ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

ئەو ڕۆژەی موسڵ كەوت و عێراقیش گەیشتە لێواری مەرگ

خەڵك- ئەحمەد عەبدوڵا

ڕۆژی 9ی حوزەیرانی 2014، زۆربەی میدیاكانی عێراق و جیهان بڵاویانكردەوە، كە چەكدارانی دەوڵەتی ئیسلامی”داعش” لە قەزای بەعاج لە باشوری خۆرئاوای موسڵەوە بەرەو سەنتەری شارەكە دێن و پێشبینیان كردبوو، كە ئەگەر حكومەت لە ماوەیەكی كورتدا ڕووبەڕوویان نەبێتەوە، موسڵیش وەك فەللوجە”لە مانگی یەكی 2014 دا كەوتە دەست داعش” دەكەوێتە دەست ئەو گروپە و دوای جموجوڵە نائاساییەكەی داعش موسڵ كەوت و داعش دەستی بەسەر شارەكەدا گرت.

ڕۆژی 5ی حوزەیرانی چەكدارانی داعش لە سوریاوە دزەیان كردە دەوروبەری موسڵ و لەڕێگەی ئۆتۆمبێلی بارهەڵگرەوە و بەیارمەتی بەشێك لە دانیشتیوانی موسڵ چونە نێو شارەكەوە و لە ماوەیەكی كورتدا توانیان 1400 چەكدار بگەیەننە بەری ڕاستی شارەكە و پاشان لە ڕۆژی 9ی حوزەیراندا سێ‌ ئۆتۆمبێلیان تەقاندەوە و هێرشیان كردە سەر هێزەكانی عێراق، كە ژمارەیان نزیكەی 30 هەزار سەرباز و پۆلیس بوون و لە شەش فرقەدا كۆكرابونەتەوە.

دەستپێكردنی هێرشەكە بۆ ماوەی 24 كاتژمێر بەردەوام بوو، ڕۆژی 10ی حوزەیران بە تەواوەتی موسڵ كەوت و ئەوەیش لێدانێكی زۆر كاریگەر بوو لە هێزەكانی عێراق و شیرازەی بەرەكانی عێراقی لە سنوری سوریاوە بۆ سنوری عێراق بچڕان.

كەوتنی موسڵ دوای نزیكەی چوار مانگ هات لە كەوتنی فەللوجە و كۆنتڕۆڵكردنی لەلایەن داعشەوە و بەوەش داعش بنكەیەكی سەقامگیرتری لە عێراقدا گرت و سوپای عێراق و هێزە ئەمنییەكانیشی تا نزیك بەغداد دەركرد.

ڕۆژی 10ی حوزەیرانی 2014 ئاژانسەكانی جیهان وێنە و ڤیدیۆی ئەو سەرباز و ئەفسەرە عێراقییانەیان بڵاودەكردەوە، كە جلەكانیان فڕێ‌ دەدا و خۆیان ڕاستی پێشمەرگە دەكرد و بەشێكیشیان لەلایەن داعشەوە دەستگیركران، كە بەپێی ئامارە نافەرمییەكان لە چەند ڕۆژێكدا هەزار و 400 كەسیان كوژران و ئەمەیش دیمەنێكی زۆر دڕەندەی دا بە داعش.

شەوی 10ی حوزەیران، نوری مالكی، فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانی عێراق لەوكاتەدا لە تەلەفزیۆنی فەرمی عێراقەوە پەیامێكی بڵاوكردەوە و دڵنیای دایە هاوڵاتیانی عێراق، كە هێزە ئەمنییەكان بەرگری دەكەن و ڕێگەنادەن بەغداد بكەوێت، ڕەنگە ئەوە باشترین وتەیەك بێت لەوكاتەدا مالكی بۆ خەڵكی وتبێت، چونكە زۆربەی عێراقییەكان پێشبینی كەوتنی بەغداد و تەنانەت عێراقییان دەكرد و بەشێك لە هاوڵاتیانی بەغدادیش بەرەو باشوری عێراق هەڵهاتن.

