ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

شارەوانی هەولێر دروستكردنی خانووی بە شێوەی دابەش دوو ڕاگرت


خەڵك – بەشی هەواڵ
سەرۆكایەتی شارەوانی هەولێر ڕایدەگەیەنێت ، دروستكردنی خانوو بە شێوەی دابەش دوو لە دوای دەرچوونی ڕێنمایی نوێ ڕادەگیرێت، هەر هاووڵاتیەك پابەند نەبێت بەرپرسیار دەبێت و رێكاری یاسایی بەرامبەری دەگیرێتەبەر.

سەرۆكایەتی شارەوانی هەولێر لە ئاگادارییەكدا، كە وێنەیەكی بۆ (خەڵك) نێراوە ڕایگەیاندووە، دواین رێنمایی ، كە بە نوسراوی وەزارەتی شارەوانی گەشت و گوزار بەرێوەبەرایەتی كاروباری یاسایی ژمارە ٤\٩٠٣٧ لە ٢٠١٨/١١/٢٩ و نوسراوی ژمارە ١٦٨٣/١٠ لە ٢٠١٨/١٢/١٠ دەرچووە، دروستكردنی خانوو بەشێوەی دابەش دوو ڕاگیراوە .

ڕاشیگەیاندووە، بە هیچ شێوەیەك رێگە نادرێت بە دروستكردنی خانوو بە شێوەی دابەش دوو و هەر رێگە پێدانێكیش لە پاش دەرچوونی رێنماییەكەوە درا بێت بەدەرە لە ڕێنماییەكان پێویستە ڕابگیرێت ، ئەگەر نا بەرپرسیار دەبن و رێكاری یاسایی-یان بەرامبەر دەگیرێتەبەر.

کوردستان

“وەزارەتی بەرگری عیراق هۆكاری پەلامارەكانی تیرۆریستانی داعشن بۆ سەر پێشمەرگە”


خەڵك – بەشی هەواڵ

ناسڕ هەركی بڕیاردەری لیژنەی ئاسایش و بەرگری لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق و هەرێم كەمال ئاغا ئەندامی لیژنەی ئاسایش و بەرگری لە ئەنجومەنەكە لە ڕوونكردنەوەیەكدا كە ئاڕاستەی دەستەی سەرۆكایەتی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق و لیژنەی ئاسایش و بەرگری ئەنجومەنەكەیان كردووە ڕایدەگەیەنن:”بەپێی بەدواداچوونی ئێمە یەكێك لەگرفتە سەرەكییەكانی دروستبوونی زەمینەی گەراكردنی تیرۆریستان و پەلاماردانی هێزەكانی پێشمەرگە و هێزە عیراقییەكان بوونی ئەو بۆشایەیە كە لەنێوان هێزە عیراقییەكان و پێشمەرگە لەناوچەكە دروستبووە و بووەتە هۆكاری گەشەكردنی گروپەكان و سازبوونی دەرفەتی پەلاماردان”.

ئاماژە بەوەشدەدەن:”بەپێی ئاگاداری ئێمە لیژنەیەكی هاوبەشی نێوان هەرێم و بەغدا سەردانی سنوورەكانی نێوان هێزی پێشمەرگە و هێزە عیراقییەكانیان كردووە لە ماوەی ڕابردوو ڕوپێوێكیان كردووە بەدرێژایی 500 كیلۆمەتر لەخانەقینەوە تا دەگاتە سحێلا، هەموو ئەو شوێنانەیان دەستنیشانكردووە كە ئەگەری دزەكردنی تیرۆریستانی لێدەكرێت”.

دەشڵێن:” بەدەرفەتی دەزانین بۆ هەموو خەڵكی عیراق و كوردستانی ڕابگەینین كە هۆكاری سەرەكی پەرەسەندن و زیاتربوونی پەلامارە تیرۆریستییەكان دەگەڕێتەوە بۆ كەمتەرخەمی وەزارەتی بەرگری عیراق و پڕنەكردنەوە و چارەسەرنەكردنی ئەو بۆشاییەی كەلە سنوورەكانی نێوان پێشمەرگە و هێزە عیراقییەكان دروستبووە، ئەمە سەرباری چەندین كۆبوونەوە و گفتوگۆی جیاواز لەسەر ئەم گرفتە، بەڵام چارەسەرنەكراوە.

هەروەك داواشیان لەسەرۆكایەتی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق و حكومەت كردووە:” بەزووترین كات لیژنەكانی ڕابردوو دەستبەكار ببنەوە و هەنگاوی عەمەلی بنرێت بۆ چارەسەركردنی ئەو گرفتە كە سەرەنجام بەگیانی خەڵكی عیراق و كوردستان تەواو دەبێت و ئەگەری زیاترە لە ڕۆژانی داهاتوو تیرۆریستان پەلاماری سەنگەرەكانی پێشمەرگە یان هێزە عیراقییەكان بدەنەوە”.

دەقی ڕوونكردنەوەكە:

بۆ بەرێزان دەستەی سەرۆكایەتی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق
بەرێزان لیژنەی ئاسایش و بەرگری

بابەت/ ڕوونكردنەوە سەبارەت بە هێرشی تیرۆرستانی داعش بۆ سەر پێشمەرگە لە ناحییەی كولەجۆ

لەم سەروبەندەدا كە عێراق و هەرێمی كوردستان هاوشانی جیهان خەریكی كەمركردنەوەی ئازارەكانی هاوڵاتیانن بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆنا، دوێنێ تیرۆرستانی داعش وەكو پیشەی هەمیشەیی خۆیان لەنزیك كوڵەجۆ دەرفەتیان هێناو پەلاماری هێزی پێشمەرگەی كوردستانیاندا و بووە هۆی شەهیدبونی دوو قارەمانی هێزی پێشمەرگە، پرسەو سەرەخۆشی و هاوخەمی خۆمان بۆ كەسوكاری شەهیدانی رووداوەكەی دوێنێ دەردەبڕین كە بەخوێنی خۆیان بەرگرییان كردوو ڕوبەرووی تیرۆرستانی داعش بوونەوە.

ئەم رووداوە ئەوەمان بیردەخاتەوە كە ئێمە لە لیژنەی ئاسایش و بەرگری پەرلەمانی عێراق پێشتر ئەو هۆشدارییەمان دابوو بە حكومەتی عێراقی، راستییەك هەیە بۆ ڕای گشتیی عێراقی و كوردستانی ئەویش ئەوەیە كە زیاتر لە جارێك ئێمە وەك لیژنەی ئاسایش و بەرگریی سەردانی كەركوك و خانەقین و موسل و شنگالمان كردووە بە مەبەستی ڕونكردنەوەو تێگەیشتن لە راستیی بارودۆخی ناوچەكە و هەڵسەنگاندنی جموجۆڵی تیرۆرستانی داعش و زەمینەی هێرشكردنی ئەو گروپەكانمان بۆ حكومەت و پەرلەمان خستۆتەڕو و ئاگادارمان كردونەتەوە.

بەپێی بەدواداچوونی ئێمە یەكێك لەگرفتە سەرەكییەكانی دروستبونی زەمینەی گەراكردنی تیرۆرستان و پەلاماردانی هێزەكانی پێشمەرگە و هێزە عیراقییەكان بوونی ئەو بۆشایەیە كە لەنێوان هێزە عیراقییەكان و پێشمەرگە لەناوچەكە دروستبووە و بۆتە هۆكاری گەشەكردنی گروپەكان و سازبوونی دەرفەتی پەلاماردان.

بەپێی ئاگاداری ئێمە لیژنەیەكی هاوبەشی نێوان هەرێم و بەغدا سەردانی سنورەكانی نێوان هێزی پێشمەرگەو هێزە عیراقییەكانیان كردووە لە ماوەی رابردوو روپێوێكیان كردووە بەدرێژایی 500 كیلۆمەتر لەخانەقینەوە تا دەگاتە سحێلا، هەموو ئەو شوێنانەیان دەستنیشانكردووە كە ئەگەری دزەكردنی تیرۆرستانی لێدەكرێت.

لێرەوە بەدەرفەتی دەزانین بۆ هەموو خەڵكی عیراق و كوردستانی رابگەینین كە هۆكاری سەرەكی پەرەسەندن و زیاتربونی پەلامارە تیرۆرستییەكان دەگەڕێتەوە بۆ كەمتەرخەمی وەزارەتی بەرگری عێراق و پڕنەكردنەوەو چارەسەرنەكردنی ئەو بۆشاییەی كەلە سنورەكانی نێوان پێشمەرگە و هێزە عیراقییەكان دروستبووە، ئەمە سەرباری چەندین كۆبونەوەو گفتوگۆی جیاواز لەسەر ئەم گرفتە، بەڵام چارەسەرنەكراوە.

لێرەوە داوا لەسەرۆكایەتی پەرلەمانی عیراق و حكومەت دەكەین كە بەزوترین كات لیژنەكانی ڕابردوو دەستبەكار بنەوەو هەنگاوی عەمەلی بنرێت بۆ چارەسەركردنی ئەو گرفتە كە سەرەنجام بەگیانی خەڵكی عێراق و كوردستان تەواو دەبێت و ئەگەری زیاترە له ڕۆژانی داهاتوو تیرۆرستان پەلاماری سەنگەرەكانی پێشمەرگە یان هێزە عیراقییەكان بدەنەوە.

ناصر هەركی / بڕیاردەری لیژنەی ئاسایش و بەرگری لە پەرلەمانی عێراق
هەرێم كمال اغا / ئەندامی لیژنەی ئاسایس و بەرگری
9ی نیسانی 2020

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

بەوێنە؛ڕۆژانەی نەخۆشێك لە سەنتەری چارەسەری كۆرۆنا لە سلێمانی


خەڵك – بەشی هەواڵ

پشپۆرێكی پەرستاری لە سەنتەری چارەسەری كۆرۆنا لە سلێمانی ڕایدەگەیەنێت، دوای ئەوەی ژنێك تەمەن 20 ساڵ-مان بۆ هات، كە توشبووی ڤایرۆسی كۆرۆنا بووە دوای وەرگرتنی چارەسەر بۆ ماوەی 14 ڕۆژ لەكاتی دەرچوونی لە نەخۆشخانە دەستی بەگریان كرد، دەشڵێت،”ڕۆژانە بە كەرەستەكانی جوانكاری خۆی لەسەر شوشەی بەنجەرەكە وێنەی دەكێشا و ناوی كارمەندانی تەندروستی دەنوسی وەك سوپاسگوزاری بۆیان”.

چیمەن جەمال، پسپۆری پەرستاری لە سەنتەری چارەسەری كۆرۆنا لە سلێمانی بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، خانمێكی توشبووی ڤایرۆسی كۆرۆنا هاتە سەنتەرەكەمان، خوێندكاری قۆناغی دووەمی بەشی دەرمانسازی بوو و خێزاندار بوو لە پرسەی باپیری توشی ڤایرۆسەكە بووە، كە هاتە لای ئێمە بۆ ماوەی چواردە ڕۆژ چارەسەری پێویستی بۆ كرا.

وتیشی ،” ئەو نەخۆشە زۆر بیری خێزان و هاوسەر و كەسوكارەكەی دەكرد و زۆر جاران دەگریا، بەڵام دڵسۆزی كارمەندانی تەندروستی و بەتەنگەوە هاتنی بەردەوام وای لێكرد، زۆر جار بۆ دەربڕینی خۆشەویستی كارمەندانی تەندروستی لەسەر شووشەی پەنجەرەی ژوورەكەی وێنەی دەكێشا و ناوی كارمەندەكانی دەنوسی وەك سوپاسگوزارییەك، كە پێشكەشیان كردووە، دواتر نەخۆشخانەی بەجێهێشت”.

ڕاشیگەیاند، لە ئێستادا دۆخی تەواوی نەخۆشانی ڤایرۆسی كۆرۆنا زۆر جێگیرە بەشێكی كەم لە نەخۆشانی كۆرۆنا لەناو نەخۆشخانە ماون، ڕەنگە لە ڕۆژانی داهاتوو دوای ئەوەی پشكنینیان بۆ دەكرێت دۆخی تەندروستیان باش بێت نەخۆشخانە جێ بهڵێن.

ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد، ئەو نەخۆشە دانیشتووی سلێمانی بووە، بۆیە هاوسەر و كەسوكارەكەی تووشنەبوون ، لەبەر ئەوەی بۆ ماوەی چوار ڕۆژ لە پرسەی باپیری بووە، هیچ بەركەوتنێكی لەگەڵ خێزان و هاوسەركەی نەبووە، لەدوای ئەوەی نیشانەكانی نەخۆشیەكەی لەسەر دەردەكەوێ دەچێتە نەخۆشخانە .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ئابوری

ئینستیوتی ئابووری؛ ڤایرۆسی كۆڕۆنا پرۆسەی وەبەرهێنان لە كێڵگە نەوتییەكانى هەرێم ڕادەوەستێنێت


خەڵك – ئارام سەردار
بەڕێوەبەری ئینستیوتی ئابووری بەژمارە، كۆمپانیا سەرەكییەكانی كەرتی نەوتی هەرێمی كوردستان بەهۆی دابەزینی نرخی نەوت و بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆڕۆنا دەستیانكردووە بە كەمكردنەوەی خەرجییەكانیان، بەكەمكردنەوەی خەرجییەكانیش جاریكی دیكە پرۆسەی وەبەرهێنان لە كێڵگە نەوتییەكان ڕادەوەستێت.

بیلال سەعید، بەڕێوەبەری ئینستیوتی ئابووری بەژمارە بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، بەپێی ڕاپۆرتە نێودەوڵەتیەكان كۆمپانیاكانی بواری نەوت لەسەرتاسەری جیهان خەرجییەكانی ئەمساڵیان بە رێژەی 24% یان 40 ملیار دۆلار كەمدەكەنەوە، هەروەها لە ڕاپۆرتێكی ناوەندی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ ڕووپێوی ئابووری خەرجییەكانی پێنج كۆمپانیا كەرتی نەوت (ئیكسۆن مۆبیل، تۆتاڵ، BP و شیڤرۆن و شیڵ) بۆ ئەمساڵ تەنیا 90 ملیار دۆلار دەبێت، لە كاتێكدا بەپێی پلانی فەرمی كۆمپانیاكان بۆ ساڵی 2020 خەرجییەكان 112 ملیار دۆلار بووە.

دەشڵێت،” بەهۆی دابەزینی نرخی نەوت و مەترسیەكانی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆڕۆنا لەسەر سیكتەری نەوت، زۆرینەی وڵاتانی بەرهەمهێنەری نەوت داوایان لە وەبەرهێنەرانی نەوت لەوڵاتەكانیان كردووە، وەبەرهێنانەكانیان كەمبكەنەوە، بەوپێیەی دەبێت ئەو حكومەتانە لەڕێی گرێبەستەكانەوە تێچووەكەی بدەن”.

بەپێی زانیارییەكان هەفتەی ڕابردوو حكومەتی هەرێمی كوردستان و حكومەتی عیراق داوایان لە هەموو كۆمپانیا نەوتییەكان كردووە، بودجەی پەرەپێدان لە كێڵگە نەوتییەكان كەم بكەنەوە، چونكە داهاتەكانی حكومەت بەهۆی دابەزینی نرخی نەوتەوە زیانی گەورەی بەركەوتووە.

بیلال سەعید ئاماژەی بۆئەوەشكرد، كۆمپانیای گازپرۆم ڕووسی كە 80%ی هەردوو كێڵگەی نەوتی هەڵەبجە و شاكەلی لەسنوری گەرمیان لە ئەستۆیە ئاشكرای كردووە داواكاریەكەی حكومەتی هەریمیان بەدەست گەیشتووە، بەڵام ئەوان داواكارییەكەیان بۆ كەمكردنەوەی خەرجی پڕۆژەی نەوتی لە ناوچەی سەرقەڵا ڕەتكردۆتەوە، چونكە هەموو پڕۆژەكان ڕەزامەندی بنەڕەتی لەسەر وەرگیراوە لەگەڵ وەزیرە پەیوەندارەكان، ئەمەش كەمترە لە ئاستی پێویست.

ڕوونیشی كردەوە، كۆمپانیای دیلۆیت كە كۆمپانیای بەرپرسە لە بڵاوكردنەوەی ڕاپۆرتی وردبینی هەناردە و فرۆشتنی نەوتی كوردستان تا ئێستا ڕاپۆرتی ساڵی 2019ی بڵاونەكردووەتەوە بەڵام پێشبینیكرابوو كە ئاستی هەناردەكردنی نەوت لە هەرێمی كوردستان لە ساڵی 2020ـدا ڕۆژانە 500 هەزار بەرمیل تێبپەرێنێت، بەڵام بەهۆی كەمكردنەوەی خەرجییەكان ئەگەری زۆرەوە هەرێم ناتوانێت ئەو ئامانجە بپێكێت، بەهەمان شێوە كۆمپانیای گۆڵف كێستۆن كە كۆمپانیای سەركارە لە كێڵگەی نەوتی شیخان ڕایگەیاندووە، بەهۆی ڕاگەیاندنی قەدەغەی هاتووچۆ ئەستەم بووە بۆ كۆمپانیاكە كارمەندان و ئەندازیارانی خۆی لە كێڵگەكە ئامادە بكات و بەو هۆیەشەوە هەڵكۆڵینی بیری ژمارە 13ی لە كێڵگەی شێخان وەستاندووە، هەروەها پلانی بەرزكردنەوەی ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتمان بۆ رۆژانە 55 هەزار بەرمیل ڕاگرتووە. وامان دانابوو لە چارەكی سێیەمی ئەمساڵدا بەو ئامانجە بگەین، بەڵام ئێستا هەموو هەوڵێك بۆ بەرهەمهێنانی رۆژانەی 43 هەزار تاوەكو 48 هەزار بەرمیلە.

كێڵگەی تاوكێ و پێشخابوور كە لەلایەن دوو كۆمپانیای دی ئێن ئۆ و گەنەڵ ئینێرجی بە هاوبەشی بەڕێوەدەبرێن، كۆمپانیای دی ئێن ئۆ ئاشكرای كردووە “كارەكانی دۆزینەوەی نەوت، پەرەپێدان و هەڵكۆڵینی بیری نەوت بەهۆی سنوورداركردنی هاتووچۆ و داخستنی سنوورەكان پاشەكشەی كردووە و ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت لە دوو كێڵگەی تاوكێ و پێشخابوور دابەزیوە بۆ كەمتر لە 115 هەزار بەرمیلی ڕۆژانە”.

كۆمپانیای دی ئێن ئۆ باس لەوەش دەكات، حكومەتی هەرێمی كوردستان ناتوانێت لەكاتی خۆیدا حەقدەستی كۆمپانیاكانی نەوت بدات و دوای دەخات و ئەوەش كاریگەریی نەرێنیی لەسەر وەبەرهێنانەكانیان دەبێت، بەهۆی ئەوەی لەكاتی خۆیدا حەقدەستەكانیان وەرنەگرتووە و دواخراوە، لە ڕابردوودا نەیانتوانیوە بگەنە ئامانجەكەنیان و بەرهەمهێنانی نەوت بەرزبكەنەوە، هەروەها كۆمپانیا گەنەڵ ئینێرجیش كە خاوەنی 25%ی پشكەكاننی كێڵگەی تاوكێیە ڕایگەیاندووە، بۆ بەرزكردنەوەی ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت ناتوانن بگەنە ئامانجە دیاریكراوەكەیان. بەڵام رۆس پیرۆت، دامەزرێنەری كۆمپانیای HKNی ئەمریكی رایگەیاندووە: “ئێمە وەك HKN بڕی 55 ملیۆن دۆلارمان لای حكومەتی هەرێمی كوردستان ماوە، ئەو پارەیەش بۆ حەقدەستی مانگی 10 و 11 و 12ی ساڵی 2019یە و دوایین حەقدەستمان لە مانگی یەكی ئەمساڵ وەرگرتووە”.

بەڕێوەبەری ئینستیوتی ئابووری بەژمارە وتیشی، سەرەڕای ئەو كێشانەی كە ڕووبەڕووی كۆمپانیا نەوتییەكان بووەتەوە، بەشێك لە كۆمپانیاكان ئاماژە بەوە دەكەن كە دەتوانن بەردەوامبن لە بەرهەمهێنانی نەوت بەهۆی ئەوەی كە تێچووی بەرهەمهێنانی نەوت لە هەرێمی كوردستان كەمە، كۆمپانیای گەنەڵ ئینێرجی ئەوەی خستۆتەڕوو، كێڵگەكانی گەنەڵ ئینێرجی قازانج بەخشن، تەنانەت بە نرخی نەوتی 30 دۆلاری. ئێمە هێشتا میزانییەكی باشمان هەیە و دەتوانین بەردەوامبین لە بەرهەمهێنانی نەوت، هەروەها كۆمپانیای داناگاز كە تەنیا كۆمپانیای بەرهەمهێنەری گازی سرووشتییە لە هەرێمی كوردستان ڕایگەیاندووە، دابەزینی نرخی نەوت كار لە ئاستی بەرهەمهێنانی كۆمپانیاكە ناكات.

هەرچەند كەمكردنەوەی خەرجییەكان لەنزیك مەودا دەبێتە پاڵپشتیەكی باش بۆ هەرێمی كوردستان و بڕە پارەیەكی زیاتری بۆ دەمینیتەوە.

سەبارەت بەمەترسیەكانی كەمكردنەوەی خەرجییەكان بیلال سەعدی ڕایگەیاند، دابەزینی ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت لە هەرێمی كوردستان لەكاتێكدا لە ئێستادا بەهۆی ململانیەكانی نێوان سعودیە و ڕووسیا زۆرینەی وڵاتانی ئەندام لەئۆپیك و دەرەوەی ئۆپیك پلانی زیاتركردنی هەناردەی نەوتیان بۆ بازار هەیە، لەماوەی نێوان ساڵانی 2014 بەدواوە بەهۆی دابەزینی نرخی نەوت، خەرجییەكانی كۆمپانیا نەوتیەكان ڕووی لەكەمبوونەوە كردبوو، بەڵام لەدووساڵی ڕابردوو بوژانەوەیەك لە وەبەرهێنان لە سیكتەری نەوت دروستبوو، ئەم قۆناغەش بەكەمكردنەوەی خەرجییەكان جاریكی دیكە پرۆسەی وەبەرهێنان لە كێڵگە نەوتییەكان ڕادەوەستێت لەهەمان كاتدا مەترسیەكی دیكە كە لەسەر ئاستی جیهان لە كۆمپانیا نەوتیەكان بووەتە گرفت بێكاربوونی ژمارەیەكی زۆر كارمەندە لە كۆمپانیاكانی نەوتیەكان و ئەمەش سەرەتای گرفتێكی گەورەترە دەبێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان