ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

فەتوایەك لەسەر كۆبوونەوەی نوێژی جەژن و هەینی لە ڕۆژێكدا دەدرێت

خەڵك- بەشی هەواڵ
لیژنەی باڵای فەتوای هەرێمی كوردستان سەبارەت بە كۆبوونەوەی هەردوو نوێژی جەژن و هەینی لەڕۆژێكدا فەتوایەك دەردەكات و ڕای زانایانیش ڕووندەكاتەوە.

بەپێی بۆچوونی فەلەكناسەكان پێدەچێت ڕەمەزانی ئەمساڵ 29 ڕۆژ بێت و ڕۆژی هەینی 15ی حوزەیران ببێتە یەكەم ڕۆژی جەژنی ڕەمەزانی پیرۆز و بەو پێیەش لەو ڕۆژەدا هەردوو نوێژی جەژن و هەینی تێدا دەبێت و موسڵمانان پرسیار دەكەن “ئایا ئەوانەی ئامادەی نوێژی جەژن دەبن، پێویست و واجبە ئامادەی نوێژی هەینیش ببن؟”.

بەپێی فەتواكەی لیژنەی باڵای فەتوای هەرێم، ڕای زانایان دوو جۆرە، یەكەمیان دەڵێت: “بەهیچ شێوەیەك نوێژی جەژن شوێنی نوێژی هەینی ناگرێتەوە ‌و نوێژی هەینیش شوێنی نوێژی جەژن ناگرێتەوە، چونكە ئەویان سوننەتەو و ئەویان فەرز، بۆیە دەبێت نوێژی هەینی هەر بكرێت”.

ڕای بەشی دووەمی زانایان ئەوەیە، كە “یەكەم ڕۆژی جەژن كەوتە ناو ڕۆژی هەینی؛ دەتوانن نوێژی هەینی نەكەن”، كە ئەمە ڕایە بەلای لیژنەی فەتوای هەرێم لاوازە، چونكە تەنها دەكرێت ئەو بەڵگانەی ئەم لایەنی دووەمە خستویانەتە ڕوو تەنها بۆ هاوڵاتیانی ناوچە دوورە دەستەكان و گندەكان بێت، كە نوێژی هەینی تێدا ناكرێت.

ڕای پەسەند لای لیژنەی فەتوای هەرێم، كە وەك فەتوایەك دەریان كردووە ئەوەیە، “هەموو ئەو موسڵمانانەی دەتوانن بەشداری نوێژ بكەن و هیچ بەهانەیەكی شەرعیان نیە؛ با ئامادەی مەڕاسیمی نوێژی جەژن و نوێژی هەینی بن”.

دەقی فەتواكە:
الحمدلله رب العالمین، والصلوە والسلام علی أشرف المرسلین، وعلی اله و أصحابە ومن اتبعهم باحسان الی یوم الدین.

بەو پێیەی ئەگەری ئەوە هەیە جەژنی رەمەزانی ئەمساڵ بكەوێتە رۆژی هەینی، پرسیار ئاراستەی لێژنەی باڵای فەتوا كراوە دەربارەی نوێژی هەینی؛ ئایا ئەوانەی ئامادەی نوێژی جەژن دەبن، پێویست و واجبە ئامادەی نوێژی هەینیش ببن یان نا!

دیارە لێژنەی باڵای فەتوا لە هەرێمی كوردستان، لە ساڵی 2010ی زایینی؛ فەتوایێكی لەم بارەوە بڵاوكردبووەوە؛ لە (23/8/2017) دووبارە جەختیان لەسەری كردەوە، بۆیە بۆ ئەمساڵیش تەئكید لەسەر هەمان فەتوا دەكاتەوە، كە ئەمەی خوارەوە دەقەكەیەتی:

هەر كاتێ جەژن و جومعە كۆبوونەوە لە یەك ڕۆژا؛ ئەگەر خەڵكەكە جەژنیان كرد بە كۆمەڵ، ئەوە دەربارەی ئەنجامدانی نوێژی هەینی، زانایانی فیقهی ئیسلامی دوو ڕای جیاوازیان هەیە:

ڕای یەكەم: رای جمهوری زانایانی ئیسلام؛ بەتایبەتی هەرسێ‌ مەزەبی (حەنەفی ‌و شافیعی ‌و مالیكی و ظاهیریەكان) پێیان وایە ، بە هیچ شێوەیەك نوێژی جەژن شوێنی نوێژی هەینی ناگرێتەوە ‌و نوێژی هەینیش شوێنی نوێژی جەژن ناگرێتەوە؛ بەم بەڵگانەی خوارەوە:
1/ گشتگیری ئایەتی: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ يَ‌مَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِن يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَيٰ ذِكْرِ اللَّهِ ؤذَرُوا الْبَيْعَۚ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ) الجمعە/9، كە فەرمان دەكات، بە ڕۆیشتن بۆ نوێژی هەینی لەكاتی دیاریكراوی خۆیدا بە فەرمانێكی گشتی و بێ جیاوازی كردن لەنێوان ڕۆژەكاندا، روون و ئاشكراشە، كە تەخصیصی عام بێ بوونی بەڵگەی صەحیح و (قطعی الدلالە)، دروست نیە، كە ئەو بەڵگەیەش لێرەدا نیە.

2/ هەروەك ئاماژەمان پێدا؛ هیچ بەڵگەیەكی صەحیح بوونی نیە، كە پێغەمبەری خوا -صلی الله علیە وسلم- فەرمانی دابێت بە یەكێك لە هاوەڵان لە رۆژی جەژندا نوێژی هەیینی نەكات، بێ بەهانەیەكی درووست و ڕیگەپێدراو، بەڵكو پێچەوانەی ئەوە، پێغەمبەری خوا -صلی الله علیە وسلم- لەژیانی خۆیدا هەردو نوێژەكانی ئەنجامداوە، گەر لە رۆژێكدا كۆبوونەوە، (عن النعمان بن بشير قال كان رسول الله صلي الله عليه وسلم يقرأ في العيدين وفي الجمعة بسبح اسم ربك الَاعلي وهل أتاك حديث الغاشية قال وإذا اجتمع العيد والجمعة في يوم واحد يقرأ بهما أيضا في الصلاتين). رواه مسلم. ئەم فەرموودەیە صەحیحە و دەقێكی ڕوون و ئاشكرایە، كە پێغەمبەری خوا -صلی الله علیە وسلم- هەردوو نوێژەی ئەنجامداوە لەكاتی كۆبوونەوەیان لەیەك ڕۆژدا، وە یەك فەرموودەی صەحیحیش نیە، كە پێچەوانەی ئەوە بێ.

3/ جەژن و هەینی؛ دوو دروشم و پەرستشی تایبەت و جیاوازن و نابنە جێگرەوەی یەكتری.

4/ لە ڕووی حوكمەوە؛ نوێژی جەژن سوونەتی موئەككەدەیەو نوێژی هەینیش فەڕزە؛ فەڕزیش لانابرێت بەهۆی سوننەتەوە بێ بوونی بەڵگەی صەحیح.

5/ ئەگەر ئەو فەرموودەیەی كە باس لە ڕێگەدان و جائیزبوونی ئەنجامنەدانی نوێژی هەینی دەكات لەرۆژی جەژن صەحیحیش بێت؛ ئەوە تایبەت‌ بووە بەو گوند ‌و شوێنە دوورانەی مزگەوتیان نیە ، یان وتاری هەینیان نییە ، یان ئەو موسافیرانەی كە لەگوندەكانەوە هاتوون بۆ شار و ویستوویانە بگەڕێنەوەو پێغەمبەری خواش -صلی الله علیە وسلم- بۆ ئاسانكاری و قوڕس نەبوونی ئەركی سەرشانیان وای پێفەرموونە.

ڕای دووەم: حەنبەلیەكان دەڵێن: كە یەكەم ڕۆژی جەژن كەوتە ناو ڕۆژی هەینی؛ دەتوانن نوێژی هەینی نەكەن، بەم بەڵگانەی خوارەوە:
1/ عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلي الله عليه وسلم قال: ((قد اجتمع في يومكم هذا عيدان، فمن شا‌و أجزأه من الجمعة، وإنا مجمعون)). رواه ابن ماجة و الحاكم.. اسناده ضعيف لضعف بقية، وهو ابن الوليد، ولاضطراب في اسنادة.

2/ عن إِيَاسِ بْنِ أَبِي رَمْلَةَ الشَّامِيِّ، قَالَ: شَهِدْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ ؤهُؤ يَسْأَلُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ، قَالَ: أَشَهِدْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلّي الله عليه وسلّم عِيدَيْنِ اجْتَمَعَا فِي يَوْمٍ؟ قَالَ: نَعَمْ، قَالَ: فَكَيْفَ صَنَعَ؟ قَالَ: صَلَّي الْعِيدَ، ثُمَّ رَخَّصَ فِي الْجُمُعَةِ، فَقَالَ: ” مَنْ شَا‌وَ أَنْ يُصَلِّيَ فَلْيُصَلِّ ” رواه البيهقي في السنن الكبري.

3/ عن ابن عمر رضي الله عنهما قال: ((اجتمع عيدان علي عهد رسول الله صلي الله عليه وسلم فصلي بالناس ثم قال: من شا‌و أن يأتي الجمعة فليأتها ومن شا‌و أن يتخلف فليتخلف)). رواه ابن ماجه.. ضعيف لضعف جبابرة و مندل.

ئەم سێ فەرموودەیە، كە حەنبەلیەكان كردوویانە بە بەڵگە؛ هەرسێكیان لاوازن و صەحیح نین.

فەرموودەی یەكەم: ابن عبدالبر دەفەرموێ: ئەوەندەی من بزانم، هیچ یەكێك لە (ثقات) ئەم فەرموودەیە‌ی لە (شعبە)وە نەگێراوەتەوە. زۆرێك لە زانایانیش گێڕانەوەكانی شوعبەیان بە لاواز داناوە؛ (وفیە بقیە وهو ضعیف).

فەرموودەی دووەم: ابن المنژر فەموویەتی: ئەم فەرموودەیە جێگیر نەبووە؛ (هذا الحديث لا يثبت، وأياس أبي رملة راويه عن زيد مجهول).

فەرموودەی سێیەم: زانایان دەربارەی ئەم فەرموودەیەش فەرموویانە: (في اسنادة مندل بن علي؛ متروك الحديث، والراوي عنه؛ جبابرة بن مفلس، ضعيف أو متروك أيضا).

ڕای پەسەند:
پاش لێكۆڵینەوە لە بەڵگەكان؛ ڕوون بووەوە، كە: بەڵگەكانی حەنبەلیەكان هەموویان لاوازن و زانایانی فەرموودە یەكدەنگ نین لەسەریان و هیچیان قگعی الدلالە نین و نابنە بەڵگە لەسەر نەكردنی نوێژی هەینی، ئەگەر لەگەل رۆژی جەژندا كۆبووەوە.

ئەگەر ئەو فەرموودەیەی كە باس لە ڕێگەدان و جائیزبوونی ئەنجامنەدانی نوێژی هەینی دەكات لەرۆژی جەژن صەحیحیش بێت؛ ئەوە تایبەت‌ بووە بەو گوند ‌و شوێنە دوورانەی مزگەوتیان نیە ، یان وتاری هەینیان نییە ، یان ئەو موسافیرانەی

كە لەگوندەكانەوە هاتوون بۆ شار و ویستوویانە بگەڕێنەوەو پێغەمبەری خواش -صلی الله علیە وسلم- بۆ ئاسانكاری و قوڕس نەبوونی ئەركی سەرشانیان وای پێفەرموونە؛ وەك ئەوەی لەسەرەوە باسكرا.

بۆیە ئێمە، وەك لێژنەی باڵای فەتوای هەرێمی كوردستان؛ داوا دەكەین بە هیچ شێوەیەك ئەوە نەكرێتە مایەی دەنگە دەنگ‌ و ئاژاوە و قسە‌و قسەلۆك ‌و دروستكردنی رارایی و كێشە نانەوە لە ناو موسڵمانان و باشتر وایە موسڵمانان بۆ دەرچوون لە خیلاف ‌و را جیاوازی، بەشداری نوێژی هەینی بكەن، چونكە ئەو كاتی لە جیاتی پەناربردن بۆ روخسەت، دەستگرتنە بە عەزیمەت ‌و رۆییشتنە لەسەر رای زۆرینەی زانایانی فیقهی ئیسلامی، لە خیلافیش چوونەتە دەر، بەتایبەتتر كە ئێستا لەهەركاتێك زیاتر پێویستیمان بە یەكدەنگی و خۆشەویستی و تەباییە.

داوامان وایە، كە هەموو ئەو موسڵمانانەی دەتوانن بەشداری نوێژ بكەن و هیچ بەهانەیەكی شەرعیان نیە؛ با ئامادەی مەڕاسیمی نوێژی جەژن و نوێژی هەینی بن، كە بەلایەنی كەمەوە ڕۆشتن و دەستگرتنە بە ڕای زۆرینەی زانایانی فیقهی ئیسلامی.

لێژنەی باڵای فەتوای هەرێم/هەولێر
23/8/2017

کوردستان

سێ ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی داوای خەرجکردنی پارەی پرۆژەیەکی شارەکە دەکەن لە حکومەت

خەڵک-

سێ ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی لە یاداشتێکدا داوا لە حکومەت و وەزارەتی دارایی و لایەنە پەیوەندیدارەکان دەکەن، بودجەی تەرخانکراو بۆ پرۆژەی چارەسەری خاشاکی سلێمانی خەرج بکرێت، کە پێشتر بڕیاری لەسەر دراوە، ئەگەر نا پرۆژەکە لە کۆمپانیای جێبەجێار بسەنرێتەوە و دووبارە بخرێتەوە تەندەرینەوە.

لە یاداشتەکەدا ڕێبوار ئەحمەد سەرۆکی لیژنەی تەندروستی و ژینگە و غالب محەممەد سەرۆکی لیژنەی پیشەسازیی و وزە و سێوە حمە خدر ئەندامی ئەنجومەن، لە ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی، دەڵێن: “بۆ جاری سێیەم بەدواداچونمان کردووە بۆ چارەسەری خاشاکی شاری سلێمانی و سەردانی مەیدانیی سەرۆکایەتیی شارەوانیی سلێمانی و شوێنی فڕێدانی خاشاکمان کرد کە شوێنێکی زۆر ناتەندروست و ناشارستانییە و هۆکارێکی سەرەکی تێکدانی پێکهاتەی ئاوی چەمی تانجەرۆ و ئاوی بەنداوی دەربەندیخانە.”

ئاماژە بەوە دەکەن: “لە میانی سەردانمان بۆ لای لێپرسراوی پلانی شارەوانیی سلێمانی بۆمان دەرکەوت دوو ھۆکار لەپشت ڕاگرتنی کارەکەوەن:

یەکەم: هۆکاری دەستبەکارنەبوونی کۆمپانیای لاڤارج کە لایەنی جێبەجێکاری پڕۆژەی ناوبراوە، پەسەند نەکردنی ئەو نوسراوانەیە کە تایبەتە بە پێدانی گوژمەی گرێبەستەکە بەبڕی ٧ ملیۆن و ٥٢٠ ھەزار دۆلار بەپێی یاساو ڕێنماییەکان لە لایەن حکومەتی ھەرێمەوە.

دووەم: گەیاندنی کارەبای نیشتیمانی بە سنوری پڕۆژەکە کەلەلایەن کۆمپانیای (ئیکۆسیم) بە شێوەی قەرز جێبەجێ دەکرێت بەبڕی ٨٣٠ ھەزار دۆلار، بەمەرجێک لەکاتی نەمانی قەیرانی دارایی حکومەتی هەرێم، ئەوا دەبێت وەزارەتی دارایی و ئابوری لەسەر گوژمەی پڕۆژەکە بۆیان خەرج بکاتەوە.”

ئەو سێ ئەندامەی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی ئەوەشیان ڕاگەیاندووە: “ئەو ھۆکارانە بونەتە هۆی دەستبەکارنەبوونی کۆمپانیای جێبەجێکار لە پڕۆژەی چارەسەری خاشاکی سلێمانی، ئێمە داوکارین کە نوسراو ئاڕاستەی وەزارەتی دارایی و ئابوری بکرێت بۆ ڕەزامەندی دەربڕین و چارەسەرکردنی ئەو گرفتانەی کە ئاماژەمان پێدا، لە ئەگەری ڕەزامەندی دەرنەبڕینی وەزارەتی دارایی و ئابوری و دەستبەکارنەبوونی کۆمپانیای ناوبراو لە پڕۆژەی چارەسەری خاشاکی سلێمانی، ئەوا زۆر پێویستە کە ئەنجومەنی پارێزگا بڕیار بدات یاخود داوا بکات لەماوەی مانگێکدا گرێبەستی پڕۆژەکە هەڵوەشێنرێتەوە و دووبارە بەپێی یاساو ڕێنماییەکان پڕۆسەی تەندەرین بۆ پڕۆژەکە بکرێت و گرێبەست لەگەڵ کومپانیایەکی نیشتیمانی بکرێت.”

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

كۆمەڵە داوا دەكات حكومەتی هەرێم بێدەنگ نەبێت

خەڵك- بەشی هەواڵ

سكرتاریەتی كۆمەڵەی زەحمەتكێشانی كوردستان لە راگەیەندراوێكدا داوا لە حكومەتی هەرێمی كوردستان دەكات كە بێ دەنگ نەبێت لەبەرامبەر تیرۆركردنی چالاكانی رۆژهەڵاتی كوردستان لە هەرێم.

كۆمەڵەی زەحمەتكێشانی كوردستان بەبۆنەی كوژرانی ئیقبال مورادی چالاكی سیاسی رۆژهەڵاتی كوردستان لە پێنجوێن راگەیەندراوێكی بڵاوكردەوە، تێیدا وێڕای سەرەخۆشی لە بنەماڵەی مورادی رایدەگەیەنێت “داوا لە دامودەزگانی حكومەتی هەرێمی كوردستان دەكەین بەرامبەر بە كوشتن‌و رفاندنی هەڵسوڕاوانی سیاسی كوردی رۆژهەڵات بە دەستی تاوانكارانی كۆماری ئیسلامی بێدەنگ نەبن‌”.

راشیگەیاندووە “خوازیاری ئەوەین دامودەزگا ئەمنییەكان لە زووترین كاتدا ئەنجامدەرانی ئەم تاوانە قیزەونە دەستگیر‌و رادەستی یاسای بكەن”.

لە ماوەی رابردوودا چەندین چالاكی سیاسی و بەرپرسی حزبەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان لە باشوری كوردستان كوژراون و حزبەكانی رۆژهەڵاتیش كۆماری ئیسلامی ئێران تۆمەتبار دەكەن، بەڵام تاكو ئێستا دەزگا فەڕمییەكانی هەرێمی كوردستان كەسیان بە ئەنجامدانی ئەو تاوانانە تۆمەتبار نەكردووە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

لە شارباژێڕ و دوكان سێ هاوڵاتی خنكان

یەكێك لە روبارەكانی ناوچەی شارباژێڕِ

خەڵك- بەشی هەواڵ
ئەمڕۆ 20 ی 7 ی 2018 ، لەهەریەكە لە بەشی سەرەوەی دەریاچەی دوكان و لە چەمێكی نزیك گوندی ساڵانان سێ‌ هاوڵاتی لەكاتی مەلەكردندا خنكان.

پۆلیسی سلێمانی لە راگەیەندراوێكدا كە وێنەیەكی بۆ (خەڵك) نێردراوە، رایگەیاند
“پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ لەبەشی سەرەوەی دەریاچەی دوكان و لەكاتی مەلەكرندا دایك و كچێك بەناوەكانی ( ش ، م ، ع لەدایكبووی 1970 و ك ، أ ، س ) لەدایكبووی 1992 ) كە دانیشتوی قەزای دوكانن و بەخێزانی بۆ مەلەكردن ڕویان لەناوچەیەكردبوو، گیانیان لەدەستدا و دوای گەیشتنی هێزەكانی پۆلیس و تیمەفریاگوزارییەكان تەرمەكانیان دەرهێنرانەوەو ڕەوانەی پزیشكی دادوەری لەشاری سلێمانی كران”.

راشیگەیاندووە “هەرئەمڕۆ و لەچەمێكی نزیك گوندی ساڵانانی سەر بە قەزای چوارتا هاوڵاتی ( ش ، م ، س ) لەدایكبوی 1992 لەكاتی مەلەكرندا خنكا، دوای گەیشتنی هێزەكانی پۆلیس و تیمەفریاگوزارییەكان تەرمەكەی دەرهێنرایەوەو ڕەوانەی پزیشكی دادوەری لەشاری سلێمانی كرا”.

رونیشیكردەوە “لەئێستاشدا لەلایەن هەردوو بنكەی پۆلیسی دوكان و بنكەی پۆلیسی چوارتا پەڕاوی لێكۆڵینەوە بۆ هەردوو ڕوداوەكە كراوەتەوە و لێكۆڵینەوەكان دەستیانپێكردووە” .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
ریکلام

کوردستان

دوایین