ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان
ریکلام

کوردستان

فەتوایەك لەسەر كۆبوونەوەی نوێژی جەژن و هەینی لە ڕۆژێكدا دەدرێت

خەڵك- بەشی هەواڵ
لیژنەی باڵای فەتوای هەرێمی كوردستان سەبارەت بە كۆبوونەوەی هەردوو نوێژی جەژن و هەینی لەڕۆژێكدا فەتوایەك دەردەكات و ڕای زانایانیش ڕووندەكاتەوە.

بەپێی بۆچوونی فەلەكناسەكان پێدەچێت ڕەمەزانی ئەمساڵ 29 ڕۆژ بێت و ڕۆژی هەینی 15ی حوزەیران ببێتە یەكەم ڕۆژی جەژنی ڕەمەزانی پیرۆز و بەو پێیەش لەو ڕۆژەدا هەردوو نوێژی جەژن و هەینی تێدا دەبێت و موسڵمانان پرسیار دەكەن “ئایا ئەوانەی ئامادەی نوێژی جەژن دەبن، پێویست و واجبە ئامادەی نوێژی هەینیش ببن؟”.

بەپێی فەتواكەی لیژنەی باڵای فەتوای هەرێم، ڕای زانایان دوو جۆرە، یەكەمیان دەڵێت: “بەهیچ شێوەیەك نوێژی جەژن شوێنی نوێژی هەینی ناگرێتەوە ‌و نوێژی هەینیش شوێنی نوێژی جەژن ناگرێتەوە، چونكە ئەویان سوننەتەو و ئەویان فەرز، بۆیە دەبێت نوێژی هەینی هەر بكرێت”.

ڕای بەشی دووەمی زانایان ئەوەیە، كە “یەكەم ڕۆژی جەژن كەوتە ناو ڕۆژی هەینی؛ دەتوانن نوێژی هەینی نەكەن”، كە ئەمە ڕایە بەلای لیژنەی فەتوای هەرێم لاوازە، چونكە تەنها دەكرێت ئەو بەڵگانەی ئەم لایەنی دووەمە خستویانەتە ڕوو تەنها بۆ هاوڵاتیانی ناوچە دوورە دەستەكان و گندەكان بێت، كە نوێژی هەینی تێدا ناكرێت.

ڕای پەسەند لای لیژنەی فەتوای هەرێم، كە وەك فەتوایەك دەریان كردووە ئەوەیە، “هەموو ئەو موسڵمانانەی دەتوانن بەشداری نوێژ بكەن و هیچ بەهانەیەكی شەرعیان نیە؛ با ئامادەی مەڕاسیمی نوێژی جەژن و نوێژی هەینی بن”.

دەقی فەتواكە:
الحمدلله رب العالمین، والصلوە والسلام علی أشرف المرسلین، وعلی اله و أصحابە ومن اتبعهم باحسان الی یوم الدین.

بەو پێیەی ئەگەری ئەوە هەیە جەژنی رەمەزانی ئەمساڵ بكەوێتە رۆژی هەینی، پرسیار ئاراستەی لێژنەی باڵای فەتوا كراوە دەربارەی نوێژی هەینی؛ ئایا ئەوانەی ئامادەی نوێژی جەژن دەبن، پێویست و واجبە ئامادەی نوێژی هەینیش ببن یان نا!

دیارە لێژنەی باڵای فەتوا لە هەرێمی كوردستان، لە ساڵی 2010ی زایینی؛ فەتوایێكی لەم بارەوە بڵاوكردبووەوە؛ لە (23/8/2017) دووبارە جەختیان لەسەری كردەوە، بۆیە بۆ ئەمساڵیش تەئكید لەسەر هەمان فەتوا دەكاتەوە، كە ئەمەی خوارەوە دەقەكەیەتی:

هەر كاتێ جەژن و جومعە كۆبوونەوە لە یەك ڕۆژا؛ ئەگەر خەڵكەكە جەژنیان كرد بە كۆمەڵ، ئەوە دەربارەی ئەنجامدانی نوێژی هەینی، زانایانی فیقهی ئیسلامی دوو ڕای جیاوازیان هەیە:

ڕای یەكەم: رای جمهوری زانایانی ئیسلام؛ بەتایبەتی هەرسێ‌ مەزەبی (حەنەفی ‌و شافیعی ‌و مالیكی و ظاهیریەكان) پێیان وایە ، بە هیچ شێوەیەك نوێژی جەژن شوێنی نوێژی هەینی ناگرێتەوە ‌و نوێژی هەینیش شوێنی نوێژی جەژن ناگرێتەوە؛ بەم بەڵگانەی خوارەوە:
1/ گشتگیری ئایەتی: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ يَ‌مَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِن يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَيٰ ذِكْرِ اللَّهِ ؤذَرُوا الْبَيْعَۚ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ) الجمعە/9، كە فەرمان دەكات، بە ڕۆیشتن بۆ نوێژی هەینی لەكاتی دیاریكراوی خۆیدا بە فەرمانێكی گشتی و بێ جیاوازی كردن لەنێوان ڕۆژەكاندا، روون و ئاشكراشە، كە تەخصیصی عام بێ بوونی بەڵگەی صەحیح و (قطعی الدلالە)، دروست نیە، كە ئەو بەڵگەیەش لێرەدا نیە.

2/ هەروەك ئاماژەمان پێدا؛ هیچ بەڵگەیەكی صەحیح بوونی نیە، كە پێغەمبەری خوا -صلی الله علیە وسلم- فەرمانی دابێت بە یەكێك لە هاوەڵان لە رۆژی جەژندا نوێژی هەیینی نەكات، بێ بەهانەیەكی درووست و ڕیگەپێدراو، بەڵكو پێچەوانەی ئەوە، پێغەمبەری خوا -صلی الله علیە وسلم- لەژیانی خۆیدا هەردو نوێژەكانی ئەنجامداوە، گەر لە رۆژێكدا كۆبوونەوە، (عن النعمان بن بشير قال كان رسول الله صلي الله عليه وسلم يقرأ في العيدين وفي الجمعة بسبح اسم ربك الَاعلي وهل أتاك حديث الغاشية قال وإذا اجتمع العيد والجمعة في يوم واحد يقرأ بهما أيضا في الصلاتين). رواه مسلم. ئەم فەرموودەیە صەحیحە و دەقێكی ڕوون و ئاشكرایە، كە پێغەمبەری خوا -صلی الله علیە وسلم- هەردوو نوێژەی ئەنجامداوە لەكاتی كۆبوونەوەیان لەیەك ڕۆژدا، وە یەك فەرموودەی صەحیحیش نیە، كە پێچەوانەی ئەوە بێ.

3/ جەژن و هەینی؛ دوو دروشم و پەرستشی تایبەت و جیاوازن و نابنە جێگرەوەی یەكتری.

4/ لە ڕووی حوكمەوە؛ نوێژی جەژن سوونەتی موئەككەدەیەو نوێژی هەینیش فەڕزە؛ فەڕزیش لانابرێت بەهۆی سوننەتەوە بێ بوونی بەڵگەی صەحیح.

5/ ئەگەر ئەو فەرموودەیەی كە باس لە ڕێگەدان و جائیزبوونی ئەنجامنەدانی نوێژی هەینی دەكات لەرۆژی جەژن صەحیحیش بێت؛ ئەوە تایبەت‌ بووە بەو گوند ‌و شوێنە دوورانەی مزگەوتیان نیە ، یان وتاری هەینیان نییە ، یان ئەو موسافیرانەی كە لەگوندەكانەوە هاتوون بۆ شار و ویستوویانە بگەڕێنەوەو پێغەمبەری خواش -صلی الله علیە وسلم- بۆ ئاسانكاری و قوڕس نەبوونی ئەركی سەرشانیان وای پێفەرموونە.

ڕای دووەم: حەنبەلیەكان دەڵێن: كە یەكەم ڕۆژی جەژن كەوتە ناو ڕۆژی هەینی؛ دەتوانن نوێژی هەینی نەكەن، بەم بەڵگانەی خوارەوە:
1/ عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلي الله عليه وسلم قال: ((قد اجتمع في يومكم هذا عيدان، فمن شا‌و أجزأه من الجمعة، وإنا مجمعون)). رواه ابن ماجة و الحاكم.. اسناده ضعيف لضعف بقية، وهو ابن الوليد، ولاضطراب في اسنادة.

2/ عن إِيَاسِ بْنِ أَبِي رَمْلَةَ الشَّامِيِّ، قَالَ: شَهِدْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ ؤهُؤ يَسْأَلُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ، قَالَ: أَشَهِدْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلّي الله عليه وسلّم عِيدَيْنِ اجْتَمَعَا فِي يَوْمٍ؟ قَالَ: نَعَمْ، قَالَ: فَكَيْفَ صَنَعَ؟ قَالَ: صَلَّي الْعِيدَ، ثُمَّ رَخَّصَ فِي الْجُمُعَةِ، فَقَالَ: ” مَنْ شَا‌وَ أَنْ يُصَلِّيَ فَلْيُصَلِّ ” رواه البيهقي في السنن الكبري.

3/ عن ابن عمر رضي الله عنهما قال: ((اجتمع عيدان علي عهد رسول الله صلي الله عليه وسلم فصلي بالناس ثم قال: من شا‌و أن يأتي الجمعة فليأتها ومن شا‌و أن يتخلف فليتخلف)). رواه ابن ماجه.. ضعيف لضعف جبابرة و مندل.

ئەم سێ فەرموودەیە، كە حەنبەلیەكان كردوویانە بە بەڵگە؛ هەرسێكیان لاوازن و صەحیح نین.

فەرموودەی یەكەم: ابن عبدالبر دەفەرموێ: ئەوەندەی من بزانم، هیچ یەكێك لە (ثقات) ئەم فەرموودەیە‌ی لە (شعبە)وە نەگێراوەتەوە. زۆرێك لە زانایانیش گێڕانەوەكانی شوعبەیان بە لاواز داناوە؛ (وفیە بقیە وهو ضعیف).

فەرموودەی دووەم: ابن المنژر فەموویەتی: ئەم فەرموودەیە جێگیر نەبووە؛ (هذا الحديث لا يثبت، وأياس أبي رملة راويه عن زيد مجهول).

فەرموودەی سێیەم: زانایان دەربارەی ئەم فەرموودەیەش فەرموویانە: (في اسنادة مندل بن علي؛ متروك الحديث، والراوي عنه؛ جبابرة بن مفلس، ضعيف أو متروك أيضا).

ڕای پەسەند:
پاش لێكۆڵینەوە لە بەڵگەكان؛ ڕوون بووەوە، كە: بەڵگەكانی حەنبەلیەكان هەموویان لاوازن و زانایانی فەرموودە یەكدەنگ نین لەسەریان و هیچیان قگعی الدلالە نین و نابنە بەڵگە لەسەر نەكردنی نوێژی هەینی، ئەگەر لەگەل رۆژی جەژندا كۆبووەوە.

ئەگەر ئەو فەرموودەیەی كە باس لە ڕێگەدان و جائیزبوونی ئەنجامنەدانی نوێژی هەینی دەكات لەرۆژی جەژن صەحیحیش بێت؛ ئەوە تایبەت‌ بووە بەو گوند ‌و شوێنە دوورانەی مزگەوتیان نیە ، یان وتاری هەینیان نییە ، یان ئەو موسافیرانەی

كە لەگوندەكانەوە هاتوون بۆ شار و ویستوویانە بگەڕێنەوەو پێغەمبەری خواش -صلی الله علیە وسلم- بۆ ئاسانكاری و قوڕس نەبوونی ئەركی سەرشانیان وای پێفەرموونە؛ وەك ئەوەی لەسەرەوە باسكرا.

بۆیە ئێمە، وەك لێژنەی باڵای فەتوای هەرێمی كوردستان؛ داوا دەكەین بە هیچ شێوەیەك ئەوە نەكرێتە مایەی دەنگە دەنگ‌ و ئاژاوە و قسە‌و قسەلۆك ‌و دروستكردنی رارایی و كێشە نانەوە لە ناو موسڵمانان و باشتر وایە موسڵمانان بۆ دەرچوون لە خیلاف ‌و را جیاوازی، بەشداری نوێژی هەینی بكەن، چونكە ئەو كاتی لە جیاتی پەناربردن بۆ روخسەت، دەستگرتنە بە عەزیمەت ‌و رۆییشتنە لەسەر رای زۆرینەی زانایانی فیقهی ئیسلامی، لە خیلافیش چوونەتە دەر، بەتایبەتتر كە ئێستا لەهەركاتێك زیاتر پێویستیمان بە یەكدەنگی و خۆشەویستی و تەباییە.

داوامان وایە، كە هەموو ئەو موسڵمانانەی دەتوانن بەشداری نوێژ بكەن و هیچ بەهانەیەكی شەرعیان نیە؛ با ئامادەی مەڕاسیمی نوێژی جەژن و نوێژی هەینی بن، كە بەلایەنی كەمەوە ڕۆشتن و دەستگرتنە بە ڕای زۆرینەی زانایانی فیقهی ئیسلامی.

لێژنەی باڵای فەتوای هەرێم/هەولێر
23/8/2017

کوردستان

سلێمانی.. پۆلیس دەستی بەسەر چەند پارچە چەکێکدا گرت

خەڵک-

بەپێی ڕاگەیەنراوێکی بەڕێوەبەرایەتیی پۆلیسی سلێمانی، ئەمشەو ھێزەکانیان توانیویانە دەست بگرن بەسەر ژمارەیەک پارچە چەک و دوو تۆمەتباریشیان دەستگیر کردووە کە تەقەیان کردووە.

بەڕێوەبەرایەتیی پۆلیسی سلێمانی ڕایگەیاند: “لە چوارچێوەی هەڵمەتەكانی بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی، ئەمشەو لە هەڵمەتێکی دانانی مەفرەزەی هاوبەشی هێزی تایبەتی پۆلیس و مەفرەزەکانی بەشی پۆلیسی فریاکەوتن، توانرا دەست بەسەر ١ کڵانشیکۆف و ١ ویزە و ٢ دەمانچەی کڵۆک و ١ دەمانچەی چواردەخۆردا بگیرێت، خاوەنەکانیشیان ڕووبەڕووی یاسا دەکرێنەوە، تۆمەتبارەکان لە ئێستادا بە فەرمانی دادوەر و بە پێی مادەی ۲۱ ی چەک لە یاسای سزادانی عێراقی بەندن.”

پۆلیسی سلێمانی ئەوەشی ڕاگەیاندووە: “هەر ئەمشەو هێزەکانی پۆلیسی فریاکەوتن لە نزیک گردی گۆڕان ماتۆڕسکیلێکیان دەستگیرکردووە کە ٢ سەرنشینی لەسەر بووە و تەقەیان کردووە، هەردوو تۆمەتبارەکە بە فەرمانی دادوەر و بەپێی مادەی ۲۱ ی چەک بەندن و دەستیش گیراوە بەسەر دەمانچەکەیاندا.

لە ڕاگەیەنراوەکەدا ئاماژە بەوەش کراوە: “هەر لەو هەڵمەتەدا هێزەکانی پۆلیسی سلێمانی چەند جامی ڕەشی ئۆتۆمبێلیان لێکردەوە، لەگەڵ وەرگرتنی ئەو مۆڵەتەی ڕێگای پێداون بە ڕەشکردنی جامی ئۆتۆمبێلەکەنیان.”

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

کۆمسیۆنی ھەڵبژاردن ھۆشداریی دەدات بە فەرمانبەرەکانی

خەڵک-

بڕیاردەری کۆمسیۆن ھۆشداریی دەدات بە کارمەندەکانی کۆمسیۆن بۆ رۆژی ھەڵبژاردن و دەڵێت، ھەر فەرمانبەرێکی کۆمسیۆن کەمتەرخەم بێت، سزا دەدرێت.

ئیسماعیل خورماڵی، بڕیاردەری کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردن و ڕاپرسیی ھەرێمی کوردستان لە ڕاگەیەنراوێکیدا دەڵێت: “هەر فەرمانبەرێکى کۆمسیۆن کەمتەرخەم بێت، سزا دەدرێت بە حەپس بۆ ماوەیەک لە ١ ساڵ کەمتر نەبێت و غەرامەیەکیش لە ١٠٠ هەزار دینار کەمتر نەبێت و لە ٥٠٠ هەزار دینار زیاتر نەبێت.”

ھەروەھا دەڵێت: “بەپێى خاڵى ١ لە بڕگەى ٦ لە ماددەى ٥٧ ى یاساى هەڵبژاردنى پەرلەمانى کوردستان، ژمارە ١ ى ساڵى ١٩٩٢ ى هەموارکراو، هەر کەسێک سندوقەکانى دەنگدان یان وەرەقەکانى دەنگدان یان تۆمارەکانى دەنگدانى لەلا بێت و بیشارێتەوە یان لەناویان بەرێت یان خراپیان بکات یان تێکیان بدات یان بیاندزێت یان ئەنجامەکان بەهەر ڕێگەیەک بگۆڕێت، ئەوا سزا دەدرێت بە حەپس بۆ ماوەیەک لە ١ ساڵ کەمتر نەبێت و غەرامەیەکیش لە ١٠٠ هەزار دینار کەمتر نەبێت و لە ٥٠٠ سەد هەزار دینار زیاتر نەبێت.”

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

ھەڵوەشاندنەوەی گەشتێکی ھێڵی ئاسمانیی تورکیا ناڕەزایی توندی لێدەکەوێتەوە

خەڵک-

بەھۆی ھەڵوەشاندنەوەی گەشتێکییەوە لە فرۆکەخانەی میونخ بۆ شاری ئیستەنبوڵ، ژمارەیەک گەشتیار ناڕەزایی توند دژ بە ھێڵی ئاسمانیی تورکیا دەردەبڕن.

لە ماوەی چەند مانگی ڕابردوو، ھەڵوەشانەوە (کانسڵ) ـی گەشتەکانی ھێڵی ئاسمانیی تورکیا (Turkish Airlines) وەک دیاردەی لێھاتووە، بەوە ھۆیەوە ژمارەیەک زۆر گەشتیار زیانمەند بوون، لە نێویاندا ھاوڵاتیانی ھەرێمی کوردستان کە وڵاتی تورکیا وەک ترانزێت لە ئەوروپاوە بۆ ھەرێمی کوردستان و بە پێچەوانەشەوە بەکاردەھێنن.

لە ڤیدیۆیەکدا کە بەدەستی (خەڵک) گەشتووە دەردەکەوێت، بەھۆی کانسڵ بوونی گەشتێکی ھێڵی ئاسمانیی تورکیا ژمارەیەک زۆر لە گەشتیاران لە بەردەم نوسینگەی ئەو ھەڵە ئاسمانییە لە فرۆکەخانەی میونخی ئەڵمانیا کۆبوونەتەوە و داوای ئەنجامدانی گەشتەکەیان دەکەن.

لە ئێستاشدا گەشتەکانی تورکیا بۆ ھەرێمی کوردستان تەنھا فرۆکەخانەی ھەولێر دەگرێتەوە، تورکیا ڕێگەنادات ھیچ فرۆکەیەک بە ئاسمانی وڵاتەکەیدا تێپەڕ ببێت بیەوێت لە فرۆکەخانەی سلێمانی بنیشێتەوە، ئەوەش بارگرانییەکی زۆری بۆ دانیشتووانی بەشێکی زۆری ھەرێمی کوردستان دروستکردووە.

 

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
ریکلام

کوردستان

دوایین