ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

(خەڵك) دیمانەیەكی بڵاونەكراوەی ڕۆژنامەوانێكی عەرەب لەگەڵ نەوشیروان مستەفا بڵاودەكاتەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ
بۆیەكەمجار (خەڵك) لە زاری عەلی ناجی، ڕۆژنامەنووسی عیراقی، دیمانەیەكی ڕەوانشاد نەوشیروان مستەفا، ڕێكخەری گشتی پێشووی بزوتنەوەی گۆڕان بڵاودەكاتەوە، كە تایبەتە بە هەندێك پرسی پەیوەست بە قۆناغە مێژووییەكانی عیراق و كوردستان و سیاسەتی ئەمڕۆی هەرێمی كوردستان و بزوتنەوەی گۆڕان، كە لەلایەن كەسی نەوشیروان مستەفاوە لە ساڵی 2009 دامەزرا و هەر لەو ساڵەدا لە هەڵبژاردنی پەڕلەمانی كوردستاندا توانی ببێتە خاوەنی 25 كورسی پەڕلەمانی و پێگەیەكی گەورە لە گۆڕەپانی سیاسەتی هەرێمی كوردستان بۆخۆی دیاری بكات.

دەقی دیمانەكە وەك ڕۆژنامەنوسە عیراقییەكە خۆی بۆ (خەڵك)ی باس دەكات:
لە ساڵی 2012 چاوم بە نەوشیروان مستەفا، دامەزرێنەری بزوتنەوەی گۆڕان كەوت لە ماڵە سادە و ساكارەكەی، كە جلێكی مەیلەو شینی لەبەردابوو.

لە هۆڵی دانیشتنی ماڵەكەی زۆر بە گەرمییەوە پێشوازی لێكردم، جگە لەئێمە، كە من لەگەڵ هاوڕێم كاك نەژاد ڕۆیشتبووم، دوو كەسی تری كورد، كە لە سایتی (سبەی) كاریان دەكرد لەگەڵمان دانیشتبوون، ئەو لە تەنیشت خۆیەوە داینیشاندم و دوای كەمتر لە 10 خولەك دوو كەسەكە چوونە دەرەوە، پاشان ئاخاوتنمان بە زمانی عەرەبی دەستپێكرد.

نەوشیروان مستەفا وتی: بەخێر ببێیت بۆ سلێمانی و ئەم گەڕەكەی، كە تێدایت لەئێستاوە هەر بە ناوی تۆوەیە، كە عەلی ناجییە و ناوی شاعیرێكی كوردە.

من ناوبانگی تۆم لە سەردار عەبدوڵڵا، پەڕلەمانتاری بزوتنەوەكە بیستووە، كە كەسێكی گەلی كوردت خۆش دەوێت و بایەخ بە دۆزی كورد دەدەیت “ئەو چاوپێكەوتنەكەی بۆ ڕێكخستم”.

سوپاسم كرد بۆ قسەكانی و بۆ ئەو پێشوازییە گەرمەی لێكردم، دوای ئەوەی چایان بۆ هێناین، قسەكانمان لەبارەی دەستوری عیراقییەوە دەستپێكرد، نەوشیروان مستەفا وتی: من و مام جەلال و كاك مەسعود و كاك ڕۆژ نوری شاوەیس، وەك نوێنەری كورد دانوستانمان كرد بۆ دانانی دەستورێكی عیراقی، كە دەستورێكی باشە و خزمەت بە گەلی كورد دەكات.
بەردەوام بووین لە دانوستان و ئەو دانوستانەش زۆری خایاند، تا ئەو كاتەی شیعە و سوننەمان بە خواستی خۆمان لە دەستوردا ڕازیی كرد.

دوای ئەوەی هاتە سەر باسی ئەو حزبە سەرەكییانەی، كە حوكمڕانی عیراقیان كردووە، لەوانەش حزبی دەعوە، ئەو وتی: ئەو حزبە تەقلیدی هیچ مەرجەعێكی شیعە ناكاتەوە. من وەك عەلی ناجی تووشی شۆك بووم، كە چۆن كاك نەوشیروان ئەو زانیارییە دەزانێت، پرسیارم لێكرد لەكوێوە ئەو زانیارییە دەزانیت، لەكاتێكدا تۆ شیعە نیت.

نەوشیروان مستەفا وتی: حزبی دەعوە و ئەندام و سەركردەكانی بە باشی دەناسین (مەبەستی مالكی و عەبادی و ئیبراهم جەعفەری بوو)، ئەوان شوێنكەوتەی حسێن فەزلوڵڵان (مەرجەعی شیعەی لوبنانی) و تەقلیدی هیچ مەرجەعێك ناكەنەوە بە عەلی سیستانیشەوە.

دوای ئەوەی لەبارەی كەركوكەوە پرسیارم لێكرد، ئەو وتی: چارەسەرەكەی لەڕێی دەستوری عیراق و جێبەجێكردنی دەستور و بڕگەكانی پەیوەست بە كەركوک، كێشەكانی چارەسەر دەكات.

پاشان گفتوگۆمان لەبارەی ئەمریكاییەكان و ڕۆڵیان لە عیراقدا كرد، ئەو وتی: ئەمریكا تاكە لایەنی بەهێز نییە لە عیراق، بەهێزترینیش نابێت لە جیهاندا، چونكە لەئێستادا دەوڵەتی بەهێزی هاوشێوە سەریانهەڵداوە.

وتم ڕێگەم بدە بوێربم و هەندێك پرسیاری بوێرانەت لێبكەم، كە لێرەدا دەكرێت میواندارییەكەت بقۆزمەوە و دەشزانم میوان پێگەیەكی گەورەی هەیە لای ئێوە و ڕێزی زۆری لێدەگرن.

كاک نەوشیروان بە پێكەنیوە وتی، پرسیار بكە، پێم وت، بۆچی بە دەستێكی ئاسنین گۆڕان بەدەستەوە ناگریت، لە هەمان كاتدا ئێوە لە سێبەردان و بە دەگمەن لە میدیاكاندا دەردەكەون؟ لەو دەمەدا جگەرەی دەكێشا و جگەرەیەكی داگیرساند و بە توندی دووكەڵەكەی هەڵمژی و وەڵامی دەستی ئاسنینی بۆ بزوتنەوەكە پشتگوێ‌ خست و منیش حەزم نەكرد بێزاری بكەم، بۆیە وتی: نامەوێت لە میدیاكاندا وەك هەندێك لە سیاسەتوانان زۆربڵێ‌ بم.

پێم وت، تۆ بەشێكیت لە دروستكردنی بڕیار لە كوردستانی عیراق، بەڵام خواستی گەلەكەت بەجێنەگەیاندووە.
نەوشیروان مستەفا وتی: “كە لە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دەرچووم، دەستبەرداری پۆستەكان بووم بۆ بەدیهێنانی ئایندەیەكی باشتر بۆ كوردستان و گەلەكەی”. لەو دەمەدا باسی لە گرنگی ڕۆڵی ئۆپۆزسیۆن و ئەو ئامانجانە كرد، كە دەكرێت بیانهێنێتەدی.

بەر لە تەواوبوونی چاوپێكەوتنەكە، كە زیاتر لە كاتژمێرێكی خایاند، پرسیارم لەبارەی شەڕی پشت ئاشانەوە لێكرد، نەوشیروان مستەفا لە دوای كێشانی جگەرەیەك وتی: “ڕاگەیاندنی شیوعی بەهێز بوو، ئێستاش هەر بەهێزە”.

لەكاتی ماڵئاوییدا، لە بەردەم دەرگای هۆڵەكە پێی وتم: دەرگامان كراوەیە بۆت كاك عەلی و پێشوازی لە بوێری و بایەخت دەكەین، هەر كاتێك دێیت بەخێر بێیت.

من وەك عەلی ناجی، كە توێژەرم لە كاروباری كوردی، هیواخوازم كوڕەكانی كاك نەوشیروان مستەفا و ئەوانەی هەڵسورێنەری بزوتنەوەی گۆڕانن، كتێبی “پەنجەكان یەكتری دەشكێنن” كە بە زمانی كوردی نووسراوە، بۆسەر زمانەكانی تر وەربگێڕن، لەوانەش زمانی عەرەبی، چونكە شایتحاڵێكی گرنگی گەلی كوردە لەو قۆناغە مێژووییەدا.

عەلی ناجی لەدایكبووی 1987، ڕۆژنامەنووسێكی عیراقییە و ئێستا لە پاریس نیشتەجێیە، توێژەرە لە  كاروباری كورددا و كتێبێكی لەبارەی پارتی كرێكارانی كوردستان (pkk ) بڵاوكردۆتەوە بە ناونیشانی “ئەو چەكانەی بۆ ئاشتین” كە بە دوو چاپ لە كتیبخانەكاندا دەستدەكەوێت.
كتێبێكی تریشی هەیە، كە لە قۆناغی هاتنەبەردایە لەبارەی كوردی ئێران بە ناوی “ئەو چیایانەی گوللـە ماندووی كردوون”.

چاوپێکەوتن

سەرۆكی شارەوانی هەڵەبجە: دەمانەوێت هەڵەبجە بیگەییەنينە ئاستێكی بەرزی خزمەتگوزاری

خەڵك

”دوا بڕیارو قسەی كۆتایی لێرە من دەیدەم”، ئەمە گوتەی ئافرەتێكی سەنگینە كە لە سەر كورسییەكەی شارەوانییەوە هەوڵ دەدات تەواوی بنەماكانی یاسا بەسەر هەموو تاكەكانی كۆمەڵگەدا پەیڕەو بكات و هیچ چاوپۆشی نەكات لەوانەی لە بڕیارەكانی شارەوانی دەردەچن لە هەڵەبجە.

كاتێك چووینە ژوورەكەی لە سەرۆكایەتی شارەوانی، ئەو لەگەرمەی مشتومڕدابوو تاكو بنەماكانی ژیانێكی هاوچەرخی نموونەیی بۆ هاووڵاتیانی شارەكەی ڕوون بكاتەوە، مشتومڕێك لەسەر ئەوەی ناكرێت ئاو، كە سامانێكی سروشتی گرنگە لەسەرجەم بوارەكانی ژیاندا، بەهەدەر بدرێت.

ئەوانەشی كە سەرپێچی لە بڕیاری بەهەدەر دانی ئاو دەكەن، سزای داون و سەرپێجی بۆنووسیون ئەم نموونەیە دەكرێت وەك ڕووداوێكی ئاسایی تێپەڕێت، هەژموونی چەسپاندنی یاسا بەسەر هەموو تاكەكانی كۆمەڵگەوە، بەڵام كاتێك ژن هەوڵی گەیاندن و چەسپاندنی ئەم بنەمایە دەدات، لەنێو كۆمەڵگەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەندێك جار ڕووبەڕووی كێشە دەبنەوە.

ئافرەت زۆر بە كەمی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لەنێو كایەكانی كۆمەڵگەدا پێگەی ئیداری و دەسەڵاتیان هەیە، ئەوان بەزۆری سەرقاڵی بەڕێكردنی كارە ڕۆتینیەكانی نێو خێزانن، بەڵام كاتێك ژن هەژموونی دەبێت و لەپێگەیەكی سەرەكی حوكمداریدا جێگەی خۆی دەكاتەوە، نموونەیەكی جوان نیشانی تەواوی ژنان دەدات كەنەخێر دەكرێت ژنان و پیاوان پێكەوە هەردووك بەیەك ئاست بتوانن خزمەت بە كۆمەڵگە بكەن بۆ چەسپاندنی ژیانێكی هاوچەرخی نموونەیی.

لە سنووری پارێزگای هەڵەبجە لە كۆنەوە تائێستا نموونەی زۆر هەن تاكو نیشانی تەواوی جیهان بدەن كە ژنان هاوشانی پیاوان دەتوانن پێگەی دەسەڵات و ئیداریان هەبێت و وڵات بەڕێوەبەرن.

كوێستان ئەكرەم فەرەج نموونەی یەكێكە لەو ژنانەی كە لەهەڵەبجە پێگەیەكی بەهێزی كۆمەڵایەتی و تەكنۆكراتی هەیە، ئەو سەرۆكی شارەوانی پارێزگای هەڵەبجەیە، ڕۆژانە دەچێتە ئۆفیسەكەی بۆ رایی كردنی كارەكانی هاوڵاتیان، تاكو پرۆژەی جوانتر و باشتر پێشكەش بە شارەكە بكەن.

– كوێستان ئەكرەم فەرەج كێیە؟

كوێستان ئەكرەم فەرەج لەدایك بووی ١٩٦٦ لە شاری هەڵەبجە، ناوبراو خوێندنی سەرەتایی و ئامادەیی هەر لەو شارە تەواو كردووە، دەرچووی پەیمانگای تەكنەلۆجی كەركووك لە بەشی بیناسازی و لە ساڵی ١٩٩٣ وەك فەرمانبەرێكی ئاسایی لە بەڕێوەبەرێتی شارەوانی دەستبەكار دەبێت، بەهۆی لێهاتوویی و كارامەییەوە سەرجەم پلەكانی فەرمانبەریی دەبڕێت تاكو لە ٢٠٠٥ دا دەبێت جێگری سەرۆكی شارەوانی لە هەڵەبجە.
لەدوایین قۆناغیشدا لە ١.٦.٢٠١٦ دەبێتە سەرۆكی شارەوانی هەڵەبجە.

خێزانی كوێستان ئەكرەم بەردەوام لە هەڵەبجە ماونەتەوە و وەك خۆی باسی لێوە دەكات لەكاتی كارەساتی كیمیابارانەكەدا لە شاری هەڵەبجە بوون.

كوێستان ئەكرەم بەهۆی رێكخستنە نهێنیەكانی ئەوكاتەی پێشمەرگەوە كە هەردووكیان لەشار كاریان كردووە یەكتری دەناسن و ئەمەش سەرەتای هەنگاوەكانیان بۆ ژیانی هاوسەرگیری لێدەكەوێتەوە، پاش یەكترناسین، هاوسەرەكەی لەلایەن رژێمی بەعسی رووخاوەوە دەستگیر دەكرێت تا لەدواتردا ئازاد دەكرێت و بڕیاری هاوسەرگیری دەدەن لەساڵی ١٩٨٩ دا، بەڵام لە راپەڕینەكەی بەهاری ١٩٩١ی هەرێمی كوردستاندا لە ٧ی ئازاری لە سلێمانی برینداردەبێت و وەك كوێستان باسی لێوە دەكات بەهۆی برینەكەیەوە لە ساڵی ١٩٩٩ دا شەهید دەبێت.

كوێستسان ئەكرەم خاوەنی كوڕو كچێكە، كە هەردووكیان بەجیا دەژین لەسلێمانی و بەژیانی تایبەتی خۆیانەوە سەرقاڵن و هەردووكیان زانكۆیان تەواو كردووە.

 لەبەر ئەوەی واژووی بۆ بەعس نەكردووە دانەمەزراوە

كوێستان باس لە سەرەتای تێكەڵبوون بە كاری رێكخراوەیی و حكوومی دەكات و ئاماژە بۆ ئەوە دەكات لە ١٩٨٨ دا پەیمانگەی تەكنیكی كەركووك تەواو دەكات بەڵام بەهۆی ئەوەی واژوویان بۆ رژێمی بەعس نەكردووە و ملكەچی داواكانی رژێمەكە نەبوون دانەمەزراوە.

سەرۆكی شارەوانی هەڵەبجە كوێستان ئەكرەم ئاماژە بەوە دەكات كە دوای راپەرین و لە ١٩٩٣ دا دامەزراوە بۆتە فەرمانبەرێكی ئاسایی، هاوكات شانبەشانی كاری فەرمانبەرییشی سەرقاڵی كاری رێكخراوەیی دەبێت و لەڕێی هەڵبژاردنەوە دەكرێتە لێپرسراوی لقی ژنانی شارەزوور كاری رێكخراوەیی دەستپێدەكات.
دوو ساڵ خۆی تەرخان دەكات بۆ كاری رێكخراوەیی و سیاسیی دواتر دەگەڕێتەوە سەر پیشەكەی خۆی لە نێو حكوومەتدا، ئەو حەزی كردووە كە بەردەوام خزمەتی شارەكەی (هەڵەبجە)بكات، ناوبراو باس لەوە دەكات كە كاتێك گەڕاونەتەوە بۆ هەڵەبجە لەدوای راپەڕین، شارەكە تەواو وێرانەیەك بووە، بۆیە لەرێی شارەوانییەوە هەوڵیان داوە كە خزمەت بە شارەكە بكەن و بیگەییەننە ئاستێكی بەرزی خزمەتگوزاری.

سەرەڕای ئەوەی بڕوانامەی پەیمانگەی هەیە و ئەركی حكوومی هەیە، بەڵام كوێستان كۆڵنادات و ئێستا جارێكی تر چۆتەوە بەر خوێندن و خوێندكاری قۆناغی سێهەمی زانستە كۆمەڵایەتییەكانە لە زانكۆی هەڵەبجە. ئەو باس لەوە دەكات كە جگە لە ئەركەكەی وەك سەرۆكی شارەوانی هەڵەبجە، چالاكێكی بواری ژنانە، هەر بۆیە جارێكی تر چۆتەوە بەر خویندن و هەوڵی داوە لەرێگەیەكی ئەكادیمییەوە پەرە بەو كارەی بدات وەك چالاكوانی بواری ژنان.

كوێستان ئێستا بە تەنیا لە هەڵەبجە دەژیت و هەردوو منداڵەكەی لە سلێمانی ژیان بەسەردەبەن، ناوبەناو سەردانی یەكتر دەكەن، وەك خۆی دەڵێت، ناوبەناو دەچمە لای ئەوان لە سلێمانی و كاتێكی خۆش بەیەكەوە بەسەر دەبەین.

 رۆژێك لەژیانی كوێستان ئەكرەم چۆن دەگوزەرێت؟

كوێستان باس لە چۆنیەتی بەسەر بردنی رۆژێكی خۆی دەكات بۆ ئاژانسی ئانادۆڵو و دەڵێت: “من ئەڵێم كە مرۆڤ باوەڕی بەخۆی هەبوو دەتوانێت هەموو كارێك بكات بەپێی ئەو بەرنامەڕێژیەی بۆخۆی دادەنێت، سەعات ٧:٣٠ دێمە دەرەوە، سەر لە كرێكارەكان دەدەم لەدەرەوە لە باخچەكان، دوای سەعاتێك دێمە سەرۆكایەتی شارەوانی تا سەعات ٢ سەرقاڵی كارەكانم دەبم لە سەرۆكایەتی شارەوانی.
دواتر دەچمە ماڵ و خۆم ئامادە دەكەم دوای نان خواردن و چاوخشاندنەوە بە بەرنامەو كارەكانی ئەو رۆژەمدا، خۆم ئامادە دەكەم و دەچمە زانكۆ، هەتا سەعات ٧:٣٠ پاشان دەگەڕێمەوە، لە ٢٠:٠٠- ٢١:٠٠ پشوویەك دەدەم و دواتر چاوخشاندنەوە بە كارەكانی شارەوانیمدا دەكەمەوە، چونكە هەندێكیان ناتوانم لەكاتی دەوامدا سەرقاڵی بم”.

ئافرەت بۆ لە سنووری هەڵەبجە بەردەوام لە پێگە ئیداریەكاندا ڕۆڵیان پێدراوە؟”

لەبەشێكی تری هەڤپەیڤینەكەیدا كوێستان ئەكرەم باس لە ڕۆڵی ئافرەت دەكات لە نێو شاری هەڵەبجەداو دەڵێت، ”هەڵەبجە مێژوویەكی زۆر جوان و شارستانیی هەیە لەگەڵ مامەڵەی ژن لەنێو كایەی دەسەڵات و ئیدارەدا، لە سەدەی ١٩ هەمدا عادیلە خانم دەسەڵاتی هەبووە لەم شارەدا، فەڕمانڕەوایەتی ئەم شارەی كردووە، قەڵەمڕەوی لە ئێران هەتا سنە و كرماشان و لە عێراقیش هەتا خانەقین بووە، واتە كاریان بە فەرمانەكانی كردووە. ئەم كولتوورە تائێستا ماوەتەوە، من لەپێش هەموو شتدا سوپاسی دانیشتوانی هەڵەبجە دەكەم كە لە ١٩٩٣ەوە تائێستا لەبواری شارەوانیدا كار دەكەم رووبەڕووی هیچ ئاستەنگییەك نەبوومەتەوە، راستە بۆخۆی سەرۆكی شارەوانی پێگەیەكی زۆر هەستیارە، چونكە ئێمە هەندیك جار كارەكانمان بریتیە لە رووخاندنی زیادەڕەوی، ئەمەش رووبەڕووی سەختیمان دەكاتەوە بەهۆی كارەكەمانەوە نەك وەك ژن، بۆ نموونە پار چووینە سەر كاریك بۆ رووخاندنی زیادەڕەووی، تەقەیان لێكردین، یاسا هەیە من سكاڵام تۆمار كرد، لەرووی یاساییەوە كێشەكەم چارەسەر كرد، یان هاووڵاتیان خۆیان هاتن و داوای لێبوردنیان كرد و هەرخۆیشیان زیادەڕەویەكەیان رووخاند. بەڵام بەراستی ئەبێت تۆ متمانەت بەخۆت هەبێت، یاسا لەپشتت بێت تاكو بتوانیت یاسا جێبەجێ بكەیت”.

لەبارەی هۆكاری گرنگی دان بە پێگەی ئافرەتان لەنێو كایەكانی دەسەڵات و ئیدارەی شارەكەدا لە هەڵەبجە، كوێستان ئەكرەم ئاماژە بەوە دەكات كە دەبێت لەو رووەوە سوپاسی پیاوان بكرێت لە سنووری پارێزگای هەڵەبجە، كە تێڕوانینێكی بەرز و هۆشیارییەكی زۆریان هەیە لەرووی رێزگرتن لە ئافرەت و لەو ڕووەوە لەهەموو قۆناغەكانی مێژوودا لەكۆنەوە ئافرەت پێگەی بەهێزی دراوەتێ لە رووی ئیدارییەوە. ناوبراو ئاماژە بەوە دەكات كە ئەو هەرگیز رووبەرووی كێشە نەبۆتەوە بەهۆی رەگەزەكەیەوە كە ژنە.

سەرچاوە/ ئاژانسی ئانادۆڵ

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

بەحرلعلوم: بزاوتنەكەی تشرینى عيراق درێژە دەكێشێت

خەڵك- ئیدریس جەبار
ئیبراهیم بەحرلعلوم سیاسەتمەدار و پەرلەمانتار و وەزیری پێشووتری نەوتی عیراق پێیوایە، خۆپیشاندان و بزاوتنە میللییەكانی تشرینی یەكەم درێژە دەكێشن و نازانرێت كەی كۆتاییان دێت، ئەمە وێڕای ئەو دەستپێشخەرییانەی لەلایەن حكومەتەوە بۆ باشكردنی ئاستی خزمەتگوزارییەكان و چارەسەركردنی كێشەی بێكاریی و بەگژداچوونەوەی گەندەڵی پێشكەش كران.

ئیبراهیم بەحرلعلوم لە دیمانەیەكی تایبەتی (خەڵك) كە لەڕێی پەیوەندی تەلەفۆنییەوە لەگەڵیدا ئەنجامدرا، باسی لە ڕەوشی سیاسی ئێستای عیراق و خۆپیشاندانەكانی ناڕەزایی و هەڵوێستی حكومەتی كرد و بەمشێوەیە وەڵامی پرسیارەكانی دایەوە.

خەڵك: پێتانوایە خۆپیشاندانەكان دەبنە مایەی دەستلەكاركێشانەوەی حكومەت، یان دروستكردنی گوشارێكی گەورە لەسەر ئیدارەی ئێستای عیراق؟

ئیبراهیم بەحرلعلوم: خۆپیشاندانەكانی سبەینێ‌، یان ڕۆژانی دادێ‌ كە بزاوتنێكی ناڕەزایی میللیین، درێژكراوەی بزاوتنەكەی تشرینە، كەی ئەم خۆپیشاندانانە تەواو دەبن نازانرێت، وێڕای دەرچوونی زۆرێك لە چاكسازییەكان لەلایەن سەرۆكایەتی وەزیران لەڕووی دامەزراندن و چەند بوارێكی تر.

خەڵك: هەڵسەنگاندنی ئێوە بۆ ڕاپۆرتەكەی حكومەت لەبارەی لێكۆڵینەوە لە كوژرانی خۆپیشاندەران و بەكارهێنانی هێزی لەڕادەبەدەر لە دژییان؟

ئیبراهیم بەحرلعلوم: ڕاپۆرتەكەی حكومەت باوەڕپێهێنەر نەبوو بۆ جەماوەر و خواستەكانی، بۆیە ڕەوشەكە بەمشێوەیە دەمێنێتەوە، تا ئەو كاتەی وردەكاریی لێكۆڵینەوەكان ئاشكرا دەكرێن، بەو پێیەی ڕادەستی دادوەریی كراوە، ئەمەش بەبۆچوونی ئێمە وادەكات خۆپیشاندەران زیاتر سوربن لەسەر خۆپیشاندانەكان، بەڵام هیوادارین خۆپیشاندانی ئەمجارە زیاتر ئاشتیانە بێت، بەو پێیەی ئەزمونی خۆپیشاندانی پێشوو خوێنانی بوو، ژمارەیەكی زۆر شەهید و برینداربوون بەهۆی بەكارهێنانی هێزی لەڕادەبەدەر، بەڵكو سبەینێ‌ ئەو حاڵەتە تێبپەڕێنرێت، بەشێوەیەكی گشتی، فراكسیۆنە سیاسییەكان و حزبە سیاسییەكان و سەندیكاكان، ئەو بەرەنجامەیان ڕەتكردەوە كە لەلایەن سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیرانەوە بڵاوكرایەوە.

خەڵك: چۆن لێكدانەوە بۆ داواكارییەكانی تایبەت بە دەستلەكاركێشانەوەی حكومەت و گۆڕینی سیستمی سیاسی دەكەن؟

ئیبراهیم بەحرلعلوم: داواكارییەكان بۆ دەستلەكاركێشانەوەی عادل عەبدولمەهدی زۆرن، بەڵام ئایا ئەم دەستلەكاركێشانەوەیە دەبێتە مایەی چارەسەركردنی كێشەكە، من لەو بڕوایەدام جۆرێك لە چەقبەستنی سیاسی هەیە لە عیراق كە لەماوەی ساڵانی ڕابردوودا شكستخواردوو بووە لە ئەنجامدانی چاكسازیی لە سیستمی سیاسی بە تایبەت ئەوەی پەیوەندی بە بابەتی گەندەڵییەوە هەیە، بۆیە ئەو بابەتە وەك هۆكاریی گەرمكردنی عیراقییەكان دەمێنێتەوە، دوایین وتاری مەرجەعیەتی ئاینییش لەو بارەیەوە كە ئاماژەی بە پێویستی پێكهێنانی لیژنەیەك لە دانایان كردبوو لەدەرەوەی توێژە سیاسییەكە، هەوڵێكە بۆ دیاریكردنی كەلێنەكان و دۆزینەوەی دەرچە لەم ڕەوشە سیاسییەی ئێستا لە وڵاتدا هەیە.

خەڵك: ئەركی ئەو لیژنەیە چی دەبێت و كارەكانی چ جۆرە چارەسەرێك بۆ دۆخی ئێستای وڵات دەدۆزنەوە؟

ئیبراهیم بەحرلعلوم: هەوڵ دەدرێت قسە لەگەڵ خۆپیشاندەران و توێژەكانی كۆمەڵگە بكرێت لە ئەكادیمستەكان و ڕۆشنبیران، ڕاسپاردەكانی لیژنەكە دەبێت لەلایەن هەموو دەسەڵاتەكانی ڕاپەڕاندن و یاسادانان و دادوەرییەوە جێبەجێ‌ بكرێن.

خەڵك: باستان لە چەقبەستنی سیاسی كرد لە عیراق، چ ڕێڕەوێك بە شیاو دەبینن بۆ دەرچوون لەو چەقبەستنە سیاسییە؟

ئیبراهیم بەحرلعلوم: ئەم چەقبەستنە سیاسییە ناكرێت چارەسەرێكی گونجاوی بۆ دابنرێت، تا ئەو كاتەی گۆڕانكاریی لە یاسای هەڵبژاردندا نەكرێت، بەجۆرێك كە ببێتە مایەی بەشداریكردنێكی فراوانی جەماوەر، لەگەڵ گۆڕینی كۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكان، دەكرێت ئەمە بكرێتە بناغە و لێوەی كار بۆ بنبڕكردنی گەندەڵی بكرێت كە لەماوەكانی ڕابردوودا هیچ پێشكەوتنێكمان لەو بارەیەوە بەدی نەكرد.

خەڵك: زۆر باسی پشكداریی سیاسی دەكرێت و زۆرێك پێیانوایە گەورەترین بەڵای پرۆسەی سیاسییە لە عیراق، ئێوە پشكداریی سیاسی لە عیراق چۆن هەڵدەسەنگێنن؟

ئیبراهیم بەحرلعلوم: پشكداریی سیاسی بووە مایەی كوشتنی پرۆسەی سیاسی و بووە مایەی دروستكردنی گەندەڵی ئیداری و دارایی، ئەم بابەتانە لەو داواكارییە سەرەكیانەن كە جەماوەر داوای نەهێشتنیان دەكات، بۆیە خەڵكی ڕاپەڕیو لەمڕۆدا هەر تەنیا لەبەر هەژاریی و نزمی ئاستی فێركاریی و خزمەتگوزاریی و تەندروستی نییە كە دەڕژێتە سەر شەقامەكان، بەڵكو بنمیچی داواكارییانی بەرزدەكاتەوە، بۆیە چینی سیاسی گەر دەیەوێت بۆ ماوەیەكی زیاتر لەدەسەڵاتدا بمێنێتەوە، دەبێت تەواوی هەوڵەكانی بۆ پرۆسەی چاكسازیی سیاسی بخاتەگەڕ.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

مەحمود عوسمان: دەبوو كوردانی ڕۆژئاوا ڕوو لە ڕوسیا بكەن

خەڵك- ئیدریس جەبار
مەحمود عوسمان، سیاسەتمەداری كورد پێیوایە، دەبوو كوردانی ڕۆژئاوا چەند ساڵێك لەمەوبەر ڕوویان لە ڕوسیا بكردایە و هەموو هێلكەكانیان نەخستایەتە سەبەتەی ئەمریكاوە، چونكە ئەمریكا لە قۆناغێك لە قۆناغەكاندا جێیان دەهێڵێت، ڕووكردنە ڕوسیاشی بە زەمینەسازی بە نزیكبوونەوە لە دیمەشق و ئاسایی كردنەوەی پەیوەندییەكان لەگەڵ حكومەتی سوریادا لەقەڵەم دەدات.

مەحمود عوسمان، سیاسەتمەداری كورد لە دیمانەیەكی لەگەڵ (خەڵك) كە لەڕێگەی پەیوەندی تەلەفۆنییەوە ڕایگەیاند، “دوو ساڵ لەمەوبەر بە كوردانی ڕۆژئاوام ڕاگەیاند، كە وردە وردە بەرەو ڕوسیا بڕۆن، پەیوەندی لەگەڵ بەهێز بكەن، تا ببێتە هۆكارێك تا بتوانن لەگەڵ دیمەشق ڕێكبكەون، چونكە ئەمریكا بەجێتان دێڵێت، ئەم ئامۆژگارییەش چەند جارێك دووبارەم كردۆتەوە و لە میدیاكانیشدا بە ڕاشكاوی باسم كردووە”.

خەڵك: ئایا هەڵوێستی ئەمریكا چاوەڕوانكراو بوو لەڕووی پاشەكشەكردن و پشتكردنە كورد لە ڕۆئاوا؟
مەحمود عوسمان: بەڵێ‌ ئەم هەڵوێستەی ئێستای ئەمریكا ئاشكرا بوو، چونكە پێشتر ترەمپ چەند جارێك باسی كردبوو، كە لەگەڵ تەوابوونی جەنگی دژ بە داعش لە ناوچەكەدا نامێنن، بەڵام كەس بۆچوونی وانە بوو ئەمریكا بەمشێوە نائاكارییە كورد لەو پارچەیەی كوردستاندا بەجێبهێڵێت، هەندێك لە بەرپرسانی كوردانی ڕۆژائاوا دركیان بەو ڕاستییە كردبوو، بەڵام ڕەنگە زیاتر ئومێدیان بە ئەمریكا بوبێت.

خەڵك: دەكرا بەر لە هاتنەبەری ئەم ڕووداوانەی ئێستا، بەرپرسان لە ڕۆژئاوا ئاڕاستەی جێگرەوە و ڕێڕەوی تریان بۆ پەیوەندییەكان دیاری بكردایە، یان بە تەواوەتی پشتیان لە گەمەكەر و لایەنەكانی تر نەكردایە و ڕایەڵەی پەیوەندییەكانیان لەگەڵیاندا نەپچڕاندایە؟

مەحمود عوسمان: دەكرا پێشتر چەند ڕێگەچارەیەكی تریان دیاری بكردایە و ڕێڕەوی ئەلتەرناتیڤیان دابنایە، نەك وەك ئێستا بەشێوەیەكی ناچاری ڕوو لەو ڕێڕەوانە بكەن، كە پێشتر لەبەردەمیاندا كراوە بوون.

خەڵك: خوێندنەوەی ئێوە بۆ ڕەوشی پەرەسەندنی ڕووداوەكان لە باكووری خۆرئاواى سوریا چیە؟

مەحمود عوسمان: ئاشكرایە لەئێستادا لە سوریا چەند لایەنێك بە گەمەكەری سەرەكی دادەنرێن، كە بریتین لە ڕوسیا و ئێران و توركیا، ڕوسیا لەو نێوەندەدا بەهێزترین گەمەكەرە، ئەو لایەنانە پێشتر لە تاران و مۆسكۆ و ئەنقەرە كۆبوونەوەیان كردووە و باسی ڕەوشی سوریایان كردووە، ئەو وڵاتانە لەئێستادا ڕۆڵیان لە سوریادا هەیە، ئەمریكاش ئاگاداری ئەمەیە و ڕەتیكردۆتەوە ڕێگری هەبێت بەرانبەر بە بوونی ڕۆڵی ئەو وڵاتانە لە سوریا، چونكە ترەمپ، كە بە سەرۆكی ئەمریكا هەڵبژێردرا، لە هەڵمەتەكانی هەڵبژاردندا ڕایگەیاندووە لەو شەڕانەدا پاشەكشە دەكەن، لە عیراق و سوریا و ئەفغانستان و شوێنەكانی تر.

خەڵك: حكومەتی سوریا هیچ ڕۆڵێكی هەیە؟

مەحمود عوسمان: بەڵێ‌ حكومەتی سوریا ڕۆڵێكی هەیە، بۆیە دەبێت كوردانی ڕۆژئاوا هەوڵ بدەن لەڕێی ڕوسیاوە بێت یان لایەنەكانی تر، جێ‌ پێگەی خۆی بكاتەوە، تا ئەمیش ڕۆڵی خۆی ببینێت لە ئایندەی سوریا و لەكاتی نووسینەوەی دەستوری نوێی وڵاتەكە.

خەڵك: كورد لەكوێی هاوكێشەكەدایە؟
مەحمود عوسمان: ئەوەی سیاسەتوانانی كورد تائێستا تێینەگەیشتوون ئەوەیە، كە كورد لەسەر ئەجێندای جیهان، وەك میللەت حیسابی بۆ نەكراوە، چونكە بینیمان دوای ڕیفراندۆمیش ناچاربووین بگەڕێنەوە بۆ بەغدا، ئەوان دەڵێن تۆ بەشێكی لە عیراق و بڕۆ لە بەغدا كێشەكانی خۆت چارەسەر بكە، بۆیە دەبێت كوردانی ڕۆئاوا لە دیمەشق كێشەكانیان چارەسەر بكەن، بە هەمان شێوە بۆ كوردانی ڕۆژهەڵات و باكووریش.
ئەمە سیاسەتی نێودەوڵەتییە دەبێت تێگەیشتمان هەبێت بۆی، ئێمە تێینەگەیشتووین، هەر بۆیە زۆرجار دووچاری نسكۆ بووین، لێكدانەوەیەكی باشمان نەبووە و دراسەمان نەكردووە و بەهەڵەدا چووین، وامانزانیوە فڵان وڵات ئیشمان بۆ دەكات، بەڵام دواتر گەڕاوینەتەوە بۆ ئەوەی لە ناوەوە خەریك بین، چونكە ماوە ئەوەندەیە و سنوورەكەش ئەوەیە، كە بۆیان دیاری كردویت.

خەڵك: باس لەوە دەكرێت، كە بەرەی ڕوسیا بەهێزترینە لە سوریادا و وەك بەهێزترین گەمەكەر لە گۆڕەپانەدا دەركەوێت، بەو هۆیەی ئێران و حكومەتی دیمەشقی لەگەڵدایە، ئەمەش لەكاتێكدایە، كە بەرەی توركیا لەنێو سوریادا لە كۆمەڵێك گروپی چەكداری ئیسلامی و جیهادی وەها پێكهاتوون، كە بە تیرۆریست ناودەبرێن، ئایا ئەمە هەڵوێستی توركیا لە وڵاتەكەدا لاواز ناكات و نابێتە هۆی ئەوەی بەرەی توركیا لە سوریا بەتەواوەتی پاشەكشە بكات و دووچاری شكست ببێت؟

مەحمود عوسمان: ڕۆڵی توركیا لە سوریادا لاواز بووە، بەڵام بەهۆی ئەم ئۆپەراسیۆنە سەربازییەی ئێستا ئەنجامی دەدەن، دەیانوێت ئەوانیش پارچەیەكیان هەبێت و ڕۆڵی خۆیان لە وڵاتەكەدا ببینن، بەڵام ڕوسیا دەیەوێت هێزەكانی سوپای سوریا بهێنێتەوە سەر سنورەكان، بەو هەنگاوەش لەوبەرەوە توركیا ڕازی بكات، چونكە لەگەڵ بوونی هێزەكانی سوپای سوریا، توركیا مەترسی ئەوەی نامێنێت، كە خۆی پێی دەڵێت “هەڕەشەی تیرۆریستی”، ڕەنگە لەم نێوەندەشدا ڕوسیا بە دیمەشق بڵێت لەگەڵ كوردا ڕێبكەوێت، هەرچەندە حكومەتی سوریا زۆر باوەڕی بە مافی كورد نییە، لەگەڵ ئەوەشدا ڕوسیا حیسابی توركیاش دەكات و دەیەوێت لەبری ئەوەی ڕوو لە ڕۆرئاوا بكاتەوە، وڵاتەكە بەلای خۆیدا ڕابكێشێت.

خەڵك: حكومەتی دیمەشق دەتوانێت لەماوەكانی داهاتوودا سنورەكانی كۆنتڕۆڵ بكات و بە هەمان شێوەی جاران ڕێگە لە دەستوردانی وڵاتان بگرێت لە سوریا؟

مەحمود عوسمان: ئەوە كاتی دەوێت و لەئێستادا دیمەشق ناتوانێت ئەو هەنگاوە هەڵبنێت، تەنانەت گەر حكومەتی وڵاتەكەش بەهێز ببێت، دەبێت حیسابی ڕوسیا بكات، چونكە ڕوسیا بوو نەیهێشت حكومەت لە دیمەشق لەناوبچێت، بە هەمان شێوە دەبێت حیساب بۆ ئێران بكات، كە یارمەتی و هاوكاری پێشكەش كردووە، ئەو هێزەی جارانی نابێت، بۆیە لەگەڵ دروستبوونەوەشی، هاوشێوەی عیراقی دوای سەدام حسێن، لایەنەكان ڕۆڵیان تێیدا دەبێت و ئاڕاستەكەی دیاری دەكەن، ڕەنگە لە قۆناغێك لە قۆناغەكانیشدا گەر لەنێو خۆیاندا كۆكبن و یەكگرتوو و پاك و گەندەڵ نەبن، بتوانن هێزێك بۆخۆیان دروست بكەن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان