ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

عێراق و شانۆی یەكلاكردنەوەی بەرژەوەندی زلهێزەكان

محەمەد عەلی

 

لە سەرەتای پرۆسەی ئازادیی عێراقەوە، شەڕی بەرژەوەندی و نفوز لەو وڵاتەدا لە نێوان ئەمەریكا و ئێراندا، شتێكی حاشاهەڵنەگرە. هێرشی هێزە عێراقییەكان بۆ سەر كەركووك و داگیركردنی، پێشبڕكێی ئەم دوو هێزەی لە نمایشكردنی هێزەكانی نزیك لە خۆیان، بۆ هەموو لایەك روونتر كردەوە، بە شێوەیەك ئێران لە رێگەی كەناڵە تایبەتەكانی خۆیەوە كاری لەسەر ئەوە كرد كە حەشد و هادی عامری بە پاڵەوان وێنا بكات، ئەمەریكاش هەموو هەوڵێكی بۆ ئەوە بوو حەیدەر عەبادی بە تێكشكێنەری داعش و شاسواری یەكپارچەیی عێراق، بناسێنێت.

بەڵام ئەنجامەكانی هەڵبژاردن پێچەوانەی ویستی ئێران و ئەمەریكا بوون و هاوپەیمانیی سائیروون بە سەرۆكایەتیی موقتەدا سەدر، پێشەنگ بوو و عامری و عەبادیش لە پلەكانی دووەم و سێیەم هاتن، كە هیچ لیستێكیش نەیتوانی ببێتە براوەی یەكلاكەرەوە.

رووداوەكانی چەند رۆژی دوای راگەیاندنی ئەنجامەكانی هەڵبژاردنیش، ئەو راستییە دەسەلمێنن كە هەریەك لەم دوو هێزە لە عێراق بەرەوڕووی ئاستەنگی جیددی بوونەتەوە لە ئاراستەكردنی هێزە سیاسییەكان بەرەو ئامانجە دیاركراوەكانیان، بۆ ئێران كێشە لە نێوان لیستی فەتح و یەكێتیدا لە كەركووك و پەرتەوازەیی ماڵی شیعە و كەمبوونەوەی دەنگەكانی لیستە نزیكەكانی، هەنگاوەكانی ئێرانی بۆ یەكلاكردنەوەی حكوومەتی داهاتووی لە بەرژەوەندیی خۆیدا، لاواز كردووە. تایبەت بە ئەمەریكاش خاڵی لاوازی بریتییە لە پەرتەوازەیی كورد و بێهێزیی عەبادی و نەبوونی كۆدەنگیی هێزە سوننەكان.

بەڵام وێڕای ئەمانە، گفتۆگۆ سەرەتاییەكانی پێكهێنانی حكوومەتی داهاتووی عێراق پێمان دەڵێن، كە ئەمەریكا چەند هەنگاوێك لە پێش ئێرانە، هۆكارەكەشی بوونی لێكتێگەیشتنێكی سەرەتاییە لە نێوان سەدر و عەبادی و حەكیم لەلایەك و، لیستەكەی عەللاوی و پارتی دیموكراتی كوردستان، كە دەكرێ گەوەترین كوتلەی پەرلەمانی دروست بكەن.

لە بەرامبەردا، ئێران هەنگاوی پێویستی ناوە بۆ دروستكردنی ئاستەنگ لە بەردەم نزیكبوونەوەی ئەم لایەنانە، هەروەها خۆپیشاندانەكانی باشووریش هاوكاتە لەگەڵ هەڕەشەكانی ئێران بە بڕینی كارەبای هەناردەكراو بۆ عێراق، ئەمە لە كاتێكدایە كە داواكاریی موقتەدا سەدر بۆ ئەنجامنەدانی خۆپیشاندان، هیچ كاریگەرییەكی نەبوو و لە هەمان كاتدا وتەكانی حاكم زاملی پەرلەمانتاری نزیك لە سەدر و گوشارەكانی ئێران لەسەر لیستی سائیروون بە ڕوونی دەردەخات، كاتێك گوتی قبووڵكردنی داواكارییەكانی كورد، شكست بە حكوومەتی داهاتووی عێراق دەهێنێت.

لەلایەكی ترەوە، بڕیاری پەرلەمانی عێراق بە دووبارە هەژماركردنەوەی دەنگەكان بە دەست، بە هەوڵی هێزە نزیكەكانی ئێران بوو، بۆیە دەكرێ هاوكێشەكان بە تەواوی پێچەوانە بكاتەوە و یەكێتی و موقتەدا سەدریش لە ئێران تووڕە بكات و بە تەواوی دووریان بخاتەوە، لەبەر ئەوەی ئەم بڕیارە كاریگەریی راستەوخۆی لەسەر دەنگەكانی یەكێتی و سائیروون دەبێت، ئەمەش دەكرێ ئەنجامی چاوەڕواننەكراوی هەبێت و نزیكبوونەوەیان بێت لە قازانجی هێزە نزیكەكانی ئەمەریكا.

لە پاڵ هەوڵەكانی ئێرانیشدا بۆ یەكلاكردنەوەی حكوومەتی داهاتووی عێراق لە بەرژەوەندیی خۆیدا، هەنگاوە كردەنییەكانی ئەمەریكاش لەم بارەیەوە روونن، بەوەی كە سێ پێكهاتەی حەشدی شەعبیی خستووەتە لیستی تیرۆرەوە و چاوپۆشی دەكەن لە جموجۆڵەكانی داعش لە عێراق و لە رێگەی برێت ماكگۆركەوە هەوڵەكانی بۆ یەكخستنی كورد بە كردەنی دەست پێكردووە، دواهەنگاویش بڵاوەپێكردنی هێزەكانیەتی لە شنگال و چەند ناوچەیەكی سنووری سووریا، ئەمەش دەكرێ بە گوشارێكی تری ئەمەریكا بۆ سەر جموجۆڵەكانی ئێران لە ناوچەكەدا هەژمار بكرێ.

هاوكات ناكرێ رۆڵی توركیا و سعوودیە لە پرۆسەی سیاسیی عێراقدا نادیدە بگیرێ، ئەوەی تا ئێستا روونە هەردوو وڵاتی هەرێمی، كۆكن لەسەر پاڵپشتی لە لیستی سائیروون، بەمانایەكی تر، ئەمانیش لە رێگەی هاوپەیمانە تەقلیدییەكانیان بەتایبەتی سوننەكان، دەتوانن رۆڵیان هەبێت لە یەكلاكردنەوەی ململانێی پێكهێنانی حكوومەتی داهاتووی عێرادا.

لە لایەكی دیكەوە، ڕووسیا دوای لێكتێگەیشتنە گشتگیرەكەی لەگەڵ ئەمەریكا دەربارەی سووریا، لە دەرگای كوردستانەوە بە هێزەوە هاتووەتە عێراق، هەروەك چۆن لە سووریا ئێرانی بە تەنیا هێشتووەتەوە، لە عێراقیش هاوئاوازە لەگەڵ سیاسەتەكانی ئەمەریكا، بە دڵنیاییشەوە بەریتانیا لە دوای رووداوەكانی ۱٦ی ئۆكتۆبەر، نەوتی كەركووكی پێشكەش كراوە لە بەرامبەر ڕازیبوونی بە كۆی سیاسەتەكانی ئەمەریكا تایبەت بە عێراق، بۆیە ئاماژەكان پێمان دەڵێن كە ئەم دوو زلهێزە، رێك كەوتوون لەگەڵ ئەمەریكادا بە گۆشەگیركردنی ئێران و كەمكردنەوەی رۆڵی لە عێرادا.

كوردیش سەرباری ئەو لێكترازانەی بە هۆی بوونی ساختەكاری لە كاتی هەڵبژاردندا تووشی هێزە سیاسییەكانی بووە، بەڵام دەكرێ خاەنی پشكی شێر بێ لە دەستكەوتنی مافەكانیدا، خۆشبەختانە هەواڵەكانیش دڵخۆشكەرن بەوەی كە هەوڵێكی جیددی هەیە بۆ پێكهێنانی هاوپەیمانیی كوردستانی، كە لە ئێستادا پارتی و یەكێتی كاری بۆ دەكەن و لە داهاتووشدا هەوڵ دەدەن كە گشت فراكسیۆنە كوردستانییەكان لە خۆ بگرێت.

ماوەتەوە بڵێین، یەكڕیزیی هێزە كوردستانییەكان هەمیشە مانای بەدەستهێنانی دەستكەوتی زیاتر بووە و چوونیشمان بۆ بەغدا لە دوای ۲٠٠۳، بە یەكدەنگی توانرا زۆرترین ماف بۆ گەلی كورد دەستەبەر بكرێت، بە تایبەتی لە دەستووری عێراقدا، ئێستاش لە بەرامبەر ئەم پەرتەوازەییەی هێزە عێراقییەكان، دەرفەتێكی زۆر باش بۆ كورد هاتووەتە پێشەوە، بە جۆرێك ئەوەی توانی لە دەستووردا جێگای بكاتەوە، ئێستا بە كردەنی جێبەجێیان بكات بە تایبەتی پرسی ناوچە كورستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم و بودجە و نەوت.

ریکلام

وتار

لەبارەی قاسملۆوە.. گەڕان بەدوای گۆڕ غەریبدا

خەڵک-

لە گۆڕستانی ناوەندی پاریس. لەناو هەزاران کێل و پەیکەری ناو قەبرساندا پاش سۆراخێکی زۆر چوینە سەر گۆڕی سەرکردەو دیبلۆماتکاری کوردو کوردستان د قاسملۆ. وێنە ناسراوەکەی کەلەسەر کێلی سەرووی قەبرەکەیەوە نەخشێنراوە هەر لە دوورەوە خورپەی گەیاندە دڵ و سەرنجی را دەکێشا. پیاوێکی کەڵەگەتی خاکی پۆشی پشتوێن توندی جامانە لەسەر، هەردوو دەستی ئاڵاندوە بەسنگیا و بزەیەکی کردوە. لە کێلی خوارووی گۆڕەکەدا بەکوردی نوسراوە ( کە من مردم، کورد نامرێ.).

دوای تێڕامانێکی زۆر و بێدەنگیەکی قوڵ لە سەر گۆڕەکەی بەدەوروبەردا چاوێکم گێڕاو کەوتمە بیرکردنەوەوە، کورد چ قەدەرێکی هەیە لە مێژوودا؟! دوای نزیکەی سی ساڵ لە تیرۆرکردنی هێشتا نە نەتەوەو نیشتمانەکەی ئازادە، نە تاوانبارانی تیرۆرکردنی سزای خۆیان وەرگرت. نە ئەو زامە ساڕێژ بووە، غەدری شەهید کردنەکەشی لەناوخۆدا نە بووە مایەی یەکڕیزیی و پارێزگارییکردنی زیاتر لە پەیام و کردە دیبلۆماسیەکانی ئەو ڕێبەرە.

پاش چوار رۆژ لە چونە سەر گۆڕەکەی چاوم بەیەکێک لە هاوڕێکانی قاسملۆ کەوت لە برۆکسل، لە چەند وێستگەیەکی گرنگی خەباتی شاخ و زۆرتریش لە دەرەوە پێکەوە بوونە. ئەو پێی وابوو (قاسملۆ رێبەرێکی دیبلۆماتکاری دەگمەنی کورد بووە، چەندین زمانی بیانی زانیوە بڕوا هێنەرێکی کاریگەر بووە لە گفتوگۆ سیاسیەکانیدا. تۆڕێکی گرنگ پەیوەندی لە ئەوروپا دروستکردبوو. کەمتر بایەخی بە ئۆرگان و کاری رێکخستنی حزب دەدا، خاوەن کەسایەتیەکی زۆر سادەو خاکیی بووە ئەوەش هێزی پێ دەبەخشی).

بەگشتی بۆ ناسینی کتێبی کوردو کوردستان و گوتارە بەردەستەکانی بەشێکی گرنگ لەتواناو رەوتی ژیانی ئەو دەردەخەن. بە بۆچوونی خۆشم مام جەلال و قاسملۆ لە دوو گرنگترین سەرکردەی دیبلۆماتکاری کوردن کە زۆر شارەزاییان لە کاری دیبلۆماسیدا هەبووەو، جێدەستیان لەم مەیدانی خەباتەدا دیارە. کاری پێکەوەیییان کردوە.

لە کاتی تیرۆرکردنی قاسملۆدا، مام جەلال لە ناو خاکی ئێرانەوە ئیدانەی تیرۆرکردنەکەی کردو بەرپرسیارێتی خستە ئەستۆی دەوڵەتی ئێران، هەڵوێستی مام جەلال بۆ ئەو دەمە گرنگ و کاریگەریش بوو.

ئێستا لەم جۆرە هەڵوێستە نیشتمانیانە دەگمەن بوون! یان هەر نەماون!.

قاسملۆ لە ڤیەنا تیرۆر کراو لەپاریس نێژرا، بەدوای ئەودا شەرەفکەندی لەبەرلین تیرۆرکرا. پایتەختەکانی ئەوروپای بەناو مافی مرۆڤ پڕن لەچیرۆکی تاوان، سەر زەمین پڕە لە تاوان دەرهەق بە کوردو، کورد خۆشی پڕە لە غەدر لەخۆکردن!

پرسیاری گرنگ ئەوەیە ئاخۆ کەی قاسملۆ دەگەڕێنرێتەوە زێدی خۆی؟ بە چ چەشنێ؟ حەتمیەتی مێژووە بە دڵنییاییەوە هەر دێتەوە.
د قاسملۆ هەر گۆڕ غەریبە گەرچی لەناو دڵی پاریسیش نێژرابێ.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

مۆمەكە دەكوژێتەوە؟

نیاز عەبدوڵڵا

ئەو مۆمەی نەوشێروان مستەفا لەگەڵ ھاوڕێكانی بۆ رووناك كردنەوەی تاریكی سیاسی لە كوردستان دایگیرساند لە رێگای دامەزراندنی یەكەم بزووتنەوەی سیاسی مەدەنی ئۆپۆزسیۆن، كە هەزاران هاووڵاتی خاوەن خەون بە ئامانجی گۆڕینی سیستەمی سیاسی و حوكمڕانی لە هەرێمی كوردستان شوێنی كەوتن، ئێستا كوڕەكانی ئەو مۆمە دەكوژێننەوە.

بزووتنەوەی گۆڕان لەسەردەمی نەوشێروان مستەفا، دژ بە بنەماڵەیی كردنی دەسەڵاتەكانی سیاسی و ئابووری و سەربازی و میدیایی قسەی لەسەر بنەماڵەكانی كۆسرەت رەسوڵ و جەلال تاڵەبانی و مەلا مستەفا و ئیبراهیم ئەحمەد و مەسعود بارزانی دەكرد.

بەڵام تەنیا دوای نۆ ساڵ و تێپەڕبوونی ساڵێك بەسەر كۆچی دوایی نەوشێروان مستەفا، كوڕەكانی یەكەم رێكخەری گشتی بەهەمان رێگای ئەو بنەماڵە حیزبیانەی گۆڕان رەخنەی لێ دەگرتن بوونە خاوەن كۆمپانیای چیمەنتۆ و كۆمپانیای وشە و میدیای گۆڕان و چەندین ملیۆن دۆلار و دەیان دۆنم زەوی و دەستتێوەردانی سیاسی.

رۆژی 12ی تەمموز بە شێوەیەكی یەكلاكەرەوە عومەری سەید عەلی رێكخەری گشتی بزووتنەوەی گۆڕان، تەسلیمبوونی خۆی و بزووتنەوەی گۆڕانی لەناو كۆبوونەوەی جڤاتی نیشتیمانی بە فەرمی بۆ دەسەڵاتی ئابووری و میدیایی و سیاسی كوڕەكانی نەوشیروان مستەفا راگەیاند و وتوویەتی “موڵك و ماڵەكان هەمووی هی كوڕەكانن و بڕۆن بە هەموو میدیاكان بڵێن و لە كوێش باسی دەكەن باسی بكەن”.

گۆڕان بە روونی بەسەر دوو بەرەدا دابەشبووە. بەڵام ئەو بەرەیەی دژایەتی گەندەڵی و قۆرخكاری سیاسی و بە بنەماڵەیی بوونی بزووتنەوەی گۆڕان دەكات لەناوخۆدا، هێشتا بە لاوازی بەرەنگاری ئەو بیرە نادیموكراتخوازە دەبێتەوە، چونكە بە خۆ پەراوێزخستن و ئەنجامنەدانی بەرەنگاربوونەوەی راستەوخۆ و بەهێز ئەو قۆناغە راگوزەرە ناوخۆییەی بزووتنەوەكە بۆ بەرە مشەخۆرە سیاسییەكە یەكلایی دەبێتەوە و ئەنجام كاریگەری بەسەر كۆی پرۆسەی سیاسی هەرێمی كوردستان دەبێت.

ئێستا لەبری شەڕی بەرەنگاربوونەوەی ستەمكاری و كاركردن بۆ گۆڕینی سیستەمی سیاسی و داڕشتنی بەرنامە و ستراتیژ، لەبری ئەوەی شەڕی بەدیهێنانی ئەو خەونە گەورانە بكات كە بانگەشەی بۆ دەكرد، گۆڕان بۆتە هێزێكی سیاسی كرێچی و خەریكە خۆی لە هەناویدا هەڵدەوەرێ و دەبێتە كۆپی و تەواوكاری جەستەی ئەو سیستەمە حوكمڕانییە چەوسێنەرەی نادیموكراتیانە حوكمڕانی لە هەرێمی كوردستان دەكات.

بۆیە لە هەرێمی كوردستان مەترسی راستەقینە بە تەنیا پارتی دیموكرات و یەكێتی نیشتیمانی نین، بەڵكو لاوازی بەرەی دژە ستەمكاران و بەرەی ئۆپۆزسیۆنی سیاسییه. پارتی و یەكێتی ئەو دوو هێزە بەهێزە نەبوون كە گۆڕانكاری لە حوكمڕانیان مەحاڵ بێت، بەڵام لاوازی بەرەی دیموكراتخوازەكان و دژە ستەمكاران وزە بووە بۆ درێژەپێدانی ئەم مۆدیلە حوكمڕانییەی هەرێم.

پێویستە ئەو هێزە سیاسیانەی ساختەكارانە بانگەشەی دیموكراتخوازانە دەكەن، راستییەكانیان وەك خۆی ئاشكرا بكرێت بەو ئامانجەی جێگرەوەی سیاسی راستەقینە بێتە بوون.

وەك چۆن بەرە‌نگاربوونەوەی خراپەكاری و حوكمی ناڕەشیدی پارتی و یەكێتی ئەرك و بەرپرسیارێتییە‌، بەرەنگاربوونەوەی ئەو هێزە مشەخۆرە بنەماڵەییەی ناو بزووتنەوەی گۆڕان و بانگەشەی ساختەی هێزە ئۆپۆزسیۆنەكانی تریش ئەرك و بەرپرسیارێتییە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

قوڕ بەسەر وانە پەروەردەییەكانی قوتابخانە

ناسیح خالید

لە قوتابخانەكانی هەرێم چەند وانەیەكی پەروەردەیی هەن كە ئەمانەن: ئاین، مەدەنیی، وەرزش، میوزیك و هونەر. ئەم وانانە لە خشتەی هەفتانە دادەنرێن و زۆربەشیان مامۆستای پسپۆڕیان هەیە، جا مامۆستاكە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەكالۆریۆس بێت.

كێشەی دروستكراوی سەرەكیی بۆ ئەم وانانە ئەوەیە كە لە جیاتی ئەوەی وانەی پەروەردەیی بن وەكو لە ناونیشانەكەیاندا هاتووە، كراون بە وانەی تاقیكردنەوە و نمرە و دەرچوون و دەرنەچوون.

ئەم وانانە ئەگەر بڕیارە پەروەردەیی بن، دەی خۆ (پەروەردە)، وەستانی بۆ نیە و پڕۆسەیەكی بەردەوام و درێژخایەنە. پەروەردە، پراكتیك و كردارە نەك مەرەكەبی سەر كاغەز و تاقیكردنەوەی وشك و بێ رۆح.

پەروەردە، بریتیە لە ئامادەكردنی پلە بە پلەی مرۆڤ لە بوارێك و كردنیەتی بە كەسێكی كارامە لەم بوارەدا. نەك (نمرە) ببێتە باڵادەست بەسەر وانەكە و لە وانەیەكی پەروەردەیی و ئەخلاقییەوە بیكات بە بیركاریی و فیزیا و كیمیا.

نابێ (پەروەردە) بە (تاقیكردنەوە) هەڵبەسێنگێدرێ و قوتابیش لەم وانە پەروەردەییانەدا بخرێتە ژێر تاقیكردنەوە، چونكە پەیامە پەروەرەدەییەكانی ئەم وانەیە ناگات بە قوتابی و هەموو غەم و هەوڵێكی بۆ نمرە و دەرچوون دەبێت.

لە وانەی پەروەردەی ئاین، لە جیاتی ئەوەی رۆحی ئایەت و فەرموودە بە قوتابی بگەیەندرێت و بە هۆیەوە بكرێت بە موسڵمانی خاوەن باوەڕی پاك و رەوشتی بەرز، ئیملای ئایەت و فەرموودەی پێدەكرێت.

لە وانەی پەروەدەی مەدەنیی، لە جیاتی ئەوەی تۆوی مەدەنییبوون لە ناخی قوتابیدا بچێندرێت و ئامادەی كێشەكانی نێو كۆمەڵگەی بكرێت، تاقیكردنەوەی بۆشایی و راست و چەوت و لەبەركردنی پێناسەی چەمكە مەدەنییەكانی پێدەكرێت.
لە وانەی پەروەردەی وەرزش، لە جیاتی ئاشناكردنی قوتابی بە بەها باڵاكانی وەرزش و لەوێشەوە گواستنەوەیان بۆ نێو ژیان، درێژیی و پانیی یاریگە و ژمارەی یاریزان دەكرێن بە تاقیكردنەوە.

لە وانەی پەروەردەی هونەر، لە جیاتی تێگەیشتن لە دنیای ناسكی هونەر و بەستنەوەی بە ژیان و بەهاكانی، وێنەی سروشت و تێكەڵكردنی رەنگەكان و ناوی نیگاركێشە بەناوبانگەكانی جیهان دەكرێن بە تاقیكردنەوە.

لە وانەی پەروەردەی میوزیك، لە جیاتی ئاشنابوون بە بنچینەی میوزیك و پەیوەندیی لەگەڵ سروشتی خواكرددا، قوتابی چەند چركەیەك بە پێوە رادەگیرێ و بەبەغائاسا گۆرانیەكی پێدەوترێ.

خوڵاسە.. ئەوەی لە قوتابخانەكانی هەرێم هەیە، وانەی پەروەردەیی نین، بەڵكو پەڕپووتكردنی پەروەردەیە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
ریکلام

کوردستان

دوایین