‌یه‌ك له‌ خۆشه‌ویستیی و جوانییه‌كانی حوزنمان له‌ هونه‌ری كوردییدا بۆ به‌جێده‌هێڵێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

رواندا ، فێتنام ، هه‌رێمى كوردستان

شێرزاد شێخانى

له‌سه‌ده‌ى رابردوودا جگه‌ له‌ولاته‌ زلهێزه‌ ئابووريه‌ ناسراوه‌كانى جيهان وه‌كو ئه‌مريكاو روسيا وبه‌ريتانياو فه‌ره‌نساو ئه‌لمانيا ، هێزى ئابوورى تازه‌ش سه‌ريان هه‌ڵدا ، كه‌ له‌ماوه‌يه‌كى كه‌مدا توانيان ژێرخانێكى ئابوورى زه‌به‌ڵاح بۆ خۆيان دابينبكه‌ن و به‌ربه‌ره‌كانى وڵاته‌ زلهێزه‌كانيش بكه‌ن . هه‌ڵبه‌ت وڵاتى چيين يه‌كێك بووه‌ له‌و وڵاتانه‌ى وه‌كو ئابووريه‌كى به‌هێزو ركابه‌ر بێته‌ مه‌يدان ، له‌خوار ئه‌ويش وڵاتانى تريش ئابووريه‌كانيان گه‌شه‌ى سه‌ندو بوونه‌ ژماره‌يه‌ك له‌ ئابوورى جيهانى ، به‌تايبه‌تيش به‌شێك له‌وڵاتانى ئاسيا وه‌كو ماليزياو سه‌نگاپووره‌و كۆرياى باشوور .

ئه‌زمونى به‌رێوه‌‌‌بردنى ئه‌م وڵاتانه‌ ئيلهامبه‌خشبون بۆ زۆربه‌ى وڵاتانى ديكه‌ى دواكه‌وتووى جيهان ، چونكه‌ ئه‌وانه‌ى باسمان كردن له‌ژێرخانێكى سوتماك و رووخاوه‌وه‌ بوون به‌خاوه‌ن جوانترين ئه‌زمونى سه‌ده‌ى رابردوو. له‌هه‌زاره‌ى سێيه‌ميشدا ئه‌زمون گه‌لێكى تريش گه‌شانه‌وه‌ ، كه‌ دوو له‌جوانترين نمونه‌يان وڵاتانى روانداو فێتنامه‌ كه‌ ئه‌م دوو وڵاته‌ش‌ به‌سروشت و واقيعى رووداوه‌كانيان زۆر نزيكن له‌وه‌زعى ئێمه‌ى كورد له‌هه‌رێمى كوردستاندا .

وڵاتى رواندا له‌ناوه‌ڕاستى نه‌وده‌كاندا دووچارى شه‌ڕێكى خوێناوى زۆر سه‌خت بوو له‌نێوان هه‌ردوو خێڵى هۆ‌توو توتسى، له‌ماوه‌ى چه‌ند مانگێكدا نزيكه‌ى مليۆن ونيوێك خه‌ڵكى ئه‌م وڵاته‌ بوونه‌ قوربانى شه‌ڕه‌كه‌ و، دوو مليۆن كه‌سيشان ئاواره‌ى وڵاتانى ده‌وروبه‌ر بوون. كووچه‌و شه‌قامى شاره‌كانى ئه‌م وڵاته‌ پڕ بوون له‌ لاشه‌ى كوژراوانى هه‌ردو خێڵه‌كه‌. له‌م ئانوساته‌دا كه‌سايه‌تيه‌كى گه‌نجى ئه‌م وڵاته‌ ده‌ركه‌وت كه‌ ناوى بۆل كاغامى بوو .

مێژووى ئه‌م وڵاته‌ به‌ئاوى زێر ناوى ئه‌م كه‌ڵه‌ سه‌ركرده‌ قاره‌مانه‌ ئه‌نوسێته‌وه‌ ، كه‌ توانى له‌ماوه‌يه‌كى كورتدا ده‌ست به‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتدا بگرێ . له‌جياتى ئه‌وه‌ى ببێت به‌ به‌شێك له‌شه‌ڕه‌ خوێناويه‌كه‌ ، يه‌كه‌م هه‌نگاوى ئاشتكردنه‌وه‌ى ناوخۆيى بوو . به‌بريارى حكومه‌ته‌كه‌ى ياساى لێبووردنى گشتى ده‌ركرد، دواتر نزيكه‌ى 120 هه‌زار تاوانبارى جه‌نگى راده‌ستى دادگاى نێوده‌وڵه‌تى كرد . به‌دواى ئه‌مه‌شه‌وه‌ راسته‌وخۆ كه‌وته‌ ئاساييكردنه‌وه‌ى بارى وڵاته‌كه‌ى به‌وه‌ى ئاسه‌وارى جه‌نگه‌ ناوخۆييه‌كه‌ى خسته‌ ناو پرۆگرامى خوێندنه‌وه‌ ، به‌مه‌ش يه‌كه‌م ئامانجى خۆى پێكا له‌به‌رگرتن له‌سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ى ناكۆكى خێڵه‌كى له‌وڵاته‌كه‌يدا . دواتر ده‌ستى به‌چاكسازى ئابوورى كردو، سه‌ره‌تا به‌شێوه‌يه‌كى به‌رفراوان زه‌وى به‌سه‌ر هاوڵاتيانى وڵاته‌كه‌ى دابه‌شكردو خه‌ڵكى كه‌وتنه‌ سه‌ر كارى كشتوكاڵى بۆ دابينكردنى پێداويستيه‌كانى ژيانيان . دواتر كۆمه‌ڵێك له‌ گه‌نجه‌كانى وڵاته‌كه‌ى له‌سه‌ر حيسابى ده‌وڵه‌ت نارده‌ وڵاتانى جيهان بۆ تۆژينه‌وه‌ له‌چۆنيه‌تى پێشخستنى ئابوورى وڵات .هه‌ر له‌وساوه‌ ده‌رگاى وه‌به‌رهێنانيشى كرده‌وه‌ له‌به‌رده‌م وڵاتانى دونيا كه‌ له‌ماوه‌يه‌كى كه‌مدا رژانه‌ سه‌ر پڕۆژه‌ وه‌به‌رهێنانه‌كانيان له‌م وڵاته‌دا . به‌مشێوه‌يه‌ له‌مه‌ودايه‌كى كورتدا ئه‌نجامى چاكسازييه‌كانى له‌بوارى په‌روه‌رده‌و ئابوورى به‌ده‌ركه‌وتن ، ئێستا ئه‌م وڵاته‌ بووه‌ به‌ ئه‌زمونێكى‌ ئيلهامبه‌خش بۆ وڵاته‌كانى ترى كيشوه‌رى ئه‌فه‌ريقا له‌ بوارى پێشكه‌وتنى ئابووريدا .

وڵاتى فێتنام له‌سه‌ده‌ى رابردوودا كه‌وته‌ به‌ر ململانێيه‌كى تووندى هه‌ردوو جه‌مسه‌رى ئه‌مريكاو روسيا ، به‌مه‌ش بۆ ماوه‌ى ده‌يان ساڵ دووچارى جه‌نگێكى وێرانكه‌ر بوو كه‌ بووه‌ هۆى له‌تبونى وڵاته‌كه‌ بۆ دوو پارچه‌ى جيا . گه‌لى فێتنام هيچى نه‌ما و هاته‌ سه‌ر سفر ، دواى سه‌ركه‌وتنى ئه‌م گه‌له‌وكۆتاييهاتنى جه‌نگه‌كه‌ش ، فێتنام له‌سفره‌وه‌ ده‌ستى پێكرد. هه‌رچه‌نده‌ حزبي شيوعى ئابووريه‌كى مه‌ركه‌زى چڕى به‌سه‌ر ولاته‌كه‌دا سه‌پاندبوو ، به‌مه‌ش وڵاته‌كه‌ له‌رێزبه‌ندى وڵاته‌ هه‌ره‌ هه‌ژاره‌كاندا مايه‌وه‌و له‌په‌لوپۆ كه‌وت . ئا لێره‌شدا سه‌ركرده‌يه‌كى شيوعى به‌ده‌ر كه‌وت كه‌ ناوى نيجوين فان لين بوو ، ئه‌و‌يش هاوشێوه‌ى پاڵه‌وانه‌ ئابووريه‌كانيتر ،قوڵى هه‌ڵماڵى و كه‌وته‌ بنياتنانى ئابوورى وڵاته‌كه‌ى ، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و سه‌ركرده‌يه‌كى دڵسۆزى شيوعيه‌ت بوو، به‌ڵام ئه‌مه‌ش رێگر نه‌بو له‌وه‌ى فان لين ده‌ست به‌چاكسازى بكات ، ئه‌ويش به‌ چاكسازى كشتوكاڵيه‌وه‌ ده‌ستى پێكرد ، دواتر ورده‌و ورده‌ په‌رژايه‌ سه‌ر چاكسازى له‌بوارى په‌روه‌رده‌و پيشه‌سازى وئابوورى، له‌ماوه‌يه‌كى كه‌مدا فێتناميش هاته‌ ريزى وڵاته‌ هه‌ره‌ پێشكه‌وتوه‌كانى ئابوورى جيهان .

نمونه‌ى تريش زۆرن له‌م باره‌يه‌وه‌، هه‌ر له‌ ئه‌سيوبياوه‌ بۆ ماليزيا و، له‌ ئيماراته‌وه‌ بۆ هيندستان ، هه‌ڵبه‌ت باسى وڵاتانى ئه‌وروپاش ناكه‌ين ، چونكه‌ ئه‌مانه‌  ده‌مێكه‌ پێشكه‌وتون ، باسمان له‌م وڵاتانه‌يه‌ كه‌ له‌هيچه‌وه‌ ده‌ستيان پێكردو، له‌ناو داروپه‌ردووى جه‌نگه‌ درێژخايه‌نه‌كانيانه‌وه‌ سه‌ريان به‌رز كرده‌وه‌و گه‌يشتنه‌ ترۆپكى ئاسمانه‌وه‌ .

ئه‌زمونى به‌ڕێوه‌بردنى هه‌رێمى كوردستان ، سه‌ربارى ته‌مه‌نى بيست و هه‌ىشت ساڵه‌يدا تاكو ئه‌مڕۆش له‌شوێنى خۆى موراوه‌حه‌ ئه‌كات، يه‌ك هه‌نگاو له‌رووى ئابووريه‌وه‌ نه‌چۆته‌ پێشه‌‌وه‌ . ململانێى حزبى و ده‌ستبه‌ردار بوون له‌مه‌باديئه‌كانى شۆڕش و گه‌نده‌ڵى و به‌رژه‌وه‌ندخوازى حزبى وكه‌سى هه‌رێمه‌كه‌مانى گه‌ياندۆته‌ خاڵى سفره‌وه‌، ئێستا ئه‌گه‌ر پاره‌ له‌به‌غداوه‌ نه‌يه‌ت حكومه‌ته‌كه‌مان ناتوانێ مووچه‌ى فه‌رمانبه‌رانيشى بدات ، ئه‌مه‌ش له‌كاتێدايه‌ كه‌وا هه‌رێم له‌سه‌ر ده‌ريايه‌ك نه‌وته‌وه‌يه‌.

ساڵى په‌نجاو شه‌سته‌كان هه‌رێمى‌ كوردستان نانى هه‌مو وڵاتى عيراقى ئه‌دا ، ته‌نها ده‌شتى هه‌ولێر و كه‌ندێناوه‌ گه‌نمو جۆى وڵاتى دابين ئه‌كرد ، له‌سه‌دا حه‌فتاى دانيشتوانى هه‌رێم خه‌ريكى فه‌لاحه‌تى بوون له‌ده‌شته‌كانى نه‌ينه‌واو كه‌ركوكه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ گو‌نده‌كانى سه‌ر سنور . مێوه‌و سه‌وزه‌ى‌ خۆماڵى به‌شى هه‌مو دانيشتوانى ئه‌كردو هه‌نارده‌ش ده‌كرانه شاره‌كانى ترى عيراق . به‌ڵام ئه‌مڕۆ له‌سايه‌ى حوكمڕانى‌ كورده‌وه‌ ، كه‌ره‌وزو ته‌ماته‌و خه‌ياريشمان له‌وڵاتانى ده‌وروبه‌ر هاورده‌ ده‌كرێ ، به‌مه‌ش ملياران دۆلارى ئه‌م وڵاته‌ى ئێمه‌ ئه‌چێته‌ گيرفانى بێگانه‌وه‌ . سامانى نه‌وتمان راده‌ستى دوژمنانمان كردوه‌ ، ته‌نانه‌ت چه‌ته‌كانى داعشيش خێر له‌ سامانه‌كانى ئێمه‌دا‌ ئه‌بينن .

ئه‌م ئه‌زمونه‌ شكستخواردوه‌ى ئابوورى هه‌رێم پێويستى به‌ فريادڕه‌سێكى وه‌كو فان لين وبۆل كاغامى هه‌يه‌ بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌گه‌ر نه‌شتوانين ژێرخانى ده‌وڵه‌تێكى سه‌ربه‌خۆمان بۆ دابينبكه‌ن ، لانيكه‌م هاوڵاتيانمان ژيانێكيان بۆ زامن بكه‌ين كه‌ كه‌رامه‌تى ئينسانيان پارێزراو بێت ..

هه‌ڵسانه‌وه‌ى هه‌رێم لێره‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات كه‌ هه‌ردوو حزبى پارتى و يه‌كێتى ، هه‌ردوو بنه‌ماڵه‌ى بارزانى و تاڵه‌بانى ، هه‌ردوو زۆنى سه‌وزو زه‌رد ، پرۆسه‌يه‌كى ئاشته‌وايى سه‌رتاسه‌رى رابگه‌يه‌نن ، چاكسازى‌ راسته‌قينه‌ ده‌ست پێبكه‌ن له‌گشت بواره‌كانى سياسى و كۆمه‌ڵايه‌تى وئابوورى وپه‌روه‌ده‌وه‌ ، ئێمه‌ش وه‌كو وڵاتانى ترى ئه‌م دونيايه‌ ئه‌زمونى سه‌ركه‌وتوى خۆمان هه‌بێت ، ئه‌مه‌ش ته‌نهاو ته‌نها به‌وه‌ ده‌كرێ كه‌ ته‌جريم وته‌حريمى گه‌نده‌ڵى به‌ پله‌ يه‌ك ، كۆتاييهێنان به‌ ناكۆكى وململانێى حزبى به‌ پله‌ى دوو، سه‌روه‌رى ياساو عه‌داله‌تى كۆمه‌ڵايه‌تيش به‌دوايانه‌وه‌ ، به‌مه‌ش ئه‌توانين ئه‌زمونێكى تازه‌ بێنينه‌  كايه‌وه‌ كه‌ واى لێبێت ميلله‌ته‌كه‌مان به‌سه‌ربه‌رزييه‌وه‌ بژى ومێژووش به‌ شانازييه‌وه‌ باسى ميلله‌ته‌كه‌‌مان بكات ..

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

یەكێتیەكان، نوێبونەوە یان مەرگی یەكێتی هەڵدەبژێرن

ژوان ئەحمەد

لە 28 ساڵی رابردودا، هەرگیز روی نەداوە یەك حزب تەواوی دەسەڵاتەكان لە كوردستان بەدەست بهێنێت‌و حزبەكانی تر ناچار بە بەشداری یان چونە دەرەوە بكات لە دەسەڵات‌و حوكمڕانی، بە تایبەت بۆ یەكێتی نیشتمانی كوردستان كە هەمیشە یاریكەرێكی سەرەكی بوە لە سیاسەت‌و پەیوەندی‌و حوكمڕانی.

زۆر نوسراوە‌و زۆر وتراوە لەسەر پارتی كە مۆنۆپۆڵی دەسەلاتەكان دەكات، بەڵام ئایا سوچەكە تەنیا هی پارتی یە؟؟ ئەگەر پارتی ئەوەندە زاڵ‌و باڵادەستە ئیتر بۆچی گلەیی لێ بكرێت؟؟

بەڵام یەكێتی بۆچی پلە دوە‌و تا كەی یەكێتیەكان بەم پلە دوەمیە قایل دەبن كە سەركردایەتی یەكێتی بەسەر حزبەكەیدا سەپاندوە؟

یەكێتی لە سەرەتای دامەزراندن، خاوەنی باشترین كادر‌و بنكەی جەماوەری، قارەمانترین هێزی پێشمەرگە، چاونەترسترین رێكخستن بوە، ئێستاش بنكە جەماوەریەكەی بەهەمان شێوە ئیش دەكات، بەڵام ئەوەی جیاوازی دروست كردوە دوو لایەنە:

1- بونی سەركردایەتیەك كە بە تەواوی لە ئاكاری حزبی لایداوە، لە خەڵك دوركەوتۆتەوە، ئاشنا نیە بە پێداویستی‌و خەم‌و خواستەكانی خەڵك.

2- خەڵكی ئاسایی لە یەكێتی تۆراوە بە هۆی هەڵەكانی یەكێتی‌و هەندێ روداوی وەك دروست بونی حزبە پۆپۆلیستەكان.

یەكێتیەكان چی ئەكەن؟

ئیدی ئەوە بۆتە راستیەكی حاشاهەڵنەگر، بەشێك لە سەركردایەتی یەكێتی، گشت بەرژەوەندیەكانی حزبەكە‌و خەڵكیش دەكەنە قوربانی بەرژەوەندی‌و بازرگانیەكانیان لە هەولێر‌و ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی پارتی، بۆیە ئێستا چارەنوسی یەكێتی لە تونێلێكی تاریك‌و دوڕیانێكی چارەنوسسازدایە‌و پێویستە بنكەی جەماوەری، ئەنجومەنی ناوەند‌و مەڵبەندەكان هەڵوێستی جدی بنوێنن لە ئاستی ئەم دۆخە هەستیارە‌و چی زووە داوای كۆنگرەیەكی گۆڕانكاری‌و دور لە گزی بكەن بۆ نوێكردنەوەی یەكێتی.

نوێكردنەوە بە مانای هێنانەپێشی كوڕ‌و كچی سەركردەكان نا، بەڵكو بە مانای هاتنی ئەقڵی باشتر بۆ ناو سەركردایەتی یەكێتی، ئەقڵێك كە نزیك لە خەڵك‌و خواستی خەڵك بێت، ئەقڵێك وابەستەی گیرفان‌و كۆنتراكت نەبێت.

سەركردایەتی یەكێتی ئیدی تەمەنیان هەڵچوە، بەشێكیان لە كەناری مەرگدا وەستاون، ماندوو بون‌و جگە لە رستەكانی سەردەمی شۆڕش، هیچی نوێیان پێ نەماوە بۆ وتن، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا رابردویەكی رێزلێگیراویان هەیە‌و پێویستە یەكێتیەكان نەهێڵن لەوە زیاتر رابردوی خۆیان‌و یەكێتیش خراپ بكەن.

سەركردایەتی یەكێتی، هەڵەیان كردوە، خراپیان كردوە‌و بەرپرسیارن لەم مۆدێلە خراپەی حوكمڕانی، بەرپرسن لەم دۆخە ناهەموارەی یەكێتی تێكەوتوە، بەڵام پێویستە رێگە بگیرێت لەوەی هەڵەی تر بكەن كە گەورەترینیان هێنانە پێشەوەی نەوەكانیانە.

یەكێتی داهێنەربوە، لە بناغەكەیەوە كە كۆمەڵەی رەنجدەران بوە، لەسەر بەرپرەچدانەوەی مۆدێلی كۆنی حزبایەتی‌و رەت كردنەوەی بنەماڵەیی دروست بوە، بەڵام ئێستا سەركردەكانی یەكێتی گەراونەتەوە خاڵە دژەكەو خەریكی بنەماڵەیی كردنی یەكێتین كە ئەمەش گەرانەوەیە بۆ خاڵی سەرەتا‌و راگەیاندنی مەرگی یەكێتی یە، خۆ ئەگەر ئەوەش مسۆگەر نەكەن كە نەوەكانیان پێگەیان لەم حزبەدا نەبێ، دڵنیام كەسیان ئامادە نابن بچنە كۆنگرەیەكەوە كە نەك كوڕ‌و كچەكانیان بەڵكو خۆیشیان ترسی دەرنەچونەوەیان لەسەر بێت.

دانانی نەوە‌و مناڵی سەركردەكان لەناو سەركردایەتی یەكێتی، مانای دانانی توانا‌و لێوەشاوەیی‌و گەنج نیە، بەڵكو دانانی نەوەیەكی تەمەڵ‌و گەورەبوو بە شیرینی باوكانە كە هیچ تاڵیەكیان نەچەشتوە‌و چارەنوسی یەكێتی بەلایانەوە گرنگ نیە، سەرەنجام نە خزمەت بە یەكێتی‌و نەخزمەتیش بە راست كردنەوەی باری لاری حزبایەتی لە كوردستان دەكات، چونكە ئەو نەوەیە درێژكراوەی رێگەی بەرژەوەندی باوكیانن‌و بۆ پاراستنی ئەو بەرژەوەندیانە دێنە كایەوە.

یادی یەكێتی بەسەرچوو، قسە گەرمەكان لەسەر كۆنگرە ساردبونەتەوە، بەڵام دەبێ جەماوەری یەكێتی لە ئۆرگانەكانەوە ئەو رەوتە خاو نەكەنەوە‌و فشار بكەن، چونكە هیچ پاساوێك نەماوە بۆ ئەوەی سەركردایەتی یەكێتی رێگری بكات لە كۆنگرە‌و ئێمەش بەدیار مەرگی هێ,اشی یەكێتیەوە دۆش دامێنین، چونكە تا دێت یەكێتی دەبێتە قالۆرێكی جوان لەدەرەوەو ناوێكی بۆش‌و بێ ژیان، ئێمەی كادریش ئەوەمان ناوێ‌و بەرپرسیار دەبین لە ئاست كێلی شەهیدان‌و ویژدانی مام جەلا‌و مێژووی یەكێتی.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان