ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

ئاوات دەریا: ئێستا لەهەرێمی كوردستان زەردەشتییەكان تەواو ئازادن

خەڵك- بەشی هەواڵ
نوێنەری ئایینی زەردەشی لەوەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئایینی هەرێم لەم چاوپێكەوتنەیدا لەگەڵ (خەڵك) باس لەدۆخی ئێستای زەردەشتییەكان دەكات و ڕایدەگەیەنێت، ئێستا بەئازادانە دەتوانن بڵێن “زەردەشتین” و هەڕەشەكان لەسەریان نەماون یان كەمبونەتەوە، هاوكات داواشدەكەن لەحكومەت و پەڕلەمان پۆست و كورسییان هەبێت، هەروەها باس لەوەدەكات كەسێك خۆی كردووە بەپیری زەردەشتییەكان و زەردەشتی ناشرین كردووە، لەكاتێكدا ئەو كەسە پیر نییە و دووریان خستۆتەوە، هاوكات ڕوونكردنەوە لەسەر چۆنیەتی دروستبوونی مروڤ دەدات.

ئاوات دەریا، نوێنەری ئایینی زەردەشتی لە وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئایینی حكومەتی هەرێم ڕایگەیاند، پێشتر نەماندەوێرا بڵێین زەردەشتین، بەڵام لەدوای دەرچوونی یاسای ژمارە پێنجی ساڵی 2015، ئێستا تەواو ئازادن و هەموو كەسێك ئازادە لەوەی ئایینی خۆی بگۆڕێت، هەروەها ژمارەیەكی زۆر لە خەڵك گەڕاونەتەوە بۆ ئایینی باوك و باپیرانیان.

ئاماژەی بەئەوەشدا، هەندێك لەئیسلامییە سەلەفییە توندڕۆكان هەڕەشەیان لێدەكردن و ناو و ناتۆرەیان بۆ درووست دەكردن و دژی پێكەوەژیان بوون، بەڵام دواتر ئەم مەلایانە لەلایەن وەزارەتی ئەوقافەوە دوورخرانەوە.

باسی لەوەشكرد، لەئێستاشدا هەڕەشەكان لەڕێگەی نامە و تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانەوەیە، بەڵام پێشتر مامۆستایەكی ئایینی هەڕەشەی كوشتنی لێكردبوون، بۆیە سكاڵایان لەسەر ئەو مامۆستا ئایینیە تۆماركرد، بەڵام بەمەرجی چاندنی 110 دار لێی خۆشبوو، هاوكات كەناڵی ئامۆژگاریش بەهەمانشێوە سكاڵایان تۆماركرد، هەروەها لەشاری هەولێر كارگەیەكی بەرهەمهێنانی كلێنس و دایبی بەناوی ئاوێستا كاری دەكرد، كە ئاوێستا ناوی كتێبی زەردەشتییەكانە، بۆیە سكاڵایان لەسەر ئەویش تۆماركرد.

ئەوەشی خستەڕوو، تاكو ئێستا مەترسییەكان نەگەیشتونەتە سەر ئاستی لێدان و پەلاماردانی جەستەیی، بەڵكو لێرەولەوێ هەندێك كەس لەژێر ناوی نەناسراودا هەڕەشە دەكەن، بەڵام وەك زەردەشتییەكان كێشەیان لەگەڵ كەس نییە و لەئایینی خۆیان بەردەوامدەبن.

وتیشی، “لەساڵانی 1980 ڕێكخراوی ئایینی زەردەشتی لەكوردستان هەبووە و كاریان كردووە”.

ئەوەشی خستەڕوو، ئێستا هەندێك كەس هاتونەتە پێشەوە، كە دەڵێن شۆڕش دەكەن، بەڵام 3 هەزار و 759 ساڵ پێش ئێستا كورد زەردەشتی بووە و وەك ئێزدییەكان شوێنە پیرۆزەكانیان و خەڵكەكەی لەناوبران.

ئاماژەی بەئەوەشدا، سێ ساڵ پێش ئێستا وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا و كونسوڵخانەی ئەمریكا پارەیەكی زۆریان تەرخانكرد و داوایان كرد، كتێبی ئایینی قوتابخانەكان بكرێت بە ئایین ناسی و هەر ئایینێك پڕۆگرامێك دابڕێژێت، لەئێستاشدا داواكارن حكومەت ئەو پڕۆگرامە دابنێت.

باسی لەوەشكرد، حكومەتی هەرێم بەهیچ شێوەیەك هاوكاری نەكردوون، تەنها ئەوەیە نوێنەرێكیان لەناو وەزارەتی ئەوقاف هەیە، بەڵام كەسێكی دەوڵەمەند هاوكاری مادییان دەكات، كە ئەویش وەك حزب هاوكارییان ناكات، بەڵكو وەك خۆی هاوكارییان دەكات، تەنانەت لەناو ڕێكخراوەكەشیاندا لەهەموو حزبەكانی تێدایە.

دەشڵێت: “ئێمە دەمانەوێت ئایین لە سیاسەت جیابكەینەوە، چونكە زەردەشت دەفەرموێت، ئەگەر ئایین بەشداری سیاسەتی كرد، ئەو سیاسەتە گەندەڵ و فاشیل دەردەچێت”.

هێمای بۆ ئەوەشكرد، لەناو حكومەت و پەڕلەماندا مافی خۆیانە داوای نوێنەر بكەن، چونكە دەبێت كەسێك هەبێت بەرگرییان لێ بكات، كاتێك نوێنەریان ناوێت، كە لەناو حكومەت و پەڕلەمان بەیەك چاو سەیری ئایینەكان بكرێت.

ئاشكراشیكرد، لە 14\1\2016ەوە داوای پارچەیەك زەوییان بۆ گۆڕستان كردووە، بەڵام تاكو ئێستا پێیان نەدراوە، لەكاتێكدا ئەم گۆڕستانە پێویستە، لەبەرئەوەی هەندێك لەئیسلامییە توندڕۆكان پێیان ناخۆشە زەردەشتییەكان لەناو گۆڕستانەكانی ئەواندا بنێژرێن و پێشتر گرفتیان بۆ دروستكردوون.

ڕوونیكردەوە، چەندجارێك نامەی بۆ لایەنە سیاسییەكان و نێچیرڤان بارزانی ناردووە، هەروەها سەفین دزەیی و دیندار زێباری و حاكم قادر و مەلا بەختیاری بینیوە و چەند جارێك هەوڵی بینینی قوباد تاڵەبانی داوە و سەردانی پەڕلەمانی كوردستانی كردووە، بۆئەوەی لەسەر داواكارییەكانیان قسە بكەن، بەڵام بینینی بەرپرسەكان زۆر قورسە و لەكوردستان نەخۆشییەكی بڵاوە، بەڵام هیچ وەڵامێكی ڕوونیان نەبووە.

ئاماژەی بەئەوەشدا، كەس هەیە تەنها ڕێكخراوێكی دامەزراندووە و بانگەشەی ئەوە دەكات شۆڕش بۆ ئایینی زەردەشت دەكات، بەڵام لەڕاستیدا زەردەشتیی نییە و زەردەشتی ناشرین كردووە، تەنانەت زۆر هەڵەی كردووە، بەنمونە دەڵێت زەردەشت چوار كتێبی هەیە، لەكاتێكدا زەردەشت پێنج كتێبی هەیە، هەروەها دەڵێت مرۆڤ لەدار دروستبووە.

زیاتر ڕوونیكردەوە، كەسێكی بەرپرس لەلایەنێك ئەو كەسەی گرتۆتە خۆی، ئەگەرنا ئەو كەسە تەنانەت “پیر” نییە، بەڵكو لەخۆیەوە خۆی كردووە بە پیر و لەكوردستانیش پیر و مۆبێد نییە، بەڵام كێشەكە ئەوەیە ئەم كەسانە بازرگانی بەئایینەكەوە دەكەن و لەخۆیانەوە پیرخانە دەكەنەوە، ئەم بێسەروبەرییەش بەهۆی نەبوونی یاسایەكی توند و تۆڵەوەیە.

ئەوەشی باسكرد، هەشت جار چووە بۆ لای ئەو گروپە، بۆئەوەی بگەنە لێكتێگەیشتنێك، بەڵام لەڕاستیدا تەنها ئەوە دەكەن، كە خۆیان دەیانەوێت.

وتیشی، “مرۆڤ لەدار دروست نابێت، بەڵكو ئەم قسەیە تەنها لەچیرۆكێكەوە وەرگیراوە، ڕاستی ئەم فەلسەفەیەش بەجۆرێكە، كەسێك چیرۆكێكی نووسیوە و وتویەتی مادام یەكەم ڕووەك لەدوای 21ی ئادار لەخاكەوە سەردەردەكات ڕێواسە، بۆیە مرۆڤیش لەڕێواس دروست بووە، كە ئەمەش وەك چیرۆكەكەی سەندرێلا وایە، نەك ئەوەی بكرێتە بابەتێكی ڕاستی، بۆ نمونە تۆش ئازادی لەوەی بڵێیت مادام یەكەم گوڵی بەهار گوڵەباخە، مرۆڤیش لەگوڵەباخ دروستبووە”.

زیاتر ڕوونیكردەوە، مرۆڤ خوا دروستی كردووە و سێ بەشە، بەجۆرێك یەكەم، ڕوح تۆزقاڵێكە لەتیشكی خوا، كاتێكیش دەمرین ڕوح دەچێتەوە بۆ لای خوا، ڕوحی ئێمە لەئاژەڵەكانیش جیادەكرێتەوە بەوەی خوای گەورە تۆزقاڵێك لەزیرەكی خۆی پێبەخشیوین، لەئەنجامیشدا كاتێك ڕوح دەگەڕێتەوە، ئەگەر بیری چاك و وتەی چاك و كردەوەی چاكمان ئەنجامدابێ، ڕوحمان لەڕووناكیدا دەمێنێتەوە، بەڵام ئەگەر بەپێچەوانەوەبێت ڕوحمان لەشوێنێكی تاریكدا دەمێنێتەوە، دووەم ویژدانە، كە هێزێكی مەعنەوییە و دادگایی ڕوح دەكات، سێهەمیش لەشە، كە لەخۆڵ دروستبووە و دەگەڕێتەوە بۆ خۆڵ.

هێمای بۆئەوەشكرد، بەپێی بەدواداچون و لێدوانی بەرپرسانی وەزارەتی ئەوقاف نزیكی 300 هەزار كەس گەڕاونەتەوە ناو دینی زەردەشتی لەناوچە جیاوازەكانی هەرێمی كوردستان.

چاوپێکەوتن

“لەخۆمانەوە چاكسازی و لێپرسینەوە دەستی پێكردووە”
سائیرون بۆ (خەڵك): دۆسێی كەوتنی موسڵ دێنینەوە بەرباس

خەڵك-ئیدریس جەبار
پەڕلەمانتارێكی هاوپەیمانی سائیرون دەڵێت، دۆسێی كەوتنی شاری موسڵ دێینەوە بەرباس و دەبێت هەموو ئەوانە لێپێچینەوەیان لەگەڵ بكرێت، كە دەستییان لە كەوتنی شارەكەدا هەبوو لە حوزەیرانی ساڵی 2014، باس لە هەڵمەتی بنبڕكردنی گەندەڵیش دەكات و پێیوایە ڕەوتی سەدر لەو ڕووەوە لە خودی ڕەوتەكەیەوە دەستیپێكردووە و خواستیشیان بۆ بنبڕكردنی گەندەڵی هەر تەنیا دروشم و لێدوان نییە.

ڕیاز محەمەد عۆدە، پەڕلەمانتاری هاوپەیمانی سائیرون لە دیمانەیەكی لەگەڵ (خەڵك) وەڵامی زۆرێك لەو پرسیارانەی دایەوە، كە لەئێستادا جێی بایەخی شەقامی عیراقین و گەلی عیراق بەپێویستی دەزانێت، لایەنە سیاسییەكان كاریان لەسەر بكەن و هەوڵ بۆ یەكلاكردنەوەیان بدەن.

خەڵك: هاوپەیمانی سائیرون و بە تایبەت ڕەوتی سەدر، لەئێستادا داوی گێڕانەوەی دۆسێی كەوتنی شاری موسڵ و لێپێچنەوە لەگەڵ تێوەگلاوان لەو دۆسێیە دەكەن، تا چ ئەندازەیەك ئێوە دەتوانن ئەو دۆسێیە یەكلابكەنەوە؟

ڕیاز عۆدە: دۆسێی كەوتنی پارێزگەی نەینەوا، كە بە دۆسێی كەوتنی موسڵ دەناسرێت، بە یەكێك لە دۆسێ‌ سیاسییە گرنگەكان دادەنرێت بەو پێیەی كەوتنی موسڵ بووە مایەی ئەوەی عیراق 100 ملیار دۆلار زیانی پێبگات و پێنج پارێزگا بكەوێتە ژێر دەستی داعشەوە، ئەمەش داكەوتنی واقعی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی بەدواداهات، زۆر لە عیراق كەوت، بۆیە هاوپەیمانی سائیرون پێیوایە دۆسێی كەوتنی موسڵ، دۆسێیەكی سیاسییە. بەو واتایەی كەمتەرخییەكی ڕوون هەبوو لەلایەن فەرماندەیی گشتی هێزە چەكدارەكان و پارێزگارەكان و فەرماندە مەیدانییەكان، بۆیە نابێت ڕێگەبدرێت ئەو كەمتەرخەمییە هەروا بەئاسانی تێبپەڕێت، دەبێت ئەوانەی بەرپرسبوون لە كەوتنی موسڵ و پارێزگاكانی تر و داڕمانی هێزە ئەمنییەكان لەو ناوچانە، بەرەنجامی ئەو بەرپرسیارێتییە لەئەستۆبگرن.

پێشتر پەڕلەمانی عیراق لە خولی سێیەمدا، لیژنەیەكی لەسەر ئەو دۆسێیە پێكهێنا، لیژنەكی باڵا، كە بەشێوەیەكی فراوان لێكۆڵینەوەكانی ئەنجامدا، ڕاپۆرتێكی گەورە و گرنگی لەو بارەیەوە دەركرد و بۆ لیژنەی نەزاهە و دەسەڵاتی دادوەریی و پەڕلەمان و ئەنجومەنی وەزیران و سەرۆكایەتی كۆماری بەرزكردەوە، بەڵام بەداخەوە تەوافوقی سیاسی و تێڕوانینی حزبایەتی بەرتەسك بونە مایەی لەگەڕخستنی كاریی لیژنەكە و شاردنەوەی ڕاستییەكان و بەهەند وەرنەگرتنی كاریی لیژنەكە.

بۆیە لەمڕۆدا بەشێوەیەكی جددی لەگەڵ هاوبەشە سیاسییەكانمان كار بۆ دەرهێنانەوەی ئەو دۆسێیە دەكەین، تا بە تەواوەتی وردبینی لە كەمتەرخەمەكاندا بكرێت لە سیاسی و سەربازی و ئیدارییەكان و هەموو ئەوانەش لێپێچینەوەیان لەگەڵ بكرێت، كە هاوبەش بوون لە كەوتنی موسڵ و پارێزگاكانی تر و لێوەی پڕۆژەیەكی نیشتمانی و عیراقی و ڕۆشن دابمەزرێت، تا ئەوانەی بە خراپی دەسەڵات بەكاردەهێنن، دەبێت سزای كارەكەیان وەربگرن.

ئەم كارەی ئەوان دەستییان داوەتێ‌، هەر تەنیا دۆسێی كەوتنی موسڵ نییە، بەڵكو دۆسێی سپایكەر و دۆسێی مەرزە سنورییەكان و دۆسێ‌ سیاسییەكانی تر سەرلەنوێ‌ دێننەئارا، تا لێوەی رێڕەوی پرۆسەی سیاسی لە عیراق ڕاستبكرێتەوە و كار بۆ دامەزراندنی پرۆژەیەكی سیاسی ڕۆشن بكرێت.

خەڵك: دۆسێی كەوتنی موسڵ یەكێكە لە دۆسێ‌ مەترسیدارەكان، بەو پێیەی زۆرێك وەك باس دەكرێت تێیدا تێوەگلاون، ئێوە وەك سائیرون و ڕەوتی سەدر تا چ ئاستێك دەتوانن ئەو دۆسێیە بوروژێنەوە و بەرەو پێشی ببەن؟

ڕیاز عۆدە: ئێمە وەك فراكسیۆنی سائیرون بەو پێیەی خاوەنی 54 كورسی پەڕلەمانین و گەورەترین فراكسیۆنین، هەڵگری بەرنامەكی چاكسازیین و موقتەدا سەدر، ڕابەری ڕەوتی سەدریش جەخت لەسەر ئاشكراكردنی تەواوی ئەو دۆسێانە دەكاتەوە، بۆ ئەو مەبەستەش لەڕێی پەڕلەمان و لیژنەی ئاسایش و بەرگری و لیژنەی یاسایی و لیژنەكانی تر و سەرۆكایەتییەكانی ئەنجومەنی وەزیران و پەڕلەمان و سەرۆكایەتی كۆمارەوە، كار بۆ هەڵدانەوەی ئەو دۆسێیە دەكەین، چونكە پشتگوێخستن و وەلاوەنانی ئەو دۆسێیانە، دەبێتە مایەی هاندەر داڕمان و داكەوتنی زیاتر.

لەمڕۆشدا تێبینی بوونی كەلێنی ئەمنی دەكەین لە پارێزگاكانی كەركوك و دیالە و نەینەوا، هۆكاریی ئەو پێشێلكارییە ئەمنیانەش نەبوونی لێپێچینەوەیە لەگەڵ بەرپرسان، بۆیە دەڵێم، بەڵی توانای تەواومان هەیە و بوێرین و میكانیزمی باشیشمان لەبەردەستە بۆ ڕاستكردنەوەی پڕۆسەی سیاسی لەڕێی هەڵدانەوەی ئەو دۆسێیانە و ئەنجامدانی خوێندنەوەیەكی ڕاست بۆیان.

كار لەسەر پاشتكردنی چاكەكاران و لێپرسینەوە لە خراپەكاران لە پڕۆسەی سیاسیدا دەكەین، بۆیە هەڵدانەوەی دۆسێی موسڵ سەبارەت بە هاوپەیمانی سائیرون، بە ستراتیژی دادەنرێت و دەمانەوێت بە باشی خاڵەكان لەسەر پیتەكان دابنێین.

خەڵك: ئێوە لە هاوپەیمانی سائیرون، كە لەلایەن ڕەوتی سەدرەوە سەركردایەتی دەكرێت، خاوەنی زۆرترین ڕێژەی كورسین لە پەڕلەمانی عیراق، تا چ ڕادەیەك كار لەسەر دۆسێی بنبڕكردنی گەندەڵی دەكەن، كە بەردەوام یەكێكە لە دروشمە سەرەكییەكانتان؟

ڕیاز عۆدە: لەئێستادا زیاتر لە هەزار دۆسێی گەندەڵیمان لەبەردەستدایە، لە زۆربەی كۆنفرانسە ڕۆژنامەوانییەكان و لە هەموو دانیشتنەكانی پەڕلەماندا چەندان دۆسێ‌ لەو دۆسێیانە دەخەینەڕوو، كە پەیوەندییان بە وەزارەتەكانی بەرگری و ناوخۆ و نەوت و مەرزە سنوییەكانەوە هەیە، سەدان دۆسێش خراونەتە بەردەست دەستەی نەزاهە و دادوەریی و داواكاریی گشتی، بۆیە بە جددی كار لەسەر كاراكردنی ڕۆڵی دادوەریی و دەستەی بنبڕكردنی گەندەڵی دەكەین و كار بۆ بەئەنجامگەیاندیان دەكەین، چونكە ئەوەی لە سزا بەدووربێت بێ‌ ئەدەبی زیاتر دەكات.

بوونی گەندەڵی لە وڵاتدا، بۆتە مایەی لەبەریەكهەڵوەشاندنەوەی دەوڵەت و لەدەستدانی زیاتر لە 350 ملیار دۆلار و پاشەكشەكردنێكی مەترسیدار لەڕووی خزمەتگوزارییەكان و كەمبوونەوەی وزەی كارەبا و فەراهەمنەكردنی ئاوی شیاوی خواردنەوە و جێبەجێنەكردنی پڕۆژەكانی نیشتەجێكردن، هەموو ئەمانە بەرەنجامی نەبوونی ستراتیژ و دیدێكی دروست بۆ بەهەدەرنەدانی سامانی گشتی.

دیاردەی گەندەڵی بۆتە مایەی داڕوخانی ڕاستەقینە لە بواری خزمەتگوزاری و ئاسایشی عیراق، بۆیە بەپێویستی دەزانیین دۆسێكانی گەندەڵی كارییان لەسەر بكرێت، تا لێوەی گەندەڵكاران بدرێنە دادگا، تا سزای تەواوی خۆیان وەربگرن.

خەڵك: ئایا هەوڵی بنبڕكردنی گەندەڵی و هەوڵەكانی تر بۆ چاكسازی لەلایەن هاوپەیمانی سائیرون و ڕەوتی سەدرەوە، هەر لە قۆزاخەی دروشم و لێدوانەكاندا دەمێنەوە، یان هەنگاوی كردەییان بەدواداێت، لەكاتێكدا ئێوە بە گەورەترین هێزی سیاسی و كاریگەرترین لەسەر گۆڕەپانی سیاسی عیراق دادەنرێن؟

ڕیاز عۆدە: ڕەوتی سەدر لەخۆیەوە دەستیپێكردووە و ڕێوشوێنی توندی دژ بەوانە گرتۆتەبەر، كە لەنێو خۆیدا سامانی گشتی بەهەدەر دەدەن، لای هەمووانیش ئاشكرایە، كە موقتەدا سەدر، ڕابەری ڕەوتی سەدر، لەو ڕووەوە ڕێوشوێنی پێویستی گرتۆتەبەر، سەبارەت لە كاریی حكومیش ئێمە ڕاستگۆین و هەر تەنیا گوفتارەكانمان لەو بارەیەوە لە قۆزاخەی درشم و لێدوانەكاندا ناهێڵینەوە، یان لەپێناو دەستخستنی دەستكەوت و وروژاندنی شەقامدا نییە، بەڵام بەداخەوە ئەوەی بەردەوام بەدی دەكرێت، ئەوەیە، كە دادوەریی نەیتوانیوە ڕۆڵی خۆی لە ڕووبەڕبوونەوەی گەندەڵكاران ببینێت.

زیاتر لە 12 هەزار دۆسێی گەندەڵی لە ڕەفەكانی دادوەریی عیراقیدا هەیە و دادوەریی هیچ هەڵوێستێكی ڕاستەقینە و ڕێوشوێنی جددی بۆ لێپرسینەوە لە گەندەڵكاران نەگرتۆتەبەر، ئەمەش ئاشكرایە، كە هەوڵی سیاسی لەپشتەوەیە، كە ڕێگرە و نایەڵێن ئەو دۆسێیانە بەئەنجام بگەن، ئەمەش بە پێشێل كردنی دەستور دادەنرێت، كە ڕێگە لە دەستوەردانی لایەنە سیاسییەكان دەگرێت لە كاری دادوەرییدا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

(خەڵك) دیمانەیەكی بڵاونەكراوەی ڕۆژنامەوانێكی عەرەب لەگەڵ نەوشیروان مستەفا بڵاودەكاتەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ
بۆیەكەمجار (خەڵك) لە زاری عەلی ناجی، ڕۆژنامەنووسی عیراقی، دیمانەیەكی ڕەوانشاد نەوشیروان مستەفا، ڕێكخەری گشتی پێشووی بزوتنەوەی گۆڕان بڵاودەكاتەوە، كە تایبەتە بە هەندێك پرسی پەیوەست بە قۆناغە مێژووییەكانی عیراق و كوردستان و سیاسەتی ئەمڕۆی هەرێمی كوردستان و بزوتنەوەی گۆڕان، كە لەلایەن كەسی نەوشیروان مستەفاوە لە ساڵی 2009 دامەزرا و هەر لەو ساڵەدا لە هەڵبژاردنی پەڕلەمانی كوردستاندا توانی ببێتە خاوەنی 25 كورسی پەڕلەمانی و پێگەیەكی گەورە لە گۆڕەپانی سیاسەتی هەرێمی كوردستان بۆخۆی دیاری بكات.

دەقی دیمانەكە وەك ڕۆژنامەنوسە عیراقییەكە خۆی بۆ (خەڵك)ی باس دەكات:
لە ساڵی 2012 چاوم بە نەوشیروان مستەفا، دامەزرێنەری بزوتنەوەی گۆڕان كەوت لە ماڵە سادە و ساكارەكەی، كە جلێكی مەیلەو شینی لەبەردابوو.

لە هۆڵی دانیشتنی ماڵەكەی زۆر بە گەرمییەوە پێشوازی لێكردم، جگە لەئێمە، كە من لەگەڵ هاوڕێم كاك نەژاد ڕۆیشتبووم، دوو كەسی تری كورد، كە لە سایتی (سبەی) كاریان دەكرد لەگەڵمان دانیشتبوون، ئەو لە تەنیشت خۆیەوە داینیشاندم و دوای كەمتر لە 10 خولەك دوو كەسەكە چوونە دەرەوە، پاشان ئاخاوتنمان بە زمانی عەرەبی دەستپێكرد.

نەوشیروان مستەفا وتی: بەخێر ببێیت بۆ سلێمانی و ئەم گەڕەكەی، كە تێدایت لەئێستاوە هەر بە ناوی تۆوەیە، كە عەلی ناجییە و ناوی شاعیرێكی كوردە.

من ناوبانگی تۆم لە سەردار عەبدوڵڵا، پەڕلەمانتاری بزوتنەوەكە بیستووە، كە كەسێكی گەلی كوردت خۆش دەوێت و بایەخ بە دۆزی كورد دەدەیت “ئەو چاوپێكەوتنەكەی بۆ ڕێكخستم”.

سوپاسم كرد بۆ قسەكانی و بۆ ئەو پێشوازییە گەرمەی لێكردم، دوای ئەوەی چایان بۆ هێناین، قسەكانمان لەبارەی دەستوری عیراقییەوە دەستپێكرد، نەوشیروان مستەفا وتی: من و مام جەلال و كاك مەسعود و كاك ڕۆژ نوری شاوەیس، وەك نوێنەری كورد دانوستانمان كرد بۆ دانانی دەستورێكی عیراقی، كە دەستورێكی باشە و خزمەت بە گەلی كورد دەكات.
بەردەوام بووین لە دانوستان و ئەو دانوستانەش زۆری خایاند، تا ئەو كاتەی شیعە و سوننەمان بە خواستی خۆمان لە دەستوردا ڕازیی كرد.

دوای ئەوەی هاتە سەر باسی ئەو حزبە سەرەكییانەی، كە حوكمڕانی عیراقیان كردووە، لەوانەش حزبی دەعوە، ئەو وتی: ئەو حزبە تەقلیدی هیچ مەرجەعێكی شیعە ناكاتەوە. من وەك عەلی ناجی تووشی شۆك بووم، كە چۆن كاك نەوشیروان ئەو زانیارییە دەزانێت، پرسیارم لێكرد لەكوێوە ئەو زانیارییە دەزانیت، لەكاتێكدا تۆ شیعە نیت.

نەوشیروان مستەفا وتی: حزبی دەعوە و ئەندام و سەركردەكانی بە باشی دەناسین (مەبەستی مالكی و عەبادی و ئیبراهم جەعفەری بوو)، ئەوان شوێنكەوتەی حسێن فەزلوڵڵان (مەرجەعی شیعەی لوبنانی) و تەقلیدی هیچ مەرجەعێك ناكەنەوە بە عەلی سیستانیشەوە.

دوای ئەوەی لەبارەی كەركوكەوە پرسیارم لێكرد، ئەو وتی: چارەسەرەكەی لەڕێی دەستوری عیراق و جێبەجێكردنی دەستور و بڕگەكانی پەیوەست بە كەركوک، كێشەكانی چارەسەر دەكات.

پاشان گفتوگۆمان لەبارەی ئەمریكاییەكان و ڕۆڵیان لە عیراقدا كرد، ئەو وتی: ئەمریكا تاكە لایەنی بەهێز نییە لە عیراق، بەهێزترینیش نابێت لە جیهاندا، چونكە لەئێستادا دەوڵەتی بەهێزی هاوشێوە سەریانهەڵداوە.

وتم ڕێگەم بدە بوێربم و هەندێك پرسیاری بوێرانەت لێبكەم، كە لێرەدا دەكرێت میواندارییەكەت بقۆزمەوە و دەشزانم میوان پێگەیەكی گەورەی هەیە لای ئێوە و ڕێزی زۆری لێدەگرن.

كاک نەوشیروان بە پێكەنیوە وتی، پرسیار بكە، پێم وت، بۆچی بە دەستێكی ئاسنین گۆڕان بەدەستەوە ناگریت، لە هەمان كاتدا ئێوە لە سێبەردان و بە دەگمەن لە میدیاكاندا دەردەكەون؟ لەو دەمەدا جگەرەی دەكێشا و جگەرەیەكی داگیرساند و بە توندی دووكەڵەكەی هەڵمژی و وەڵامی دەستی ئاسنینی بۆ بزوتنەوەكە پشتگوێ‌ خست و منیش حەزم نەكرد بێزاری بكەم، بۆیە وتی: نامەوێت لە میدیاكاندا وەك هەندێك لە سیاسەتوانان زۆربڵێ‌ بم.

پێم وت، تۆ بەشێكیت لە دروستكردنی بڕیار لە كوردستانی عیراق، بەڵام خواستی گەلەكەت بەجێنەگەیاندووە.
نەوشیروان مستەفا وتی: “كە لە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دەرچووم، دەستبەرداری پۆستەكان بووم بۆ بەدیهێنانی ئایندەیەكی باشتر بۆ كوردستان و گەلەكەی”. لەو دەمەدا باسی لە گرنگی ڕۆڵی ئۆپۆزسیۆن و ئەو ئامانجانە كرد، كە دەكرێت بیانهێنێتەدی.

بەر لە تەواوبوونی چاوپێكەوتنەكە، كە زیاتر لە كاتژمێرێكی خایاند، پرسیارم لەبارەی شەڕی پشت ئاشانەوە لێكرد، نەوشیروان مستەفا لە دوای كێشانی جگەرەیەك وتی: “ڕاگەیاندنی شیوعی بەهێز بوو، ئێستاش هەر بەهێزە”.

لەكاتی ماڵئاوییدا، لە بەردەم دەرگای هۆڵەكە پێی وتم: دەرگامان كراوەیە بۆت كاك عەلی و پێشوازی لە بوێری و بایەخت دەكەین، هەر كاتێك دێیت بەخێر بێیت.

من وەك عەلی ناجی، كە توێژەرم لە كاروباری كوردی، هیواخوازم كوڕەكانی كاك نەوشیروان مستەفا و ئەوانەی هەڵسورێنەری بزوتنەوەی گۆڕانن، كتێبی “پەنجەكان یەكتری دەشكێنن” كە بە زمانی كوردی نووسراوە، بۆسەر زمانەكانی تر وەربگێڕن، لەوانەش زمانی عەرەبی، چونكە شایتحاڵێكی گرنگی گەلی كوردە لەو قۆناغە مێژووییەدا.

عەلی ناجی لەدایكبووی 1987، ڕۆژنامەنووسێكی عیراقییە و ئێستا لە پاریس نیشتەجێیە، توێژەرە لە  كاروباری كورددا و كتێبێكی لەبارەی پارتی كرێكارانی كوردستان (pkk ) بڵاوكردۆتەوە بە ناونیشانی “ئەو چەكانەی بۆ ئاشتین” كە بە دوو چاپ لە كتیبخانەكاندا دەستدەكەوێت.
كتێبێكی تریشی هەیە، كە لە قۆناغی هاتنەبەردایە لەبارەی كوردی ئێران بە ناوی “ئەو چیایانەی گوللـە ماندووی كردوون”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

خانمە كاندیدێكی كورد بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی نەرویج بۆ (خەڵك) دەدوێت

خەڵك – بەشی هەواڵ

خانمێكی كورد، كە دانیشتووی وڵاتی نەرویجە، لە سەر داوای پارتێكی ئەو وڵاتە كاندیدە بۆ هەڵبژاردنی شارەوانی “شاری فریدركستاد”.

ڤیان حەمەلاو، خانمە كوردێكی شاری سلیمانییە، لە ساڵی 2002 چۆتە دەرەوەی وڵات و لە نەرویج نیشتەجێ‌ بووە، لە ئێستادا ئەم خانمە لەسەر داوای پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، كاندیدی ژمارە 7 ە، بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكان و وەك نوێنەری شاری فریدركستاد دەست نیشان كراوە.

 

لە گفتوگۆیەكدا لەگەڵ (تۆڕی میدیایی خەڵك)، ڤیان ئەحمەد سەید حەمەلاو تیشكی خستە سەر ژیانی و وتی: ناوم ڤیان ئەحمەد سەید حەمەلاوە بە ڤیان حەمەلاو ناسراوم، لە ساڵی 1976 لە دایك بووم، خاوەن بڕوانامەی دبلۆمم بەر لە هاتنم بۆ نەرویج سەرقاڵی كاری مامۆستایی بووم، لە ساڵی 2002 هەرێمی كوردستانم بەرەو وڵاتی نەرویج بەجێ هێشتووە، بە گەیشتنم بە دەرەوەی وڵات، بڕوانامەی شارەزایی و پەروەردەیی و كاركردنم لەگەڵ منداڵ و لاوان بەدەست هێناوە.

سەبارەت بە خۆگونجاندن لەگەڵ كەلتور و داب و زمانێكی دیكە، ڤیان دەڵێت”كا تێك هاتمە وڵاتی نەرویج هیچ شارەزاییەكم لە زمان و فەرهەنگی نەرویجی و نرخی مرۆڤایەتی نەبوو، بەڵام بەشێوەیەكی خێرا هەموو شتێك پێچەوانە بووە وە،هەماهەنگی لە نێوان كەلتوری كورد و نەرویجی وای لە من كرد، بە زوویی شارەزایی زمان پەیدا بكەم و لە بواری سیاسی كاربكەم، بۆ لە سیاسەتیشدا، چونكە من لە خانەوادەیەكی خەباتگێڕ لە دایك بووم هەڵبەت دەبێت ئەم هۆكارەش كاریگەری هەبووبێت كە وا لە وڵاتێكی ئەوروپایی تێكەڵ بە كاری سیاسی بوومەتەوە”.

ڤیان حەمەلاو، لەسەر داوای پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، ئێستا كاندیدی ژمارە 7 ە، بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكان وەك نوێنەری شاری فریدركستاد، ئەو دەڵێت لێرە كاری حزبی بەراورد بە هەرێمی كوردستان جیاوازە، هەموو هەوڵێك بۆ خزمەتكردنە، ئەوەش كە تێكەڵ بە كاری سیاسی و حزبی دەبێت پێویستی بە خۆ لێڕابینینە چونكە لێرە خزمەتكردن ڕۆڵ دەبینێت.

بە پێی وتەكانی ڤیان، لە نەرویج، كوردەكان هۆگرییان بۆ پارتی كرێكاران هەیە، بەڵام ڤیان پێچەوانەی خواستی بەشێك لە ڕەوەندی كوردی دەڵێت، پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، یەكێك لە پارتە هاوخەم و دڵسۆزەكانی قەزییەی كوردییە، بە وتەی ڤیان، لە سەردەمی پەلاماردانی داعش بۆ باشوور و ڕۆژئاوا و دواتریش لە میانی پەلاماردانی توركیا بۆ عەفرین و ناوچەكانی ڕۆژئاوا، كاتێك وەك كوردێك ئەم باسەم لا وروژاندوون، بە هەوڵی ئێمە و بەشێكی زۆر لە ئەندامانی پارت، نوێنەری پارتی چەپی سۆسیالیست، لە پارلەمان داكۆكی سەختی لە قەزییەی كوردی كردووە، تەنانەت لە زۆر بابەتی دیكەی پەیوەست بە دۆخی كورد لە پارچەكانی دیكەی كوردستان قسەمان هەبووە لەگەڵ بەرپرسان و كاربەرێكەرانی نەرویجی گەنگەشەی بارودۆخەكانمان كردووە، پارتی چەپی سۆسیالیستی نەرویجیش لەگەڵ ئەوەیە كە كورد خاوەن كیانی خۆی بێت.

ڤیان لە ئێستادا، كاری ڕۆژانەی لە باخچەی ساوایانە، ئەو دەڵێت: بە لەبەرچاوگرتنی شارەزایم لە بواری پەروەردەیی، تا كاری باشتر بكەم بۆ یارمەتیدانی منداڵ و گەنج بۆ ئەوەی لە كەشێكی ئارام و ئابوریەكی جێگر و تەندروستیەكی باشتردا گەورە ببن، خزمەت دەكەم، تێكەڵی و هەماهەنگیشم لەگەڵ هاوڵاتیانی نەرویجی و نەتەوەكانی دیكە زۆر باشە، هەوڵ و ماندوو بوون و خەمخۆریم بۆ كارەكەم ئەوەی لێ‌ دەخوێنمەوە كە جێی متمانەی هاوڵاتیانی نەرویجی و غەیرە نەرویجییەكانی شارەكەم بم تا لە هەڵبژاردنی شارەوانییەكاندا سەركەوتوو بم و لە نێوان وڵاتی دایك و وڵاتی نیشتەجێمدا ببمە هۆیەك بۆ لێك نزیكبوونەوەی زیاتری كەلتور و خەم و كۆژانەكانمان و پردی پەیوەندی نێوان كورد و نەرویج بم، دیموكراتی بۆ هەمووان گرنگە، من هیواخوازم لە ڕێگای پارتی چەپی سۆسیالیستی نەرویج باشتر بتوانین بە ناوی مرۆڤایەتیەوا پەیوەندی لەگەڵ یەكتر بكەین.

سەبارەت بە دەسپێكردنی هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردن و ڕێوشوێنەكانی بانگەشە كردن، ئەو خانمە كوردە دەڵێت: بانگەشەی هەڵبژاردن بە پێی یاسا ڕێكخراوە و ناتوانیت لە بەند و مەرجە یاساییەكان لابدەیت، وەك خانمێكیش كە خۆم كاندید كردووە لەوە ناترسم نازناوێكی خراپ یان تۆمەتێك یان كارێكی نەشیاوم بەرامبەر بكرێت ئێرە زۆر پێچەوانەی هەرێمی كوردستانە بە داخەوە دەیڵێم دەبینین لای خۆمان چی ناوەناتۆرە و بانگەشەی خراپ شوێن كەسەكان دەخرێت، كە پشت بەخوا ئێمەش دەبێت ببینە دەوڵەت و بەو دۆخە بگەین كە لە نەرویج دەگوزەرێت، لێرە كاندیدەكان پێشوەختە دەبێت خول ببینن، تا كۆتایی هەڵمەتی بانگەشە كاندید دەبێت سێ‌ خول ببینێت، ناتوانیت بۆ هەموو جێگەیەك و هەموو شوێنێك بچیت و بێ‌ ئاگاداركردنەوە بانگەشە بكەیت، ماوەیەكە هەڵمەتەكان دەستیان پێكردووە و لە ڕێگەی دانانی مەوعید سەردانی شوێن و جێگەكان دەكەین و ئامانج و بەرنامەمان بۆ خەڵك ڕوون دەكەینەوە، ئەولەویەتیش بۆ ڕێز گرتنە لە بەرامبەر و ڕەچاوكردنی مافی ئەوی دییە، چونكە ئێستا 9 پارت لە نەرویج، بە پارتی ئاینی و نەتەوەیی و چەپ و ڕاست ڕەو لە كێبڕكێداین بۆ بردنەوە.

كاندیدە كوردەكەی هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی نەرویج، پێی وایە، پارتی چەپی سۆسیالیست، یەكێك لەو پارتانەیە كە داوای ئەوەی لە بەرپرسانی وڵاتی نەرویج كردووە كە هەر كەسێك بە كورد و غەیرە كورد كاتێك پەنا بۆ نەرویج دەهێنێت دەبێت پەنا بدرێت و وەك مرۆڤێك مافی هەبێت.

بڕیارە 19-9-2019 هاوڵاتیانی نەرویجی بچنە سەر سندوقەكانی دەنگدان و نوێنەری خۆیان بۆ شارەوانییەكان دیاری بكەن.
نەرویج یەكێكە لە وڵاتە ئەوروپییە سكاندیناڤییەكان، سنووری ھەیە لەگەڵ ھەریەك لە سوید، فینلاند، ڕووسیا، سنووری دەریایی لەگەڵ ھەریەك لە وڵاتانی دانمارك و بریتانیادا ھەیە.

نەرویج بە باشترین وڵات دادەنرێ لە ڕووی بژێوی ژیان.

ئەمانەی خوارەوە گەورەترین شارەكانی نەرویجن بە پێی سەرژمێری ساڵی 2014
ئۆسلۆ (نزیكەی 634000 كەس)
بێرگێن (نزیكەی 272000 كەس)
ترۆندهەیم (182000 كەس)
ستاڤانگێر (نزیكەی 130000 كەس)
كریستیانساند (نزیكەی 86000 كەس)
فریدریكستاد (نزیكەی 78000كەس)
ترۆمسۆ (نزیكەی 72000 كەس)
ساندنێس (نزیكەی 72000 كەس)
دراممێن (نزیكەی 66000 كەس)
سارپسبۆرگ (نزیكەی 54000 كەس)

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان