ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

بەرەو ژینگە هۆشیاری

د. ئەحمەد خالید حەمەنوری

 

     ژینگەهۆشیاری بریتییە لەوەی هەر تاکێک لەلای خۆیەوە لە کاتی ئەنجامدان و بەکارهێنانی هەر شتێک لە ژیانی ڕۆژانەیدا بیر لە کاریگەرییەکانی کارەکەی لەسەر ژینگە بکاتەوە و بژاردەیەک هەڵبژێرێت کە دۆستی ژینگەیە. ئەم کارەش لە سۆنگەی بەجێگەیاندنی ئەرکی ئەخلاقییەوەیە بەرامبەر بە خود و نەوەکانی داهاتوو و بوونەوەرانی دیکە و تەنها ڕێگەی دەرووندروستییە و ڕاستەوخۆ کاریگەریی ئەرێنیی هەیە بۆ دەستەبەرکردنی ژینگە و ژیانێکی باشتر لە ئێستا و داهاتوودا.

وەک زۆرێک دەزانن، بەهۆی ئەو پاشماوانەی بەهۆی چالاکییەکانی مرۆڤەوە لەپاش شۆڕشی پیشەسازییەوە هەتا ئێستا فڕێدراوەتە نێو ژینگە، گۆڕانێکی مەترسیدار لە ژینگە و کەشوهەوای ژیانی سەرزەویدا هاتووەتە کایەوە.  ئاسمانی شارەکان بە دووکەڵ تەنراون، ناوچە سروشتییەکان و زەریاکان بە پاشماوە پلاستیکییەکانمان خنکاون و نەخۆشییە کوشندەکانیش تا بێت لە زیادبووندان. گازە قەتیسبووەکانی بەرگەهەوا گۆڕانی کەشوهەوایان هێناوە و، لە وڵاتانی پێشکەوتوودا زانایان و چالاکوانان و میدیاکاران و تەنانەت خەڵکانی ئاساییش بەردەوام باس لەم دیاردەیە دەکەن و بەشوێن ڕێگاچارەی بونیادی و هەمیشەییدا دەگەڕێن بۆ ئەم حاڵەتە. لە میدیای کوردیشدا زۆرجار باس لەم کێشەیە کراوە و دەزگای تایبەت بە ژینگە لەلایەن حکوومەتەوە دامەزرێنراوە و سیمینار و سیمپۆزیۆمی جۆراوجۆر رێکخراوە. بۆیە ئومێد وایە کەم تا زۆر هۆکاری کێشەکە بۆ خوێنەرانی کورد ڕوون بێت و گەر کەسێکیش خولیای ڕۆچوونی لەنێو وردەکاریی هۆکاری ئەم گۆڕانکارییانەدا هەیە، دەتوانێت بە گەڕانێکی گوگڵ بە شوێن وشەی “ژینگە”دا زۆر شتی دەستبکەوێت.

بەڵام ڕاستییە تاڵەکە ئەوەیە تاک و کۆمەڵگەی ئێمە بەگشتی لە دەرەوەی بازنەی هۆشیاریی ژینگەییدا دەجوڵێتەوە و لەبواری کرداریدا هەر لە تاکەکانمانەوە هەتا دامودەزگا وکارگەکانمان ڕۆژانە خودئاگا یاخود ناخودئاگا خەریکی شێواندنی ژینگەین. ئەو ژینگەیەی کە تەنیا ماڵی ژیانی خۆمان و منداڵەکانمانە. هۆکاری ئەمەش لەلایەک ئەوەیە خەڵک تەنها بەکاربەرە و زانیاری نییە لەسەر کاریگەریی ئەو شتە ڕۆژانانەی ئەنجامی دەدات لەسەر ژینگە و ژیانی خۆی و، لەلایەکی دیکەوە ئەرکی پاراستنی ژینگە بۆ کەسانی دی و دەسەڵاتدارەکان بەجێهێڵراوە. ئەمە لەکاتێکدا ئەم ئەرکە لە پێشکەوتووترین وڵاتەکانی جیهانیشدا لە پەنا ئەرکی دەسەڵاتدا بە ئەرکی تاک بە تاکی کۆمەڵگە دادەنرێت و، هەموو کەسێک لە هەر کارێکدا کە دەیکات پێویستە  بیر لە کاریگەرییەکەی لەسەر ژینگە بکاتەوە و بژاردەیەکی دروست هەڵبژێرێت. هێندەی من دیومە لە کوردستاندا تا ئێستاش بە شێوەیەکی سیستماتیکی چۆنێتی ژیانێکی ژینگەهۆشیارانە و کاریگەرییەکانی هەڵسوکەتی یەک بە یەکی تاکەکان و دامەزراوەکان لەسەر ژینگەی ناوخۆیی و جیهانی نەخراوەتە بەرباس.

بە نموونە، ئایا ڕۆژانە چەند جار ئاو لە دەبەی پلاستیکیدا دەخۆیتەوە و بێ هیچ خەمێک دەبەکەی فڕێ دەدەیت؟ مەبەستم لە فڕێدانە سەر جادە و نێو سروشت نییە، کە ئەوە یەکێکە لە قێزەونترین ڕەفتارەکان و هەمووان کۆکین کە نابێت کەس ئەنجامی بدات. مەبەستم فڕێدانە نێو سەتڵی خاشاک یاخود هەر خودی فڕێدانەکەیە. بیرت کردووەتەوە لە دروستکردنی ئەو دەبەیەدا چەندە وزە بەکارهاتووە و گازی ژەهراوی و گەرمکەری زەوی دەردراوە؟ بیر لەوە دەکەیتەوە کە ئەو پلاستیکە پاش ئەوەی تۆ فڕێی دەدەیت، لەم وڵاتەی ئێمەدا یان دەسوتێنرێت و ماددە ژەهراوی و شێرپەنچەهێنەرەکانی لەڕێی هەواوە بۆ خۆت و منداڵەکانت دەهێنرێتەوە یاخود دەکرێت بەژێر زەوییەوە ودەدرێت بەدەم ئاوەوە و زیان بە ئاژەڵانی دەوروبەر و کشتوکاڵ دەگەیەنێت، پاش ماوەیەکیش دەگاتە زەریاکان و تێکەڵ بە زنجیرەی خۆراکی دەبێتەوە و دێتەوە سەر سفرەکەت. ئەی بیرت لەوە کردووەتەوە کە بە چارەسەرێکی زۆر سادە دەتوانیت ئەو دەبەیە بەکارنەهێنیت؟ جا ڕەنگە کەسێک بڵێت سیستەمی گەڕاندنەوە (ڕیسایکڵین) چارەسەری ئەم کێشەیە دەکات.

بەڵێ، هەبوونی سیستەمی گەڕاندنەوە، واتە دووبارە بەکارهێنانەوەی ماددە خامەکان بۆ دروستکردنی شتانی دی، تەواو پێویستە. بەڵام تا ئەوکاتەی ئەو سیستەمەمان دەبێت و چ کاتێک باشترین سیستەمی جیهانیش لەم بوارەدا بەدەستدەهێنین، سیستەمی گەڕاندنەوە بەتەنها ڕێگەچارە نییە و دەبێت بەگوێرەی ڕێسای (کەمبکەوە، بەکاربێنەوە، بگەڕێنەوە) بەکارهێنانی هەرشتێک ڕێکبخەین. واتە گەر بگەڕێمەوە بۆ نمونەکە، تا دەتوانیت دەبێت خۆت بەدووربگریت لە بەکارهێنانی دەبەی پلاستیک لە ڕێگەی خواردنەوەی ئاوی ماڵان یاخود بەکارهێنانی فیلتەری ئاو لە ماڵ و شوێنی کارەکەت. گەر بەکاریشتهێنا پێویستە خۆت هەوڵی دووبارە بەکارهێنانەوەی دەبەکە بدەیتەوە پێش ئەوەی فڕێی بدەیت و بیگەڕێنیتەوە. واتە هەبوون یاخود نەبوونی سیستەمی گەڕاندنەوە هەرگیز بیانوو نییە بۆ ئەوەی بێ بیرکردنەوە لە دەرەنجامی کارەکانمان سەرچاوەکانی ژینگە بەکاربهێنین.

بەهەمان شێوە  کاتێک دەفر و سفرەی پلاستیکی بەکاردەهێنیت، کاتێک خواردن دروستدەکەیت یاخود فڕێی دەدەیت، کاتێک جل دەکڕیت، کاتێک وزەی کارەبا بەکاردەهێنیت، کاتێک ئۆتۆمبێلەکەت دادەگیرسێنیت، کاتێک زەرفێکی پلاستیکی لای میوەفرۆشێک وەردەگریت و هتد…  بیر لە کاریگەریی کارەکەت بۆ ژینگە و ژیانی شار و وڵات و جیهان بکەوە.

ژینگەهۆشیاری ئەرکێکی ئەخلاقی و مرۆیی و ئایینیشە و گەورەترین کارە کە بۆ ژیانی خۆت و ئایندەی منداڵەکەت ئەنجامی بدەیت. چونکە پێچەوانەکەی یەکسانە بە ڕازیبوون بە مەرگێکی هێواش بۆ خۆت و منداڵەکەت و نەوەکانت و تەنانەت جیهانیش. ئەم بابەتە ڕەنگە بە گوێی تاک و کۆمەڵگەی کوردی بەگشتی تازەبێت، بەڵام گەر هەر کەسێک لەلایەن خۆیەوە دەستپێبکات و شتانێکی بچوک لە ژیانی خۆیدا باشتر بکات و پاشان لەگەڵ چواردەورەکەیدا هاوبەشی پێبکات و هەوڵی هۆشیارکردنەوەی ئەوانیش بدات،  بەرە بەرە رەفتاری ژینگەدۆستانە دەبێتە نۆرمی کۆمەڵایەتی و هەمووان بەرەو ئەوە دەڕۆین کە کلتوورێکی ژینگەهۆشیار و ژیانێکی باشترمان هەبێت.

پێم وایە خێراترین ڕێگاش بۆ گەیشتن بەم مەبەستە هەڵمەتێکی هۆشیارکردنەوەی بەرفراوانە کە چالاکوانانی ژینگە لەلای خۆیانەوە زانیاری پێویست بە چواردەورەکەیان بدەن و هەرکەس لەلای خۆیەوە هەنگاو هەڵبگرێت و هەمووان ئەو گۆڕانکارییە ژینگەدۆستانانەی لە ژیانی خۆیاندا ئەنجامی دەدەن لە دیدارە کۆمەڵایەتییەکان و نێو سۆشیاڵ میدیادا هاوبەشیی پێبکەن تا ئەوەی چۆنێتیی ژیانێکی ژینگەهۆشیارانە و دەرەنجامە ئەرێنییەکانی بە شێوەیەکی بەرجەستە بۆ هەمووان ڕوونببێتەوە و، تاکەکان و دەسەڵاتیش بە جددی بکەوینە ڕێ بەرەو دروستکردنی کۆمەڵگەیەکی ژینگەدۆست وهۆشیارتر.

بەڵێ، گەر ژیانمان دەوێت، پێویستە پێداچوونەوە بۆ هەموو شتێکمان بکەین. بەدڵنیاییەوە گۆڕانی بچووک دەرەنجامی گەورەی دەبێت و دەستپێکیش دەبێت بۆ گۆڕانی گەورەتر. لەمەشدا کەس ناتوانێت پەنجەی لۆمە بۆ کەس ڕابکێشێت و ئەرکەکە لە کۆڵ خۆی بکاتەوە. ئەمە لە پێشکەوتووترین وڵاتەکانی جیهانیش بەهەمان شێوەیە. تاک بە تاک هەموو لەلای خۆمانەوە بەرپرسین و دەبێت هەموو هەڵسوکەوت و چالاکییەکانمان لەژێر چەتری ژینگەهۆشیاریدا ڕێکبخەینەوە.

وتار

ھەڵبژاردنی شارەوانیی ئیستانبووڵ و چەند سەرنجێك

محەمەد عەلی

ھۆكاری زۆر بۆ پاشەكشەی ئاكپارتی لە ھەڵبژاردنەكانی ئیستانبووڵدا ھەن، لە پێشەوەی ھەمووان، دابەزینی نرخی لیرە و كێشە ناوخۆییەكانی ئاكپارتین، بەڵام ھۆكاری زۆر كاریگەرتر ھەبوون، كە كاندیدی ئاكپارتی بۆ سەرۆكایەتیی شارەوانیی ئیستانبووڵ، شكست بێنێت.

 

سەبارەت بە گۆڕینی سیاسەتی جەھەپەی نەژادپەرست و حیزبەكەی كەمال ئەتاتورك بەرامبەر كورد و پاڵپشتی لە مافەكانی گەلی كورد، زۆر ڕوونە زۆرینەی نەھامەتییەكانی كورد لە ژێر دەسەڵاتی ئەم حیزبە و دامەزرێنەرەكەی بووە، بۆیە دەكرێ بە ھەلێك ھەژمار بكرێت و بتوانرێت دۆزی ڕەوای گەلی كورد لە باكوور پێشوەچوون بەخۆیەوە ببینێت و ھەم وەك كاتێكی فشار بەكار ھات بۆ گۆڕینی سیاسەتەكانی ئاكپارتی بەرامبەر بە كورد، ئەمەش راستیی ھەنگاوەكانی كورد لە باكوور دەردەخات.

 

پاڵپشتیی كوردانی ئیستانبووڵ لە پەیامەكەی دەمیرتاش و رەتكردنەوەی ئاماژەكانی ئۆجەلان و قەندیل، پێمان دەڵێت ئیدی كوردان ئاشتییان دەوێت و لەمەبەدوا سەركردایەتییەكی نوێ دێتە كایەوە و نایەنەوێ ھەڵەكانی ڕابردوو دووبارە بكەنەوە، كە لە ماوەی چەندین ساڵی ڕابردوودا خزمەتی بە گەلی كورد نەكردووە، كە جگە لە سووتاندنی گوند و تێكچوونی بارودۆخی ئابووری، كوژرانی سەدان ڕۆڵەی كورد و پیشاندانی روانگەی شەڕخوازیی كورد بوو بە جیھان، كە بە دڵنیاییەوە لە جیھاندا پاڵپشتیی نەماوە.

 

ئەم شكستەی ئاكپارتی، نیشاندەری ویستی گۆڕانكاریی ئەمەریكا و ئەورووپای پیشان دا لە گۆڕینی دەسەڵات لە توركیا، بە تایبەت دوای ئەوەی توركیا بە شێوەیەكی چڕ دژایەتیی سیاسەتی ئەمەریكای كرد لە سووریا و پەیوەست نەبوو بە سزاكانی ئەمەریكا بەرامبەر بە ئێران، ھاوكات بڕیاری كڕینی سیستەمی s400ی ڕووسی، مەترسیی جددیی دروست كردووە لەسەر ھاوپەیمانیەتیی ناتۆ و هەروەها پاشەكشەی دیموكراسی، بە تایبەتی دوای دووبارەكردنەوەی ھەڵبژاردنەكانی ئیستانبووڵ، ھاوپەیمانە ئەورووپییەكانی لە دەست داوە و ئەوانیش دەیانەوێت گۆڕانكاری لەم وڵاتە گرینگەی ئەندام لە ناتۆدا ڕووبدات.

 

ئەوەی جێگەی سەرنجە، لە ھەڵبژاردنی شارەوانیی ئیستانبووڵ، ئاكپارتی بە تەنیا بوو بەرامبەر ھاوپەیمانیی جەھەپە و ئی پارتی و ھەدەپە، ھۆكاری ئەم ھاوپەیمانە سێقۆڵییە ڕوونە، كە تاكڕەوی لە دەسەڵات و وەستاندنی پرۆسەی ئاشتی و دانانی قەیوم لە شوێنی كاندیدە ھەڵبژێردراوەكانی ھەدەپە لە لایەك و پەراوێزخستنی گشت حیزبەكانی تر بوو لە دەسەڵات، كە ئەمەش وای كردووە بەرەیەكی فراوان دژ بە ئاكپارتی لە توركیا دروست بێت و كاریگەریشی لەسەر كەمكردنەوەی دەنگەكانی لە ھەڵبژاردنی شارەوانیی ئیستانبووڵدا دروست كردووە.

 

ئاكپارتی و ئۆردوگان، نموونەیەكی زۆر خراپیان نیشان دا لە پشتكردن و لێدانی ئەو دۆستانەی كە دوێنێ ئۆردوگان و ئاكپارتییان گەیاندە دەسەڵات، ئەوەتا ئاكپارتی راستگۆ نەبوو بەرامبەر ھاوپەیمانیان لەگەڵ جەھەپە و فەتحوڵڵا گولەن، كە لە ڕابردوودا پاڵپشتی سەرەكیی ئاكپارتی بوون، بە شێوەیەك ئێستا خۆی تۆمەتبارە بە كودەتا و زۆرینەی لایەنگرانی لە زینداندان، ئۆردوگانیش درێخی نەكرد لە دوورخستنەوە و پەراوێزخستنی ئەو سەركردە و هاوبیرانەی لە سەرەتاوە لەگەڵی بوون، بۆ نموونە داود ئۆغڵۆ و عەبدوڵڵا گول.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

خستنەڕویەكی سەرپێیی سەبارەت بە بومەلەرزەكەی ئیستەمبول

سەردار عەبدوڵا

 

ژمارەی تێكڕای دەنگدەران لە هەڵبژاردنی (٣١\٣) دا:
٨٤٨١٦٢٩ دەنگ بوو. بەمجۆرە دابەش بوون:
ئیمام ئۆغڵو: ٤١٧١١١٨ دەنگ
یەڵدریم: ٤١٤٩١٥٦ دەنگ
كاندیدەكانی تر: ١٦١٣٥٥ دنگ

ژمارەی تێكڕای دەنگدەران لە هەڵبژاردنی (٢٣\٦) دا، بەپێی ئەنجامە سەرەتاییەكان:
٨٦٧٧٣١٤ دەنگ بوو كە بەمجۆرە دابەش بوون:
ئیمام ئۆغڵو: ٤٧٤١٨٨٥ دەنگ
یەڵدریم: ٣٩٣٥٤٢٩ دەنگ

بەپێی ئەو ژمارانە لە هەڵبژاردنی دووەمدا:
١٩٥٦٨٥ كەس كە مانگی ئازار دەنگیان نەدابوو، ئەمجارە دەنگیان داوە، واتا ئەمجارە ١٩٥٦٨٥ دەنگ زیادی كردوە.
دەنگەكانی ئیمام ئۆغڵو ئەمجارە: ٥٧٠٧٦٧ دەنگ زیادی كردوە
دەنگەكانی یەڵدریم ئەمجارە: ٢١٣٧٣٧ دەنگ كەمی كردوە

ئەگەر دەنگی هەر سێ گروپەكە واتا:
دەنگدەرە تازەكان: ١٩٥٦٨٥
دەنگدەری سێ كاندیدەكەی تر كە لە هەڵبژاردنی دووەمدا بەشدار نەبون: ١٦١٣٥٥
دەنگدەرەكانی یەڵدریم كە ئەمجارە دەنگیان نەداوەتێ: ٢١٣٧٢٧
ئەگەر دەنگی ئەو سێ گروپە كۆ بكەینەوە دەكاتە: ٥٧٠٧٦٧
واتا بەبێ زیاد و كەمی یەك دەنگ یەكسانە بەو دەنگە زیادانەی ئیمام ئۆغڵو بەدەستیهێناون كە دەكاتە: ٥٧٠٧٦٧، ئەمەش ئەنجامێكی زۆر سەیر و سەرنجڕاكێشە، بەتایبەتیش كە ژمارەی دەنگدەرەكان بە ملیۆنەهایە.
واتا دەنگە زیادەكانی ئەمجارەی ئیمام ئۆغڵو یەكسانە بە كۆی دەنگی كاندیدە بەشدارنەبووەكان و ئەوانەی جاری پێشوو بەشدارییان نەكردوە و ئەمجارە دەنگیان داوە، لەگەڵ ئەوانەی كە جاری پێشو دەنگیان بە یەڵدریم داوە و ئەمجارە هەڵگەڕاونەتەوە و دەنگیان بە ئیمام ئۆغڵو داوە.

هاوكات ئەمە دەریدەخات كە هەموو ئەوانەی جاری پێشوو دەنگیان بە ئیمام ئۆغڵو دابو، بە (HDP) شەوە ئەمجارە هەرهەمویان دەنگیان پێداوەتەوە. ٥٧٠٧٦٧ دەنگیشی زیاد كردوە كە هی ئەو سێ گروپەیە كە باسمان كردن.

هەڵبەتە وا دەردەكەوێ كە ئەو ٢١٣٧٢٧ دەنگەی جاری پێشو دەنگیان بە یەڵدریم دابوو و ئەمجارە دەنگیان بە ئیمام ئۆغڵو داوە، دەنگدەری (MHP) و لایەنگرانی عەبدوڵا گویل و ناڕازییەكانی ناو پارتەكەی ئەردۆغانن.

لەم ژمارانەوە دەتوانین دنیایەك شیكاریی بۆ دۆخەكە و داهاتوش بكەین، لەسەر ئەو بنەمایەش دەكرێ قسە لەوەش بكەین كە دەرفەت و مەترسی و ئەگەركانیش چین.

لێرەوە شكستی ئەردۆغان زۆر زۆر لەوە گەورەترە كە بیستووتانە و وەكو قاز دەیڵێنەوە:
* كێشەی گەورە كەوتۆتە ناو پارتەكەیەوە كە ئاسان نیە بتوانێ چارەسەریان بكات.
* خۆی تەریك كردۆتەوە، لەبەرامبەریشدا بەرەیەكی فراوانی لەدژی خۆی لە هەموو رەنگەكان دروست كردوە.
كە ئەمە خۆی لە خۆیدا ئەگەر لێدوانەكەی ئۆجەلان نەبوایە دەكرا بڵێین، ئەم بەشدارییەی كورد سەركەوتنێكی بێئەندازە گەورە و مێژووییە، بەڵام ئەم لێدوانە، ئۆجەلانی وەكو تەرەفی دانوستانكار لە یارییەكە كردە دەرەوە، ئیدی ئاماژەكان لای نەیار وا دەكەوێتەوە كە ئاپۆ لەمەودوا توانای جارانی نەماوە و دانوستانكار ئەو كەس لایەنانەیە كە بڕیار و كارتەكانیان لە دەستە، ئەم هەڵبژاردنەش پێمان دەڵی ئاپۆ ئەو كەسە نیە بەڵكو خەڵكانی دیكەن. ئیدی لێرەوە ئیمرالی ڕەمزییەتی (دڵم نایە لەوە زیاتر بڵێم كە ڕەمزییەتی كاڵ بویەوە). ئەمەش دەرەنجامێكی خراپە، لێكەوتەی زۆر خراپیشی دەبێ.

یەكێك لە لێكەوتەكان، كە هیوادارم هەڵە بم، ئەوەیە كە پرۆسەی ئاشتی زۆر دوركەتەوە، بەڵام بە دیوێكی تریدا ئەگەر بزانین یاری بكەین ئەوا دەكرێ بتوانین پێچەوانەكەی بسەپێنین و ئیرادەی خۆمان فەرز بكەین و ئاشتیەكی مێژوویی بێنیە‌ كایەوە.

لە داهاتوودا دەكرێ قسەی تریش بكەین لەسەر زۆر لایەنی دیكەی ئەم بومەلەزە‌ گەورەیە..

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

ئەم هەرێم و دەسەڵاتە چ پێناسەیەک هەڵدەگرێت ؟

عەبدولڕەحمان عەلی ڕەزا

ئەوەی هەرێمی کوردستانی پێدەناسرێتەوە قەیرانە هەمەچەشنەکانیەتی، ئیتر دارایی ، سیاسی ، یاسایی وخزمەتگوزاری و ……… هتدبێت۰

جگە لەمانە هەرچەند مانگەو قەیرانێکی تر بۆ پێداویستیەکانی ڕۆژانەی هاوڵاتیان دروست دەبێت یاخود دروست دەکرێت ۰

باشە چ مەعقولیەتێکی تێدایە دوو ڕۆژ تەماتەو پیاز لەئێرانەوە هاوردەی هەرێم نەکرێت کیلۆی تەماتە بگاتە (۲۰۰۰)دووهەزار دینار لەکاتێکدا هەرێمی کوردستان جگە لەوەی خاوەنی باشترین زەوی بەپیتە ‌، دەشتوانرێت لەخاکەکەیدا پێداویستی ( ۱۰ )دە ملیۆن هاوڵاتی لەسەوزە و میوە بەتەواوی دابینبکرێت و بەرهەم بهێنرێت ۰

کەی ڕەوایە چەند ڕۆژێکی کەم تورکیا هاوردەی هێلکە بۆهەرێم و عێراق ڕابگرێت تەبەقێک هێلکە نرخەکەی ( ۲۰۰٪)بەرز ببێتەوە ، لەکاتێکدا هەرێمی کوردستان خۆی خاوەنی ( ۱٤۰۰)هەزار و چوارسەد کێڵگەی پەلەوەرییە و گەرحکومەت خۆی هاوکاریان بێت ئەوا زۆر لەپێداویستی زیاتری دانیشتوانی هەرێم دەتوانرێت مریشک و هێلکەش بەرهەم بهێنن و بگرە هەناردەشی بکەن ۰

باشە وڵاتێکی وەک ئێران بۆ دەتوانێت تەنها لەساڵی (۲۰۱۸)دا بڕی ( ۹٥ )نەوەد و پێنج هەزار تۆن تەنها ماست هەناردەی وڵاتان بکات و بایی

(۸٥)هەشتاو پێنج ملیۆن دۆلاریش بەعێراق و هەرێمی کوردستان بفرۆشێت ؟ لەکاتێکدا سەردەمانێک نە عێراق و نە هەرێمیش پێویستیان بەسەتڵێک ماستی هاوردەی هیچ وڵاتێ نەبوو، بەڵام بێ پلانی وادەکات کە لەوڵاتێکی بەرهەم هێنەوە ببیتە بەکاربەرێکی تەواو،  هەمیشە چاومان لەدەستی دەرەوە بێ۰

سەیر نەبێت بەلاتانەوە لەسەر ئەو هەموو گوێزەی هەورامان و ناوچەکانی تری هەرێم کە بەرهەم دێن کەچی مانگانە بایی ( ۱٥)پانزە ملیۆن دۆلار گوێزی ڕوسی و ئێرانی و ئۆکرانی و۰۰۰۰۰۰هتد هاوردەی هەرێم دەکرێت، کەساڵانە دەکاتە ( ۱۸۰)سەدو هەشتا ملیۆن دۆلاری ئەمریکی ۰

خاکی هەرێمێک کەهێندە بەپیت بێت و هەموو ڕەگەزەکانی کشتوکاڵی بەزیادەوە تێدا بێت، چ مەنتقێکی تێدایە ساڵانە تەنها ( ٥٤)پەنجاو چوار هەزار تۆن میوەی تێدا بەرهەم بهێنرێت لەکاتێکدا ساڵەکە هەرێم و دانیشتوانەکەی پێویستیان بە ( ٥۳۰)پێنج سەدو سی هەزار تۆن میوەهەیە ۰

یاخود ساڵانە هەرێم بۆ پێداویستی دانیشتوانەکەی پێویستی بە ( ۲۰۰)دووسەد هەزار تۆن برنج بێت کەچی ساڵەکە بتوانرێت تەنها ( ٥ – ٦ )پێنج بۆ شەش هەزار تۆن بەرهەمی برنجت هەبێت ۰

هەرێمی کوردستان تەنها هاوردەکەری سەوزە و میوە نیە بەڵکو قۆپچە و سوزن و واشەر و برغوش هاوردە دەکات، ئاخر کارەساتە نەتوانیت لەساڵی (۲۰۱۸)دا (۷)حەوت شەقامی تازە بنیاد بنێیت و دروستی بکەیت، بەڵام هەر لەو ساڵەدا ( ۱۳۷)سەدو سی و حەوت هەزار ئوتومبێلی هەمەجۆر هاوردە بکەیت و لەهاتوچۆی هەرێمدا تۆماربکرێت ۰

بەپێی ستانداردی جیهانی نابێت هیچ وڵات و هەرێمێک هاوردەی کاڵاوشمەکی لە( ۳۰٪)تێبپەڕێت بەڵام هەرێمی کوردستان بەگشتی هاوردەی کاڵاو شمەکی (۸۰٪)ی تێپەڕاندوەو هەندێ کاڵاوشمەکی ڕۆژانەشی لەنمونەی وشکە گەیشتۆتەلە ( ۹٥٪) و زیاتریش ۰

بەرپرسانی هەرێم جگە لەوەی نەخواستیان بوە و نە ئیرادەشیان هەبوە تاکو هەرێم لەبەکاربەرەوە بکەنە بەرهەم هێن، نەشبونەتەهاوکاری جوتیاران و وەبەرهێنەرانی بوارەکەو ئەوبودجەیەشی بۆسێکتەری کشتوکاڵ کەئاسایشی خۆراکی پێوەبەندە ساڵانە کە تەرخاندەکرێت هەرگیز ناتوانرێت کشتوکاڵی لەوپوکانەوەی تێیکەوتوە پێ ڕزگاربکرێ و بەرەوبوژانەوەو گەشەکردنی ببات، وە لەلایەن کەسانی شارەزاو ئەکادیمیانی بوارەکەوە چەندین ڕاپۆرت و ڕاسپاردەو پلانی زانستی دراوەتە بەرپرسانی پەیوەندیدار بەڵام ئێستاشی لەگەڵدا بێت ئەوان دەڵێی نە بایان دیوە نە باران ۰

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان