ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

ئاگرەکە داهاتووی عێراق دیاری دەکات

هونەر تۆفیق 

لە کۆتایی شوباتی١٩٣٣ دا ، ڕایخستاگ ( بینای پەرلەمانی ئەڵمانی ) ئاگری تێبەردرا . لەو ئاگرەوە نازیەکان شیوعیەکانیان تۆمەتبارکرد بە هۆکارەکەی . لە حکومەت و پەرلەمان دوریان خستنەوە . هیتلەر حکومەتی نازی بە دەستەڵاتی ڕەهای خۆیەوە پێکهێنا .
ئاگر کەوتنەوە لە بەشێک لە گەنجینەکانی کۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەکانی عێراق ، کەمترنی یە لە تەقینەوەکەی مەرقەدی ئیمامەینی عەسکەری لە سامەڕا ، لە ٢٠٠٦ دا . کە شەڕی ناوخۆی نێوان شیعە و سونەی تیادا ڕاگەیەندرا . هاوکات هەمان دیمەنی سوتاندنی ڕایخستاگی بەرلینمان بیردەخاتەوە کە حکومەتی داهاتووی عێراق دیاری دەکات بە زەبری سوتاندن بێت یان حکومەتی تەواری .
ئەم ڕووداوانە چاوەڕوانکراوبوون بەپێ ی بەریەککەوتنەکانی ناوچەکە و جیهان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و عێراقدا . پێکهێنانی حکومەتی ئاییندەی عێراق ، زۆر سەخترە لە ڕێکەوتنی ئەتۆمی نێوان ئەمریکا – ئێران و کۆریای باکور .
پێشتر باس لە هەڵکردنی ڕەشەبای پاش هەڵبژاردنەکانمان کردووە . مەترسیەکانی هەڵبژاردنی پەرلەمان و ئەنجامەکانیمان دیاری کرد کە لەسندوقەکانەوە لەبری دەنگی سیاسی هاوڵاتی عێراقی ، ئەگەری ئەوەی لێدەکرێت جەولەیەکی تری جەنگی نێوخۆی عێراقی لێ بکەوەێتەوە .
پاڵەوانە ڕاستەقینەکانی پرۆسەی سیاسی لە عێراقدا ، کارەکتەرەکانی نێو پارلەمان نین ، بەڵکە کارەکتەرە سەرەکیەکان لە تاران و واشینتۆن و ریاز و ئەنکەرەوە ڕەسمی ئایندەی عێراق دەکێشن . یەکەم پەیامی توندی ئێرانیش لە بەرانبەر هێزی پشت ژماردنەوەی دەنگەکان بە ئەنکەرە و واشینتۆن ئەمڕۆ بەئاگرەوە گەیشت .

ریکلام

وتار

سیاسەتی ئەمەریكا لە ترۆمان بۆ ترامپ

هیوا سەید سەلیم

دوای دیدارەكەی دۆنالد ترامپ، سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا، فلادێمێر بۆتین، سەرۆكی روسیا، كە بە لوتكەی هلسنكی ناسراوە چونكە دیدارەكە لە وڵاتی سێیەم ئەنجامدرا،ئەمەش لە عورفی دبلۆماسی گونجاوە بەتایبەت كاتێك دوو وڵات پەیوەندیەكانیان ئاسایی نابن بۆ دیداریان ولاتی سێیەم هەڵدەبژێرن.
دیدارەكەی نێوان (ترامپ- بۆتین) كاردانەوەی توندی لە ئاستی شەقامی ئەمریكی لێكەوتۆتەوە، وە زۆرێك لە كاردانەوەكان بە ئاڕاستەی رەخنەگرتن بوون لە هەڵوێستەكانی ترامب لەو دیدارە .
دوای جەنگی جیهانی دووەم پەیوەندی نێوان ئەمەریكا و سوڤیەتی ئەوسا بە جەنگێكی تازە تێپەڕی كرد، كە بە جەنگی سارد ناسراوە ، هاری ترۆمان كە لەو سەردەمە(33) مین سەرۆكی ئەمەریكا بوو، سیاسەتێكی لە بەرامبەر یەكێتی سۆڤیەت پیادەدەكات كە پێی دەوترێت سیاسەتی ئیحتوا‌و، كە ئامانج لێی رێگری كردن بوولە بڵاوبوونەوەی بیروباوەڕی شیوعیەت كە ئەوسا یەكێتی سوڤیەت كاری لەسەر دەكرد، جگە لەمە لە رێگەی پلانی مارشال و بەناوی هاوكاری وڵاتانی ئەوروپا كە لە جەنگی جیهانی دووەم تووشی زیانی ئابووری گەورە بووبوون لە ئەوروپانی دراوسێی سۆڤیەت نزیكبووەوە، هەر ئەو كاتەش لەگەڵ وڵاتە هاوپەیمانەكانی هاوپەیمانی ناتۆی لێ بەرامبەر هاوپەیمانی وارشۆ كە یەكێتی سۆڤیەت سەرۆكایەتی دەكرد دامەزراندن .
هەندێك لە چاودێران پێیان وایە كە دیدارەكەی هلسنكی نێوان ترامپ – بۆتن پشتكردنە ئەو سیاسەتەیە كە لە سەرەتای جەنگی ساردەوە واتا لە زەمەنی دەسەڵاتی ترۆمان تا كۆتایی هاتنی ئەو جەنگە كە بە هەڵوەشانەوەی یەكێتی سۆڤیەتی جاران تەواو بوو پەیڕەوكراوە، هەر بۆیەشە لەسەر ئاستی شەقامی ئەمەریكی ترامپ رەخنە باران دەكرێت و دیدارەكەشی بە لاوازی لەبەرامبەر نەیارە سەرەكیەكەی ئەمریكا دەبینرێت.
ترامپ كە دوای دیدارەكە رەخنەی لە سیاسەتی ئەمەریكا گرت بەوەی لە ڕابردوو خراب مامەڵەیان لەگەل روسیا كردووە بەتایبەت روسیا و ئیدارەی بۆتینی لەو تۆمەتانە بێ بەریكرد كە دەوترا ئەوان دەستوەردانیان كردووە لە هەلبژاردنەكانی 2016 ئەمەریكا هەروەها دیدارەكەی باشتر لەقەڵەم دا لە دیداری لوتكەی ناتۆ كە چەند رۆژێك پێش لوتكەی هلسنكی لە برۆكسلی پایتەختی بەلجیكا ئەنجام درابوو.
بە گەڕانەوە بۆ مێژووی پەیوەندی ئەو دوو وڵاتە(ئەمەریكا- روسیا) كە رۆژگارێك بە دوو جەمسەری گەورەی جیهان هەژمار دەكران، بەڵام بە هەڵوەشاندنەوەی یەكێتی سۆڤیەتی ئیدی كۆتایی بەو دوو جەمسەریەش هات، تێدەگەین كە پەیوەندیەكانی ئەو دوو وڵاتە بە هەوراز و نشێوی زۆر تێپەڕیون، لە ئێستاشدا پێناچێت بەرهەمی ئەو دیدارەی هلسنكی گۆڕانێكی جدی لە پەیوەندی ئەو دوو وڵاتە بكات.
كارناەوە ناوخۆیەكانی ئەمەریكا لەبەرامبەر ئەو دیدارە ئەوەمان پێدەڵێت كە دۆنالد ترامپ، تاسەر نەتەوانێت درێژە بەو سیاسەتە بدات لەبەرامبەر روسیا، چونكە لە ئاستی ناوخۆی ئەمەریكا ترامپ شەقامی ئەمەریكای هەژاند ودابەشی كرد بەسەر دووبەرە، بەرەیەكی بەهێزی دژ بەو دیدارە، كە لەلایەن دیموكراتەكان و بەرپرسانی كۆنی ئاژانسی ئیستخباراتی ناوەندی ئەمەریكی (CIA) و چەند سیناتۆرێكی پارتەكەی بەتایبەت جۆن مەكین كە یەكێك لەوانە بوو كە كاردانەوەی توندی هەبوو، بەرەی دووەم حزبەكەی خۆیەتی كە پشتیوانی لە لێدوانەكانی ترامپ دەكەن.
ئەمە جگە لە ئەوەی دیدارەكە نەیتوانیوە دەست بۆ چارەسەری چەندین قەیرانی گرنگ ببات، كە لە لایەن هەردووو وڵات ناكۆكی گرنگیان لەسەرە، وەك كێشەی سوریا- ئۆكرانیا – رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە گشتی .
ماوە بڵێین لوتكەی هلسنكی تازەیە و لەوانەشە هەندێك دیوی شاراوەی مابێت ئاشكرا بكرێن، بۆیە دەبینین كە كۆنگرس مانەكانی ئەمەریكا بەتایبەت لە دیموكراتەكان داوی گوێگرتن لە فلیمی دیدارە دوو قۆلیەكە دەكەن، تا بزانن سەرۆكەكەیان چی تری لەگەڵ بۆتین باس كردووە، چونكە ئەوەی لە كۆنگرە رۆژنامەنووسیەكە گوێ بیستی بوون بە لای ئەوان و زۆرێك لە ئەمەریكیەكان لاوازی سەرۆكەكەیان بوو، تا گەیشتە ئەو ئاستەی هەندێك ئەو رۆژە بە رۆژێكی رەش بۆ ئەمەریكای ببینن و ترامپیش بە لاواز و خائین ناو ببەن.
لێرەدا تێدەگەین كە ئەگەرچی جیهان دەمێكە لە دوو جەمسەریەوە گۆڕاوە بۆ تاك جەمسەری، روسیا لەبەرامبەر ئەمەریكا سۆڤیەتی جاران نیە، بەڵام هێشتا سێبەری ململانێی جەنگی سارد لەسەر پەیوەندیەكانی نێوان ئەمەریكا و روسیا ماوە، بۆیە بە گۆڕاانی سیاسەتی سەرۆكەكانیش ئاسان نیە ئەو پەیوەندیە بچێتە چوارچێوەی پەیوەندی ئاسایی دوو دەوڵەت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

خۆپیشاندانەکانی باشور لەقازانجی کێدایە؟

عەدنان سەیدحسێن
خۆپیشاندانەکانی بەسرەو بەشێک لەشارەکانی باشوری عێراق سەرەڕای بەڵێنەکانی حکومەت و گوشاری هێزە ئەمنییەکان هێشتا بەردەوامە، دەرئەنجامێکی روونی ١٥ساڵ فەرمانڕەوایی حزبە شیعیەکانە، کەتەنها کارێک کردبێتیان (رێک وەکو لای خۆمان) دامەزراندنی هاوحزبیەکانیانە لەکەرتی گشتی و دابەشکردنی کەرتی تایبەتە لەنێوان خۆیاندا.
خۆپیشاندانەکانی بەسرە خۆڕسکانەو چاوەڕوانکراوبوو، دەرئەنجامی کەمی کارەباو کەمی ئاوی پاکی خواردنەوەو کەمی هەلیکارو ناهەقی لەدابەشکردنی داهاتەکاندایە، ئەندامێکی ئەنجومەنی پارێزگای بەسرە دەڵێت: گەرچی هەزاران دەرچووی زانکۆ لەشارەکەدا بەدوای کاردا دەگەڕێن، ٣٠ هەزار کەس لەوانەی لەکەرتی نەوتی بەسرە کاردەکەن لەدەرەوەی پارێزگاکە هێنراون.
یەکێک لەو گەنجانەی بەشداربوو لەخۆپیشاندانەکاندا “لەرووداوەوە” دەیگووت: ئەگەر ئەم خۆپیشاندانانەش رابگیرێت، بەشێوەی نوێ خۆپیشاندانی دیکە دەستپێدەکاتەوە.
خۆپیشاندانەکەی بەسرەو باشوری عێراق، ئەنجامی لاوازی دەسەڵاتدارێتی عێراقییە، حکومەت ناتوانێت بەرۆڵی خۆی هەستێت لەئەنجامی زۆرو بۆری ناوەندەکانی فەرمانڕەوایی لەعێراق، ئاخر بەوە نییە عەبادی لەدەمی ریفراندۆمدا دەیگووت دەبێت لەزاخۆوە بۆ فاو یەک دەسەڵات بەڕێوەی ببات، جەنابی عەبادی کەسەرکردەی گشتی هێزە چەکدارەکانە نەدەتوانێت ئاڵوگۆڕ بەفەسیلێکی حەشدی شەعبی بکات، نەدەزانێت حەشدی شەعبی چەند هەزار چەکدارەو چەند وەردەگرن و چەندیش چەک و تەقەمەنیان هەیە.
نەهەموو فەرمانگە مەدەنیەکانیش لەژێر دەسەڵاتی ئەودایە، لەنمونەی فڕۆکەخانەی نەجەف کەسەرۆک وەزیران نەیتوانی بەڕێوبەرەکەی بگۆڕێت.
ئەوەی مەترسی خۆپیشاندانەکان چەند بەرامبەر دەکات، شێلگیری ئیدارەی دۆناڵد ترەمپە لەکەمکردنەوەی نفوزی ئێران لەعێراق و سوریادا.
ئەمریکا کەدەیەوێت بەهەرجۆرێک بێت حکومەتێک دابمەزرێت نەچێتە ژێر باری ئێران و حکومەتی نوێی عێراق سەرەتایەک بێت بۆ راگرتنی نفوزی ئێران لەناوچەکە، دەتوانێت سوودمەند لەم خۆپیشاندانانەو داشی موقتەدا سەدر سەربخات کە لەهەمان ئاواز دەخوێنێت و دەیەوێت بڕیاری حکومەتەکەی عێراقیانە بێت نەک لەتارانەوە بڕیاری بۆبێت.
ئێران دەتوانێت سوودمەند بێت لەو خۆپیشاندانانە بەوەی خۆپیشاندان حەیدەر عەبادی(کەلەنێو شیعەدا بەنزیک لەئەمریکا ئەژمار دەکرێت) بەلاواز نیشاندەدات و چانسی هاوپەیمانەکانی چەند بەرابەر دەبێتەوە، دواتریش وەک برا گەورەیەک میانگیری لەنێوانیاندا دەکات.
حەیدەر عەبادی دەتوانێت سوودمەند بێت بەوەی دەسەڵاتی حکومەت بگەڕێنێتەوە بەسەر بەشێک لەو دامەزراوانەی لەدەستی دەرچووبوون لەوێنەی فڕۆکەخانەی نەجەف (کەوەک بەرپرسانی دەڵێن خۆپیشاندەران بەئۆتۆمبیلی تایبەت برانە ژوورەوە) بەوەش دەسەڵاتی سەقامگیرتر دەبێت.
پاش راگرتنیان بۆ زیاتر لە ١٥ساڵ لەلایەن حزبە شیعییە تەقلیدیەکانەوە، باشوری زۆرینە شیعە دەبێتە گۆڕەپانێکی نوێی یەکلاکەرەوە، لەرێگەیەوە پێکهاتەی حکومەتی نوێی عێراق دادەڕێژێرێت، ئامادەیی ئێران و ئەمریکاش بۆ گێمێکی دیکەی رووبەڕووبوونەوە لەناوچەکە روون دەبێتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

هه‌ڵوێست‌و وه‌فا له‌ فه‌رهه‌نگی حزبه‌كانی كوردستاندا

سه‌عد مه‌لا عه‌بدوڵلا گوڵپی

هه‌رچه‌نده‌ لێره‌و له‌وێ حزب و گروپی جۆراوجۆر به‌ بیانووی جیاواز و به‌ روخسارێكی روپۆشكراوی نێوه‌ڕۆك ره‌شه‌وه‌ هه‌ڵده‌تۆقێن، به‌ڵام له‌راستیدا هاوشێوه‌ و هاوئامانج و هاوڕێی هه‌مان ئه‌و حزبه‌ ته‌قلیدییه‌ شكستخواردووانه‌ن كه‌ له‌ كوردستاندا چه‌قیان داكوتاوه‌ و به‌ گه‌نده‌ڵی دوای گه‌نده‌ڵی و به‌ ساخته‌كاری و فێڵ و ته‌ڵه‌كه‌ مانه‌وه‌ به‌ ژیانی خۆیان ده‌ده‌ن.

حزبی سیاسی له‌ كوردستان به‌ هه‌موو پێوه‌ر و ئایدیا و جوڵانه‌وه‌كانییه‌وه‌ له‌ كوردستان ئیكسپایه‌ر بووه‌ و هاووڵاتیانی كوردستان پێویستیان به‌ به‌رپرسگه‌لێكه‌ كه‌ خزمه‌ت و خزمه‌تكاریی گه‌له‌كه‌ی بكات و له‌پای ماندووبونیشی مافێكی چه‌ند هێنده‌ بۆ خۆی به‌رێت، به‌ڵام لێره‌ هاووڵاتی به‌ كوردی وه‌ك “قه‌ره‌چ” رۆژه‌كانی ساڵ ده‌ژمێرێت و به‌رپرسه‌كانیش پێش سه‌رۆك و به‌رپرسی وڵاته‌ زلهێزه‌كانی دونیا كه‌وتوون له‌ ژیان و گوزه‌راندا.

جارێك به‌ناوی شۆڕش و جارێك به‌ناوی كوردایه‌تی‌و جارێكیتر به‌ناوی گۆڕانكاری و هه‌ندێك جاریش به‌ناوی نوێبوونه‌وه‌و هه‌ستانه‌وه‌، یان شكانی پێوه‌ره‌ ته‌قلیدییه‌كانی كوردستان، حزبی جۆراوجۆر دێن و ده‌ڕۆن، به‌ڵام هیچیان تینوێتی هاووڵاتی كوردییان نه‌شكاند، به‌شێوه‌یه‌ك هه‌ندێك حزب له‌ هه‌ناوی دایكیانه‌وه‌ هه‌ڵده‌تۆقێن و ده‌یانه‌وێ به‌ هه‌ناسه‌یه‌كی پاك و نوێوه‌ خه‌ڵكی فریو بده‌ن، به‌ڵام ئه‌وانیش هه‌ر به‌ خێرایی شكست ده‌هێنن، چونكه‌ خه‌ڵكی كوردستان له‌وه‌ تێگه‌یشتووه‌ كه‌ چیتر نایه‌وێ ببێته‌ دارده‌ست‌و كۆیله‌ی حزبه‌ بێ وه‌فاكان، هه‌ڵبژاردنه‌كانی عێراقیش باشترین نمونه‌ی ئه‌و شكسته‌یه‌ كه‌ حزبه‌كان به‌خۆیانه‌وه‌ بینیویانه‌.

مێژووی گه‌لی كورد پڕێتی له‌ شكست و خیانه‌ت و بێ وه‌فایی و خستنی یه‌كتر، ئه‌گه‌رنا هه‌مووان ده‌زانین وڵاتێكی وه‌كو كرواتیا كه‌ له‌ ئێستادا و به‌هۆی مۆندیالی 2018وه‌ ده‌نگۆی له‌ جیهاندا بڵاوبوه‌ته‌وه‌ له‌گه‌ڵ هه‌رێمی كوردستان پێكه‌وه‌ حكومڕانییان راگه‌یاندووه‌، ئه‌و به‌ سه‌ربه‌خۆیی و ئێره‌ش نیمچه‌ سه‌ربه‌خۆ، به‌ڵام لای ئه‌وان ته‌نها كێشه‌یان ئه‌وه‌ بوو ببنه‌ یه‌كه‌می جیهان له‌ وه‌رزشدا، ئێمه‌ش تازه‌ به‌ تازه‌ خه‌ریكی جۆزه‌ هه‌ڵدانه‌وه‌و پاشه‌كه‌وتی موچه‌ و ریسوایی حوكمڕانیه‌تی خۆمانین، ئه‌مه‌ش جارێكیتر شكستی ئه‌و حزبانه‌ ده‌سه‌لمێنێت كه‌ نه‌یانتوانیوه‌ له‌ ماوه‌ی ئه‌م هه‌موو ساڵه‌دا مسقاڵه‌ زه‌ڕه‌ییه‌ك خزمه‌ت و خۆشه‌ویستی هاووڵاتی بۆ خۆیان زه‌وت كه‌ن.

بێ هه‌ڵوێستی‌و بێوه‌فای حزبه‌كانی كوردستان ته‌نها هاووڵاتی كوردستانی به‌ گشتی نه‌گرتوه‌ته‌وه‌، تاكو وه‌ك پێشتر ده‌وترا هاووڵاتی كورد حزبێنراون و كه‌س كه‌سیتر ناخوێنێته‌وه‌و گۆشت و نه‌وتی نیشتمان ته‌نها بۆ ماڵه‌ حزبییه‌كانه‌، به‌ڵكو بێ هه‌ڵوێستی و بێ وه‌فایی حزبی كوردی بۆ خودی ئه‌و ئه‌ندامانه‌شێتی كه‌ سه‌رده‌مانێك رۆح و گیان‌و ماڵی خۆیان و بنه‌ماڵه‌كانیان كردوه‌ته‌ قوربانی ئایدیای حزبه‌كانیان، ئه‌و ئه‌ندامانه‌ی به‌ سكی برسی و گیرفانی به‌تاڵه‌وه‌ بلۆكی سه‌ركه‌وتنیان ده‌خسته‌ سه‌ر بلۆكی دووه‌م تاكو گه‌شانه‌وه‌ی ئاڵای حزبه‌كانیان ببینن، به‌ڵام لێره‌ ماستاوچێتی و پاشقول جێی به‌ هه‌ڵوێست و كار و كردار له‌ق كردووه‌، هه‌میشه‌ بودجه‌و وه‌فای حزب بۆ ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ خه‌ریكی ماچكردنی ده‌ستی خاوه‌نه‌كانیانن، ئه‌گه‌رچی بێ كار وبێ كرده‌وه‌ش بن، به‌ڵام زمانیان سه‌رجه‌م بۆشاییه‌كانیانی پڕكردوه‌ته‌وه‌، ئه‌زانن حزبه‌كانیش وه‌ك حكومه‌تی هه‌رێمیان لێهاتووه‌، 80%ی فه‌رمانبه‌ری هه‌رێم بێ كارن‌و خه‌ریكی موچه‌ خواردنن، حزبه‌كانیش ئه‌م تایه‌ گرتوونییه‌تییه‌وه‌.

لێره‌وه‌ ده‌مه‌وێ بڵێم، ده‌سه‌ڵاتی كوردی تاكو به‌ وه‌فا نه‌بێت بۆ هاووڵاتی و حزبیش بۆ ئه‌ندامه‌ چالاكه‌كانی، هیچكات چاوه‌ڕێی سه‌ركه‌وتن و پێشكه‌وتن نه‌كه‌ن، چونكه‌ زۆرینه‌ی سه‌ركرده‌ و به‌رپرسه‌كانی جیهان ئه‌و راوێژكار و ماستاوچییانه‌ له‌ناویان بردن كه‌ به‌ راپۆرتی درۆ و چه‌ور، چه‌وری گیرفانی سه‌رووی خۆیانیان ده‌دۆشی و دواجار ده‌سه‌ڵاتی سه‌ركرده‌كانیان به‌ره‌و ئاوا بوون ده‌برد و ئه‌ندام و هاووڵاتییه‌ خه‌مخۆره‌كانیش ده‌بوونه‌ پشكۆی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌، بۆیه‌ وه‌فا بۆ رابردوو و خزمه‌ت بۆ داهاتوو به‌ردی بناغه‌ی ده‌سه‌ڵاتێكی سه‌ركه‌وتوو و دادپه‌روه‌ره‌ بۆ هه‌ر لایه‌نێك كه‌ بیه‌وێت سه‌ركه‌وتوو بێت، نه‌ك پێوه‌ری ئایدیا و فێڵی شكاندنی ئایدیا بۆ خه‌ڵه‌تاندنی گه‌ل.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
ریکلام

کوردستان

دوایین