داعش لە ماوەیەكی كورتدا هەموو ناوچە سونییەكانی گرت و لە خۆرهەڵاتەوە نزیك شاری بەعقوبەی سەنتەری پارێزگای دیالە بوەوە و لە خۆرئاوایشەوە گەیشتە نزیك شاری ڕومادی و سنورەكانی سوریا و ئوردنیشی گرت و ئەوەیش وەك گرتنی شادەماری عێراق بوو و سنورێكی پان و پۆڕی بۆ داعش دەستبەركرد، كە دەیتوانی بەئاسانی هێزەكانی لە سوریاوە بۆ عێراق و بەپێچەوانەوە بجوڵێنێت.

شەپۆلی كەوتنی موسڵ لە ماوەی دوو ڕۆژدا گەیشتە تكریت و ڕۆژی 12ی حوزەیران لە سەربازگەی “سپایكەر” هەزار و 700 خوێندكاری سەربازی كوشت و ئەوەیش دەنگدانەوەی زۆری لێكەوتەوە، بەتایبەتی زۆربەی ئەو خوێندكارانە شیعەمەزهەب بوون و لە چونی داعش بۆ ناوچەكە ئاگادارنەكرابونەوە و دواتریش والێكدرایەوە، كە دەستێك لە نێو حكومەتەوە هاوكاری داعشی كردبێت بۆ كوشتنی ئەو كەسانە و ڕۆژێك دواتریش عەلی سیستانی، مەرجەعی باڵای شیعەكانی عێراق فتوای دەركرد و حەشدی شەعبی دروستكرا.

دوای كەوتنی موسڵ لە ماوەیەكی كورتدا مەترسی كەوتەسەر سنورەكانی هەرێمی كوردستان و ڕۆژی 15ی حوزەیران بۆ یەكەمجار رووبەڕووبونەوە لە نێوان پێشمەرگە و داعشدا لە جەلەولا ڕوویدا، دوای ئەوەی چەكدارانی داعش زۆربەی سنوری دیالەیان كۆنتڕۆڵكرد، بەتایبەتی لەوكاتەدا داعش چەك و جبەخانەیەكی زۆری لە موسڵ دەستكەوتبوو، كە بەپێی ئامارە بڵاوكراوەكان لە وەزارەتی بەرگری عێراق بەهایان دەگەیشتە 28 ملیار دۆلار.

خالد عوبێدی، وەزیری پێشووی بەرگری عێراق لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ “سكای نیوز” ئاماژەی بەوەكرد، كە دوای كەوتنی موسڵ شەڕكردن لەگەڵ داعش قورستربوو، چونكە چەكی شەش فرقەی سەربازی عێراقیان پێبوو، سەرباری ئەوەی دەیانتوانی بە ئاسانی هێزی پشتیوان لە سوریاوە بهێنن.

كەوتنی موسڵ تەنها لە پێدراوە سەربازییەكەیدا نەمایەوە و قاڵبێكی سیاسی و دیمۆگرافیشی بەدواداهات، چونكە هەرێمی كوردستان و عێراقی لێكدابڕی و 500 هەزار هاوڵاتی لە ناوەڕاستی عێراقەوە ئاوارەی هەرێمی كوردستان بوون، كە دواتر ئەو ژمارەیە گەیشتە ملیۆنێك و 800 هەزار كەس و فشارێكی دارایی زۆریان خستەسەر حكومەت و خەڵكی هەرێمی كوردستان.

كەوتنی موسڵ سەرەتای قۆناغێكی مەترسیداری لە عێراقدا دروستكرد، كە بەشێك بە “كەوتنی موسڵ” و هەندێكی تر بە “سەرەتای هاتنی داعش” وەسفی دەكەن هەزاران ڕووداوی سەربازی و ئابوری و كۆمەڵایەتی گەورەی لێكەوتەوە و عێراقی گەیاندە لیواری مەرگ، بەڵام لەپڕی لولەی تفەنگەكانی داعش بەرەو باكور سوڕێندرا و ئاڕاستەی كورد كران، بەتایبەتی دوای ئەوەی بەرپرسانی باڵای هەرێم لەوكاتەدا باسیان لەوەكرد، كە كورد سنورەكانی خۆی گرتوەتەوە و سەرەتای دروستبوونی دەوڵەت خەمڵیووە.

ڕۆژی 3ی ئابی 2014، داعش هێرشێكی فراوانی كردەسەر خۆرئاوای موسڵ و شەنگال و ناوچەكانی ئێزدی كۆنتڕۆڵ كرد، دوای ئەوەی پێشمەرگە كشانەوە و ئەمەیش سەرەتایەكی مەترسیدار بوو بۆ هەرێمی كوردستان و یەكەم رووبەڕووبونەوەی سەختی پێشمەرگە و داعش بوو، لە ماوەی پێنج ڕۆژدا گەیشتە نزیك هەولێر.

شەوی 8ی ئابی 2014، داعش مەخموری گرت و مەترسی لەسەر كەوتنی هەولێریش دروستبوو، بۆیە سەركردایەتی هەرێمی كورستان بە پەلە داوای هاوكاریان لە ئەمریكا كرد و ئەو شەوەیش یەكەم گورزی ئاسمانی لەداعش درا و لە هەولێر دورخرایەوە و ئێران-یش وەك یەكەم وڵات پشتیوانی گەیاندە هەرێم.

گۆڕینی ئاراستەی هێرشی داعش تائێستا بەفەرمی نازانرێت چی بوو، بەڵام گومان لەوەدانیە، كە دەستێك داعشی هاندا سنورێك بۆ بەرەو پێشبردنی مەسەلەی كورد دابنێت و لەو قۆناغەدا بەربەستی بكات، ئەمەیش ئەو پرسیارەیە، كە ڕەنگە مێژوو لە داهاتوودا وەڵامەكەی دەستبخات.

راپۆرت

هاوڵاتیان تا چەند متمانەیان بە هەڵبژاردنەكانی هەرێم هەیەو بەشداری پڕۆسەكە دەكەن؟

خەڵك – ئارام سەردار، نزار جەزا

لەگەڵ نزیكبوونەوەی كاتی هەڵبژاردنەكانی هەرێم، هاوڵاتیان ڕای جیاوازییان لەسەر هەڵبژاردنەكان هەیە، بەجۆرێك بەشێكیان پێیان وایە بەهۆی ساختەكارییەوە ئەم هەڵبژاردنە گۆڕانكاری دروست ناكات، لەبەرامبەردا بەشێكی دیكە لەهاوڵاتیان دەنگدان بە باشترین ڕێگەی گۆڕانكاری دەزانن و پێیانوایە گۆڕانكاری دروست دەكات.

سەرەڕای ئەوەی بەرپرسانی كۆمسیۆن جەخت دەكەنەوە كە زۆر رێكاریان گرتۆتەبەر تاكو ساختەكاری ئەنجام نەدرێت‌و بوارەكانی ساختەكاری كەم بكەنەوە، بەڵام تاكو ئێستا هاوڵاتیان دەڵێن ساختەكاری ئەنجام دەدرێت.

د.ڕێزان حەمەڕەشید سەرۆكی كارگێری هەڵبژاردن پێشتر لەكۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، تۆماری دەنگدەران پاككراوەتەوەو 256 هەزار ناوی دووبارەو مردوو لە لیستی تۆماری دەنگدەران هاتووەتە دەرەوە ئەمەش دوای ئەوەی بەپشت بەستن بە فۆرمی خۆراك تۆمارێكی نوێیان دروست كردوە، بەڵام داواش دەكەن لایەنە سیاسییەكان دەنگدەرانیان هان بدەن بۆ ئەوەی سەردانی بنكەكانی نوێكردنەوەی تۆماری دەنگدەران بكەن بەشداری هەڵبژاردن بكەن بۆ ئەوەی هیچ كەسێك نەتوانێ سود لەم كەسانە وەربگرێ كە بەشداری ناكەن لەهەڵبژاردن.

(خەڵك) ڕای چەند هاوڵاتییەكی وەگرت، لەبارەی ئەوەی تاكو چەند متمانەیان بە ئەنجامی هەڵبژاردنەكان ماوەو ئەگەر هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان بەڕێوەبچێت بەشداری دەكەن؟

عەزیز محەمەد كە پیشەی كاسبە پێیوایە، هەڵبژاردن كاتێك گۆڕانكاری دروستدەكات، حزبەكان باوەڕیان بەگۆڕانكاری هەبێت، بۆیە متمانەی بە هەڵبژاردن نییەو پێیوانییە بەشداری هەڵبژاردن بكات، بەتایبەت دوایئەوەی لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقدا ساختەكارییەكی زۆر كرا.

ئارام عوسمان كە خوێندكاری زانكۆیە باسیلەوەكرد، ئاسایی لە هەموو وڵاتێك كە هەڵبژاردن دەكرێت بەڕێژەی جیاواز جیاواز ساختەكاری دەكرێت، لە دنیادا هەڵبژاردن بێ ساختەكاری نابێت، بەڵام زۆری‌و كەمی هەیە، بۆیە لە هەڵبژاردنەكانی پێشوو و هەر هەڵبژاردنێكی دیكە بكرێت بەشداری دەكات، چونكە جگە لەدەنگدان هیچ ڕێگەچارەیەكی دیكە نییە، بۆ گۆڕانكاری‌و باشتربوونی دۆخی كوردستان.

فەرمانبەرێك بەناوی شادی محەمەد ئەوەی خستەڕوو، لەوكاتەوەی حكومەتی كوردی هەیەو هەڵبژاردن ئەنجامدەدرێت، گۆڕانكاری لەدەسەڵاتە سەرەكییەكانی كوردستان نەكراوە، بەجۆرێك تەنها لای یەكێتی‌و پارتی بووە، ڕاستە حزبی نوێ دروستبوون، بەڵام نەیانتوانیوە دەسەڵات وەربگرن، بەڵكو تەنها هەندێ وردە كاری ئیداری یان وەزارەتێكی لاوەكییان پێدراوە.

وتیشی، ئەم هەڵبژاردنەی لەڕێگامانە بەهەمانشێوە دەبێت، بەجۆرێك ئەگەر حزبەكانی دەرەوەی یەكێتی‌و پارتی دەنگیش بەدەستبهێنن، دەسەڵاتێكی ئەوتۆ وەرناگرن، لەبەرئەوە بەشداری دەنگدانێك ناكەم، كە تەنها ئەم دوو حزبە دەسەڵاتداری یەكەمبن.

گەنجێكی دیكە، كە خوێندكاری زانكۆیە، بەناوی محەمەد ڕەحمان، پێیوایە هەڵبژاردن ڕێگەیەكی دیموكراسیانەیە لە هەر وڵاتێكدا، كە لەڕێگایەوە هاووڵاتی ئازادانە ئەو حزبەی دڵخوازیەتی هەڵیدەبژێرێت، بۆیە بێگومان بەشداریكردن باشترە لەوەی بەشداری نەكەیت.

هەروەها ئارام سەرحەد لە شاری هەولێرەوە سەبارەت بەهەڵبژاردن بە (خەڵك)ی راگەیاند، بڕوام بە ھەڵبژاردن ھەیە وەك تاكە رێگایەكی ئاشتیانە بۆ دەستاودەستكردنی دەسەڵات، بەڵام لە ئێستادا دڵنیام كە ھەڵبژاردن بەبێ ساختەكاری بەڕێوەناچێت.

ئاران ئاكار وەك هاوڵاتییەك پێی وایە، نەك لەكوردستان لەتەواوی دونیا پڕۆسەیەی هەڵبژاردن نیبە بەبێ ساختەكاری بەڕێوەبچێت، بەڵام دەكەوێتەسەر جۆرو شێوازو قەبارەی ساختەكارییەكە، لەكوردستان هەموو پێوەرو جۆرێكی تێپەراندوە كە سیمای هەڵبژاردنی ناشرین كردووەو دوریش نییە لەهیچ هاوڵاتیان تا چەند متمانەیان بە هەڵبژاردنەكانی هەرێم هەیەو بەشداری پڕۆسەكە دەكەن؟ كوردستان ساختەكاری نەكرێ.
وتیشی، بڕوام وایە بەدیلی هەڵبژاردن دیكتاتۆری‌و پاوانكاری دەسەڵاتداریە خراپتریان شەڕی ناوخۆیە كە ماڵوێرانی‌و كاولكارییە، بۆیە بڕوام پێ ماوە وەك ئامرازێك بۆ گۆڕانكاری.
هەروەها هاوڵاتی وەلی سەلیم دەڵێت، بڕوای بەهەڵبژاردن هەیە، بەڵام بڕوای نییە بەوەی كە ساختەكاری لەهەڵبژاردن نەكرێ.
هاوكات هێرش قادر رایدەگەیەنێت، هیچ هەڵبژاردنێك بەبێ ساختەكاری لە هەرێم بەڕێوەناچێت، بەڵام بڕوای بەهەڵبژاردن هەیەو هەمیشە بڕوام پێی دەبێ.

بڕیارە لە بەرواری 30/9/2018 هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان بەڕێوەبچێت، كە تێیدا ژمارەیەك لیست بەشداریدەكەن‌و دوێنێ تیروپشك بۆ ژمارەی لیستەكان كرا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

حكومەت ئینتەرنێت رادەگرێت
باشووری عیراق : خۆپیشاندەران بارەگای 9 حزب دەسوتێنن

خەڵك- بەشی هەواڵ
بەرپرسان لە وەزارەتی ناوخۆی عیراق رایدەگەیەنن، ژمارەیەك نوسینگە و بارەگای حزبە سیاسییەكان لە شارەكانی باشوور، لەلایەن خۆپیشاندەرانەوە سوتێنراون كە چوارییان بارەگای حزبی دەعوەیە، و ئەوانی تریش بارەگاكانی رەوتی حیكمە و حزبی فەزیلە و بارەگای هاوپەیمانی فەتح و نوسینگەیەكی ملیشیاكانی عەسائیبە كە نزیكە لە ئێرانەوە.

ئەفسەرێك لە وەزارەتی ناوخۆی عیراقەوە رایگەیاندووە”ژمارەی قوربانییەكانی خۆپیشاندانەكانی بەسرە و میسان و زیقار و نەجەف و كەربەلا و واست، بۆ 61 بریندار و 2 كوژراو بەرزبۆتەوە، 30 لە بریندارەكانیش لە هێزە ئەمنییەكانن”.

هەر بە وتەی ئەو ئەفسەرە كە بە رۆژنامەی (العربی الجدید)ی قەتەری راگەیاندووە” لە شەوی رابردوودا، لانی كەم 40 رێگەی سەرەكی لەلایەن خۆپیشاندەرانەوە داخران، تا كاتژمێر 1ی شەو ژمارەی خۆپیشاندەران رووی لە زیادبوون دەكرد”، ئاماژەی بە سوتاندن و تاڵانكردنی نۆ بارەگا و نوسینگەی حزبە سیاسییەكانیش كرد.

سوتاندنی بارەگاكانی حزبە سیاسییەكانی عیراق، لە پارێزگاكانی نەجەف و میسان و بەسرە و شارۆچكەكانی باشووری عیراق رویاندا، لە هەمان كاتدا هێزەكانی بنبڕكردنی ئاژاوەگێڕی توانیبویان خۆپیشاندەران لە فڕۆكەخانەی نەجەف و بارەگا حكومییەكان بكەنە دەرەوە، بەڵام دوای ئەوەی خۆپیشاندەران كاولكارییەكی زۆریان لەو دامەزراوانەدا كردبوو، بە تایبەتیش لە فڕۆكەخانەی نەجەف.

سەرچاوەیەك لە شاری نەجەفەوە باسی لەوەكردبوو كە “دەسەڵاتدارانی عیراق لە بەغدا، خزمەتگوزاریی ئینتەرنێتیان لە ژمارەیەك شاردا راگرتووە، بە تایبەتیش لە شارو شارۆچكەكانی پارێزگاكانی بەسرە و نەجەف و ناسریە و میسان و هەندێك شوێن لە پارێزگای بابل”، هەر بە وتەی ئەو سەرچاوەیە، ئینتەرنێت بۆ خزمەتگوزاریی مۆبایلی (3 جی) راگیراوە.

هەر لەو چوارچێوەیەدا، نوسینگەی حەیدەر عەبادی سەرۆك وەزیرانی عیراق، كۆبوونەوەیەكی بۆ تاوتوێكردنی دۆخی ئەمنی وڵات سازكرد. بەپێی بەیاننامەیەكی كورتی نوسینگەی عەبادی، سەرۆك وەزیران كۆبوونەوەیەكی وەزاری ئەمنی بۆ تاوتوێكردنی دۆخی ئەمنی لە باشووری وڵات سازكردووە.

ئەم كۆبوونەوەیە لەكاتێكدا بووە كە پێشتر حكومەت، هێزی سەربازی و ئەمنی رەوانەكردبوو، بە وتەی بەرپرسانی بەغداش، زیاتر لە 10 هەزار سەرباز رەوانەی ئەو پارێزگایانە كراون كە دۆخی ئەمنیان ناجێگیرە بەهۆی بەرزبوونەوەی تەوژمی ناڕەزایی تێیاندا.

شێخ سەعد حەلەفی، ئەندامی ئەنجومەنی هۆزەكانی بەسرەش بە رۆژنامەی (العربی الجدید)ی راگەیاندبوو”خۆپیشاندانەكان بەردەوام دەبن تا ئەو كاتەی دڵنیادەبین گۆڕانكارییەكی تەواوەتی روودەدات، هاتینە دەرەوە و بەنیاز نیین بگەڕێینەوە، تا ئەو كاتەی گۆڕانكارییەكی تەواوەتی بەدی دەكەین، رێگە بە كەسیش نادەین سواری تەوژمی خۆپیشاندانەكان ببێت، بە تایبەتیش سیاسییەكان”، لەبارەی بەیاننامەكەی نوری مالیكیشەوە كە پشتیوانی خۆی بۆ خۆپیشاندەران دەربڕیبوو، ئەو ئەندامەی ئەنجومەنی هۆزەكانی بەسرە رایگەیاندبوو”مالیكی سەری بەڵاكەیە، پێویستە شەرمەزار و بێدەنگ بێت”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

قاسملو چۆن شەهید كرا؟
ئەمڕۆ 29 ساڵ بەسەر شەهیدكردنی قاسملو تێدەپەڕێت

خەڵك- بەشی هەواڵ

ئەمڕۆ 13ی تەمموز، 29 ساڵ تێدەپەڕێت بەسەر شەهید كردنی عەبدولڕەحمان قاسملو، سكرتێری پێشووی حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران و هاوڕێكانی، كە لە ساڵی 1989 لەكاتی دانوستانی لەگەڵ وەفدی ئێران لە ڤیەننای پایتەختی نەمسا شەهید كران و هیچ لێكۆڵینەوەیەك-یش لەبارەی شەهیدكردنیان نەكرا.

عەبدولڕەحمان قاسملو لە شەوی زستان (شەوی یەلدا)ی ساڵی ١٣٠٩ی ھەتاوی (٢٢ی 12ی ساڵی ١٩٣٠) لە شاری ورمێ لە بنەماڵەیەكی خاوەن موڵكی دەست ڕۆیشتوودا لە دایك بوو. خوێندنی سەرەتایی‌ و ناوەندی، پێشان لە ورمێ ‌و دوایە لە تاران تەواوكرد.

قاسملو خۆی باسی چوونە ناو دنیای سیاسەت دەكات
سەبارەت بە چوونە ناو دنیای سیاسەت، قاسملۆ لە كتێبی “چل ساڵ خەبات لە پێناوی ئازادی‌”دا پاش باسی سەفەری ٣٠ كەس لە كوردەكان بۆ باكۆ لە سەر بانگھێشتنی سۆڤیەت، نووسیویەتی، “ھەر چەند ئەو كاتە من تەمەنم 11 ساڵ بوو، بەڵام وەك زۆر منداڵی ئەو سەردەمە سیاسەت سەرنجی ڕاكێشا بووم”.

عەبدولرەحمان قاسملو ساڵی ١٣٢٤ی هەتاوی (1945ی زایینی) تێكۆشانی سیاسیی خۆی بە دامەزراندنی یەكیەتیی لاوانی دێموكرات لە شاری ورمێ دەست پی كرد، بەڵام ساڵێك دواتر كۆماری كوردستان لە مەهاباد رووخا، بۆیە بە دوای ئەوەدا ئەویش بۆ خوێندن چووە تاران.

وێستگەكانی كاری زانستی و سیاسی قاسملو
ساڵی ١٣٢٧ بۆ درێژە پێدانی خوێندن چوو بۆ پاریس پایتەختی فەرەنسا، گەیشتنی بە پاریس ھاوكات بوو لەگەڵ تەقە كردن لە شا لە زانكۆی تاران (٢٥ی رێبەندانی ١٣٢٧) بەو بۆنەیەوە كۆبوونەوەیەكی بەرینی خوێندكارە ئێرانییەكان لە پاریس پێكھات، كە لەوێدا قاسملو بە درێژی لە دژی شا ‌و ڕێژیمەكەی قسەی كرد لە ئاكامدا خوێندكاران پەیامێكی ناڕەزاییان بۆ محەممەد ڕەزا پەھلەوی نارد. ئەم كارە بوو بەھۆی فشاری باڵیۆزخانەی ئێران لە پاریس، تەنانەت حكومەتی فەڕەنسا بۆ سەر قاسملو، سەرئەنجام ناچار بوو پاریس بە جێبھێڵی‌ و وەك یەكەم بوورسیەی ئێرانی “یەكیەتیی نێونەتەوەیی خوێندكاران” چوو بۆ پڕاگ-ی پێتەختی چێكۆسلۆڤاكیا، ھەر لەو ماوەیەدا كە لە فەڕەنسا بوو، بە ھاوكاریی چەند خوێندكاری دیكەی كورد “كۆمەڵەی خوێندكارانی كورد لە ئەورووپا”یان دامەزراند.

قاسملو لە ساڵی ١٩٦٢ لەزانستگەی پڕاگ دكتۆرای زانستی ئابووریی وەرگرت‌ و ھەتا ساڵی ١٩٧٠ لە زانستگەی پڕاگ دەرسی ئابووریی سەرمایەداری و ئابووریی سۆسیالیستی و تیئۆریی ھەڵدانی ئابووریی وتۆتەوە.

لەو ماوەیەدا قاسملو چەندین كتێب‌ و نامیلكەی لە سەر گیر‌وگرفتە ئابووری‌ و كۆمەڵایەتی‌ و سیاسییەكان نووسی، كە لە ھەموویان بە ناوبانگتر كتێبی “كوردستان ‌و كورد”ە، ئەم كتێبە لە جێدا بە زمانی (چێك)ی نووسراوە، تا ئێستا بە زمانەكانی: ئینگلیزی سلۆڤاكی، پۆڵەندی، عەرەبی‌ و كوردی و فارسی و هیندی و چەند بەشیشی بە فەڕەنسی) چاپ و بڵاو كراوەتەوە.

دكتۆر قاسملو زمانەكانی (كوردی، فارسی، توركی، عەرەبی، ئینگلیزی، فەڕەنسی، چێكۆ ـ سلۆڤاكی، ڕووسی) بە باشی زانیوە و بە زۆر زمانی دیكەش وەك ئەڵمانی و زمانەكانی سڵاڤ تا ڕادەیەك ئاشنا بوو.

قاسملو 18 ساڵ سكرتێری حزب بوو
پاش دەرچوونی بەیاننامەی ١١ی ئازار و رێككەوتنی نێوان رێبەرایەتیی بزووتنەوەی كورد لە باشووری كوردستان و دەوڵەتی ئەو كاتەی عیراق، قاسملو لە ئەوروپاوە گەڕایەوە و بە ھاوكاریی چەند كەس لە یارانی نیزیكی ئەركی زیندووكردنەوەی رێكخراوەكانی (حزبی دیموكراتی) بەئەستۆ گرت، بۆ ئەوەش لە كۆنفرانسی سێھەمی حزبدا، كە مانگی جۆزەردانی ساڵی ١٣٥٠ گیرا، دكتۆر قاسملوو بە ئەندامی كۆمیتەی ناوەندی و پاشان بە (سكرتێری گشتیی حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران) ھەڵبژێردرا‌ و لەو كاتەوە لە ھەموو كۆنگرەكانی حزب دا بۆ ماوەی 18 ساڵ وەك سكرتێری گشتی ھەڵبژێرایەوە.

ساڵی ١٣٣١ ھەتاوی لە سەردەمی حكوومەتی میللی دكتۆر محەۆمەد موسەددیقدا، عەبدولڕەحمان قاسملو پاش ئەوەی لە زانكۆی پڕاگ لیسانسی زانستی كۆمەڵایەتی و سیاسی وەرگرت گەڕایەوە ئێران. ئەو كاتە لە نێوان حزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران و حیزبی توودەی ئێراندا یەكیەتی تەشكیلاتی ھەبوو. قاسملو پاش شەش مانگ تێكۆشان لە تاران ھاتەوە مەھاباد و لەوێ بەرپرسایەتی كاری حزبی دیموكراتی گرتە ئەستۆ.

پاش كودەتای ٢٨ی گەلاوێژی ١٣٣٢ ناچار بوو بە تەواوی خۆی بشارێتەوە و بە نھێنی لە تاران و لە كوردستان خەریكی كاری حزبی بێ. لەو ماوەیەدا عەبدولڕەحمان قاسملو سەرپەرستی ڕۆژنامەی (كوردستان) ئۆرگانی كۆمیتەی ناوەندی حزبی بە ئەستۆوە بوو كە تەنیا (پێنج) ژمارەی بە نھێنی لـێ دەرچوو. ھەر لەو ماوەیەش دا بوو، كە كۆمیتەیەكی سەرانسەری بۆ كاروباری حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران بە بەرپرسایەتی ئەو پێكھات.

عەبدولڕەحمان قاسملو پاش پێنج ساڵ تێكۆشانی سیاسی لە ئێران و بەتایبەتی لە كوردستان، ساڵی ١٣٣٦ جارێكی دیكە چۆوە چێكۆسلۆڤاكیا.

قاسملو چۆن شەهید كرا؟
دكتۆر قاسملو ڕۆژی (٢٢ی پووشپەڕی ساڵی‌١٣٦٨ واتە ١٣ی‌ تەمموزی ١٩٨٩) لە كاتێكدا بۆ دۆزینەوەی رێگای چارەسەری ئاشتیخوازانەی كێشەی كورد لە ئێران دا لەگەڵ چەند نوێنەری حكومەتی كۆماری ئیسلامی ئێران لە ڤیەننا لە سەر مێزی وتووێژ دانیشتبوو لەگەڵ عەبدوڵا قادری ئازەر، ئەندامی كۆمیتەی ناوەندی‌ و نوێنەری حزب لە ئەوروپا بە دەستی نوێنەرانی كۆماری ئیسلامی ئێران بۆ وتووێژی ئاشتی، شەھید كرا.

هەر لەو تیرۆرەدا دكتۆر فازل ڕەسوڵ، هاوڵاتی باشووری كوردستان شەھید بوو.

قاسملو لە كاتێكدا تێرۆر كرا، كە بۆ دۆزینەوەی رێگاچارەیەكی ئاشتییانە بۆ مەسەلەی كورد لە ئێران و بۆ وەدەستەھێنانی مافە سیاسی و ئینسانییەكانی گەلی كورد چووبووە ئەم دیدارە، سەرەڕای بەڵگە حاشاھەڵنەگرەكانی كاتی تێرۆركردنی، دەوڵەتی نەمسا ڕێگای بە پۆلیس و دەزگای قەزایی خۆی نەدا لێكۆڵینەوە و بەدواداچوونەكان بە ئەنجام بگەیەنن؛ لە ئاكامدا ئەم تاوانە كەم وێنەیە، كە لە نێو دڵی وڵاتێكی دیموكراتیكی ئەوروپا دا ئەنجام درابوو بێ سزا مایەوە و دۆخە یاسایییەكەی ھیچ كات چارە نەكرا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
ریکلام

کوردستان

دوایین