ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

بریکست، ئەو ڕێککەوتنەی سەری سەرۆک وەزیرانی خوارد

عەبدول محەمەد

لەو کاتەوەی پۆستی سەرۆک وەزیرانی بەریتانیای وەرگرت لە هاوینی ساڵی ٢٠١٦دا ، ئامانجی سەرەکی تیرزا مەی بە دیهێنانی خەونی ڕێککەوتنی چونەدەرەوەی وڵاتەکەی بوو لە ڕێکخراوی یەکێتی ئەوروپا ناسراو بە “بریکست”، بەڵام دوای ٣ ساڵ لە کارکردنی بەردەوام لەو پێناوەدا سەرئەنجام و لە پێناو هەمان ئامانجدا دەسەڵاتی جێهێشتوو خۆی و پۆستەکەشی کردە قوربانی ئەو خەونەی بەریتانیاییەکان.

سەرەتای چیرۆکی بریکست دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٢٠١٣، کاتێک دەیڤید کامیرۆن سەرۆک وەزیرانی پێشووی بەریتانیا بەڵێنیدا ڕاپرسییەکی گشتی ئەنجام بدات سەبارەت بە مانەوەی بەریتانیا لە ناو خێزانی یەکێتی ئەوروپادا یاخود نا، ئەوە بوو لە هاوینی ساڵی ٢٠١٦ ڕاپرسییە گشتییەکە ئەنجام درا، کە سەرەڕای گەرماکەی بۆ بەریتانیاییەکانیش بڕیار و ڕوداوێکی گەرم بوو، بەڵام ئەنجامەکەی بۆ پێشبنییەکانی کامیرۆن چاوەڕواننەکراو بوو، کە پشتیوانی مانەوەی وڵاتەکەی دەکرد لە ناو یەکێتییەکەدا.

ئەو کات بە گوێرەی ئەنجامی ڕاپرسییەکە لە ٥٢%ی بەریتانییەکان پشتیوانی هاتنەدەرەوەی وڵاتەکەیان کرد لە ڕێکخراوی یەکێتی ئەوروپا، بەو هۆیەشەوە کامیرۆن دەستبەرداری سەرۆکی پارتی پارێزگاران بوو، سەرئەنجام بوار بۆ تیرازا مەی رەخسا سەرۆکایەکی حکومەت و حزبەکەش بگرێتە ئەستۆ، مەی ئەو کات پۆستی وەزیری ناوخۆیی وڵاکەی بە دەستەوە بوو.

لەو کاتەوەی مەی گەیشتە بارەگای سەرەکی حکومەت بەریتانیا کە بە (١٠ داونینگ ستریت )ناسراوە لە ساڵی ٢٠١٦، ئاشکرابوو کە ئەرکی سەرەکی وەک سەرۆک وەزیران، جێبەجێکردنی خواستی بەریتانییەکانە بۆ چوونە دەرەوە لە ڕێکخراوی یەکێتی ئەوروپا لەبەر چەند هۆکارێک، دیاترینیان کۆچە.

ئەو کات سەرۆک وەزیرانی دەستلەکارکێشاوە وتی، لەو پێناوەدا کاردەکات و بە وشە بە ناوبەنگەکەی کە وتی (لە پێناو بەریتانیایەکی نوێدا) بەڵام لە کۆتایدا شکستی هێنا لەو ئەرکە و سەرئەنجام بە گریان و فرمێسک ڕشتنەوە پۆستەکەی جێهیشت.

سەرباری ئەوەی تیرزا مەی یەکێک بوو لە دیارترین ئەو کەسایەتیانەی ناو حکومەتی بەریتانیا بۆ مانەوەی وڵاتەکەی لە ڕێکخراوی یەکێتی ئەوروپا، بەڵام سەرۆکایەتی هەڵمەتی چوونە دەرەوەکەی کرد بێ ئەوەی سەرکەوتن بە دەستبهێنێت.

لە وتاری دەستلەکار کێشانەوەدا بە گریانەوە مەی ڕایگەیاند ” نەمتوانی بریکست تەواو بکەم، ئەوەش بۆ من کارێکی زۆر ناخۆشە، من دووەم ژنم سەرۆکایەتی حکومەت لە مێژووی حکومەتی بەریتانیادا، بەڵام دوا ژنیش نابم، بەم نزیکانە دەستبەداری هەموو دەسەڵاتەکانم دەبم، بە مەبەستی ڕەخساندنی بوار بە سەرکردەکی تر بۆ دەرچوون لەو ڕێگە داخراوە و تەواوکردنی چوونەدەرەی بەریتانیا لە یەکێتی ئەوروپا، شەرەفمەندبوون بەو ئەرکە، بێ هیچ نییەتێکی خراپ دەستلەکارکێشانەوەی خۆم پێشکەشکردووە، ئامانج لەو هەڵوێستەشم بواردانە بە خۆم بۆ ئەوەی هەلی خزمەتکردنی وڵاتەکەمم بۆ بڕەخسێت”.

سەرۆک وەزیرانی پێشووی بەریتانیا لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ڕابردوودا لەگەڵ ڕێکخراوی یەکێتی ئەوروپا گەیشتنە ڕێککەوتن بۆ ئەوەی وادەی چوونەدەرەوەکە لە مانگی سێی ئەمساڵدا جێبەجی بکرێت، بەڵام دوای چەندین هەوڵی دووبارە و بەردەوام شکستی هێنا لەوەی بتوانێت پەرلەمانتارانی وڵاتەکەی لە پەرلەمانی بەریتانیا (ئەنجومەنی گشتی) ڕازی بکات بە رەزامەندی و تیپەڕاندنی ڕێککەوتنەکە.

دەقی ڕێککەوتنەکە لەگەڵ یەکێتی ئەوروپا باس لە ماوەیەکی کاتی (بەڕێکردن) دەکات کە لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٠ تەواو دەبوو، ئەو کات بەریتانیا بەردەوام دەبوو بە بژاردنەوەی کۆمەکەکانی وڵاتەکەی بە ڕێکخراوی یەکێتی ئەوروپا کە بڕی شایستە داراییە کەڵەکەبووەکان لەسەر لەندەن گەیشتبووە “٤٥” ملیار یۆرۆ.

ئەوە سەرەڕای ڕێککەوتن سەبارەت بە سنور لە نێوان ئیرلەندەی باکور و کۆماری ئیرلەندە، هەروەها ئازادی هاتوچۆی هاوڵاتیانی بەریتانیا لە ناو ڕێکخراوی یەکێتی ئەوروپا لە ماوەی بەڕێکردن.

بەڵام گەیشتن بەو ڕێککەوتنە بەو شێوە ئاسانە نییە ،چونکە سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا گفتوگۆیەکی قورس و تاقەپروکێنی بەڕێوە برد لەگەڵ برۆکسل کە لە ساڵی ٢٠١٦وە دەستی پێکردبوو.

بەر لەو مێژووەش تیریزا مەی لە ڕێگەی بریکست ڕووبەڕووی شکستێک بۆیەوە، ئەویش لە دەستدانی زۆرینەی پەرلەمانی بوو لەلایەن پارتی پارێزگارانەوە لە پەرلەمانی بەریتانیا ، ئەو شکستە و ئەگەر هاوپەیمانی پارێزگاران نەبوایە لەگەڵ پارتێکی بچوکدا، ئەوەندەی نەمابوو ببێتە مایەی پەکخستنی گقتوگۆکان لەگەڵ یەکێتی ئەوروپا.

لەو کاتەدا سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا لە دوو بەرەوە شەڕی دەکرد، لە لایەک سەرکردایەتی گفتوگۆیەکی قورسی دەکرد لەگەڵ ئەرووپییەکان، کە زۆر توندتر ببوون لە پێشووتر، لە بەرەیەکی دیکەشەوە دەبوایە بتوانێت پەرلەمانی وڵاتەکەی ڕازی بکات، بە پەرلەمانتارانی حزبەکەی خۆشییەوە، سەبارەت بە وردەکاریی کشانەوەکە لە یەکێتی ئەوروپا.

لێرە بە دواوەش تیرزا مەی ، ڕۆژی حەوتی مانگی داهاتوو (حوزەیران) بە تەواوی دەست لە سەرۆکایەتی حکومەت و حزیەکەشی دەکێشێتەوە، بڕیاریشە ڕۆژی ٣ی مانگی داهاتوو بەر لە جێهێشتنی پۆستەکەی بە تەواوی، لە لەندەن پێشوازی لە دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا بکات.

چاودێرانی رەوشی ناوخۆیی بەریتانیا پێیان وایە ڕۆیشتنی مەی دەبێتە مایەی قوڵبوونەوەی قەیرانی چوونەدەرەویە بەریتانیا لە ڕێکخراوی یەکێتی ئەوروپا، چونکە ئەگەری ئەوە هەیە سەرۆک وەزیرانی نوێ رووبەڕووی (بریکست)ێکی سەختر ببێتە لە وتوویژەکانی لەگەڵ یەکێتی ئەوروپا، کە ئەگەری ئەوەی هەیە ڕێگەخۆشکەر بێت بۆ ئەوەی هەڵبژاردنێکی پەرلەمانی پێشوەختە لە بەریتانیادا بەڕێوەبچێت.

وتار

ئه‌مه‌ی ئێستا دوو ئیداره‌یی نیه‌؟

ئاری هەرسین

له‌ ئه‌نجامی شه‌ڕی ناوخۆ له‌ ساڵه‌كانی نه‌وه‌د، هه‌رێمی كوردستان بو به‌ دوو ئیداره. له‌ دوای پڕۆسه‌ی ڕزگاركردنی عێراق له‌ ساڵی ٢٠٠٣ باس له‌ یه‌كگرتنه‌وه‌ی ئه‌م دوو ئیداره‌یه‌ ده‌كرێت.‌
قه‌واره‌یه‌كی جوگرافی سیاسی (ئیتر ده‌وڵه‌تكی سه‌ربه‌خۆ بێت یان هه‌رێمێك) چوارچێوه‌یه‌كی ته‌عریف كراوه‌ كه‌ له‌ ڕوی ده‌زگای هه‌واڵگری، سوپا، ئابوری و په‌یوه‌ندیه‌كانی ده‌ره‌وه‌ مه‌ركه‌زیه‌تی تێدا به‌دیده‌كرێت. ئه‌و مه‌ركه‌زیه‌ته‌یه‌ كه‌ یه‌ك ئیداره‌یی له‌و ده‌وڵه‌ته‌ یان له‌و هه‌رێمه‌دا ده‌ڕه‌خسێنێت. با بزانین له‌ هه‌رێمی كوردستان یه‌ك ئیداره‌ هه‌یه‌ یان دوان؟

ده‌زگای هه‌واڵگری: ده‌زگای پاراستن و زانیاری كه‌ دوو ناوه‌ندی هه‌واڵگرین له‌ هه‌رێمی كوردستان هه‌تا ئێستا یه‌كیان نه‌گرتۆته‌وه‌. بڕواناكه‌م بۆ ڕاستی و دروستی ئه‌م قسه‌یه‌ كه‌س پێویستی به‌ به‌ڵگه‌ هه‌بێت.

سوپا: ئێمه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان وه‌زاره‌تێكمان هه‌یه‌ به‌ناوی وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌، به‌ڵام نه‌ وه‌زیری پێشمه‌رگه‌ و نه‌ سه‌رۆكی هه‌رێم (كه‌ به‌ قانون فه‌رمانده‌ی گشتی هێزه‌ چه‌كداره‌كانه‌)، ده‌سه‌ڵاتیان به‌سه‌ر هه‌موو هێزه‌ چه‌كداره‌كانی هه‌رێمی كوردستاندا نیه‌. به‌ نموونه‌ یه‌كه‌ی ٧٠ و ٨٠ فه‌رمان له‌ دوو مه‌رجه‌عی جیاواز وه‌رده‌گرن. به‌ هه‌مان شێوه‌ به‌رگری و فریاكه‌وتن و هێزه‌كانی زێڕه‌ڤانی (كه‌ هه‌ردوكیان سه‌ر به‌ وه‌زاره‌تی ناوخۆنی‌) دوو مه‌رجه‌عی جیاوازیان هه‌یه‌. وابزانم بۆ ئه‌‌مه‌شیان پێویست به‌ به‌ڵگه‌ هێنانه‌وه‌ ناكات.

ئابوری و ژێرخانه‌كه‌ی: سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌كی داهاتی هه‌رێمی كوردستان فرۆشتنی نه‌وت، داهاتی تری ناوخۆ (به‌ پله‌ی یه‌ك خاڵه‌ سنوریه‌كان) و به‌شه‌ بوجه‌كه‌مانه‌ كه‌ له‌ به‌غداوه‌ دێت و، خه‌رجی سه‌ره‌كی حكومه‌تی هه‌رێم به‌ پله‌ی یه‌كه‌م مووچه‌ی فه‌رمانبه‌رانی هه‌رێمه. ته‌نیا ئابوریه‌كی هاوبه‌ش و یه‌كگرتوو كه‌ له‌م هه‌رێمه‌دا هه‌بێت دابه‌شكردنی مووچه‌ی ئه‌و له‌شكره‌ فه‌رمانبه‌ره‌یه‌ كه‌ له‌ ئه‌نجامی نه‌بوونی یه‌ك ئیداره‌ییه‌وه‌ دروست بوه‌. پته‌وكردن و په‌ره‌پێدانی ژێرخانی ئابوریش له‌مدیو و ئه‌ودیوی دێگه‌ڵه‌ به‌به‌رچاوی هه‌موانه‌وه‌ دیاره‌، كه‌ نه‌ك هه‌ر وه‌ك یه‌ك نیه‌، به‌ڵكو لێكچونیان زۆر له‌یه‌كه‌وه‌ دووره‌.

په‌یوه‌ندیه‌كانی ده‌ره‌وه‌: به‌پێی قانون و ڕێساكان ده‌بوو هه‌رچی په‌یوه‌ندیه‌كانی هه‌رێمه‌ له‌گه‌ڵ ده‌ره‌وه‌دا و له‌گه‌ڵ حكومه‌تی ناوه‌ند له‌ ڕێی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم و فه‌رمانگه‌ی په‌یوه‌ندیه‌كانی ده‌ره‌وه‌ بێت. به‌ڵام هیچ هه‌ماهه‌نگیه‌ك له‌ نێوان په‌یوه‌ندیه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ئیداره‌ی سلێمانی و حكومه‌تی هه‌رێمدا نیه‌ و، یه‌ك ئه‌جێندا و یه‌ك تێگه‌یشتن له‌ گۆڕێدا نیه‌.

ئیتر پێویست ناكات هیچ كه‌سێك هه‌ڕه‌شه‌ی دوو ئیداره‌یی بكات. چونكه‌ له‌ ئێستادا دوو ئیداره‌یی بوونی هه‌یه‌ و ته‌نیا ئه‌وه‌یه‌ به‌ فه‌رمی ڕانه‌گه‌یه‌ندراوه‌. ئێمه‌مانانیش كه‌ له‌ ڕابوردودا باسی دوو ئیداره‌یمان ده‌كرد، ته‌نیا داواكار بووین به‌ فه‌رمی ڕابگه‌یه‌نرێت، بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ر ڕۆژه‌ و كه‌سێك هه‌ڵنه‌سێت هه‌ڕه‌شه‌ی دوو ئیداره‌یی بكات و میلله‌ته‌كه‌مان توشی دڵه‌ڕاوكێ بكات‌.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

ئیسماعیلی سابووری: سه‌رده‌می مردنی هونه‌ری ڕاقیی و له‌دایكبوونی هونه‌ری گه‌عده‌

ئاراس فه‌تاح

 

له‌ هه‌موو دونیادا كاتێك گه‌لێك هونه‌رمه‌ندێكی گه‌وره‌ له‌ده‌ستده‌دات، خه‌م و په‌ژاره‌ فه‌زای گشتییه‌كه‌ی داده‌پۆشێت، سه‌ركرده‌ سیاسیی و هونه‌رمه‌نده‌كانی له‌پێگه‌ی ره‌سمیی و شه‌خسییه‌كانی خۆیانه‌وه‌، به‌ ڕسته‌یه‌كیش بێت، ته‌عبیر له‌ هه‌ستی خۆیان و گرنگیی ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ له‌ مێژووی گه‌له‌كه‌یاندا ده‌كه‌ن.

دوێنێ، یه‌كێك له‌ هونه‌رمه‌نده‌ گه‌وره‌كانی كورد، ئیسماعیلی سابووری، به‌بێده‌نگیی كۆچی دوایی كرد. بێگومان بێده‌نگیی حكومه‌ت و ئه‌و وه‌زاره‌ته‌ی كه‌ هیچ وه‌زیفه‌یه‌كی ڕۆشنبیریی نییه‌، جێگای سه‌رسوڕمان نییه‌، چونكه‌ ڕزگاركردنی ژیانی گه‌نده‌ڵێكی له‌ده‌ست دادگا هه‌ڵهاتوو و به‌خێرهاتنه‌وه‌ی ڕه‌سمیی له‌لایه‌ن سه‌رۆكی نوێی هه‌رێمه‌وه‌، به‌های خه‌به‌ریی و گرنگیی میدیایی زۆر زیاتره‌ له‌ پرسه‌نامه‌ و ماته‌مینیی بۆ مردنی هونه‌رمه‌ندێكی گه‌وره‌ی میلله‌ته‌كه‌مان، كه‌ موڵكی ئه‌وان نییه‌.

ساڵانێكه‌ سیاسه‌تی ڕۆشنبیریی و هونه‌ریی له‌ دونیای ئێمه‌دا، سیاسه‌تی دروستكردنی مۆدێلێكه‌ له‌ هونه‌ری هه‌رزان و بێقووڵایی كه‌ به‌ پرۆسه‌یه‌كی مه‌ترسییداری ”به‌گه‌عده‌كردنی هونه‌ر“دا تێده‌په‌ڕێت‌. ئه‌م مۆدێله‌ له‌ هونه‌ر كۆمه‌ڵگایه‌كی وێناكراو نماییشده‌كات كه‌ من به‌ ”كۆمه‌ڵگای خه‌نده‌“ ناودێڕی ده‌كه‌م، كۆمه‌ڵگایه‌ك كه‌ تاك و گروپه‌كانی بێخه‌م و ده‌م به‌خه‌نده‌ن، جگه‌ له‌ شادیی و هه‌ڵپه‌ركێ هیچ خه‌مێكی تریان نییه‌. ساڵانێكه‌ بۆئه‌وه‌ی گوێ له‌ گۆرانیی ڕاقیی بگرین و دووركه‌وینه‌وه‌ له‌ هونه‌ری گه‌عده‌، ده‌بێت بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ ئه‌رشیفی ساڵانی حه‌فتا و هه‌شتاكان. دیاره‌ ئیسماعیلی سابووریش وه‌كو هه‌ندێك هونه‌رمه‌ندی گه‌وره‌ی تر، سه‌ر به‌و قۆناغه‌ هونه‌رییه‌ی و ئه‌و سه‌رده‌مه‌یه‌.

هونه‌ری داهێنه‌ر پێویستی به‌ پاره‌ و ده‌سه‌ڵات و ئه‌كادیمیای حیزبیی نییه بۆئه‌وه‌ی داهێنانی گه‌وره‌ بكات، جوان بێت و ببێت به‌ ناو، به‌ڵكو ده‌سه‌ڵات پێویستی به‌ هونه‌ره‌ بۆئه‌وه‌ی خۆی پێ جوان بكات و له‌ڕێگایه‌وه‌ پروپاگه‌نده‌ بۆ شه‌رعییه‌تی ده‌سه‌ڵاتی خۆی بكات. جیاوازیی نێوان ئیسماعیلی سابووریی و به‌همه‌ن قوبادیش كه‌ دوو هونه‌رمه‌ندی كوردستانی ئێرانن، لێره‌دا ده‌رده‌كه‌وێت، چونكه‌ یه‌كێكیان هونه‌ره‌كه‌ی خۆی پاراست و به‌ جوانیی مایه‌وه‌، ئه‌وی تریشیان له‌ قۆناغێكدا به‌ ده‌سه‌ڵاتی فرۆشت و فیلمی پروپاگه‌نده‌ی بۆ به‌رهه‌مهێنان. دیاره‌ فیلمی ”ئاڵای بێ وڵات“ی به‌همه‌نی قوبادی پێش سێ ساڵ له‌ هه‌ندێ فیستیڤاڵی ئه‌وروپی و ئاسیایی نماییشكرا، به‌ڵام له‌ هه‌رێمی كوردستاندا ته‌نها له‌ هه‌ولێری پایته‌خت و به‌ داوه‌تنامه‌ی تایبه‌ت بۆ كه‌سایه‌تیی تایبه‌ت و سپۆنسه‌ره‌كانی نماییشكرا. گه‌رچی ئه‌م فیلمه‌ گرانبه‌هایه‌ وه‌ك زۆرێك له‌ پڕۆژه‌ هونه‌رییه‌ حیزبییه‌كانی تر، له‌سه‌ر حیسابی داهاتی گشتیی به‌رهه‌مهێنرا، به‌ڵام له‌ یه‌ك شاری تری هه‌رێمدا سینه‌مایه‌كی به‌خۆیه‌وه‌ نه‌بینی و بینه‌رانی وڵاتی ئێمه‌ لێی بێبه‌رییكران. دیاره‌ من به‌ ڕێكه‌وت له‌ له‌نده‌ن بووم، بۆیه‌ شانسی ئه‌وه‌م هه‌بوو فیلمه‌كه‌ ببینم. پاشان وتارێكی ڕه‌خنه‌ییم له‌سه‌ر په‌یامی سیاسیی و ناوه‌ڕۆكی ئه‌و فیلمه‌ نووسی، كه‌ له‌ژێڕ سه‌ردێڕی (پیشەسازیی هونەری پروپاگەندە لە ”ئاڵای بێ وڵات“ی بەهمەنی قوبادی) له‌ رۆژنامه‌ی ئاوێنه‌دا بڵاوكرایه‌وه‌‌.

له‌دوای نیشته‌جێبوونی ئه‌م گۆرانیبێژه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان، جگه‌ له‌ دۆزینه‌وه‌ی وه‌زیفه‌یه‌ك بۆئه‌وه‌ی بتوانێت پێی بژی و چه‌ند چاوپێكه‌وتنێكی ته‌له‌فیزیۆنیی و رێكخستنی چه‌ند كلیپێك بۆی، له‌كۆی ماوه‌ی دواساڵانی ژیانییدا له‌ هیچ یه‌كێك له‌ شاره‌كانی هه‌رێمدا نه‌ یه‌ك كۆنسێرتی شایسته‌ی بۆ سازكرا و، نه‌ به‌شی موزیكی یه‌ك زانكۆی هه‌رێم یان هه‌ر ده‌زگایه‌كی تر بانگهێشتیان نه‌كرد، تاوه‌كو بۆ خوێندكارانی به‌شی هونه‌ر باس له‌ ئه‌زموونی هونه‌ریی خۆی بكات و نه‌ له‌ خه‌سته‌خانه‌یه‌كی ئه‌هلیی گرانبه‌هاش كۆچی دواییكرد.

جیهانی موزیكیی ئیسماعیل سابووری پڕاوپڕه‌ له‌ خۆشه‌ویستیی و جوانیی و حوزن. له‌ مێژووی موزیكی ئێمه‌دا كه‌م هونه‌رمه‌ند هه‌یه‌ وه‌ك سابووری به‌ هونه‌ری حوزنه‌وه‌ جوان بێت. ده‌شێت پێویست نه‌كات بزانین ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ گه‌وره‌یه‌ بۆچی مرد، به‌ڵام ده‌بێت زۆرینه‌مان ئه‌وه‌ بزانین بۆچی ژیا. ژیانی ئه‌و به‌ ده‌نگه‌ نه‌رم و موزیكه‌كه‌ی مانا و به‌هایه‌كی قووڵی به‌ خۆشه‌ویستیی و حوزن و جوانیی موزیك به‌خشیی. مردنی ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ خه‌م و حوزنێكی گه‌وره‌یه‌، به‌ڵام له‌دوای كۆچی دوایی خۆی جوانییه‌كانی هونه‌ری حوزنی بۆ به‌جێهێشتین.

ئیسماعیلی سابووری سه‌ر به‌‌ نه‌وه‌یه‌كه‌‌‌ له‌و‌ هونه‌رمه‌ندانه‌ی كه‌ فێریانكردین دانیشین و به‌ هێمنیی گوێ له‌ گۆرانیی بگرین، ڕێز له‌ قووڵایی و جوانیی موزیك بگرین. مردنی ئه‌م نه‌وه‌ جوانه‌ له‌ هونه‌رمه‌ندانی كورد‌ له‌ سه‌رده‌مێكدایه‌ كه‌ موزیكی كوردیی به‌ پرۆسه‌یه‌كی مه‌ترسییداری به‌گه‌عده‌بووندا تێپه‌ڕده‌بێت. سه‌رده‌می نوێی هونه‌ری موزیكی كوردیی پڕبووه‌ له‌ گۆرانبێژی هه‌رزان و هونه‌ریی لووس كه‌ له‌كاتی ریشتاشین یان لوولكردنی قژدا گوێی لێده‌گیرێت، یاخود له‌كاتی زه‌ماوه‌ندا ریتمی هه‌ڵپه‌ركێ ئاراسته‌ده‌كات.

ساڵانێكه‌ مۆمی ژیانی ژماره‌یه‌ك له‌ سیاسه‌تمه‌دار و هونه‌رمه‌ند و شاعیر و نووسه‌رانی سه‌ده‌ی بیسته‌ممان ده‌كوژێنه‌وه‌، گه‌ر كوژاندنه‌وه‌ی مۆمی ژیانی سیاسییه‌ك ڕق و كینه‌ و تاریكییمان بۆ به‌رهه‌مبهێنێت، ئه‌وا كوژانه‌وه‌ی مۆمی ژیانی هونه‌رمه‌ندێكی وه‌ك ئیسماعیل سابووری خه‌رمانه‌یه‌ك له‌ خۆشه‌ویستیی و جوانییه‌كانی حوزنمان له‌ هونه‌ری كوردییدا بۆ به‌جێده‌هێڵێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

رواندا ، فێتنام ، هه‌رێمى كوردستان

شێرزاد شێخانى

له‌سه‌ده‌ى رابردوودا جگه‌ له‌ولاته‌ زلهێزه‌ ئابووريه‌ ناسراوه‌كانى جيهان وه‌كو ئه‌مريكاو روسيا وبه‌ريتانياو فه‌ره‌نساو ئه‌لمانيا ، هێزى ئابوورى تازه‌ش سه‌ريان هه‌ڵدا ، كه‌ له‌ماوه‌يه‌كى كه‌مدا توانيان ژێرخانێكى ئابوورى زه‌به‌ڵاح بۆ خۆيان دابينبكه‌ن و به‌ربه‌ره‌كانى وڵاته‌ زلهێزه‌كانيش بكه‌ن . هه‌ڵبه‌ت وڵاتى چيين يه‌كێك بووه‌ له‌و وڵاتانه‌ى وه‌كو ئابووريه‌كى به‌هێزو ركابه‌ر بێته‌ مه‌يدان ، له‌خوار ئه‌ويش وڵاتانى تريش ئابووريه‌كانيان گه‌شه‌ى سه‌ندو بوونه‌ ژماره‌يه‌ك له‌ ئابوورى جيهانى ، به‌تايبه‌تيش به‌شێك له‌وڵاتانى ئاسيا وه‌كو ماليزياو سه‌نگاپووره‌و كۆرياى باشوور .

ئه‌زمونى به‌رێوه‌‌‌بردنى ئه‌م وڵاتانه‌ ئيلهامبه‌خشبون بۆ زۆربه‌ى وڵاتانى ديكه‌ى دواكه‌وتووى جيهان ، چونكه‌ ئه‌وانه‌ى باسمان كردن له‌ژێرخانێكى سوتماك و رووخاوه‌وه‌ بوون به‌خاوه‌ن جوانترين ئه‌زمونى سه‌ده‌ى رابردوو. له‌هه‌زاره‌ى سێيه‌ميشدا ئه‌زمون گه‌لێكى تريش گه‌شانه‌وه‌ ، كه‌ دوو له‌جوانترين نمونه‌يان وڵاتانى روانداو فێتنامه‌ كه‌ ئه‌م دوو وڵاته‌ش‌ به‌سروشت و واقيعى رووداوه‌كانيان زۆر نزيكن له‌وه‌زعى ئێمه‌ى كورد له‌هه‌رێمى كوردستاندا .

وڵاتى رواندا له‌ناوه‌ڕاستى نه‌وده‌كاندا دووچارى شه‌ڕێكى خوێناوى زۆر سه‌خت بوو له‌نێوان هه‌ردوو خێڵى هۆ‌توو توتسى، له‌ماوه‌ى چه‌ند مانگێكدا نزيكه‌ى مليۆن ونيوێك خه‌ڵكى ئه‌م وڵاته‌ بوونه‌ قوربانى شه‌ڕه‌كه‌ و، دوو مليۆن كه‌سيشان ئاواره‌ى وڵاتانى ده‌وروبه‌ر بوون. كووچه‌و شه‌قامى شاره‌كانى ئه‌م وڵاته‌ پڕ بوون له‌ لاشه‌ى كوژراوانى هه‌ردو خێڵه‌كه‌. له‌م ئانوساته‌دا كه‌سايه‌تيه‌كى گه‌نجى ئه‌م وڵاته‌ ده‌ركه‌وت كه‌ ناوى بۆل كاغامى بوو .

مێژووى ئه‌م وڵاته‌ به‌ئاوى زێر ناوى ئه‌م كه‌ڵه‌ سه‌ركرده‌ قاره‌مانه‌ ئه‌نوسێته‌وه‌ ، كه‌ توانى له‌ماوه‌يه‌كى كورتدا ده‌ست به‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتدا بگرێ . له‌جياتى ئه‌وه‌ى ببێت به‌ به‌شێك له‌شه‌ڕه‌ خوێناويه‌كه‌ ، يه‌كه‌م هه‌نگاوى ئاشتكردنه‌وه‌ى ناوخۆيى بوو . به‌بريارى حكومه‌ته‌كه‌ى ياساى لێبووردنى گشتى ده‌ركرد، دواتر نزيكه‌ى 120 هه‌زار تاوانبارى جه‌نگى راده‌ستى دادگاى نێوده‌وڵه‌تى كرد . به‌دواى ئه‌مه‌شه‌وه‌ راسته‌وخۆ كه‌وته‌ ئاساييكردنه‌وه‌ى بارى وڵاته‌كه‌ى به‌وه‌ى ئاسه‌وارى جه‌نگه‌ ناوخۆييه‌كه‌ى خسته‌ ناو پرۆگرامى خوێندنه‌وه‌ ، به‌مه‌ش يه‌كه‌م ئامانجى خۆى پێكا له‌به‌رگرتن له‌سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ى ناكۆكى خێڵه‌كى له‌وڵاته‌كه‌يدا . دواتر ده‌ستى به‌چاكسازى ئابوورى كردو، سه‌ره‌تا به‌شێوه‌يه‌كى به‌رفراوان زه‌وى به‌سه‌ر هاوڵاتيانى وڵاته‌كه‌ى دابه‌شكردو خه‌ڵكى كه‌وتنه‌ سه‌ر كارى كشتوكاڵى بۆ دابينكردنى پێداويستيه‌كانى ژيانيان . دواتر كۆمه‌ڵێك له‌ گه‌نجه‌كانى وڵاته‌كه‌ى له‌سه‌ر حيسابى ده‌وڵه‌ت نارده‌ وڵاتانى جيهان بۆ تۆژينه‌وه‌ له‌چۆنيه‌تى پێشخستنى ئابوورى وڵات .هه‌ر له‌وساوه‌ ده‌رگاى وه‌به‌رهێنانيشى كرده‌وه‌ له‌به‌رده‌م وڵاتانى دونيا كه‌ له‌ماوه‌يه‌كى كه‌مدا رژانه‌ سه‌ر پڕۆژه‌ وه‌به‌رهێنانه‌كانيان له‌م وڵاته‌دا . به‌مشێوه‌يه‌ له‌مه‌ودايه‌كى كورتدا ئه‌نجامى چاكسازييه‌كانى له‌بوارى په‌روه‌رده‌و ئابوورى به‌ده‌ركه‌وتن ، ئێستا ئه‌م وڵاته‌ بووه‌ به‌ ئه‌زمونێكى‌ ئيلهامبه‌خش بۆ وڵاته‌كانى ترى كيشوه‌رى ئه‌فه‌ريقا له‌ بوارى پێشكه‌وتنى ئابووريدا .

وڵاتى فێتنام له‌سه‌ده‌ى رابردوودا كه‌وته‌ به‌ر ململانێيه‌كى تووندى هه‌ردوو جه‌مسه‌رى ئه‌مريكاو روسيا ، به‌مه‌ش بۆ ماوه‌ى ده‌يان ساڵ دووچارى جه‌نگێكى وێرانكه‌ر بوو كه‌ بووه‌ هۆى له‌تبونى وڵاته‌كه‌ بۆ دوو پارچه‌ى جيا . گه‌لى فێتنام هيچى نه‌ما و هاته‌ سه‌ر سفر ، دواى سه‌ركه‌وتنى ئه‌م گه‌له‌وكۆتاييهاتنى جه‌نگه‌كه‌ش ، فێتنام له‌سفره‌وه‌ ده‌ستى پێكرد. هه‌رچه‌نده‌ حزبي شيوعى ئابووريه‌كى مه‌ركه‌زى چڕى به‌سه‌ر ولاته‌كه‌دا سه‌پاندبوو ، به‌مه‌ش وڵاته‌كه‌ له‌رێزبه‌ندى وڵاته‌ هه‌ره‌ هه‌ژاره‌كاندا مايه‌وه‌و له‌په‌لوپۆ كه‌وت . ئا لێره‌شدا سه‌ركرده‌يه‌كى شيوعى به‌ده‌ر كه‌وت كه‌ ناوى نيجوين فان لين بوو ، ئه‌و‌يش هاوشێوه‌ى پاڵه‌وانه‌ ئابووريه‌كانيتر ،قوڵى هه‌ڵماڵى و كه‌وته‌ بنياتنانى ئابوورى وڵاته‌كه‌ى ، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و سه‌ركرده‌يه‌كى دڵسۆزى شيوعيه‌ت بوو، به‌ڵام ئه‌مه‌ش رێگر نه‌بو له‌وه‌ى فان لين ده‌ست به‌چاكسازى بكات ، ئه‌ويش به‌ چاكسازى كشتوكاڵيه‌وه‌ ده‌ستى پێكرد ، دواتر ورده‌و ورده‌ په‌رژايه‌ سه‌ر چاكسازى له‌بوارى په‌روه‌رده‌و پيشه‌سازى وئابوورى، له‌ماوه‌يه‌كى كه‌مدا فێتناميش هاته‌ ريزى وڵاته‌ هه‌ره‌ پێشكه‌وتوه‌كانى ئابوورى جيهان .

نمونه‌ى تريش زۆرن له‌م باره‌يه‌وه‌، هه‌ر له‌ ئه‌سيوبياوه‌ بۆ ماليزيا و، له‌ ئيماراته‌وه‌ بۆ هيندستان ، هه‌ڵبه‌ت باسى وڵاتانى ئه‌وروپاش ناكه‌ين ، چونكه‌ ئه‌مانه‌  ده‌مێكه‌ پێشكه‌وتون ، باسمان له‌م وڵاتانه‌يه‌ كه‌ له‌هيچه‌وه‌ ده‌ستيان پێكردو، له‌ناو داروپه‌ردووى جه‌نگه‌ درێژخايه‌نه‌كانيانه‌وه‌ سه‌ريان به‌رز كرده‌وه‌و گه‌يشتنه‌ ترۆپكى ئاسمانه‌وه‌ .

ئه‌زمونى به‌ڕێوه‌بردنى هه‌رێمى كوردستان ، سه‌ربارى ته‌مه‌نى بيست و هه‌ىشت ساڵه‌يدا تاكو ئه‌مڕۆش له‌شوێنى خۆى موراوه‌حه‌ ئه‌كات، يه‌ك هه‌نگاو له‌رووى ئابووريه‌وه‌ نه‌چۆته‌ پێشه‌‌وه‌ . ململانێى حزبى و ده‌ستبه‌ردار بوون له‌مه‌باديئه‌كانى شۆڕش و گه‌نده‌ڵى و به‌رژه‌وه‌ندخوازى حزبى وكه‌سى هه‌رێمه‌كه‌مانى گه‌ياندۆته‌ خاڵى سفره‌وه‌، ئێستا ئه‌گه‌ر پاره‌ له‌به‌غداوه‌ نه‌يه‌ت حكومه‌ته‌كه‌مان ناتوانێ مووچه‌ى فه‌رمانبه‌رانيشى بدات ، ئه‌مه‌ش له‌كاتێدايه‌ كه‌وا هه‌رێم له‌سه‌ر ده‌ريايه‌ك نه‌وته‌وه‌يه‌.

ساڵى په‌نجاو شه‌سته‌كان هه‌رێمى‌ كوردستان نانى هه‌مو وڵاتى عيراقى ئه‌دا ، ته‌نها ده‌شتى هه‌ولێر و كه‌ندێناوه‌ گه‌نمو جۆى وڵاتى دابين ئه‌كرد ، له‌سه‌دا حه‌فتاى دانيشتوانى هه‌رێم خه‌ريكى فه‌لاحه‌تى بوون له‌ده‌شته‌كانى نه‌ينه‌واو كه‌ركوكه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ گو‌نده‌كانى سه‌ر سنور . مێوه‌و سه‌وزه‌ى‌ خۆماڵى به‌شى هه‌مو دانيشتوانى ئه‌كردو هه‌نارده‌ش ده‌كرانه شاره‌كانى ترى عيراق . به‌ڵام ئه‌مڕۆ له‌سايه‌ى حوكمڕانى‌ كورده‌وه‌ ، كه‌ره‌وزو ته‌ماته‌و خه‌ياريشمان له‌وڵاتانى ده‌وروبه‌ر هاورده‌ ده‌كرێ ، به‌مه‌ش ملياران دۆلارى ئه‌م وڵاته‌ى ئێمه‌ ئه‌چێته‌ گيرفانى بێگانه‌وه‌ . سامانى نه‌وتمان راده‌ستى دوژمنانمان كردوه‌ ، ته‌نانه‌ت چه‌ته‌كانى داعشيش خێر له‌ سامانه‌كانى ئێمه‌دا‌ ئه‌بينن .

ئه‌م ئه‌زمونه‌ شكستخواردوه‌ى ئابوورى هه‌رێم پێويستى به‌ فريادڕه‌سێكى وه‌كو فان لين وبۆل كاغامى هه‌يه‌ بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌گه‌ر نه‌شتوانين ژێرخانى ده‌وڵه‌تێكى سه‌ربه‌خۆمان بۆ دابينبكه‌ن ، لانيكه‌م هاوڵاتيانمان ژيانێكيان بۆ زامن بكه‌ين كه‌ كه‌رامه‌تى ئينسانيان پارێزراو بێت ..

هه‌ڵسانه‌وه‌ى هه‌رێم لێره‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات كه‌ هه‌ردوو حزبى پارتى و يه‌كێتى ، هه‌ردوو بنه‌ماڵه‌ى بارزانى و تاڵه‌بانى ، هه‌ردوو زۆنى سه‌وزو زه‌رد ، پرۆسه‌يه‌كى ئاشته‌وايى سه‌رتاسه‌رى رابگه‌يه‌نن ، چاكسازى‌ راسته‌قينه‌ ده‌ست پێبكه‌ن له‌گشت بواره‌كانى سياسى و كۆمه‌ڵايه‌تى وئابوورى وپه‌روه‌ده‌وه‌ ، ئێمه‌ش وه‌كو وڵاتانى ترى ئه‌م دونيايه‌ ئه‌زمونى سه‌ركه‌وتوى خۆمان هه‌بێت ، ئه‌مه‌ش ته‌نهاو ته‌نها به‌وه‌ ده‌كرێ كه‌ ته‌جريم وته‌حريمى گه‌نده‌ڵى به‌ پله‌ يه‌ك ، كۆتاييهێنان به‌ ناكۆكى وململانێى حزبى به‌ پله‌ى دوو، سه‌روه‌رى ياساو عه‌داله‌تى كۆمه‌ڵايه‌تيش به‌دوايانه‌وه‌ ، به‌مه‌ش ئه‌توانين ئه‌زمونێكى تازه‌ بێنينه‌  كايه‌وه‌ كه‌ واى لێبێت ميلله‌ته‌كه‌مان به‌سه‌ربه‌رزييه‌وه‌ بژى ومێژووش به‌ شانازييه‌وه‌ باسى ميلله‌ته‌كه‌‌مان بكات ..

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان