ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

لەجیابوونەوەی خوێناویەوە بۆ یەکگرتنەوەی نەرم

*د.ڤیان مه‌جید فه‌ره‌ج

ئه‌گه‌ر مێژوی حزبه‌كانی هه‌رێم بخوێنینه‌وه‌ ده‌بینین له‌باشترین باردا ئه‌وه‌ بوه‌ كه‌ په‌لاماری چه‌كداری یه‌كتریان نه‌داوه‌ له‌كاتی جیابونه‌وه‌و ئینشقاقدا بۆیه‌ بۆ هه‌مو ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌چاوی بێوه‌فای و به‌رژه‌وه‌ندخوازی و ئه‌و شتانه‌وه‌ ده‌ڕواننه‌ هێزه‌ لێكتراوازو ئاوێته‌وه‌ بوه‌كان ده‌بێ بزانن كه‌ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ زیاتر مه‌سه‌له‌یه‌كی كلتوریه‌ وه‌ك له‌سیاسی و مێژوی گه‌شه‌ی حزبه‌كانیش له‌هه‌مو دونیادا به‌م قۆناغه‌ شلۆقه‌دا تێپه‌ڕیوه‌و گه‌شه‌ی سیاسی خۆی له‌خۆیدا سه‌ره‌تا لێره‌وه‌ ده‌ست پێده‌كا. هه‌ربۆیه‌ گه‌ر سه‌یری ئه‌م مشته‌ی خواره‌وه‌ بكه‌ین له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ئه‌م ده‌ ساڵه‌ی رابردو بێگومان به‌راورده‌كه‌ به‌باشی هه‌ست پێده‌كه‌ین.

یه‌كه‌م : لێكترازانی ساڵی ١٩٦٤ شه‌ڕی خوێناوی له‌نێوان باڵی مه‌كته‌بی سیاسی به‌دودا هات به‌جۆرێك خودی مه‌سعود بارزانی ئه‌وسا كه‌ تازه‌ سه‌رۆكایه‌تی ده‌زگای پاراستنی پارتی گرتبوه‌ ده‌ست به‌رپرسی پاكتاوكردنی لایه‌نگرانی باڵی مه‌كته‌ب سیاسی بو له‌ناو پارتی سه‌ره‌نجامیش دوای ته‌نها ٥ ساڵ هه‌ردو باڵی پارتی له‌ده‌موه‌ختی به‌یانی یازده‌ی ئازاردا له‌ژێر چه‌تری پارتی دیمۆكراتدا یه‌كیانگرته‌وه‌.

دوه‌م؛ پارتی گه‌ل له‌ له‌ ١٩٧٩دا له‌قیاده‌موه‌قه‌ته‌\پارتی دیمۆكرات جیابوه‌وه‌و به‌شه‌ڕی خوێناوی له‌ ١٩٨١ دا حزبه‌كه‌ی دامه‌زراند له‌لایه‌ن سامی عه‌بدولڕه‌حمانه‌وه‌و دواتر له‌ ١٩٩٣داچوه‌وه‌ ناو پارتی و پۆستی مه‌كته‌ب سیاسی حزبه‌كه‌ی وه‌رگرت تا له‌ ٢٠٠٢ له‌كۆمه‌ڵكوژیه‌كه‌ی تیرۆرسته‌كانی یه‌كی شوباتدا شه‌هیدكرا.
سێیه‌م، خوالێخۆشبوان ره‌سوڵ مامه‌ندو عومه‌ر ده‌بابه‌و سه‌رۆكی ئێستای سۆسیالیستی كوردستان، كاك حه‌مه‌ی حاجی مه‌حمود له‌ باڵی سۆسیالیزمی كوردستان\یكێتی نیشتمانی به‌شه‌ڕ جیابونه‌وه‌و ده‌یان پێشمه‌رگه‌ی سه‌رده‌می شاخ بونه‌ قۆچی قوربانی براكوژی نێوان یه‌كێتی و ئه‌م حزبه‌ كه‌ له‌ ١٩٧٩ دا دامه‌زرا، كه‌چی له‌ ١٩٩١ دا باڵێكی به‌سه‌ركردایه‌تی عومه‌رده‌بابه‌و ره‌سوڵ مامه‌ند چونه‌وه‌ ناو یه‌كێتی.

چواره‌م: حزبی زه‌حمه‌تكێشان له‌ ١٩٨٥دا له‌ حزبی سۆسیالیست، باڵی یه‌كێتی نیشتمانی ناو حزبه‌كه‌، جیابونه‌وه‌و دواتر تا ١٩٩١یش به‌هۆی ناره‌زایه‌تی حزبی سۆسیالیست ئه‌م حزبه‌ نه‌یتوانی ببێته‌ ئه‌ندامی به‌ره‌ی كوردستانی، كه‌چی به‌ دو قۆناغ به‌شی هه‌ره‌ زۆریان له‌ چه‌ند ساڵی رابردودا گه‌ڕانه‌وه‌ ناو یه‌كێتی و سكرتێره‌كه‌شیان كرایه‌ ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسی یه‌كێتی.

پێنجه‌م: ئاڵای شۆڕش به‌سه‌ركردایه‌تی كاك كاك مه‌لا به‌ختیارو ده‌یان كادری دیاری ئێستای یه‌كێتی\باڵی كۆمه‌ڵه‌ له‌ ١٩٨٥ دا له‌ یه‌كێتی جیابونه‌وه‌و شه‌ڕی گه‌وره‌ی ئیعلامی و خوێناویشیان ته‌نانه‌ت له‌نێواندا روی دا، كه‌چی به‌ دو قۆناغ له‌ ساڵی ١٩٩١ دا گه‌ڕانه‌وه‌ ناو یه‌كێتی دوای ئه‌وه‌ی له‌ زه‌حمه‌تكێشان كشانه‌وه‌، ئێستا كاك به‌ختیارو كاك عماد له‌هه‌ره‌ سه‌ركرده‌ دیاره‌كانی ئه‌و كاته‌ی ئاڵای شۆڕش مه‌كته‌بی سیاسی و سه‌رۆكی ده‌سته‌ی كارگێڕی یه‌كێتین.

بۆیه‌ هاتنه‌وه‌ی به‌رهه‌م ساڵح، رێكه‌وتنی یه‌كێتی و گۆڕانی ده‌باشان، و هه‌ر رێكه‌وتن و ئاوێته‌بونه‌وه‌یه‌كی تر روبدا له‌م قۆناغه‌دا زۆر ئاساییه‌ به‌به‌راورد به‌و مێژوه‌ خوێناویه‌ی ٤٠ ساڵ پێشتر حزبه‌كان له‌هه‌رێمی كوردستان موماره‌سه‌یان كردوه‌و ئه‌مه‌ش خۆی له‌خۆیدا به‌بڕوای من جگه‌ له‌ هێما بۆ كرانه‌وه‌ی حزبی، خۆیله‌خۆیدا مانای گۆڕینی ستراتیج و پره‌نسیپی گونجاندن ده‌گه‌یه‌نێ له‌مه‌دای دوردا. ئه‌م دیارده‌یه‌ هه‌نتینگتۆن له‌ تێزه‌كه‌یدا ناوی ده‌نێ ئه‌داپته‌بڵیتی Adaptability, بۆیه‌ ئه‌وانه‌ی شاره‌زای مێژوی حزبه‌كان نین كاتێك له‌ تێڕوانینێكی كورتخایه‌نه‌وه‌ سه‌یری ئه‌م جۆره‌ ره‌فتاره‌ حزبی و كه‌سیانه‌ ده‌كه‌ن، ئه‌گه‌ر مێژوی خوێناوی حزبه‌كان بخوێننه‌وه‌ به‌رویه‌كی گه‌شبینیه‌وه‌ سه‌یری هه‌نگاوه‌كانی سیاسه‌تی حزبی كوردی ده‌كه‌ن له‌چوارچێوه‌ زانستی و ئه‌كادیمیه‌كه‌یدا.

*پسپۆر لە سیستەمی بەدامەزراوەکردنی پارتە سیاسیەکان

وتار

قردێلەی سوور چی دەگۆڕێت؟

هیوا سەید سەلیم

ژمارەیەك سندوقی دەنگدانی هەلبژاردنی خوولی پێنجەمی هەڵبژارنی پەرلەمانی كوردستان لە نێو هەزاران سندوقی تر كە سكڵای لایەنەكانی لەسەرە، قردێنەی سووریان لێدراوە، قردێنەی سوور نیشانەی ساختەكاری زۆرە، واتا دوا رێزبەندی ئەو سندوقانەیە كە سكاڵایان لەسەرە لە رووی خرابی ساختەكاریەكە.

هەرسەبارەت بەو سكاڵایانە، كۆمسیۆنی باڵای هەلبژاردن و راپرسی دەڵێت: دەستمان كردووە بە لێكۆڵینەوە لە سكاڵاكان كە قردێنەی سووریان لێدراوە، هەر كۆمسیۆنیش دەڵێت: ژمارەی ئەو دەنگانەی كە سندوقەكانیان قردێنەی سووریان لێدراوە بای چوار كورسی پەرلەمانی كوردستانە.

شایانی باسە هەڵبژاردنی 30ی حوەزیرانی پەرلەمانی كوردستان زیاتر لە 1000 سكاڵای لەسەرە، لە نێو ئەو سكاڵایانەدا سكاڵای تەواوی لایەنەكانی بەشداربوو لەو هەڵبژاردنە تۆمار كراوە، ئەمەیان هێمایە بۆ ئەوەی ساختەكاری لە هەڵبژاردنەكانی كوردستان هێندە بەرفراوان بووە، هەروەها بۆتە دیاردە و تا دێت ئەو دیاردەیە شێوازێكی مۆدێرن وەردەگرێت، جێگای نیگەرانیشە كە هیچ ڕێگریەكیش بۆ ئەو دیاردە قێزەونە نیە.

هێزە تەزویرچیەكانی كوردستان، لە پاڵ ئامانجی خرابیان بۆ دەستكاریكردنی دەرنجامەكانی هەڵبژاردن لە بەرژەوەندی حزبەكانیان، ئامانجیانە هیچ بەهایەك بۆ هەلبژاردن و ئەنجامەكانی نەهێڵنەوە، ئەمەشیان بۆ پێداگریە لەسەر مانەوەیان لەسەر كورسی حوكمڕانی كە 27 ساڵە بە خرابترین شێوازی حوكمی خەڵكی كوردستانی پێدەكەن لە لایەك، وە بێ ئومێدكردنی خەڵكە بە هەڵبژارن لە لاكەی تر.

لە ئێستاد كە كۆمسیۆنی هەلبژاردن و ڕاپرسی كوردستان سەرقاڵی سندوقە قڕدێنە سوور و ڕەنگەكانی ترە، تا دوای پێداچوونەیان بە سكاڵای لایەنەكان وەڵامی لایەنە سكاڵاكەرەكان بداتەوە، بەڵام پێناچێت ئەو كارەی كۆمسیۆن گۆڕانێكی جدی لە ئەنجامەكانی هەڵبژاردن بكات، كە ئێستا ئەنجامە بەرایەكانی ڕاگەیەندراو، چونكە ئەو لایەنەی پەنای بۆ ساختەكاری بردووە حسابی ئەو رۆژەشی كردووە كە رووبەرووی سكاڵادەبێتەوە.

هەڵبژاردنی 12 ئایاری ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق كە چەند مانگێك پێش هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان ئەنجام درا، بە هەمان دۆخی ئەوەی دووەم تێپەڕی لە ڕووی ساختەكاریەوە، ئەوساش لایەنە ناڕازیەكان زۆر هاوریان كرد كوا دەنگەكانمان؟ بەڵام بێ سوود بوو، بۆیە دەبێت لایەنەكان بیر لە شێوازی تری ناڕەزایی دەڕبڕین بكەنەوە، ئەگینا بە چوونە ژێرباری هەلبژاردنی ساختە، دەبنە لایەنی شەرعیەت بەخش بە پرۆسەی لێوان لێو لە ساختەكاری.

ئەوەی دیارە كە چەند رۆژێكی تر كۆمسیۆن ناچاردەكرێت ڕایبگەیەنێت ( سكاڵاكان هیچ بنەمایەكی یاسایان نەبوو) وە ئەنجامەكانی هەڵبژاردن وەك خۆی دەكرێتە ئەمری واقع و بە سازانی بەشێك لە لایەنەكانی ناو كۆمسیۆن 50+1 مسۆگەر دەكرێت و ئەوانی تریش با هەر لە ئەژنۆی خۆیان بدەن، هەر ئەوەشە وادەكات كە بڵێین:

نەقردێنەی سور و نە رەش و قاوەیی فلسێكی سووتاو ناهێنێت، چونكە ئەوان دەزانن چی دەكەن و چیان كردووە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

کێ قسە لەگەڵ ئەمریکادا دەکات ؟

ھونەر تۆفیق

 

پەیوەندی ئەمریکا وەکو دەوڵەت و وەکو گەل بە ھەرێمی کوردستانەوە وەکو حکومەت و وەکو خەڵک ، پەیوەندیەکی پەنھان و ناڕوونە . ھەموو پەیوەندیەک لەقسەوە دەست پێدەکات بۆ کردەوە . ئێمەی خەڵکی کوردستان نازانین چۆن قسە لەگەڵ ئەمریکادا دەکرێت و ئەمریکا چۆن قسەمان لەگەڵدا دەکات !!

یەکێک لەو قسە گرنگ و پێویستانەی کەدەبێت لە ئێستادا لەگەڵ ئەمریکادا بکرێت بریتی یە لە پرسی ئابڵۆقەی ئابووری سەر ئێران .

ئەمریکا دەڵێت : غەزەب لەو وڵات و کۆمپانیایانە دەگرم لە پێنجی نۆفەمبەری ئەمساڵ بەدواوە بەردەوام دەبن لە پەیوەندی ئابووری بە ئێرانەوە . لەو ھەڕەشەیەوە ئەمریکا ڕووی قسەی لە دۆستەکانیەتی بەر لە نەیارەکانی .

گوایە کورد ( دۆست) ی ئەمریکایە لەھەرێمی کوردستاندا دەبێت پابەندبێت بەو داوا(ھەڕەشە) یەی مام سامەوە . بەڵام لەناو ھیچ یەک لەو قسانەی نێوان کورد و ئەمریکای دۆستدا نەمان بیستووە ئەی کێ قەرەبووی ئەو زیانەی کورد دەکاتەوە کە لەئەنجامی ئابڵۆقەی سەر ئێرانەوە بەری دەکەوێت .

ھێشتا پێنجی نۆڤەمبەر نەھاتووە نرخی شتومەک و خۆراک لەبازاڕەکانی ھەرێمدا لەبەرزبوونەوەدان . نرخی لیتری بانزین خەریکە دەبێت بەدووقات زیاتر لەچاو ساڵێک پێشدا . ئایا حکومەتی ھەرێم و ئەوانەی قسە لەگەڵ ئەمریکادا دەکەن ئەم باسەیان لەگەڵ ئەمریکاییەکاندا کردۆتەوە ؟ ئەمریکا بەنیازە قەرەبووی ھاوڵاتیانی ھەرێم بکاتەوە ؟ ئەگەر بەڵێ یە چۆن ؟ بۆ ئەوەی بازاڕ لەوە زیاتر نرخەکانی بەرزنەبێتەوە . ئەگەر نەخێرە ( دۆستایەتی ) نێوان ئەمریکا و کورد مانای چی ؟ ئەمریکا زۆر زیاتر لەکورد لە بایەخی بازاڕ و بەرزبوونەوەی نرخ تێدەگات کە ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە ئەمنی قەومی وڵاتانەوە ھەیە . ناھاوسەنگی لەبازاڕدا لەنێوان نرخ و توانای کڕیندا ناھەوسەنگیە لە ئاسایشی کۆمەڵایەتی و ئابووری گەلاندا . کورد لەپێناو چی ئەمریکادا ئەو باجە گەورەیە بدات کە ئەوسەری دیارنیە ؟!! ئایا ترامپ لە ئەمریکاوە تەماتە و بانزین بۆ کورد دەنێرێت ؟ یان کورد قسەی نیە لەگەڵ ئەمریکادا تەنیا گوێ لە قسە دەگرێت !!

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

لە ١٢ی ئۆکتۆبەرەوە بۆ ١٦ی ئۆکتۆبەر

زانا ئەحمەد

رەنگە ئەم دوو بەروارە بۆ ھەر ھاونیشتیمانییەکی باشوری کوردستان دوو رۆژی دیارو پڕ لە یادەوەریی بێت و لەو رۆژانەبێت کە پانتاییەکی زۆری لەھزری تاک بەتاکی کورددا داگیرکردووە. لەبیرکردنی رووداو و دیمەنە تراژیدییەکانی ئەو رۆژانە لای ھەریەکەمان ھەروا کارێکی ئاسان نەبێت.

رۆژی ١٢ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧؛ کاتێک سەرۆکی بەرزترین دام و دەزگای تەشریعیی دەیویست وەک ھەر رۆژێکی دیکەی ئاسایی بڕواتەوە بۆ باڵەخانەی پەرلەمان و ئەدای رۆڵ و کارەکەی بکات، بەڵام لەلایەن کۆمەڵێک چەکبەدەستی موچەخۆری حکومەت و جێبەجێکەری فەرمانی حزب رێگریی لێدەکرێت. ئیتر ئەم رێگرییکردنە وا دەکات نزیک بە دووساڵ و نیو باڵەخانەی پەرلەمان زیاتر لەباڵەخانەیەکی دوای کاولکاریی و ئاڵۆزییەکانی جەنگ بچێت؛ نەک باڵەخانەی پەرلەمان. بمانەوێت یاخود نا ئەو رۆژە دەلاقەی کردەوە بۆ یاساشکێنی لە ھەرێمی کوردستاندا و بووە ھەوێنی داھێنانی چەندین رووداوی نەخوازراوی دیکە. ئێستاشی لەگەڵدابێت تاک بە تاکمان بەدەست دەرھاویشتەکانی ئەو رووداوەوە دەناڵێنین. سیستمی پاشەکەوتی موچەو گرانکردنی سوتەمەنی و ….ھتد لە نموونە دیارەکانی دەرھاویشتەی ئەو رووداوەن.

ئەگەر بۆ نەتەوەکانی دیکە ١٦ی ئۆکتۆبەر؛ ڕۆژێکی ئاسایی بێت، ئەوا بۆ کورد نەک رۆژێکی ئاسایی نییە، بەڵکو رووداوەکانی ئەو رۆژە و رۆژانی دوایی ھێندە ناخھەژێنن کە گەورە و بچوکی کورد ناتوانن بە ئاسانیی لەیادی بکەن و دیمەن و رووداوە تراژیدییەکانی ئەو رۆژە لەبیر خۆیان ببنەوە، چونکە لە چەند کاتژمێرێکی کەمدا زیاتر لە نیوەی خاکی ھەرێمی کوردستان ھەڕاجفرۆشکراو بوویە قوربانیی ریفراندۆمی سەربەخۆیی و ململانێی ناوخۆی حزبەکان. ئاخر گەلی براینە ئاسان نییە دەریایەک خوێنت لە پێناو ئازادکردنی ئەم نیشتیمانەدا بەخشیبیت، بەڵام لە کونفەیەکونێکدا زیاتر لە نێوەی تەسلیم بە پۆستاڵ لەپێیەکانی حەشد و سوپای عێراقی بکەیت.!

ھەرچەندە ئەم دوو رووداوە نموونەی دەیان رووداوی دیکەی ھاوشێوەن کە بەدرێژایی خەباتی رزگاریخوازی گەلی کورد تۆمار کراون، بەڵام بەحوکمی جۆرو تازەیی رووداوەکان رەنگە زیاتر لە ھەر رووداوێکی تر مێشکی تاک بەتاکی کوردی داگیر کردبێت.  بەشێک لەو رووداوانەش ھۆکارگەلێکی وەھایان دروستکردووە کە ریگری تەواو بکەن لە دروستبوونی کیانی سەربەخۆی کوردو ھۆکاربوون بۆئەوەی بەدرێژایی مێژوو کورد ببێتە ئەکتەرێکی ژێردەستەو بەزیو لەشانۆی سیاسیی عێراقدا. بۆیە گرنگە لە ئێستاوە سەرجەم ھێزو لایەنە سیاسیەکان ئاوڕیک بۆ ڕابردوو بدەنەوە و پلان و بەرنامەیەکیش بۆ داھاتوو دابڕێژن؛ بۆئەوەی چیتر ئەم ھەرێمە لەژێر رەحمەتی مەترسیی ئەم گروپ و ئەو گروپ و ئەم وڵات و ئەو وڵاتدا نەبیت، چونکە ئێستا ناوچەکە بەرەو ململانێ و جەنگێکی ھەرێمیی ھەنگاو دەنێت و پێناچێت کوردیش بتوانێت بەکەمترین زیان لەم کێشمەکێشم و ململانێیەدا رزگاری بێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
حکومەتی داهاتووی هەرێمی کوردستان دەتوانێت خزمەتی هاوڵاتیان بکات؟

کوردستان

دوایین