ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

زۆنی نەگبەتی

لوقمان غەفوور

ئێران، نە ئەھێڵێت باشوری کوردستان حکومەتێکی باشی ھەبێت. نە ئەھێڵێت ئەو زۆنی سەوز و نیلی و ڕەنگاوڕەنگە بەئارامی شەو و ڕۆژ بکاتەوە.
ھەندێک کەس وا تێدەگەن کە ئەوەی ڕوودەدات پەیوەندی بە دژایەتی بنەماڵەی بارزانییەوە ھەیە. بەڵام وا نییە! یارییە ڕوکەشەکە وا نیشاندەدرێت کە بەشێک لەحزبەکان دژی بنەماڵەی بارزانی و ئەو پێدرێژکردنەین. بەڵام ناوەڕۆکی کێشەکان و ھەموو گرێکوێرەکە “ئێران”ە، تا زۆنی ڕەنگاوڕەنگ لە باوەشی ئێران نەیەتە دەرەوە، ئەو ناوچەیە ئیسراحەت ناکات.
با ڕوونتری بکەمەوە جیاوازی ئێستا لەگەڵ ٢٠١٠ چییە؟! سەرۆکی ھەرێم لای پارتی بوو ئێستاش لای پارتییە. سەرۆک کۆماری عیراق لای یەکێتیی بوو، ئێستاش لای یەکێتییە. سەرۆکی پەرلەمان لای یەکێتی بوو ئێستاش لای یەکێتی دەبێت بەپێی ڕێکەوتنەکە. جێگری سەرۆکی پەرلەمان لای پارتی بوو ئێستاش لای پارتی دەبێت بەپێی ڕێکەوتنەکە. سەرۆکی دەزگای ئاسایشی ھەرێم لای پارتی بوو ئێستاش لای پارتییە. بەپێی ڕێکەوتنەکە جێگری لای یەکێتی دەبێت. ئەگەر جوان سەیری پێکھاتە و ھەیکەلی حکومەت بکەین و بزوتنەوەی گۆڕان لە پۆستەکان بھێنینە دەرەوە. ھەمان دیکۆری ساڵی ٢٠١٠یە بەھەندێک ڕتووشەوە. کەواتە ئەو ئەنارکییەی دروستکراوە، تەنیا پەیوەندی بەوەوە ھەیە ئێران نایەوێت حکومەتی ھەرێم بکەوێتە سەر پێی خۆی کە ئەویش پەیوەندی بەو ئابلوقە ئابورییەوە ھەیە کە ئەمریکا خستوویەتییە سەر ئێران. ئێران نایەوێت نەوت و گازی ھەرێم ببێت بە بەدیلی نەوت و گازی ئێران بۆ ناوچەکە. بە کورتی دیوە روکەشەکەی سیاسەت لەزۆنی ڕەنگاوڕەنگ وایە کە دژی پێدرێژی بنەماڵەی بارزانین، بەڵام ئەوەی لەناواخندا ھەیە، شتێکی ترە، ئەوەیە ئێران نایەوێت حکومەتی ھەرێم پێکبێت و سەقامگیری بکەوێتە ناوچەکە.
ھەفتەی پێشوو وتارێکی نووسەری ئەمریکی ترودی ڕوبن – م خوێندەوە کە ئەم نووسەرە زۆر لە سی ئای ئەیە- وە نزیکە و جولەکەیە، نوسیویەتی و دەڵێت:”پێویست ناکات ئەمریکا و ئیدارەی ترەمپ خۆی لەگەڵ کوردەکان سەرقاڵ بکات چونکە ئەوانە دوێنێ ھاوپەیمان بوون ئەمڕۆ بوون بە بەشێک لە ئەجێندای ئێران”، ھەروەھا دیڤد برۆککس ستوونوسی واشنگتۆن پۆست چەند ڕۆژێک لەمەوبەر دەڵێت:”ئیتر نابێت ئەمریکا کوردی عیراق بە ھاوپەیمان دابنێت، چونکە ئەوان دۆستایەتی ئێرانیان پێ باشترە!” دەشێت ئەم قسانە بۆ سیاسییەکی باشوری بکەیت پێکەنینی پێی بێت، بەڵام ئەمانە قسەی گاڵتەوگەپ نین. ئەمانە قسەی جددی نوخبەی ئەمریکین.
لەلایەکی دیکەوە ئێران چۆن خۆرھەڵاتی کوردستانی خەساندووە لەھەموو ھەستێکی کوردایەتی، دەیەوێت زۆنی ڕەنگاوڕەنگیش بەھەمان ڕیتم ژیان بەڕێکات. خۆ ئەگەر ھەر گۆڕانکارییەکیش لەناوچەکە لە ٢٠٢٠ ڕووبدات ئەوە یەکەم بڕیشکی ئاگرەکە بەر ئەو زۆنە دەکەوێت، دواتریش کەس خۆی لەو ماڵوێرانییە ناکات بە خاوەن وەک چۆن ئەو ماڵوێرانیەی لە ١٦ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧ ڕوویداو کەس خۆی نەکرد بە خاوەنی.
چەند ڕۆژێک لەمەوبەر لەڕاپۆرتێکی دورودرێژدا خوێندمەوە کە ئەمریکا ژمارەیەکی زۆر بنکەی سەربازی و ئەمنی ئێران-یان لە باشووری کوردستان دەستنیشانکردووە. ڕەنگە قسەی نێو ڕاپۆرتەکە ھەمان قسەکەی مەلا بەختیار بێت کە ئەڵێت ئەمریکا فشارمان لێدەکات دژی ئێران بین. ئەوە فشار نییە ئەوە پەیامە پێتاندەڵێت ئەو ھەموو بنکە سەربازیی و ئەمنییەی ئێران چی ئەکات لای ئێوە، ئەگەر ئەمە بۆ شێواندن و فەوتاندنی ھەرێم نەبێت و چ مەھامێکی تری لە پشتەوەیە.
ئەگەر لە زۆنی ڕەنگاوڕەنگ ھاووڵاتیانی ئاسایی سڕ و گێژووێژ کرابن بە ھەندێک دروشمی لابەلا، ئەوا ئەمریکا ھەڵناخەڵەتێت، ئاگای لە وردودرشتی ئەو پەیوەندیانەیە لەگەڵ ئێران. ئەم قسانەی من تەنیا تۆماری مێژووییە، ئەگینا دەشێت زۆرکەسی تریش پێش ئەنفال-ی ١٩٨٨دا درکی بە ترسی ئەنفال و ڕووداوەکان کردبێت و قسەشی کردبێت بەس کەس گوێی لێنەگرتووە، بە حوکمی ئەوەی سیاسیەکانمان ھێندە عەبقەرین لەسیاسەتدا کە ئەوان ھێڵنجیاندا و ڕشانەوە ئیتر قسەی ئەوان تەواو و یەقینە قسەی خەڵکانی تر بۆ تەنەکە خۆڵە. کە کارەساتیش ڕوویدا ھەریەک ئەیکا بە شانو ملی ئەوی تردا. ئەگینا تۆ بڵێی کەسێک نەبووبێت لە شۆڕشدا ساڵی ١٩٨٧ بە یەکێتی نیشتمانی کوردستان بڵێت ئەم ڕسکە چییە ئەکەیت!؟ سوپای پاسداران لە ئێرانەوە دەھێنیت بۆ لێدان لە بۆرییە نەوتەکانی کەرکوک. ئەگەر وردتریش بڕوانین کە ئەنفال-یش ڕوویدا ھەموو نەھامەتییەکە بۆ ناوچەی سلێمانی و گەرمیان بوو. ھەموو ناوچەی بادینان ئەنفالی ھەشت تێیدا ڕویدا، کە زۆربەی خەڵکەکەی ڕویانکردە تورکیا و لە کەمپی پەنابەران نیشتەجێکران و دواتر گەیەندرانە ئەمریکا،. ئێستا زۆربەی ئەو خێزانانەی لێرەن لەوکاتە ھاتوون. منداڵەکانیان لەوپەڕی خۆشگوزەرانیدان. ئەوانەی ناوچەی سلێمانی و گەرمیانیش کە لە نوگرەسەلمان گەڕانەوە لە ئۆردوگاکانی شۆڕش و ڕزگاری بە نەبوونی و کولەمەرگی دەژین.
کۆتا قسەم ئەوەیە با چاوەڕوان بین ئەوەی ڕوودەدات ئەبێت بە مێژوو، وەک ئەو ھەموو ھەڵەت و پەڵەتەی لە سیاسەتدا پێشترکراوە.

وتار

ژیانمان چۆنە؟

 

مۆدێرنە نهێنی نەهێشتووە و هەرچی هەیە و نییە لەسەر شاشەكانە، متمانەی لە عەقڵ و دڵی هەموواندا سڕیوەتەوە، گومانی لە هەموو شتەكاندا چاندووە، تەلەفزیۆنەكانی كردۆتە گەورەترین درۆزن، نەك مێشكیان پڕ كردووین، تا سەر ئێسقان چۆتە گیانمانەوە، ڕواڵەتبازی و ڕوخسارسازی و فاشن و دووفاقی و دووڕوویی و ناوبۆشی هەمووانی گرتۆتەوە.

خواردنەكان پێش ئەوەی بخورێن بە وێنەكانیان بوونەتە ژەهری دەروونی هەژاران، هەزاران چاو لەسەر ژیانی یەكتر دانراون، بۆ سێڵفییەك هەرچی نەشێ و بشێ دەكێشرێت و دەخورێت، هەموو شێوازەكانی پەروەردە لە ئایینییەوە تا دەروونناسی و زمانەوانی بوونەتە كەسابەت، ئامانجەكان تێكەڵ و پێكەڵ و ناروونن، هەر رۆژەی ئامانجێك و تا دواییش بێ ئامانج ماوینەتەوە.

ژیانی هاوڕێیەتی و خۆشەویستی و دراوسێیەتی بووەتە بازرگانی، مۆبایل نەك هەر مێشك، هەموو گیان و ژیانی تەنیوە، پارە بووەتە خراپترین هۆكاری بەدڕەوشتی و بەڕەڵایی، كاتژمێرەكانی دەوام و فەرمانبەریی زۆرترین كۆیلەی بەرهەمهێناوە.

ماسك ڕووە ڕاستەقینەكانی داپۆشیوە، ڕاستییەكان كەمترین پێشوازییان لێدەكرێت، ڕق زۆرترین بازاری هەیە، یەكتر كوشتن و خوێن ڕشتن ئاسانترین تۆڵەسەندنەوەیە، نەخۆشییە دەروونییەكان ژیانیان تەنیوە، رەشبینی هەزارقاتی گەشبینییە، خزمەتكردنی خۆمان و پاككردنەوەی دەوربەری خۆمان بووەتە چالێنج، كەس ژێر خۆی خاوێن ناكاتەوە، بە كۆنترۆڵێك ژیانی دەیان كەس تێكدەدرێت و خوێنی چەندین كەس دەرێژرێت.

لە كۆتاییدا مانایەك بۆ ژیان و سەنگێك بۆ خۆشەویستی و پێوانەیەك بۆ دۆسایەتی و هاریكاری و پێكەوەژیان و هاوكاری و دەستبارگرتن نامێنێتەوە!

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

گەڕان بە دوای وەهمی سەرکەوتن

مەجید ساڵح

هەر جارێک تووشی تەنگوچەڵەمەیەکی سیاسی یان سەربازی دەبێتەوە، ئەردۆگان بۆ پاراستنی ئابڕووی سیاسی خۆی دەستێک لە کورد دەوەشێنێت. بەو نیازەی دڵی هەوادارانی خۆی و هاوپەیمانە فاشیستەکانی لە ئەرگەنەکۆن و MHP خۆش کات.

دوای شکستە گەورەکەی لە هەلبژاردنی شارەوانی باکوری کوردستان و دۆڕانی لە ئەستەمبوڵ و کەوتنی یەڵدرمی پیاوی یەکەمی دەستە راستی، کێچ کەوتە کەوڵی، بە مەرامی داگیر کردنی قەندیل بە هەموو هێزێکیەوە کەوتە پەلاماردانی قەندیل و باشوری کوردستان، بەڵام بۆی نەچوە سەر کە هاوڕێکانی دوێنێی مەسەلەی دامەزراندنی حزبێکی نوێیان لە تورکیا کرد بە عەمەلی و هەنگاوەکانیان دەست پێکرد، بۆ مەشغول کردنی رای گشتی تورکیا هێزێکی زۆری لە رۆژئاوای کوردستان کۆکردەوە و ویستی پەلاماری بدات و ئەزمونی عەفرین لە کۆبانی و قامشلی و سەری کانی دووبارە بکاتەوە، بەڵام پیلانەکەی لە گەڵ پلانەکەی ئەمریکا یەکی نەدەگرتەوە و بە چاوسور کردنەوەیەک رازی بوو بە رێکەوتنێک کە لە بەرژەوەندیدا نەبوو، بۆیە هەڕەشەو گورەشەکانی خاو کردەوە.


ئەردۆگان بە هۆی لاواز بوونی پێگەی جەماوەری خۆی و نەمانی پێگەی جارانی حزبەکەی ، بە تەواوەتی بە گروپە فاشیستەکانی تورک دەورە دراوە و تەسلیمی ئیرادەی ئەوان بووە. بۆیە رێگەی بۆ باڵی فاشیستی ناو حکومەتەکەی خۆش کردوە، پەلاماری HDP و سەرۆکی شارەوانیەکانی دەستی ئەو حزبە بدەن ، بۆ چوار مەرام:


١. لاواز کردنەوەی رۆڵی کورد لە هاوکێشە ناو خۆیی و ئیقلیمیەکان، بە تایبەت لە هەڵبژاردنەکانی ئەم دوایەدا دەرکەوت کورد پارسەنگ و یەکلاکەرەوەی هیزە لە نێوان فاشیزم لایەنگرانی دیموکراسی.


٢. لێدان لە پەیکەریHDP و دابەشکردنیان بۆ دوو بەرەی شاخ و زیندان. لە ئۆپراسیۆنی ٢٠١٦ بەشی زۆری کادیرانی رادیکالی HDP یان گرت و خستنیە زیندانەوە و هێشتا زۆریان هەر لە زیندانن، بەڵام لە هەڵبژاردنی رابردودا HDP، بە تایبەت کادیرەکانی لایەنگری شاخ خۆیان رێکخستەوەو توانیان سەرکەوتنێکی چاوەڕوان نەکراو بەدەست بهێنن، ئەم ئۆپراسیۆنە بە زۆری ئەو کادیرانە دەگرێتەوە.


٣. لە ریگەی ئەم ئۆپراسیۆنەوە دەیەوێت بە یار و نەیارەکانی بڵێ هێشتا من پیاوە بەهێزەکەی وڵاتم و هەوساری (جڵەو) دەسەڵات لەدەستی مندایە.


٤. لەبەرامبەر شکستی لەشکرکێشیەکەی بۆ رۆژئاوای کوردستان و قەندیل، هەر هیچ نەبێ لە ریگەی گرتن و لێسەندنەوە شارەوانیەکانی دەستی کورد سەرکەوتنێکی کاتی بەدەست بهینیت.

ئاماژەکان بۆ ئەوە دەچن تازە دێوەکە لە شوشەکە دەرچوە و گەڕانەوەی بۆ ناوەوە موستەحیلە، بە مانایەکی دیکە کێشەی کورد لە باکور تازە بووەتە ئەمری واقع و بەم کوتە فاشیتانە و بە زەبری چەک چارەسەر نابێ. ئەردۆگانیش لەو لەحزەیەی کە خەونی سوڵتانیزم دای لە کەلەی و دەستی لە گەڵ فاشیستەکانی ناو تورکیا تێکەڵ کرد، گڵۆڵەی خۆی و حزبەکەی کەوتە لێژی و بەرەو داڕمان چوو.


نە ئۆپراسیۆنی سەربازی و نە ئینقلاب کردن بەسەر دیموکراسیدا، نابنە هۆی راوەستانی ئەو گڵۆڵەیەی کە رۆژ لە دوای رۆژ لە کەمی دەدا، سەرکەوتنێکی وای لێ ناکەویتەوە پێکەنینەکانی جاران بگەڕێنیتەوە بۆ سەر روخسارە زەرد هەلگەڕاوەکەی ئەردۆگان، چونکە ئیرادەیەکی گەورەی سەرکەوتن لە ناو کوردی باکوردا دروست بووە، هەلومەرجی ناو خۆیی تورکیا و گۆڕانکارییە ئیقلیمی و نێو دەوڵەتیەکانیش وەک جاران لەگەڵ بەرژەوەندی هەڵگرانی بیری فاشیزم و ئایدۆلۆژیای ئیخوانیدا یەک ناگرنەوە

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

ھەوڵەكانی لەباربردنی ئەزموونی ھەرێم، لە شكستەوە بۆ شكست

محەمەد عەلی

 

لە دوای كۆڕەوەكەی ساڵی ١٩٩١ و پاشان دروستكردنی ناوچەی دژەفڕین و قەوارەیەكی نیمچە سەربەخۆ بۆ باشووری كوردستان، بە درێژایی ساڵانی ڕابردوو ڕووبەڕووی دەیان پیلان بۆتەوە لەلایەن نەیاران و دوژمنە دەرەكی و ناوخۆییەكانەوە بە شێوەیەكی چڕ و یەك لە دوای یەك، كە تا ئێستاش بەردەوامی ھەیە.

 

سەرەتای ھەوڵەكان لە رێی پارتی كرێكارانی كوردستانەوە بوو، لەگەڵ لەدایكبوونی كیانێك بە ناوی ھەرێمی كوردستان، شەڕێكی نەخوازراو بەسەر ئەم ھەرێمە ساوایەدا سەپێندرا، سەرباری كێشە ناوخۆیی و گەمارۆكانی سەر ھەرێم و كشانەوەی گشت دام و دەزگا میرییەكان و نەبوونی سەرچاوەی داھاتی پێویست بۆ حكومەتی ھەرێم، ناچار كرا بۆ پاراستنی ئەم ئەزموونە، قوربانییەكی زۆری گیانی و ماددی بدات و لەبری ئەوەی سەرقاڵی بنیاتنانی ھەرێم و بەرەنگاربوونەوەی نەیارانی بێت، ناچار كرا شەڕی براكانی بكات، كە لە ھەموو ئاستەكاندا زیانی زۆری بە كوردستان گەیاند.

 

دواتر لەلایەن سەرۆكوەزیرانی پێشووتری عێراق نووری مالیكی، فەرماندەی ئۆپراسیۆنی دیجلە پێك ھات و ھەڕەشەی ھێرشكردنە سەر ھەرێم و گەڕانەوەی كوردی دەكرد بۆ ھێڵی ٣٦ و مووچەی فەرمانبەرانی ھەرێمی بڕی بۆ ھاندانی فەرمانبەران دژی حكومەت و گشت مافە دەستوورییەكانی كوردی رەت كردەوە، ھەوڵی بەردەوامیشی دەدا بۆ  تێكدانی یەكڕیزیی ھێزە سیاسییە كوردییەكان، بە دروستكردنی حەشدی عەشائیرییش، ھەوڵی زیندووكردنەووەی جاشایەتیی دەدا لە ھەرێم، بەڵام لەكۆتاییدا ئیرادەی گەل سەركەوت و نووری مالیكیش بوو بە ڕابردوو.

 

ھاتنی داعش بۆ عێراق و خۆبەدەستەوەدانی سێ فیرقەی سەربازیی سوپای عێراق لە مووسڵ بە گشت پێداویستییە سەربازییەكانەوە، لە كاتێكدا بوو كە پاشماوەی ئەم ھێزانە گشت سەنگەرەكانیان چۆڵ كرد، ئەوەی ڕوونە، دەكرێ ئەم ھەنگاوە بە ئامادەكارییەك ھەژمار بكرێت بۆ ھێرشكردنە سەر ھەرێم بەو ھۆكارەی كوردستانیان كردە دراوسێی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش) بە ھێزێكی مەزن  لە رووی ژمارە و بوونی چەكی پێشكەوتوو، بەڵام لە كۆتاییدا بە سەركردایەتیی سەرۆك بارزانی و قارەمانیەتیی برا پێشمەرگەكان و خۆڕاگریی ئەم میلـلەتە، نەك ئەم دەوڵەتە تێك شكێنرا، بەڵكوو لەوەش زیاتر توانیمان گشت ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ھەرێم كۆنترۆڵ بكەین و ڕیفراندۆم بۆ سەلماندنی كوردستانیبوونی ئەم ناوچانە ئەنجام بدەین.

 

لە دوای ڕێككەوتننامەی جەزائیر و نسكۆی شۆڕشی ئەیلوول، ١٦ی ئۆكتۆبەر بە گەورەترین گەلەكۆمەی ھەرێمی و ناوخۆیی دادەنرێت بۆ كۆتاییھێنان بە ھەژموونی حكومەتی ھەرێم، ھێزە عێراقییەكان بە ڕێككەوتن لەگەڵ چەند سەركردەیەكی سەربازی و سیاسیی ھەرێم، ھێرشێكی بەربڵاویان كردە سەر ھێزەكانی پێشمەرگە لە كەركووك و مەخموور و شنگال، كە پاشان گەمارۆیەكی توندی ئابووری و سیاسی خرایە سەر ھەرێم، ئەمەش ھاوكات بوو لەگەڵ ھەوڵەكانی ھەندێ ھێزی سیاسیی كوردستانی بۆ دروستكردنی حكومەتی رزگاریی نیشتیمانی و دابەشكردنەوەی ھەرێم لەسەر بنەمای فیدڕاڵیی پارێزگاكان، ئەمەش ڕێك بە مانای لەباربردنی ھەرێمی كوردستان بوو، بەڵام ئەم هەوڵەش نەزۆك بوو و شكستی خوارد.

 

لە ماوەی ڕابردوودا بە درێژایی پرۆسەی پێكھێنانی حكومەت، ھەموو ھەوڵێك درا بۆ پەكخستنی ئەم پرۆسەیە، لە ئێستاشدا ھەوڵەكان بەردەوامییان ھەیە و ئەم جارە دووبارە پەكەكە ھەمان ڕۆڵ دەبینێت و ھەوڵی تێوەگلانی ھەرێم دەدات لە شەڕێكی نەخوازراو لەگەڵ توركیای دراوسێدا، رووداوی تیرۆركردنی دیپلۆماتە توركییەكە و گواستنەوەی شەڕ بۆ ناو خاكی ھەرێم، ئەم بۆ چوونە پشتڕاست دەكاتەوە، ئەمە لە كاتێكدایە لە شنگال خزمەت بە سیاسەتەكانی بەغدا دەكەن دژی كوردانی ئێزدی و حكومەتی ھەرێم.

 

دواجار پێویستە بگوترێت، سەرباری هەموو ئەو هەوڵانە بۆ لەباربردنی ئەزموونی ھەرێم، هەرێمی كوردستان لە سەرجەم قۆناغەكاندا بەسەر لەمپەر و ئاریشەكاندا زاڵ بووە و وێڕای تێپەڕاندنی قەیرانەكان، بەوپەڕی ئیرادەوە كەوتووەتەوە سەر پێی خۆی و هەوڵی نەیاران و دوژمنانی كوردستانی، لە شكستەوە بۆ شكستی حەتمیتر پەلكێش كردووە و سەنگ و پێگەی خۆیشی لەسەر ئاستی ئیقلیمی و نێودەوڵەتیدا، لە جاران كاریگەرتر و بەهێزتر كردووە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان