ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

ئاوات دەریا: ئێستا لەهەرێمی كوردستان زەردەشتییەكان تەواو ئازادن

خەڵك- بەشی هەواڵ
نوێنەری ئایینی زەردەشی لەوەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئایینی هەرێم لەم چاوپێكەوتنەیدا لەگەڵ (خەڵك) باس لەدۆخی ئێستای زەردەشتییەكان دەكات و ڕایدەگەیەنێت، ئێستا بەئازادانە دەتوانن بڵێن “زەردەشتین” و هەڕەشەكان لەسەریان نەماون یان كەمبونەتەوە، هاوكات داواشدەكەن لەحكومەت و پەڕلەمان پۆست و كورسییان هەبێت، هەروەها باس لەوەدەكات كەسێك خۆی كردووە بەپیری زەردەشتییەكان و زەردەشتی ناشرین كردووە، لەكاتێكدا ئەو كەسە پیر نییە و دووریان خستۆتەوە، هاوكات ڕوونكردنەوە لەسەر چۆنیەتی دروستبوونی مروڤ دەدات.

ئاوات دەریا، نوێنەری ئایینی زەردەشتی لە وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئایینی حكومەتی هەرێم ڕایگەیاند، پێشتر نەماندەوێرا بڵێین زەردەشتین، بەڵام لەدوای دەرچوونی یاسای ژمارە پێنجی ساڵی 2015، ئێستا تەواو ئازادن و هەموو كەسێك ئازادە لەوەی ئایینی خۆی بگۆڕێت، هەروەها ژمارەیەكی زۆر لە خەڵك گەڕاونەتەوە بۆ ئایینی باوك و باپیرانیان.

ئاماژەی بەئەوەشدا، هەندێك لەئیسلامییە سەلەفییە توندڕۆكان هەڕەشەیان لێدەكردن و ناو و ناتۆرەیان بۆ درووست دەكردن و دژی پێكەوەژیان بوون، بەڵام دواتر ئەم مەلایانە لەلایەن وەزارەتی ئەوقافەوە دوورخرانەوە.

باسی لەوەشكرد، لەئێستاشدا هەڕەشەكان لەڕێگەی نامە و تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانەوەیە، بەڵام پێشتر مامۆستایەكی ئایینی هەڕەشەی كوشتنی لێكردبوون، بۆیە سكاڵایان لەسەر ئەو مامۆستا ئایینیە تۆماركرد، بەڵام بەمەرجی چاندنی 110 دار لێی خۆشبوو، هاوكات كەناڵی ئامۆژگاریش بەهەمانشێوە سكاڵایان تۆماركرد، هەروەها لەشاری هەولێر كارگەیەكی بەرهەمهێنانی كلێنس و دایبی بەناوی ئاوێستا كاری دەكرد، كە ئاوێستا ناوی كتێبی زەردەشتییەكانە، بۆیە سكاڵایان لەسەر ئەویش تۆماركرد.

ئەوەشی خستەڕوو، تاكو ئێستا مەترسییەكان نەگەیشتونەتە سەر ئاستی لێدان و پەلاماردانی جەستەیی، بەڵكو لێرەولەوێ هەندێك كەس لەژێر ناوی نەناسراودا هەڕەشە دەكەن، بەڵام وەك زەردەشتییەكان كێشەیان لەگەڵ كەس نییە و لەئایینی خۆیان بەردەوامدەبن.

وتیشی، “لەساڵانی 1980 ڕێكخراوی ئایینی زەردەشتی لەكوردستان هەبووە و كاریان كردووە”.

ئەوەشی خستەڕوو، ئێستا هەندێك كەس هاتونەتە پێشەوە، كە دەڵێن شۆڕش دەكەن، بەڵام 3 هەزار و 759 ساڵ پێش ئێستا كورد زەردەشتی بووە و وەك ئێزدییەكان شوێنە پیرۆزەكانیان و خەڵكەكەی لەناوبران.

ئاماژەی بەئەوەشدا، سێ ساڵ پێش ئێستا وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا و كونسوڵخانەی ئەمریكا پارەیەكی زۆریان تەرخانكرد و داوایان كرد، كتێبی ئایینی قوتابخانەكان بكرێت بە ئایین ناسی و هەر ئایینێك پڕۆگرامێك دابڕێژێت، لەئێستاشدا داواكارن حكومەت ئەو پڕۆگرامە دابنێت.

باسی لەوەشكرد، حكومەتی هەرێم بەهیچ شێوەیەك هاوكاری نەكردوون، تەنها ئەوەیە نوێنەرێكیان لەناو وەزارەتی ئەوقاف هەیە، بەڵام كەسێكی دەوڵەمەند هاوكاری مادییان دەكات، كە ئەویش وەك حزب هاوكارییان ناكات، بەڵكو وەك خۆی هاوكارییان دەكات، تەنانەت لەناو ڕێكخراوەكەشیاندا لەهەموو حزبەكانی تێدایە.

دەشڵێت: “ئێمە دەمانەوێت ئایین لە سیاسەت جیابكەینەوە، چونكە زەردەشت دەفەرموێت، ئەگەر ئایین بەشداری سیاسەتی كرد، ئەو سیاسەتە گەندەڵ و فاشیل دەردەچێت”.

هێمای بۆ ئەوەشكرد، لەناو حكومەت و پەڕلەماندا مافی خۆیانە داوای نوێنەر بكەن، چونكە دەبێت كەسێك هەبێت بەرگرییان لێ بكات، كاتێك نوێنەریان ناوێت، كە لەناو حكومەت و پەڕلەمان بەیەك چاو سەیری ئایینەكان بكرێت.

ئاشكراشیكرد، لە 14\1\2016ەوە داوای پارچەیەك زەوییان بۆ گۆڕستان كردووە، بەڵام تاكو ئێستا پێیان نەدراوە، لەكاتێكدا ئەم گۆڕستانە پێویستە، لەبەرئەوەی هەندێك لەئیسلامییە توندڕۆكان پێیان ناخۆشە زەردەشتییەكان لەناو گۆڕستانەكانی ئەواندا بنێژرێن و پێشتر گرفتیان بۆ دروستكردوون.

ڕوونیكردەوە، چەندجارێك نامەی بۆ لایەنە سیاسییەكان و نێچیرڤان بارزانی ناردووە، هەروەها سەفین دزەیی و دیندار زێباری و حاكم قادر و مەلا بەختیاری بینیوە و چەند جارێك هەوڵی بینینی قوباد تاڵەبانی داوە و سەردانی پەڕلەمانی كوردستانی كردووە، بۆئەوەی لەسەر داواكارییەكانیان قسە بكەن، بەڵام بینینی بەرپرسەكان زۆر قورسە و لەكوردستان نەخۆشییەكی بڵاوە، بەڵام هیچ وەڵامێكی ڕوونیان نەبووە.

ئاماژەی بەئەوەشدا، كەس هەیە تەنها ڕێكخراوێكی دامەزراندووە و بانگەشەی ئەوە دەكات شۆڕش بۆ ئایینی زەردەشت دەكات، بەڵام لەڕاستیدا زەردەشتیی نییە و زەردەشتی ناشرین كردووە، تەنانەت زۆر هەڵەی كردووە، بەنمونە دەڵێت زەردەشت چوار كتێبی هەیە، لەكاتێكدا زەردەشت پێنج كتێبی هەیە، هەروەها دەڵێت مرۆڤ لەدار دروستبووە.

زیاتر ڕوونیكردەوە، كەسێكی بەرپرس لەلایەنێك ئەو كەسەی گرتۆتە خۆی، ئەگەرنا ئەو كەسە تەنانەت “پیر” نییە، بەڵكو لەخۆیەوە خۆی كردووە بە پیر و لەكوردستانیش پیر و مۆبێد نییە، بەڵام كێشەكە ئەوەیە ئەم كەسانە بازرگانی بەئایینەكەوە دەكەن و لەخۆیانەوە پیرخانە دەكەنەوە، ئەم بێسەروبەرییەش بەهۆی نەبوونی یاسایەكی توند و تۆڵەوەیە.

ئەوەشی باسكرد، هەشت جار چووە بۆ لای ئەو گروپە، بۆئەوەی بگەنە لێكتێگەیشتنێك، بەڵام لەڕاستیدا تەنها ئەوە دەكەن، كە خۆیان دەیانەوێت.

وتیشی، “مرۆڤ لەدار دروست نابێت، بەڵكو ئەم قسەیە تەنها لەچیرۆكێكەوە وەرگیراوە، ڕاستی ئەم فەلسەفەیەش بەجۆرێكە، كەسێك چیرۆكێكی نووسیوە و وتویەتی مادام یەكەم ڕووەك لەدوای 21ی ئادار لەخاكەوە سەردەردەكات ڕێواسە، بۆیە مرۆڤیش لەڕێواس دروست بووە، كە ئەمەش وەك چیرۆكەكەی سەندرێلا وایە، نەك ئەوەی بكرێتە بابەتێكی ڕاستی، بۆ نمونە تۆش ئازادی لەوەی بڵێیت مادام یەكەم گوڵی بەهار گوڵەباخە، مرۆڤیش لەگوڵەباخ دروستبووە”.

زیاتر ڕوونیكردەوە، مرۆڤ خوا دروستی كردووە و سێ بەشە، بەجۆرێك یەكەم، ڕوح تۆزقاڵێكە لەتیشكی خوا، كاتێكیش دەمرین ڕوح دەچێتەوە بۆ لای خوا، ڕوحی ئێمە لەئاژەڵەكانیش جیادەكرێتەوە بەوەی خوای گەورە تۆزقاڵێك لەزیرەكی خۆی پێبەخشیوین، لەئەنجامیشدا كاتێك ڕوح دەگەڕێتەوە، ئەگەر بیری چاك و وتەی چاك و كردەوەی چاكمان ئەنجامدابێ، ڕوحمان لەڕووناكیدا دەمێنێتەوە، بەڵام ئەگەر بەپێچەوانەوەبێت ڕوحمان لەشوێنێكی تاریكدا دەمێنێتەوە، دووەم ویژدانە، كە هێزێكی مەعنەوییە و دادگایی ڕوح دەكات، سێهەمیش لەشە، كە لەخۆڵ دروستبووە و دەگەڕێتەوە بۆ خۆڵ.

هێمای بۆئەوەشكرد، بەپێی بەدواداچون و لێدوانی بەرپرسانی وەزارەتی ئەوقاف نزیكی 300 هەزار كەس گەڕاونەتەوە ناو دینی زەردەشتی لەناوچە جیاوازەكانی هەرێمی كوردستان.

چاوپێکەوتن

بەحرلعلوم: بزاوتنەكەی تشرینى عيراق درێژە دەكێشێت

خەڵك- ئیدریس جەبار
ئیبراهیم بەحرلعلوم سیاسەتمەدار و پەرلەمانتار و وەزیری پێشووتری نەوتی عیراق پێیوایە، خۆپیشاندان و بزاوتنە میللییەكانی تشرینی یەكەم درێژە دەكێشن و نازانرێت كەی كۆتاییان دێت، ئەمە وێڕای ئەو دەستپێشخەرییانەی لەلایەن حكومەتەوە بۆ باشكردنی ئاستی خزمەتگوزارییەكان و چارەسەركردنی كێشەی بێكاریی و بەگژداچوونەوەی گەندەڵی پێشكەش كران.

ئیبراهیم بەحرلعلوم لە دیمانەیەكی تایبەتی (خەڵك) كە لەڕێی پەیوەندی تەلەفۆنییەوە لەگەڵیدا ئەنجامدرا، باسی لە ڕەوشی سیاسی ئێستای عیراق و خۆپیشاندانەكانی ناڕەزایی و هەڵوێستی حكومەتی كرد و بەمشێوەیە وەڵامی پرسیارەكانی دایەوە.

خەڵك: پێتانوایە خۆپیشاندانەكان دەبنە مایەی دەستلەكاركێشانەوەی حكومەت، یان دروستكردنی گوشارێكی گەورە لەسەر ئیدارەی ئێستای عیراق؟

ئیبراهیم بەحرلعلوم: خۆپیشاندانەكانی سبەینێ‌، یان ڕۆژانی دادێ‌ كە بزاوتنێكی ناڕەزایی میللیین، درێژكراوەی بزاوتنەكەی تشرینە، كەی ئەم خۆپیشاندانانە تەواو دەبن نازانرێت، وێڕای دەرچوونی زۆرێك لە چاكسازییەكان لەلایەن سەرۆكایەتی وەزیران لەڕووی دامەزراندن و چەند بوارێكی تر.

خەڵك: هەڵسەنگاندنی ئێوە بۆ ڕاپۆرتەكەی حكومەت لەبارەی لێكۆڵینەوە لە كوژرانی خۆپیشاندەران و بەكارهێنانی هێزی لەڕادەبەدەر لە دژییان؟

ئیبراهیم بەحرلعلوم: ڕاپۆرتەكەی حكومەت باوەڕپێهێنەر نەبوو بۆ جەماوەر و خواستەكانی، بۆیە ڕەوشەكە بەمشێوەیە دەمێنێتەوە، تا ئەو كاتەی وردەكاریی لێكۆڵینەوەكان ئاشكرا دەكرێن، بەو پێیەی ڕادەستی دادوەریی كراوە، ئەمەش بەبۆچوونی ئێمە وادەكات خۆپیشاندەران زیاتر سوربن لەسەر خۆپیشاندانەكان، بەڵام هیوادارین خۆپیشاندانی ئەمجارە زیاتر ئاشتیانە بێت، بەو پێیەی ئەزمونی خۆپیشاندانی پێشوو خوێنانی بوو، ژمارەیەكی زۆر شەهید و برینداربوون بەهۆی بەكارهێنانی هێزی لەڕادەبەدەر، بەڵكو سبەینێ‌ ئەو حاڵەتە تێبپەڕێنرێت، بەشێوەیەكی گشتی، فراكسیۆنە سیاسییەكان و حزبە سیاسییەكان و سەندیكاكان، ئەو بەرەنجامەیان ڕەتكردەوە كە لەلایەن سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیرانەوە بڵاوكرایەوە.

خەڵك: چۆن لێكدانەوە بۆ داواكارییەكانی تایبەت بە دەستلەكاركێشانەوەی حكومەت و گۆڕینی سیستمی سیاسی دەكەن؟

ئیبراهیم بەحرلعلوم: داواكارییەكان بۆ دەستلەكاركێشانەوەی عادل عەبدولمەهدی زۆرن، بەڵام ئایا ئەم دەستلەكاركێشانەوەیە دەبێتە مایەی چارەسەركردنی كێشەكە، من لەو بڕوایەدام جۆرێك لە چەقبەستنی سیاسی هەیە لە عیراق كە لەماوەی ساڵانی ڕابردوودا شكستخواردوو بووە لە ئەنجامدانی چاكسازیی لە سیستمی سیاسی بە تایبەت ئەوەی پەیوەندی بە بابەتی گەندەڵییەوە هەیە، بۆیە ئەو بابەتە وەك هۆكاریی گەرمكردنی عیراقییەكان دەمێنێتەوە، دوایین وتاری مەرجەعیەتی ئاینییش لەو بارەیەوە كە ئاماژەی بە پێویستی پێكهێنانی لیژنەیەك لە دانایان كردبوو لەدەرەوەی توێژە سیاسییەكە، هەوڵێكە بۆ دیاریكردنی كەلێنەكان و دۆزینەوەی دەرچە لەم ڕەوشە سیاسییەی ئێستا لە وڵاتدا هەیە.

خەڵك: ئەركی ئەو لیژنەیە چی دەبێت و كارەكانی چ جۆرە چارەسەرێك بۆ دۆخی ئێستای وڵات دەدۆزنەوە؟

ئیبراهیم بەحرلعلوم: هەوڵ دەدرێت قسە لەگەڵ خۆپیشاندەران و توێژەكانی كۆمەڵگە بكرێت لە ئەكادیمستەكان و ڕۆشنبیران، ڕاسپاردەكانی لیژنەكە دەبێت لەلایەن هەموو دەسەڵاتەكانی ڕاپەڕاندن و یاسادانان و دادوەرییەوە جێبەجێ‌ بكرێن.

خەڵك: باستان لە چەقبەستنی سیاسی كرد لە عیراق، چ ڕێڕەوێك بە شیاو دەبینن بۆ دەرچوون لەو چەقبەستنە سیاسییە؟

ئیبراهیم بەحرلعلوم: ئەم چەقبەستنە سیاسییە ناكرێت چارەسەرێكی گونجاوی بۆ دابنرێت، تا ئەو كاتەی گۆڕانكاریی لە یاسای هەڵبژاردندا نەكرێت، بەجۆرێك كە ببێتە مایەی بەشداریكردنێكی فراوانی جەماوەر، لەگەڵ گۆڕینی كۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكان، دەكرێت ئەمە بكرێتە بناغە و لێوەی كار بۆ بنبڕكردنی گەندەڵی بكرێت كە لەماوەكانی ڕابردوودا هیچ پێشكەوتنێكمان لەو بارەیەوە بەدی نەكرد.

خەڵك: زۆر باسی پشكداریی سیاسی دەكرێت و زۆرێك پێیانوایە گەورەترین بەڵای پرۆسەی سیاسییە لە عیراق، ئێوە پشكداریی سیاسی لە عیراق چۆن هەڵدەسەنگێنن؟

ئیبراهیم بەحرلعلوم: پشكداریی سیاسی بووە مایەی كوشتنی پرۆسەی سیاسی و بووە مایەی دروستكردنی گەندەڵی ئیداری و دارایی، ئەم بابەتانە لەو داواكارییە سەرەكیانەن كە جەماوەر داوای نەهێشتنیان دەكات، بۆیە خەڵكی ڕاپەڕیو لەمڕۆدا هەر تەنیا لەبەر هەژاریی و نزمی ئاستی فێركاریی و خزمەتگوزاریی و تەندروستی نییە كە دەڕژێتە سەر شەقامەكان، بەڵكو بنمیچی داواكارییانی بەرزدەكاتەوە، بۆیە چینی سیاسی گەر دەیەوێت بۆ ماوەیەكی زیاتر لەدەسەڵاتدا بمێنێتەوە، دەبێت تەواوی هەوڵەكانی بۆ پرۆسەی چاكسازیی سیاسی بخاتەگەڕ.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

مەحمود عوسمان: دەبوو كوردانی ڕۆژئاوا ڕوو لە ڕوسیا بكەن

خەڵك- ئیدریس جەبار
مەحمود عوسمان، سیاسەتمەداری كورد پێیوایە، دەبوو كوردانی ڕۆژئاوا چەند ساڵێك لەمەوبەر ڕوویان لە ڕوسیا بكردایە و هەموو هێلكەكانیان نەخستایەتە سەبەتەی ئەمریكاوە، چونكە ئەمریكا لە قۆناغێك لە قۆناغەكاندا جێیان دەهێڵێت، ڕووكردنە ڕوسیاشی بە زەمینەسازی بە نزیكبوونەوە لە دیمەشق و ئاسایی كردنەوەی پەیوەندییەكان لەگەڵ حكومەتی سوریادا لەقەڵەم دەدات.

مەحمود عوسمان، سیاسەتمەداری كورد لە دیمانەیەكی لەگەڵ (خەڵك) كە لەڕێگەی پەیوەندی تەلەفۆنییەوە ڕایگەیاند، “دوو ساڵ لەمەوبەر بە كوردانی ڕۆژئاوام ڕاگەیاند، كە وردە وردە بەرەو ڕوسیا بڕۆن، پەیوەندی لەگەڵ بەهێز بكەن، تا ببێتە هۆكارێك تا بتوانن لەگەڵ دیمەشق ڕێكبكەون، چونكە ئەمریكا بەجێتان دێڵێت، ئەم ئامۆژگارییەش چەند جارێك دووبارەم كردۆتەوە و لە میدیاكانیشدا بە ڕاشكاوی باسم كردووە”.

خەڵك: ئایا هەڵوێستی ئەمریكا چاوەڕوانكراو بوو لەڕووی پاشەكشەكردن و پشتكردنە كورد لە ڕۆئاوا؟
مەحمود عوسمان: بەڵێ‌ ئەم هەڵوێستەی ئێستای ئەمریكا ئاشكرا بوو، چونكە پێشتر ترەمپ چەند جارێك باسی كردبوو، كە لەگەڵ تەوابوونی جەنگی دژ بە داعش لە ناوچەكەدا نامێنن، بەڵام كەس بۆچوونی وانە بوو ئەمریكا بەمشێوە نائاكارییە كورد لەو پارچەیەی كوردستاندا بەجێبهێڵێت، هەندێك لە بەرپرسانی كوردانی ڕۆژائاوا دركیان بەو ڕاستییە كردبوو، بەڵام ڕەنگە زیاتر ئومێدیان بە ئەمریكا بوبێت.

خەڵك: دەكرا بەر لە هاتنەبەری ئەم ڕووداوانەی ئێستا، بەرپرسان لە ڕۆژئاوا ئاڕاستەی جێگرەوە و ڕێڕەوی تریان بۆ پەیوەندییەكان دیاری بكردایە، یان بە تەواوەتی پشتیان لە گەمەكەر و لایەنەكانی تر نەكردایە و ڕایەڵەی پەیوەندییەكانیان لەگەڵیاندا نەپچڕاندایە؟

مەحمود عوسمان: دەكرا پێشتر چەند ڕێگەچارەیەكی تریان دیاری بكردایە و ڕێڕەوی ئەلتەرناتیڤیان دابنایە، نەك وەك ئێستا بەشێوەیەكی ناچاری ڕوو لەو ڕێڕەوانە بكەن، كە پێشتر لەبەردەمیاندا كراوە بوون.

خەڵك: خوێندنەوەی ئێوە بۆ ڕەوشی پەرەسەندنی ڕووداوەكان لە باكووری خۆرئاواى سوریا چیە؟

مەحمود عوسمان: ئاشكرایە لەئێستادا لە سوریا چەند لایەنێك بە گەمەكەری سەرەكی دادەنرێن، كە بریتین لە ڕوسیا و ئێران و توركیا، ڕوسیا لەو نێوەندەدا بەهێزترین گەمەكەرە، ئەو لایەنانە پێشتر لە تاران و مۆسكۆ و ئەنقەرە كۆبوونەوەیان كردووە و باسی ڕەوشی سوریایان كردووە، ئەو وڵاتانە لەئێستادا ڕۆڵیان لە سوریادا هەیە، ئەمریكاش ئاگاداری ئەمەیە و ڕەتیكردۆتەوە ڕێگری هەبێت بەرانبەر بە بوونی ڕۆڵی ئەو وڵاتانە لە سوریا، چونكە ترەمپ، كە بە سەرۆكی ئەمریكا هەڵبژێردرا، لە هەڵمەتەكانی هەڵبژاردندا ڕایگەیاندووە لەو شەڕانەدا پاشەكشە دەكەن، لە عیراق و سوریا و ئەفغانستان و شوێنەكانی تر.

خەڵك: حكومەتی سوریا هیچ ڕۆڵێكی هەیە؟

مەحمود عوسمان: بەڵێ‌ حكومەتی سوریا ڕۆڵێكی هەیە، بۆیە دەبێت كوردانی ڕۆژئاوا هەوڵ بدەن لەڕێی ڕوسیاوە بێت یان لایەنەكانی تر، جێ‌ پێگەی خۆی بكاتەوە، تا ئەمیش ڕۆڵی خۆی ببینێت لە ئایندەی سوریا و لەكاتی نووسینەوەی دەستوری نوێی وڵاتەكە.

خەڵك: كورد لەكوێی هاوكێشەكەدایە؟
مەحمود عوسمان: ئەوەی سیاسەتوانانی كورد تائێستا تێینەگەیشتوون ئەوەیە، كە كورد لەسەر ئەجێندای جیهان، وەك میللەت حیسابی بۆ نەكراوە، چونكە بینیمان دوای ڕیفراندۆمیش ناچاربووین بگەڕێنەوە بۆ بەغدا، ئەوان دەڵێن تۆ بەشێكی لە عیراق و بڕۆ لە بەغدا كێشەكانی خۆت چارەسەر بكە، بۆیە دەبێت كوردانی ڕۆئاوا لە دیمەشق كێشەكانیان چارەسەر بكەن، بە هەمان شێوە بۆ كوردانی ڕۆژهەڵات و باكووریش.
ئەمە سیاسەتی نێودەوڵەتییە دەبێت تێگەیشتمان هەبێت بۆی، ئێمە تێینەگەیشتووین، هەر بۆیە زۆرجار دووچاری نسكۆ بووین، لێكدانەوەیەكی باشمان نەبووە و دراسەمان نەكردووە و بەهەڵەدا چووین، وامانزانیوە فڵان وڵات ئیشمان بۆ دەكات، بەڵام دواتر گەڕاوینەتەوە بۆ ئەوەی لە ناوەوە خەریك بین، چونكە ماوە ئەوەندەیە و سنوورەكەش ئەوەیە، كە بۆیان دیاری كردویت.

خەڵك: باس لەوە دەكرێت، كە بەرەی ڕوسیا بەهێزترینە لە سوریادا و وەك بەهێزترین گەمەكەر لە گۆڕەپانەدا دەركەوێت، بەو هۆیەی ئێران و حكومەتی دیمەشقی لەگەڵدایە، ئەمەش لەكاتێكدایە، كە بەرەی توركیا لەنێو سوریادا لە كۆمەڵێك گروپی چەكداری ئیسلامی و جیهادی وەها پێكهاتوون، كە بە تیرۆریست ناودەبرێن، ئایا ئەمە هەڵوێستی توركیا لە وڵاتەكەدا لاواز ناكات و نابێتە هۆی ئەوەی بەرەی توركیا لە سوریا بەتەواوەتی پاشەكشە بكات و دووچاری شكست ببێت؟

مەحمود عوسمان: ڕۆڵی توركیا لە سوریادا لاواز بووە، بەڵام بەهۆی ئەم ئۆپەراسیۆنە سەربازییەی ئێستا ئەنجامی دەدەن، دەیانوێت ئەوانیش پارچەیەكیان هەبێت و ڕۆڵی خۆیان لە وڵاتەكەدا ببینن، بەڵام ڕوسیا دەیەوێت هێزەكانی سوپای سوریا بهێنێتەوە سەر سنورەكان، بەو هەنگاوەش لەوبەرەوە توركیا ڕازی بكات، چونكە لەگەڵ بوونی هێزەكانی سوپای سوریا، توركیا مەترسی ئەوەی نامێنێت، كە خۆی پێی دەڵێت “هەڕەشەی تیرۆریستی”، ڕەنگە لەم نێوەندەشدا ڕوسیا بە دیمەشق بڵێت لەگەڵ كوردا ڕێبكەوێت، هەرچەندە حكومەتی سوریا زۆر باوەڕی بە مافی كورد نییە، لەگەڵ ئەوەشدا ڕوسیا حیسابی توركیاش دەكات و دەیەوێت لەبری ئەوەی ڕوو لە ڕۆرئاوا بكاتەوە، وڵاتەكە بەلای خۆیدا ڕابكێشێت.

خەڵك: حكومەتی دیمەشق دەتوانێت لەماوەكانی داهاتوودا سنورەكانی كۆنتڕۆڵ بكات و بە هەمان شێوەی جاران ڕێگە لە دەستوردانی وڵاتان بگرێت لە سوریا؟

مەحمود عوسمان: ئەوە كاتی دەوێت و لەئێستادا دیمەشق ناتوانێت ئەو هەنگاوە هەڵبنێت، تەنانەت گەر حكومەتی وڵاتەكەش بەهێز ببێت، دەبێت حیسابی ڕوسیا بكات، چونكە ڕوسیا بوو نەیهێشت حكومەت لە دیمەشق لەناوبچێت، بە هەمان شێوە دەبێت حیساب بۆ ئێران بكات، كە یارمەتی و هاوكاری پێشكەش كردووە، ئەو هێزەی جارانی نابێت، بۆیە لەگەڵ دروستبوونەوەشی، هاوشێوەی عیراقی دوای سەدام حسێن، لایەنەكان ڕۆڵیان تێیدا دەبێت و ئاڕاستەكەی دیاری دەكەن، ڕەنگە لە قۆناغێك لە قۆناغەكانیشدا گەر لەنێو خۆیاندا كۆكبن و یەكگرتوو و پاك و گەندەڵ نەبن، بتوانن هێزێك بۆخۆیان دروست بكەن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

دیاری محەمەد: دەستوەردان لە ئەرك و دەسەڵاتی یەكتری لەنێو كۆمەڵی ئیسلامی بوونی هەیە

خەڵك-سەعد مەلا عەبدوڵڵا گوڵپی

 

دیاری محەمەد ئەندامی سەركردایەتی كۆمەڵی ئیسلامی و بەرپرسی مەڵبەندی سلێمانی كۆمەڵی ئیسلامی كوردستان لە دیمانەیەكی (خەڵك)دا تیشك دەخاتەسەر چۆنێتی ئەندامدانی كۆنگرەی حزبەكەیان و هاوكات هەڵوێستی كۆمەڵ لەسەر ئەو كەسانەی دەستیان لەكاركێشایەوە، ئاماژە بۆ ئەوەش دەكات، ڕێژەی دەنگەكانیان لە سلێمانی زیادی كردووە.

 

خەڵك:دۆخی نێوخۆی كۆمەڵی ئیسلامی لە چ ئاستێكدایە بەتایبەت دوای ئەوەی ژمارەیەك لە سەركردە و كادیرانتان دەستیان لە حزبەكە كێشایەوە؟
دیاری محەمەد:حزب خۆی لەخۆیدا كۆبوونەوەی كۆمەڵێك كەسە و ئەمەش وادەكات ئاسایی بێت كەلەناو هەمان حزبدا بیروڕای جیاواز هەبێت، بەبەراوردكردن لەگەڵ حزبەكانی تر كۆمەڵی ئیسلامی لەڕووی یەكڕیزی ناوخۆییەوە لەدۆخێكی باشدایە، هەروەك چۆن ئەندامیەتی لە حزبێك ئاساییە، دەستلەكاركێشانەوەش حاڵەتێكی ئاساییە، سەرەڕای ئەوەش وازهێنانی هەندێك سەركردە و كادر هۆكارەكانی زیاتر ناڕەزایی بووە لەچەند بڕیارێكی ئیداری نەك ناڕازیبوون لەئەداو كاری حزب.

خەڵك:كۆمەڵی ئیسلامی بۆ تا دەرگای چوونە ناو حكومەتی لێ‌دانەخرا بڕیاری ئۆپۆزسیۆن بوونی نەدا؟
دیاری محەمەد:زۆر ئاساییە حزبێك مەیلی ئەوەی هەبێت بچێتە ناو حكومەتەوە بەپێی قەبارەی خۆی لەهەڵبژاردنداو ئەمەش لای ئێمە بۆ خزمەتە بەخەڵك و جێبەجێكردنی بەرنامەی هەڵبژاردنی حزبەكەیە، ئێمەش نەمانشاردوەتەوە ئەگەر تیمی ڕاسپێردراو بۆ پێكهێنانی حكومەت بەرنامەی خۆیان بخەنەڕوو، ئەوكات بڕیاری خۆمان دەدەین، چونكە باشتر بەرچاومان ڕوون دەبێت لەوەی دەتوانین لە چوار ساڵی داهاتوودا دەتوانین خزمەت بكەین بە هاووڵاتیانی كوردستان یان نا، پێشتریش تیمی كۆمەڵ لە حكومەت بە كردەوە ئەوەیان سەلماندووە كەبەشداریمان لە ئەنجومەنی وەزیران بۆ خزمەتی خەڵكە نەك بۆ خۆدەوڵەمەندكردن.

نیازێك هەبوو بۆئەوەی كۆمەڵ بەشداری كابینەی نۆی پێنەكرێت

خەڵك:هۆكاری بەشدارینەكردنتان لە حكومەتی هەرێمدا چی بوو؟
دیاری محەمەد:دوای ئەوەی تیمی ڕاسپێردراو بۆ دروستكردنی حكومەتی نوێ سەردان و گفتوگۆكانی بۆ پێكهێنانی كابینەی نۆ دەستپێكرد، سەردانی كۆمەڵی ئیسلامییان نەكرد، دیارە نیازێك هەبوو بۆئەوەی كۆمەڵ بەشداری كابینەی نۆی پێنەكرێت، هۆكارەكەشی بۆ ئەوە دەگێڕینەوە كە كۆمەڵ لە چوار ساڵی پڕ لە قەیرانی ڕابردوودا سەرەڕِای بوونی لە حكومەت هەمیشە لە بەرەی داكۆكیكردن لە گەلدا بووەو ئەو سەنگەرەی چۆڵ نەكردووە، بۆیە پێمانوایە دوورخستنەوەی لە حكومەت جۆرێك لە سزادانی تێدا بووە بۆ هەڵوێستەكانی ڕابردووی.

خەڵك:پەیوەندییەكانی كۆمەڵ لەگەڵ لایەنە سیاسییەكان دوای پێكهێنانی حكومەت لە چ ئاستێكدایە؟
دیاری محەمەد:پەیوەندییەكانی كۆمەڵ لەگەڵ هەموو لایەنەكان باشە بە گشتی و بەشداری لە حكومەت یان بەشدارینەكردن بەهانەیەك نییە بۆئەوەی ئێمە بمانەوێت پەیوەندیمان لەگەڵ لایەنێك بپچڕێنین.

خەڵك:پەیوەندیتان لەگەڵ پارتی لە چ ئاستێكدایە سەردانەكەی ئەم دواییەی ئەمیری كۆمەڵ بۆ لای بارزانی چۆن بوو، بەشێك لە چاودێریان بە پاشەكشەی دەزانن لە هەڵوێستی پێشووی كۆمەڵ؟
دیاری محەمەد:سەردانی وەفدی كۆمەڵ بەسەرۆكایەتی مامۆستا عەلی باپیر بۆ لای كاك مەسعود بارزانی سەردانێكی ئاسایی نێوان سەرۆكی دوو حزبە كە لەم هەرێمەدا كاردەكەن، لەو سەردانەدا وەفدی كۆمەڵ هیچ هەڵوێستێكی نەنواندووە كە پێچەوانە بێت لەگەڵ مەبادیئەكانی كۆمەڵ یان هەڵوێستەكانی ڕابردووی، بەڵكو بەپێچەوانەوە وەفدی كۆمەڵ و مامۆستا سووربوون لەسەر هەڵوێستی پێشوو و داوایان كردووە مەساری كاركردنی سیاسی ڕاست بكرێتەوەو هەرلایەنێك بەپێی ئەو دەنگانەی خەڵك پێی داوە ڕێزی بگیرێت، ئەگەرچی پارتی لەحكومەتی هەرێمدا بێت و كۆمەڵ ئۆپۆزسیۆن بێت ئەمە هیچ لەو ڕاستییە كەم ناكاتەوە كەپێویستە لایەنە سیاسییەكان پەیوەندی باشیان لەنێواندا هەبێت، ئەگەر لەڕابردووشدا پەیوەندییە سیاسییەكان پچڕابن یان ئاڵۆزییان تێكەوتبێت ئەمە حاڵەتێكی تەندروست نەبووە.

هیچ بڕیارێك نییە بۆئەوەی كۆمەڵ كۆنگرەی خۆی دوابخات و ئامادەكاریی باشیش لەوبارەیەوە كراوە

خەڵك:بەرەو كۆنگرەی حزب هەنگاو دەنێن، ئایا كۆنگرە دەكرێت یاخود دوادەخرێت؟
دیاری محەمەد:هیچ بڕیار یان نیازێك نییە بۆئەوەی كۆمەڵ كۆنگرەی خۆی دوابخات و ئامادەكاریی باشیش لەوبارەیەوە كراوە، ئێستا لەقۆناغی ئامادەسازیی بەستنی كۆبوونەوە گشتییەكانداین كەسەرجەم ئەندامان بەشداریی تێدا دەكەن و وەكو قۆناغی سەرەتاش نوێنەر بۆ كۆنفڕانسەكان دیاریدەكەن.

خەڵك:ئەو كێشە و گرفتانەی لەبەردەم كۆنگرەی هەر حزبێكدا ڕووبەڕووی دەبێتەوە، ئێوەی گرتوەتەوە؟
دیاری محەمەد:كێشەو گرفتێكی ئەوتۆ شك نابرێت لەبەردەم كۆنگرە، بەڵكو تەنها هەندێك تێڕوانینی جیاواز هەیە سەبارەت بەبابەتەكانی ناو كۆنگرە وەكو پەیڕەوی ناوخۆو دەسەڵاتەكان و كارنامەو شێوازی ئیدارەدانی حزب بۆ چوار ساڵی داهاتوو، دەستوەردان لە ئەرك و دەسەڵاتی یەكتری، ئەمەش دواجار لەلایەن ئەندامانی كۆنگرەوە بەدەنگدان یەكلاییدەكرێتەوە كەبەچی شێوازێك و چۆن بێت.

خەڵك:كۆنگرەی ئەمجارە چۆن ئەندامانی سەركردایەتی هەڵدەبژێرێت؟ كۆنگرەیەكی تەقلیدی دەكەن، یان ئەمجارە گۆِرانكاری دەكرێت لە بەرپرسیارێتی كەسەكاندا؟
دیاری محەمەد:لەكۆنگرەدا ئەندامانی سەركردایەتی هەڵدەبژێردرێن كەپێكدێن لەئەندامانی مەكتەبی سیاسی لەناویانداو بەرپرسی مەكتەبەكان و بەرپرسی مەڵبەندەكان. ئێمە لەهەوڵداین كۆنگرەیەكی تەقلیدی نەكەین و لیژنەی ئامادەكاریی كۆنگرە لەهەوڵدان سود لەئەزموونی كەسانی پسپۆڕ وەربگرن بۆئەوەی شێوازێكی بەڕێوەبردنی نوێ لەم كۆنگرەیەدا بەرجەستە بكەن. هەموو ئەوكەسانەی ئەندامی كۆنگرەن و مەرجەكانیان تێدایە دەكرێت خۆیان بۆ هەریەك لەپۆستەكان بپاڵێون كەدەیانەوێت و هیچ ڕێگرییەك لەبەردەمیاندا نابێت، بەڵام دواجار ئەوە دەنگی ئەندامانی كۆنگرەیە كەكێ بۆ وەرگرتنی پۆستەكان دیاریدەكات. واتا هێڵی سور لەسەر هیچ كەسێك و بۆ هیچ پۆستێك نیە.

پێموانییە كاتی ئەوە هاتبێت كەسێكی دیكە خۆی بۆ پۆستی ئەمیری كۆمەڵ كاندید بكات و تائێستاش جەنابی مامۆستا هەر لەڕێی هەڵبژاردنەوە كراوەتەوە بەكەسی یەكەمی حزب

خەڵك:ئەمیری كۆمەڵ دەگۆڕێت؟ كێ بۆ ئەو پۆستە خۆی كاندید كردووە، یان پێتان وایە چەند كەس چاوی لە پۆستەكەیە؟
دیاری محەمەد:دەبێت ئەوە بزانین لەكوردستان دەژین و لەناوچەیەك پێیدەڵین ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لەم ناوچەیەدا حزبی سیاسی پێویستی بەسەركردەی كاریزما هەیە، مامۆستا (عەلی باپیر)یش هەموومان هەڵوێستەكانی پێشوویمان لەبەرچاوە كەهەمیشە دژی ستەم و لەبەرەی خەڵك و شەقامدا بووەو كۆمەڵیش نایەوێت دەستبەرداریان بێت، لەگەڵ ئەوەش هەركەس مەرجەكانی كەسی یەكەمی تێدابێت دەكرێت خۆی بۆ ئەو شوێنە بپاڵێوێت. بۆ بەشی دووەمی پرسیارەكەشت پێموانییە كاتی ئەوە هاتبێت كەسێكی دیكە خۆی بۆ ئەو پۆستە كاندید بكات و تائێستاش جەنابی مامۆستا هەر لەڕێی هەڵبژاردنەوە كراوەتەوە بەكەسی یەكەمی حزب ئەگەرچی هەندێكجار خۆی ویستی ئەوەی نەبووە ببێتەوە بەكەسی یەكەم، بەڵام ئەندامانی كۆنگرە ڕازی نەبوون.

خەڵك:مامۆستا عەلی دەتوانێت خۆی كاندید بكاتەوە، تا ئێستا كێبركێكاری هەیە؟
دیاری محەمەد: بەپێی پەیڕەوی ناوخۆی كۆمەڵ دەتوانێت كاندید بێت و كێبڕكێكاریشی نییە.

 

خەڵك:ناو گۆڕین و لابردنی پاشگری ئیسلامی بۆ ئەم كۆنگرەیە قسەی لەسەر دەكرێت، هیچ ناوێكی دیكەتان داوە بۆ حزبەكە؟
دیاری محەمەد:بەڵێ بۆچوونێك هەیە لەبارەی دەستكاریكردنی ناوی حزب و لابردنی پاشگری ئیسلامی، ئەمەش وەك هەر خاڵێكی تر دەبرێتە بەردەم ئەندامانی كۆنگرەو لەچوارچێوەی ڕەشنووسی پەیڕەوی ناوخۆدا دەنگی بۆ دەدرێت. لەمڕووەشەوە دوو بۆچوونی جیاواز هەیە لەبارەی لابردن یان مانەوەی پاشگری ئیسلامی و ناوی حزبیش. سەبارەت بەناوەكەش ڕەنگە پێشنیاری (بونیاد) بكرێت كەئێستا كوردستان لەقۆناغی بونیادنانەوەدایە یاخود وشەی (دادپەروەری) كەیەكێكە لەبنەماكانی ئاینی ئیسلام یان هەر وشەیەكی تر كە كۆنگرە بڕیاری لەبارەوە دەدات، هەرچەندە ڕای زۆرینەی ئەندامانی كۆمەڵی ئیسلامی لەگەڵ مانەوەی پاشگری ئیسلامیدایە.

 

خەڵك:ئەوانەی وازیان لە حزب هێنا چییان لێدەكەن و چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەكەن؟
دیاری محەمەد:سەبارەت بەو كەسانەی وازیان هێناوە لەم قۆناغەدا هەموو هەوڵەكان لەسەرەوە تا خوارەوە بۆئەوەیە ئەو كەسانە بێنەوەو بەشداریی كۆنگرەش بكەن، لەوبارەیەشەوە هەموو هەوڵی خۆمان داوە بۆئەوەی ئەو ناڕەزاییانەی هەیانە بڕەوێنرێنەوە.

خەڵك:بەشێك لە بەرپرسانی كۆمەڵ لە دەرەوە دانیشتوون و خۆشیان بە كۆمەڵ دەزانن دێنەنێو كۆنگرە؟
دیاری محەمەد:ئێمە لەهەوڵی بەشداریپێكردنی سەرجەم ئەو بەرپرسانەی كۆمەڵداین لەكۆنگرەدا، كەئێستا لەدەرەوەن، هەروەك لەكۆبوونەوەی داهاتووی سەركردایەتیدا كەپێدەچێت خۆشیان بەشداریی تێدابكەن، تێبینی و پێشنیارەكانیان وەرگیراون گفتوگۆیان لەبارەوە بكرێت. ئێمەش بەئەركی خۆمانی دەزانین هەموو ئەو كەسانەی ڕۆژێك لەڕۆژان خزمەتیان بەكۆمەڵ كردووە سوود لەتواناكانیان وەربگرین.

لە سلێمانی دەنگەكانمان لە (17 هەزار دەنگ)ەوە گەیشتووەتە سەروو (25 هەزار دەنگ) لە سنووری مەڵبەند و ناو شاری سلێمانی

خەڵك:كۆمەڵ لە ئێستادا لە سنووری مەڵبەندەكەتان لە شاری سلێمانی پێگەی لەناو خەڵكیدا چۆنە؟
دیاری محەمەد:پێشتر دەنگەكانی كۆمەڵ لەناو شاری سلێمانی بریتی بووە لە (17 هەزار دەنگ)، لەدوای دەستبەكاربوونمان لەم پۆستەوە لەدوایین هەڵبژاردندا سەرەڕای تێبینیمان لەسەر چۆنێتی هەڵبژاردنەكە، دەنگەكانمان گەیشتووەتە سەروو (25 هەزار دەنگ)لە سنووری مەڵبەند و ناو شاری سلێمانی كەڕێژەی بەشداریكردنی (56%)ی خەڵك لەكاتێكدا پێشتر ڕێژەی بەشداریكردنی خەڵك لەهەڵبژاردندا (78%) بووە، ئەمەش بەرهەمی هەوڵ و شەونخونیی ئەندام و كادێرانی كۆمەڵە لە سنوورەكە كەدڵسۆزانەو ماندوونەناسانە هەڵمەتەكانی بانگەشەی هەڵبژاردنیان ڕاپەڕاندو سەرەڕای ئەو قەیرانە داراییەی هەمانبووە توانیومانە دەیان داهێنان و كەرنەڤاڵ بكەین لەڕێی ئەنجومەنەكانمانەوە و توانیومانە (8) بارەگای كۆمەڵ بكەینەوە كەبوونەتە شوێنی پێگەیاندنی خەڵك و گەیاندنی دەنگی كۆمەڵ بەخەڵكی گەڕەكەكانیان.

 

خەڵك:پڕۆژەی هاوبەشی كاری ئۆپۆزسۆنی كۆمەڵ و یەكگرتوو بۆ شكستی هێنا؟
دیاری محەمەد:ئەگەرچی بەشێوەی نوسراو ڕێكەوتنێك لەنێوان كۆمەڵ و یەكگرتوودا نیە بۆئەوەی كاری هاوبەشی ئۆپۆزسیۆن بكەن، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بەردەوامین لەكاری هاوبەش و لەسەر ئاستی فراكسیۆنەكانیشمان هەماهەنگی باشمان هەیە لەوڕووەوە، خۆ ئەگەر لەداهاتوودا هەردوولا هەڵوێستە سیاسییەكانیان هاوشێوەبن پێموایە ئەمە سەرەتایەك بێت بۆ دروستبوونی كاری هاوبەش و یەكڕیزیی نێوان هەردوولا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان