ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

داعش ودوو سه‌رۆكی درۆزن

     ئه‌حمه‌د ره‌جه‌ب

 

ساڵی  2014  كاتێك نوری المالكی سه‌رۆكی حزبی ده‌عوه‌ی ئیسلامی و سه‌رۆك وه‌زیران بوو داعش وه‌ك تاقمێكی توندره‌وی خوێنمژ گه‌یشته‌ شه‌نگاڵ و شارۆچكه‌و دێهاته‌كانی و له‌ پاش هه‌ڵاتنی تاقمێكی گومراوو گوێ رایه‌ڵی رژێمی توركیای ره‌گه‌زپه‌رست كه‌ دانرابوون پارێزگاری له‌و ناوچه‌یه‌ بكه‌ن خه‌ڵكێكی سڤیلی بێتاوانیان كوشت و سه‌دان و هه‌زاران كه‌سیان گرت وزیاتر له‌ حه‌وت هه‌زار كج و ئافره‌تی ئێزدی و كریستانیان  گواسته‌وه‌ بۆ شوێنی نادیار وه‌ك كه‌نیز ئه‌یانفرۆشتن.

له‌ پاش ئازادكردنی شاری موسڵ و، پێش ئه‌وه‌ی كورسییه‌كه‌ی به‌جێبهێڵێت خه‌یدر عه‌بادی سه‌رۆك وه‌زیران رایكه‌یاند داعش كۆتاییهات و،  دوا به‌دوای ئه‌و رۆناڵد  ترامپ سه‌رۆكی ئه‌مریكا بە فەرمی ڕایگەیاند کە خەلافەتی داعش لە عێڕاق و سوریادا کۆتایی پێهاتووەو، هه‌ردووكیان درۆیانكردو، هێشتا داعش له‌ ناوچه‌ سنوورییه‌كانی عێراق و سوریاو پارێزگاكانی كه‌ركوك و سه‌ڵاحه‌دین و مه‌خمورو خانه‌قین و نه‌فتخانه‌و دوبزو شوێنی تر ماوه‌و، ده‌سه‌ڵاتی فراوانی هه‌یه‌ و له‌ هه‌ندی ناوچه‌ش‌ هێرش ئه‌كات و، هێزه‌كانی حكومه‌ت دۆش داماون و هیچیان پێناكرێت.‌

ئیسلامییه‌كان به‌تایبه‌ت تاقمی سه‌رلێشێواوی ئیخوان كه‌ زوربه‌یان جاشی رژێمی توركیان،  شانازی به‌ ده‌وڵه‌تی خیلافه‌تی ئیسلامی ( داعش) ئه‌كه‌ن و، ئه‌ڵێن داعش رێكخراوێكی توكمه‌یه‌ و به‌هێزه‌ و، توانا سه‌ربازییه‌كانی هێشتا تێكنه‌شكێنراون و، توانای هێرشكردنی هه‌یه‌.

هێزه‌كانی سوریای دیموكرات { هه‌سه‌ده‌} گورزێكی كوشنده‌یان له‌ داعش داو، وله‌ ماوه‌ی پێنج ساڵدا توانیان هه‌رچی باره‌گاو شوێنی نیشته‌جێی داعش هه‌یه‌ تێك بده‌ن و، له ‌كۆتایی شه‌ر گه‌یشتنه‌ قه‌ڵای ده‌وله‌تی ئیسلامی باغۆزو، تیرۆریستانی داعش ناچار بوون به‌ سه‌دان و هه‌زاران خۆیان به‌ده‌سته‌وه‌ بده‌ن و، { هه‌سه‌ده} وه‌ك كارێكی مرۆڤدۆستانه‌ داوای له‌ وڵاتان كرد بێن به‌ پیری هاوڵاتیانی خۆیان و، ئه‌مه‌ له‌ لایه‌ك و،له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ تیرۆریسته‌ درنده‌كانی دا به‌ حكومه‌ته‌كان بۆ ئه‌وه‌ی دادگای بكرێن و، هاوكات سه‌ره‌رای سه‌ركه‌وتن { هه‌سه‌ده‌} هوشداری داوه‌ كه‌ شه‌ركردن زۆری ماوه و،هێشتا ته‌واو نه‌بووه‌.‌.

داعش له‌ پانتایی ئه‌وخاكه‌ی تیادا ئه‌ژیان و، ره‌فتاری نامرۆڤانه‌یان ئه‌نجامئه‌دا، ئێستا لاوازو بێهێزن و، توانای رووبه‌رووبۆنه‌ی راسته‌وخوێان وه‌ك جاران نه‌ماوه‌و، به‌ زۆری گه‌ڵك له‌و شوێنانه ‌ئه‌گرێت كه‌ پێشمه‌رگه‌ بۆ سوپای عێراقی به‌جێهێشتووه‌ و، له‌مرۆدابۆ نموونه‌ له‌ ناوچه‌ی قه‌ره‌چوغ  و ناوچه‌كانی ده‌وروبه‌ری كه‌ركوك و  خانه‌قین و حه‌مرین و دوبزو شوێنی تر سوود له‌و بۆشاییه‌ وه‌ر ئه‌گرێت كه‌ به‌ هوێ كشانه‌وه‌ی هێزی پێشمه‌رگه‌ هاتووه‌ته‌ كایه‌وه‌و، سوپای عێراق و حه‌شدی شه‌عبی توانای كه‌نترۆڵ كردنیان نه‌ماوه‌.

داعش وه‌ك كاری هه‌میشه‌یی په‌نا ئه‌باته‌ به‌ركاری ترسنۆكانه‌ و، هه‌رچه‌نده‌ لاوازه  به‌ڵام ‌به‌ پشتبه‌ستن به‌ شانه‌ نوستوه‌كانی چالاكی ئه‌نوێنێت و، زوربه‌ی شانه‌كانی له‌ دیهاته‌كانه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ سنووری عه‌ره‌ب و تورك نشین سه‌رهه‌ڵئه‌ده‌ن وجاروبار له‌ شاره‌كان هه‌وڵ ئه‌ده‌ن كاری خراپه‌ بكه‌ن و، وه‌لێ خه‌ڵكی هوشیار یارمه‌تی پۆلیس و ئاسایش ئه‌ده‌ن بۆ دۆزینه‌وه‌و  بنبركردنیان.

خه‌ڵكی موسڵ ئه‌ڵین مه‌ترسی هه‌یه‌ جارێكی تر شاره‌كه‌ بكه‌وێته‌ ده‌ستی داعش و، دوخی رۆژئاوای شار ئاڵۆزو خراپه‌و، داعش تاوان دژی هاوڵاتیان وخه‌ڵكی ناوچه‌كه‌ ئه‌نجام ئه‌دات له‌ رفاندن و ناچاركردنی خه‌ڵك بۆ ئه‌وه‌ی دێهاته‌كانیان چۆڵ بكه‌ن به‌ تایبه‌ت له‌ شارۆچكه‌ی به‌عاج و ته‌لعه‌فه‌رو ، چه‌ند ناوچه‌یه‌كی رۆژئاوای موسڵ.

هه‌ندێ لایه‌ن ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ئه‌كه‌ن كه‌ هه‌ندێ عه‌ره‌ب و توركمان  به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی سه‌ر به‌ حه‌شدی شه‌عبین كار ئاسانی بۆ داعش ئه‌كه‌ن و، وا دیاره‌ شه‌وانه‌ ئه‌بنه‌ داعش  و، بارودۆخی غێراق و ، بڵاوبوونه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵی و دزی یارمه‌تیده‌ره‌ بۆ ئه‌وه‌ی داعش نه‌شونه‌ما بكات و، تا ئێستا رژێمی توركیا پاڵپشتی داعش و توندره‌وه‌كان ئه‌كات.

وتار

ژیانمان چۆنە؟

 

مۆدێرنە نهێنی نەهێشتووە و هەرچی هەیە و نییە لەسەر شاشەكانە، متمانەی لە عەقڵ و دڵی هەموواندا سڕیوەتەوە، گومانی لە هەموو شتەكاندا چاندووە، تەلەفزیۆنەكانی كردۆتە گەورەترین درۆزن، نەك مێشكیان پڕ كردووین، تا سەر ئێسقان چۆتە گیانمانەوە، ڕواڵەتبازی و ڕوخسارسازی و فاشن و دووفاقی و دووڕوویی و ناوبۆشی هەمووانی گرتۆتەوە.

خواردنەكان پێش ئەوەی بخورێن بە وێنەكانیان بوونەتە ژەهری دەروونی هەژاران، هەزاران چاو لەسەر ژیانی یەكتر دانراون، بۆ سێڵفییەك هەرچی نەشێ و بشێ دەكێشرێت و دەخورێت، هەموو شێوازەكانی پەروەردە لە ئایینییەوە تا دەروونناسی و زمانەوانی بوونەتە كەسابەت، ئامانجەكان تێكەڵ و پێكەڵ و ناروونن، هەر رۆژەی ئامانجێك و تا دواییش بێ ئامانج ماوینەتەوە.

ژیانی هاوڕێیەتی و خۆشەویستی و دراوسێیەتی بووەتە بازرگانی، مۆبایل نەك هەر مێشك، هەموو گیان و ژیانی تەنیوە، پارە بووەتە خراپترین هۆكاری بەدڕەوشتی و بەڕەڵایی، كاتژمێرەكانی دەوام و فەرمانبەریی زۆرترین كۆیلەی بەرهەمهێناوە.

ماسك ڕووە ڕاستەقینەكانی داپۆشیوە، ڕاستییەكان كەمترین پێشوازییان لێدەكرێت، ڕق زۆرترین بازاری هەیە، یەكتر كوشتن و خوێن ڕشتن ئاسانترین تۆڵەسەندنەوەیە، نەخۆشییە دەروونییەكان ژیانیان تەنیوە، رەشبینی هەزارقاتی گەشبینییە، خزمەتكردنی خۆمان و پاككردنەوەی دەوربەری خۆمان بووەتە چالێنج، كەس ژێر خۆی خاوێن ناكاتەوە، بە كۆنترۆڵێك ژیانی دەیان كەس تێكدەدرێت و خوێنی چەندین كەس دەرێژرێت.

لە كۆتاییدا مانایەك بۆ ژیان و سەنگێك بۆ خۆشەویستی و پێوانەیەك بۆ دۆسایەتی و هاریكاری و پێكەوەژیان و هاوكاری و دەستبارگرتن نامێنێتەوە!

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

گەڕان بە دوای وەهمی سەرکەوتن

مەجید ساڵح

هەر جارێک تووشی تەنگوچەڵەمەیەکی سیاسی یان سەربازی دەبێتەوە، ئەردۆگان بۆ پاراستنی ئابڕووی سیاسی خۆی دەستێک لە کورد دەوەشێنێت. بەو نیازەی دڵی هەوادارانی خۆی و هاوپەیمانە فاشیستەکانی لە ئەرگەنەکۆن و MHP خۆش کات.

دوای شکستە گەورەکەی لە هەلبژاردنی شارەوانی باکوری کوردستان و دۆڕانی لە ئەستەمبوڵ و کەوتنی یەڵدرمی پیاوی یەکەمی دەستە راستی، کێچ کەوتە کەوڵی، بە مەرامی داگیر کردنی قەندیل بە هەموو هێزێکیەوە کەوتە پەلاماردانی قەندیل و باشوری کوردستان، بەڵام بۆی نەچوە سەر کە هاوڕێکانی دوێنێی مەسەلەی دامەزراندنی حزبێکی نوێیان لە تورکیا کرد بە عەمەلی و هەنگاوەکانیان دەست پێکرد، بۆ مەشغول کردنی رای گشتی تورکیا هێزێکی زۆری لە رۆژئاوای کوردستان کۆکردەوە و ویستی پەلاماری بدات و ئەزمونی عەفرین لە کۆبانی و قامشلی و سەری کانی دووبارە بکاتەوە، بەڵام پیلانەکەی لە گەڵ پلانەکەی ئەمریکا یەکی نەدەگرتەوە و بە چاوسور کردنەوەیەک رازی بوو بە رێکەوتنێک کە لە بەرژەوەندیدا نەبوو، بۆیە هەڕەشەو گورەشەکانی خاو کردەوە.


ئەردۆگان بە هۆی لاواز بوونی پێگەی جەماوەری خۆی و نەمانی پێگەی جارانی حزبەکەی ، بە تەواوەتی بە گروپە فاشیستەکانی تورک دەورە دراوە و تەسلیمی ئیرادەی ئەوان بووە. بۆیە رێگەی بۆ باڵی فاشیستی ناو حکومەتەکەی خۆش کردوە، پەلاماری HDP و سەرۆکی شارەوانیەکانی دەستی ئەو حزبە بدەن ، بۆ چوار مەرام:


١. لاواز کردنەوەی رۆڵی کورد لە هاوکێشە ناو خۆیی و ئیقلیمیەکان، بە تایبەت لە هەڵبژاردنەکانی ئەم دوایەدا دەرکەوت کورد پارسەنگ و یەکلاکەرەوەی هیزە لە نێوان فاشیزم لایەنگرانی دیموکراسی.


٢. لێدان لە پەیکەریHDP و دابەشکردنیان بۆ دوو بەرەی شاخ و زیندان. لە ئۆپراسیۆنی ٢٠١٦ بەشی زۆری کادیرانی رادیکالی HDP یان گرت و خستنیە زیندانەوە و هێشتا زۆریان هەر لە زیندانن، بەڵام لە هەڵبژاردنی رابردودا HDP، بە تایبەت کادیرەکانی لایەنگری شاخ خۆیان رێکخستەوەو توانیان سەرکەوتنێکی چاوەڕوان نەکراو بەدەست بهێنن، ئەم ئۆپراسیۆنە بە زۆری ئەو کادیرانە دەگرێتەوە.


٣. لە ریگەی ئەم ئۆپراسیۆنەوە دەیەوێت بە یار و نەیارەکانی بڵێ هێشتا من پیاوە بەهێزەکەی وڵاتم و هەوساری (جڵەو) دەسەڵات لەدەستی مندایە.


٤. لەبەرامبەر شکستی لەشکرکێشیەکەی بۆ رۆژئاوای کوردستان و قەندیل، هەر هیچ نەبێ لە ریگەی گرتن و لێسەندنەوە شارەوانیەکانی دەستی کورد سەرکەوتنێکی کاتی بەدەست بهینیت.

ئاماژەکان بۆ ئەوە دەچن تازە دێوەکە لە شوشەکە دەرچوە و گەڕانەوەی بۆ ناوەوە موستەحیلە، بە مانایەکی دیکە کێشەی کورد لە باکور تازە بووەتە ئەمری واقع و بەم کوتە فاشیتانە و بە زەبری چەک چارەسەر نابێ. ئەردۆگانیش لەو لەحزەیەی کە خەونی سوڵتانیزم دای لە کەلەی و دەستی لە گەڵ فاشیستەکانی ناو تورکیا تێکەڵ کرد، گڵۆڵەی خۆی و حزبەکەی کەوتە لێژی و بەرەو داڕمان چوو.


نە ئۆپراسیۆنی سەربازی و نە ئینقلاب کردن بەسەر دیموکراسیدا، نابنە هۆی راوەستانی ئەو گڵۆڵەیەی کە رۆژ لە دوای رۆژ لە کەمی دەدا، سەرکەوتنێکی وای لێ ناکەویتەوە پێکەنینەکانی جاران بگەڕێنیتەوە بۆ سەر روخسارە زەرد هەلگەڕاوەکەی ئەردۆگان، چونکە ئیرادەیەکی گەورەی سەرکەوتن لە ناو کوردی باکوردا دروست بووە، هەلومەرجی ناو خۆیی تورکیا و گۆڕانکارییە ئیقلیمی و نێو دەوڵەتیەکانیش وەک جاران لەگەڵ بەرژەوەندی هەڵگرانی بیری فاشیزم و ئایدۆلۆژیای ئیخوانیدا یەک ناگرنەوە

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

ھەوڵەكانی لەباربردنی ئەزموونی ھەرێم، لە شكستەوە بۆ شكست

محەمەد عەلی

 

لە دوای كۆڕەوەكەی ساڵی ١٩٩١ و پاشان دروستكردنی ناوچەی دژەفڕین و قەوارەیەكی نیمچە سەربەخۆ بۆ باشووری كوردستان، بە درێژایی ساڵانی ڕابردوو ڕووبەڕووی دەیان پیلان بۆتەوە لەلایەن نەیاران و دوژمنە دەرەكی و ناوخۆییەكانەوە بە شێوەیەكی چڕ و یەك لە دوای یەك، كە تا ئێستاش بەردەوامی ھەیە.

 

سەرەتای ھەوڵەكان لە رێی پارتی كرێكارانی كوردستانەوە بوو، لەگەڵ لەدایكبوونی كیانێك بە ناوی ھەرێمی كوردستان، شەڕێكی نەخوازراو بەسەر ئەم ھەرێمە ساوایەدا سەپێندرا، سەرباری كێشە ناوخۆیی و گەمارۆكانی سەر ھەرێم و كشانەوەی گشت دام و دەزگا میرییەكان و نەبوونی سەرچاوەی داھاتی پێویست بۆ حكومەتی ھەرێم، ناچار كرا بۆ پاراستنی ئەم ئەزموونە، قوربانییەكی زۆری گیانی و ماددی بدات و لەبری ئەوەی سەرقاڵی بنیاتنانی ھەرێم و بەرەنگاربوونەوەی نەیارانی بێت، ناچار كرا شەڕی براكانی بكات، كە لە ھەموو ئاستەكاندا زیانی زۆری بە كوردستان گەیاند.

 

دواتر لەلایەن سەرۆكوەزیرانی پێشووتری عێراق نووری مالیكی، فەرماندەی ئۆپراسیۆنی دیجلە پێك ھات و ھەڕەشەی ھێرشكردنە سەر ھەرێم و گەڕانەوەی كوردی دەكرد بۆ ھێڵی ٣٦ و مووچەی فەرمانبەرانی ھەرێمی بڕی بۆ ھاندانی فەرمانبەران دژی حكومەت و گشت مافە دەستوورییەكانی كوردی رەت كردەوە، ھەوڵی بەردەوامیشی دەدا بۆ  تێكدانی یەكڕیزیی ھێزە سیاسییە كوردییەكان، بە دروستكردنی حەشدی عەشائیرییش، ھەوڵی زیندووكردنەووەی جاشایەتیی دەدا لە ھەرێم، بەڵام لەكۆتاییدا ئیرادەی گەل سەركەوت و نووری مالیكیش بوو بە ڕابردوو.

 

ھاتنی داعش بۆ عێراق و خۆبەدەستەوەدانی سێ فیرقەی سەربازیی سوپای عێراق لە مووسڵ بە گشت پێداویستییە سەربازییەكانەوە، لە كاتێكدا بوو كە پاشماوەی ئەم ھێزانە گشت سەنگەرەكانیان چۆڵ كرد، ئەوەی ڕوونە، دەكرێ ئەم ھەنگاوە بە ئامادەكارییەك ھەژمار بكرێت بۆ ھێرشكردنە سەر ھەرێم بەو ھۆكارەی كوردستانیان كردە دراوسێی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش) بە ھێزێكی مەزن  لە رووی ژمارە و بوونی چەكی پێشكەوتوو، بەڵام لە كۆتاییدا بە سەركردایەتیی سەرۆك بارزانی و قارەمانیەتیی برا پێشمەرگەكان و خۆڕاگریی ئەم میلـلەتە، نەك ئەم دەوڵەتە تێك شكێنرا، بەڵكوو لەوەش زیاتر توانیمان گشت ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ھەرێم كۆنترۆڵ بكەین و ڕیفراندۆم بۆ سەلماندنی كوردستانیبوونی ئەم ناوچانە ئەنجام بدەین.

 

لە دوای ڕێككەوتننامەی جەزائیر و نسكۆی شۆڕشی ئەیلوول، ١٦ی ئۆكتۆبەر بە گەورەترین گەلەكۆمەی ھەرێمی و ناوخۆیی دادەنرێت بۆ كۆتاییھێنان بە ھەژموونی حكومەتی ھەرێم، ھێزە عێراقییەكان بە ڕێككەوتن لەگەڵ چەند سەركردەیەكی سەربازی و سیاسیی ھەرێم، ھێرشێكی بەربڵاویان كردە سەر ھێزەكانی پێشمەرگە لە كەركووك و مەخموور و شنگال، كە پاشان گەمارۆیەكی توندی ئابووری و سیاسی خرایە سەر ھەرێم، ئەمەش ھاوكات بوو لەگەڵ ھەوڵەكانی ھەندێ ھێزی سیاسیی كوردستانی بۆ دروستكردنی حكومەتی رزگاریی نیشتیمانی و دابەشكردنەوەی ھەرێم لەسەر بنەمای فیدڕاڵیی پارێزگاكان، ئەمەش ڕێك بە مانای لەباربردنی ھەرێمی كوردستان بوو، بەڵام ئەم هەوڵەش نەزۆك بوو و شكستی خوارد.

 

لە ماوەی ڕابردوودا بە درێژایی پرۆسەی پێكھێنانی حكومەت، ھەموو ھەوڵێك درا بۆ پەكخستنی ئەم پرۆسەیە، لە ئێستاشدا ھەوڵەكان بەردەوامییان ھەیە و ئەم جارە دووبارە پەكەكە ھەمان ڕۆڵ دەبینێت و ھەوڵی تێوەگلانی ھەرێم دەدات لە شەڕێكی نەخوازراو لەگەڵ توركیای دراوسێدا، رووداوی تیرۆركردنی دیپلۆماتە توركییەكە و گواستنەوەی شەڕ بۆ ناو خاكی ھەرێم، ئەم بۆ چوونە پشتڕاست دەكاتەوە، ئەمە لە كاتێكدایە لە شنگال خزمەت بە سیاسەتەكانی بەغدا دەكەن دژی كوردانی ئێزدی و حكومەتی ھەرێم.

 

دواجار پێویستە بگوترێت، سەرباری هەموو ئەو هەوڵانە بۆ لەباربردنی ئەزموونی ھەرێم، هەرێمی كوردستان لە سەرجەم قۆناغەكاندا بەسەر لەمپەر و ئاریشەكاندا زاڵ بووە و وێڕای تێپەڕاندنی قەیرانەكان، بەوپەڕی ئیرادەوە كەوتووەتەوە سەر پێی خۆی و هەوڵی نەیاران و دوژمنانی كوردستانی، لە شكستەوە بۆ شكستی حەتمیتر پەلكێش كردووە و سەنگ و پێگەی خۆیشی لەسەر ئاستی ئیقلیمی و نێودەوڵەتیدا، لە جاران كاریگەرتر و بەهێزتر كردووە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان