ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

ئایا ئەزمونەكەی رۆژئاوای كوردستان بەدەردی كۆماری كوردستان دەچێت؟

یەپەكە

خەڵك-بەشی هەواڵ

لە دوای  عەفرین،  نۆرەی منبجە، كە لە بن دەستی هێزە كوردییەكان دەردەهێندرێن، بە قسەی گەورە كاربەدەستانی توركیا ناوچەكانی دیكەی رۆژئاوای كوردستان هەمان چارەنووسیان دەبێت.

كوردەكانی سووریا لە دوای سەرهەڵدانی شۆڕشی گەلانی سووریا لە مانگی ئاداری 2011دا كەوتنە خۆیان و زۆرینەی شار و شارۆچكەكانی رۆژئاوای كوردستانیان كۆنترۆڵكرد و دەسەڵاتی ئیداری و ئەمنی و سەربازییان گرتەدەست و رژێمی سووریا تەنها بەناو بوونی لەوێ ما.

لەگەڵ سەرهەڵدانی رێكخراوی داعش و بەرفراوانبوونی هێرشەكانی لە دوای ساڵی 2013 و هێرشەكانی بۆ سەر كۆبانێ لە 2015 و بەرگریی سەختی شەڕڤانە كوردەكان، هاوپەیمانی نێونەتەوەیی بۆ شەڕی داعش بە سەركردایەتی وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا (كە لە هاوینی 2014 دوای هێرشەكانی داعش بۆ سەر باشوری كوردستان و هەولێر پێكهات)، شەڕڤانە كوردەكانی سوریای كردە هاوپەیمانی خۆی بۆ شەڕی داعش و هێزەكانی سوریای دیموكرات پێكهاتن.

 خۆپیشاندانی كوردەكانی سووریا 

هێزەكانی سووریای دیموكرات توانیان لەماوەی زۆرتر لە سێ‌ ساڵی رابردوودا شەڕێكی قورسی داعش بە هاریكاری هاوپەیمانان بكەن و قەڵای داعش لە رەقە بڕوخێنن، وێڕانی كۆنترۆڵكردنی چەندین شار و شارۆچكە و پێگەی ستراتیژی دیكە.

پارتی دەسەڵاتداری رۆژئاوای كوردستان پەیەدە كە حزبێكی سەر بە پەكەكەیە، دوای ململانێیەكی زۆر لەگەڵ زۆرینەی حزبەكانی دیكەی رۆژئاوای كوردستان كە هەندێكیان سەر بە پارتی دیموكراتی كوردستان بوون، توانی دەسەڵاتی تەواو بگرێتە دەست.

ئەم حزبە هەرزوو دەستیكرد بە دامەزراندنی هێزەكانی یەپەگە و یەپەژە و دواتر سوریای دیموكرات وەك هێزێكی نیزامی تۆكمە و پڕچەككراو بە هاریكاری هاوپەیمانان، دواتر دامەزراندنی دامەزراوە ئیدارییەكانی دەوڵەت و دروستكردنی كانتۆنەكان و دەزگاكانی راگەیاندن و دەزگا ئەمنییەكان و سازكردنی هەڵبژاردنەكان، تەنانەت دەستی برد بۆ نوێكردنەوەی سیستمی خوێندن و پەروەردە و دەستبردن بۆ هەندێك یاسای باری خێزانی.

  یەپەكە 

دەسەڵاتی رۆژئاوای كوردستان لە ماوەی چەند ساڵی رابردوودا لە ململانێیەكی سەختدا بوو لەگەڵ توركیا، رژێمی سوریا، داعش و گروپە چەكدارەكانی دیكەی ئۆپۆزسیۆنی سووریا و لە زۆرینەی ناوچەكان لە شەڕ و پێكدادان بوو، بەڵام توانیان بە سەركەوتوویی ئەو قۆناغانە تێبپەڕێنن.

دەسەڵاتدارانی رۆژئاوای كوردستان سەركەوتوبوون لە دروستكردنی هاوسەنگی لە پەیوەندییان لەگەڵ وڵاتانی هەرێمی ئێران و عێراق و وڵاتانی دیكە و هەروەها لەگەڵ روسیا و ئەمریكا و ئەوروپادا پەیوەندییان باشبوو.

 ئاڵای رۆژئاوای كوردستان 

بەڵام دواجار توركیا خەونی گەورەی كوردەكانی سووریای خستەمەترسییەوە كە “وا چاوەڕوان دەكرا دەوڵەتێكی كوردی یان دەسەڵاتێكی نیمچەسەربەخۆ لە باكوری سووریا لە دایكببێت و كورد بگەیەنێت بە دەریای سپی نێوەڕاست و لەگەڵ باشوری كوردستاندا وەك یەك دەوڵەت یان وەك دوو دەوڵەت یان وەك دوو ئیدارەی نیمچە سەربەخۆی كوردی دراوسێ بن، ئەمە بە پشتیوانی وڵاتانی رۆژئاوایی”، بەڵام وڵاتانی رۆژئاوای پشتی كوردییان بە لە باشوور و رۆژئاوا بەر دا.

توركیا هەرچەندە لە زۆرینەی قۆناغەكاندا دژایەتی جوڵانەوە كوردییەكانی كردووە، بەڵام لەسەرەتای سەرهەڵدانی دەسەڵاتی كوردی لە رۆژئاوای كوردستان وەزارەتی دەرەوەی توركیا بانگێشتی ساڵح موسلیم هاوسەرۆكی پێشووی پەیەدەی كرد، لەوێ داوای هاوكاری كرد، بەڵام موسلیم ئەوەی رەتكردەوە بەپێی سەرچاوە هەواڵییەكان.

پێداگری دەسەڵاتدارانی رۆژئاوای كوردستان لەسەر پەیوەستبوونیان بە پارتی كرێكارانی كوردستان و رەنگدانەوەی ئەدەبیات و سیاسەتی پەكەكە بەسەر ئەو دەسەڵاتەدا هانی توركیا و پارتی دیموكراتی كوردستانی دا زۆرتر دژایەتییان بكەن.

 كوردەكانی سوریا وێنەكانی ئۆجەلان بەرز دەكەنەوە 

ئەنقەرە گەیشتە ئەو بڕوایەی ئەو ئیدارە كوردییەی رۆژئاوای كوردستان بە هیچ جۆرێك قەبوڵ نەكات و بە مەترسی بۆ سەر ئاسایشی خۆی بزانێت، بۆیە لە یەكەمدا هەنگاودا سوپای توركیا بە هاوكاری گرووپە چەكدارەكانی ئۆپۆزسیۆنی سووریا ئۆپەراسیۆنی قەڵغانی فوراتی سازكرد و رێگای گرت لە یەپەگە كە كانتۆنەكانی كۆبانێ و جزیرە بە عەفرین ببەستێتەوە.

لە قۆناغی دووهەمدا لە ئۆپەراسیۆنی چڵەزەیتووندا كانتۆنی عەفرینی داگیركرد و رێگای گەیشتنی كوردی بە دەریای سپی نێوەڕاست گرت، بە هاریكاری روسیا كە لەوێشدا رووسیا پشتی كوردەكانی بەر دا.

لە قۆناغی سێهەمدا توركیا توانی شاری منبجی عەرەبنیشن بەپێی رێككەوتنێك لەگەڵ ئەمریكا لە بن دەستی یەپەگە دەربهێنێت و ئێستا هەڕەشە لە ناوچەكانی دیكەی رۆژئاوای كوردستان و چەككردنی یەپەگە دەكات، دوای ئەوەی یەپەگە بە فەڕمی كشانەوەی لە منبج راگەیاند.

ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی كە پشتیوانی سەرەكی دەسەڵاتدارانی رۆژئاوای كوردستان بوون لە ماوەی ساڵانی رابردوودا لە كاتی گەرمەی شەڕی داعشدا گوێیان بە فشار و هەڕەشەكانی توركیا نەدا، تا كارگەیشتە ئەوەی پەیوەندییەكانی واشنتن و ئەنقەرە بگاتە خراپترین ئاستی.

بەڵام ئێستا كە شەڕی داعش بەرەو كۆتایی دەچێت و چەند جارێك دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا بە ئاشكرا باسی كشانەوەی هێزەكانی كردووە لە سووریا، وردە وردە واشنتن خەریكە روو لە ئەنقەرە دەكاتەوە و پشت لە كوردەكانی سووریا دەكات.

ئەمە جیا لە هەڕەشەكانی بەشار ئەسەد سەرۆكی سووریا لە هێزەكانی سوریای دیموكرات بەوەی هێزیان لە دژ بەكاردەهێنێت بۆ كۆنترۆڵكردنەوەی ناوچەكان، ئەمە لە حاڵێكدا كە رژێمی سووریا بەهاوكاری رووسیا و ئێران توانی زۆرینەی ناوچەكانی سووریا كۆنترۆڵ بكاتەوە.
بە رای بەشێك لە چاودێران بە دوور نازاندرێت ئەزموونی رۆژئاوای كوردستان هەمان چارەنووسی ئەزموونی كۆماری كوردستانی لە مەهابادی رۆژهەڵاتی كوردستانی بە رێبەرایەتی پێشەوا قازی محەمەد هەبێت لە ساڵی 1946 ، كە دوای پشت تێكردنی سۆڤێت لێی، رووخا.

 هێزەكانی ئاسایشی رۆژئاوای كوردستان 

بەڵام هێشتا كوردەكانی سووریا لە هاوپەیمانە زلهێزەكەیان بێ هیوانەبوون، ئەوەتا نوێنەری كانتۆنەكانی رۆژئاوای كوردستان رایدەگەیەنێت، لێدوانەكانی چاوش ئۆغلو دوورن لە راستییەوە و تا ئێستا ئەمریكا هاوپەیمانی كوردە.

فەتحوڵڵا حوسێنی نوێنەری كانتۆنەكانی رۆژئاوا لە هەرێمی كوردستان بە (خەڵك)ی راگەیاند، تا ئێستا ئەمریكا هاوپەیمانی كوردەو چەك بۆ هێزی سوریای دیموكرات‌و یەپەگە دەنێرێت.

وتیشی “بەهیچ شێوەیەك یەپەگە لەناو منبەج نەبوون، تەنها چەند راوێژكارێكی سەربازی بوون ‌و كشانەوە، رێكەوتنی نێوان ئەمریكا و توركیاش تەنها شاری منبەج دەگرێتەوەو شارەكانی باكور‌و رۆژئاوای فوڕات ناگرێتەوە”.

ئاشكراشیكرد، هێزەكانی یەپەگە لەناوچەكانی دیكە ناكشێنەوە‌و لێدوانەكەی ئۆغلۆ راست نییە، چونكە ئەمریكا هیچی بە بەرپرسانی یەپەگە نەگوتووە كە چەكیان لێ بستێنێتەوە‌و بەڵێنی داوە رۆژهەڵاتی فوڕات بپارێزێت، چونكە شەڕی داعش‌و پلانێكی دورودرێژە و سوریای دیموكرات‌و ئەمریكا جێبەجێی دەكەن.

سەبارەت بە دووبارەبوونەوەی مێژوو كە وڵاتانی زلهێز نەهامەتییان بەسەر كورددا هێناوە، حوسێنی رایگەیاند، كورد ئێستا جوگرافیاو هێز‌و دیبلۆماسییەت‌و قورسایی هەیە، بڕوا ناكەم ئەو وڵاتە زلهێزانە ببنە پاڵپشتی توركیا كە هەموو جیهان دەزانێت وڵاتێكە لانكەی تیرۆرە.

وتیشی “دەبێت وڵاتە زلهێزەكان ئەم كێشەیە چارەسەر بكەن‌و سنورێك بۆ توركیا دابنێن، چونكە وڵاتێكی مەترسیدارە بۆ هەموو جیهان بەتایبەت ئەمریكاو ئەوروپا”.

سەبارەت بە پشتگوێخستنی كورد لەلایەن ئەمریكا ‌و شكستی لە ریفراندۆم‌و كەوتنی عەفرین و كەركوك فەتحوڵڵا حوسێنی ئاماژەی بۆ ئەوە كرد، كورد ئەگەر دەستكەوتێكی هەبێت بە پاڵپشتی ئەمریكا بووە، بەڵام لە ریفراندۆمدا لە قسەی دەرچوو، بەڵام لەگەڵا ئەوەشدا ئەمریكا پاڵپشتە بۆ هێزی پێشمەرگەو پڕۆژەی كوردستان.

وتیشی “سوریا وڵاتێكی دابەشكراوەو هەندێك ناوچە لەژێر نفوزی روسیایەو هەندێكی لای ئەمریكا، عەفرین نەكەوتبووە ئەو نەخشەی كە پێی دەڵێَن رۆژهەڵاتی فورات، بەڵكو كەوتبووە ژێر نفوزی روسی‌و ئەویش خیانەتی لە كورد كرد”.

بەرای چاودێران لە زۆرینەی قۆناغەكاندا حزب و شۆڕش و دەسەڵاتە كوردییەكان پشتیان بە وڵاتانی زلهێز و هەرێمی بەستووە، ئەو وڵاتانەش تاكو بەرژەوەندیان هەبوبێت بەكاریانهێناون، دواتر پشتیان بەرداون، لەو نمونانەش كۆماری مەهاباد، شۆڕشی ئەیلول، پرۆسەی ریفراندۆمی باشوری كوردستان و داگیركردنی كەركوك و ناوچە دابڕاوەكان، ئەزموونی رۆژئاوای كوردستان.

راپۆرت

حكومەت ئینتەرنێت رادەگرێت
باشووری عیراق : خۆپیشاندەران بارەگای 9 حزب دەسوتێنن

خەڵك- بەشی هەواڵ
بەرپرسان لە وەزارەتی ناوخۆی عیراق رایدەگەیەنن، ژمارەیەك نوسینگە و بارەگای حزبە سیاسییەكان لە شارەكانی باشوور، لەلایەن خۆپیشاندەرانەوە سوتێنراون كە چوارییان بارەگای حزبی دەعوەیە، و ئەوانی تریش بارەگاكانی رەوتی حیكمە و حزبی فەزیلە و بارەگای هاوپەیمانی فەتح و نوسینگەیەكی ملیشیاكانی عەسائیبە كە نزیكە لە ئێرانەوە.

ئەفسەرێك لە وەزارەتی ناوخۆی عیراقەوە رایگەیاندووە”ژمارەی قوربانییەكانی خۆپیشاندانەكانی بەسرە و میسان و زیقار و نەجەف و كەربەلا و واست، بۆ 61 بریندار و 2 كوژراو بەرزبۆتەوە، 30 لە بریندارەكانیش لە هێزە ئەمنییەكانن”.

هەر بە وتەی ئەو ئەفسەرە كە بە رۆژنامەی (العربی الجدید)ی قەتەری راگەیاندووە” لە شەوی رابردوودا، لانی كەم 40 رێگەی سەرەكی لەلایەن خۆپیشاندەرانەوە داخران، تا كاتژمێر 1ی شەو ژمارەی خۆپیشاندەران رووی لە زیادبوون دەكرد”، ئاماژەی بە سوتاندن و تاڵانكردنی نۆ بارەگا و نوسینگەی حزبە سیاسییەكانیش كرد.

سوتاندنی بارەگاكانی حزبە سیاسییەكانی عیراق، لە پارێزگاكانی نەجەف و میسان و بەسرە و شارۆچكەكانی باشووری عیراق رویاندا، لە هەمان كاتدا هێزەكانی بنبڕكردنی ئاژاوەگێڕی توانیبویان خۆپیشاندەران لە فڕۆكەخانەی نەجەف و بارەگا حكومییەكان بكەنە دەرەوە، بەڵام دوای ئەوەی خۆپیشاندەران كاولكارییەكی زۆریان لەو دامەزراوانەدا كردبوو، بە تایبەتیش لە فڕۆكەخانەی نەجەف.

سەرچاوەیەك لە شاری نەجەفەوە باسی لەوەكردبوو كە “دەسەڵاتدارانی عیراق لە بەغدا، خزمەتگوزاریی ئینتەرنێتیان لە ژمارەیەك شاردا راگرتووە، بە تایبەتیش لە شارو شارۆچكەكانی پارێزگاكانی بەسرە و نەجەف و ناسریە و میسان و هەندێك شوێن لە پارێزگای بابل”، هەر بە وتەی ئەو سەرچاوەیە، ئینتەرنێت بۆ خزمەتگوزاریی مۆبایلی (3 جی) راگیراوە.

هەر لەو چوارچێوەیەدا، نوسینگەی حەیدەر عەبادی سەرۆك وەزیرانی عیراق، كۆبوونەوەیەكی بۆ تاوتوێكردنی دۆخی ئەمنی وڵات سازكرد. بەپێی بەیاننامەیەكی كورتی نوسینگەی عەبادی، سەرۆك وەزیران كۆبوونەوەیەكی وەزاری ئەمنی بۆ تاوتوێكردنی دۆخی ئەمنی لە باشووری وڵات سازكردووە.

ئەم كۆبوونەوەیە لەكاتێكدا بووە كە پێشتر حكومەت، هێزی سەربازی و ئەمنی رەوانەكردبوو، بە وتەی بەرپرسانی بەغداش، زیاتر لە 10 هەزار سەرباز رەوانەی ئەو پارێزگایانە كراون كە دۆخی ئەمنیان ناجێگیرە بەهۆی بەرزبوونەوەی تەوژمی ناڕەزایی تێیاندا.

شێخ سەعد حەلەفی، ئەندامی ئەنجومەنی هۆزەكانی بەسرەش بە رۆژنامەی (العربی الجدید)ی راگەیاندبوو”خۆپیشاندانەكان بەردەوام دەبن تا ئەو كاتەی دڵنیادەبین گۆڕانكارییەكی تەواوەتی روودەدات، هاتینە دەرەوە و بەنیاز نیین بگەڕێینەوە، تا ئەو كاتەی گۆڕانكارییەكی تەواوەتی بەدی دەكەین، رێگە بە كەسیش نادەین سواری تەوژمی خۆپیشاندانەكان ببێت، بە تایبەتیش سیاسییەكان”، لەبارەی بەیاننامەكەی نوری مالیكیشەوە كە پشتیوانی خۆی بۆ خۆپیشاندەران دەربڕیبوو، ئەو ئەندامەی ئەنجومەنی هۆزەكانی بەسرە رایگەیاندبوو”مالیكی سەری بەڵاكەیە، پێویستە شەرمەزار و بێدەنگ بێت”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

قاسملو چۆن شەهید كرا؟
ئەمڕۆ 29 ساڵ بەسەر شەهیدكردنی قاسملو تێدەپەڕێت

خەڵك- بەشی هەواڵ

ئەمڕۆ 13ی تەمموز، 29 ساڵ تێدەپەڕێت بەسەر شەهید كردنی عەبدولڕەحمان قاسملو، سكرتێری پێشووی حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران و هاوڕێكانی، كە لە ساڵی 1989 لەكاتی دانوستانی لەگەڵ وەفدی ئێران لە ڤیەننای پایتەختی نەمسا شەهید كران و هیچ لێكۆڵینەوەیەك-یش لەبارەی شەهیدكردنیان نەكرا.

عەبدولڕەحمان قاسملو لە شەوی زستان (شەوی یەلدا)ی ساڵی ١٣٠٩ی ھەتاوی (٢٢ی 12ی ساڵی ١٩٣٠) لە شاری ورمێ لە بنەماڵەیەكی خاوەن موڵكی دەست ڕۆیشتوودا لە دایك بوو. خوێندنی سەرەتایی‌ و ناوەندی، پێشان لە ورمێ ‌و دوایە لە تاران تەواوكرد.

قاسملو خۆی باسی چوونە ناو دنیای سیاسەت دەكات
سەبارەت بە چوونە ناو دنیای سیاسەت، قاسملۆ لە كتێبی “چل ساڵ خەبات لە پێناوی ئازادی‌”دا پاش باسی سەفەری ٣٠ كەس لە كوردەكان بۆ باكۆ لە سەر بانگھێشتنی سۆڤیەت، نووسیویەتی، “ھەر چەند ئەو كاتە من تەمەنم 11 ساڵ بوو، بەڵام وەك زۆر منداڵی ئەو سەردەمە سیاسەت سەرنجی ڕاكێشا بووم”.

عەبدولرەحمان قاسملو ساڵی ١٣٢٤ی هەتاوی (1945ی زایینی) تێكۆشانی سیاسیی خۆی بە دامەزراندنی یەكیەتیی لاوانی دێموكرات لە شاری ورمێ دەست پی كرد، بەڵام ساڵێك دواتر كۆماری كوردستان لە مەهاباد رووخا، بۆیە بە دوای ئەوەدا ئەویش بۆ خوێندن چووە تاران.

وێستگەكانی كاری زانستی و سیاسی قاسملو
ساڵی ١٣٢٧ بۆ درێژە پێدانی خوێندن چوو بۆ پاریس پایتەختی فەرەنسا، گەیشتنی بە پاریس ھاوكات بوو لەگەڵ تەقە كردن لە شا لە زانكۆی تاران (٢٥ی رێبەندانی ١٣٢٧) بەو بۆنەیەوە كۆبوونەوەیەكی بەرینی خوێندكارە ئێرانییەكان لە پاریس پێكھات، كە لەوێدا قاسملو بە درێژی لە دژی شا ‌و ڕێژیمەكەی قسەی كرد لە ئاكامدا خوێندكاران پەیامێكی ناڕەزاییان بۆ محەممەد ڕەزا پەھلەوی نارد. ئەم كارە بوو بەھۆی فشاری باڵیۆزخانەی ئێران لە پاریس، تەنانەت حكومەتی فەڕەنسا بۆ سەر قاسملو، سەرئەنجام ناچار بوو پاریس بە جێبھێڵی‌ و وەك یەكەم بوورسیەی ئێرانی “یەكیەتیی نێونەتەوەیی خوێندكاران” چوو بۆ پڕاگ-ی پێتەختی چێكۆسلۆڤاكیا، ھەر لەو ماوەیەدا كە لە فەڕەنسا بوو، بە ھاوكاریی چەند خوێندكاری دیكەی كورد “كۆمەڵەی خوێندكارانی كورد لە ئەورووپا”یان دامەزراند.

قاسملو لە ساڵی ١٩٦٢ لەزانستگەی پڕاگ دكتۆرای زانستی ئابووریی وەرگرت‌ و ھەتا ساڵی ١٩٧٠ لە زانستگەی پڕاگ دەرسی ئابووریی سەرمایەداری و ئابووریی سۆسیالیستی و تیئۆریی ھەڵدانی ئابووریی وتۆتەوە.

لەو ماوەیەدا قاسملو چەندین كتێب‌ و نامیلكەی لە سەر گیر‌وگرفتە ئابووری‌ و كۆمەڵایەتی‌ و سیاسییەكان نووسی، كە لە ھەموویان بە ناوبانگتر كتێبی “كوردستان ‌و كورد”ە، ئەم كتێبە لە جێدا بە زمانی (چێك)ی نووسراوە، تا ئێستا بە زمانەكانی: ئینگلیزی سلۆڤاكی، پۆڵەندی، عەرەبی‌ و كوردی و فارسی و هیندی و چەند بەشیشی بە فەڕەنسی) چاپ و بڵاو كراوەتەوە.

دكتۆر قاسملو زمانەكانی (كوردی، فارسی، توركی، عەرەبی، ئینگلیزی، فەڕەنسی، چێكۆ ـ سلۆڤاكی، ڕووسی) بە باشی زانیوە و بە زۆر زمانی دیكەش وەك ئەڵمانی و زمانەكانی سڵاڤ تا ڕادەیەك ئاشنا بوو.

قاسملو 18 ساڵ سكرتێری حزب بوو
پاش دەرچوونی بەیاننامەی ١١ی ئازار و رێككەوتنی نێوان رێبەرایەتیی بزووتنەوەی كورد لە باشووری كوردستان و دەوڵەتی ئەو كاتەی عیراق، قاسملو لە ئەوروپاوە گەڕایەوە و بە ھاوكاریی چەند كەس لە یارانی نیزیكی ئەركی زیندووكردنەوەی رێكخراوەكانی (حزبی دیموكراتی) بەئەستۆ گرت، بۆ ئەوەش لە كۆنفرانسی سێھەمی حزبدا، كە مانگی جۆزەردانی ساڵی ١٣٥٠ گیرا، دكتۆر قاسملوو بە ئەندامی كۆمیتەی ناوەندی و پاشان بە (سكرتێری گشتیی حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران) ھەڵبژێردرا‌ و لەو كاتەوە لە ھەموو كۆنگرەكانی حزب دا بۆ ماوەی 18 ساڵ وەك سكرتێری گشتی ھەڵبژێرایەوە.

ساڵی ١٣٣١ ھەتاوی لە سەردەمی حكوومەتی میللی دكتۆر محەۆمەد موسەددیقدا، عەبدولڕەحمان قاسملو پاش ئەوەی لە زانكۆی پڕاگ لیسانسی زانستی كۆمەڵایەتی و سیاسی وەرگرت گەڕایەوە ئێران. ئەو كاتە لە نێوان حزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران و حیزبی توودەی ئێراندا یەكیەتی تەشكیلاتی ھەبوو. قاسملو پاش شەش مانگ تێكۆشان لە تاران ھاتەوە مەھاباد و لەوێ بەرپرسایەتی كاری حزبی دیموكراتی گرتە ئەستۆ.

پاش كودەتای ٢٨ی گەلاوێژی ١٣٣٢ ناچار بوو بە تەواوی خۆی بشارێتەوە و بە نھێنی لە تاران و لە كوردستان خەریكی كاری حزبی بێ. لەو ماوەیەدا عەبدولڕەحمان قاسملو سەرپەرستی ڕۆژنامەی (كوردستان) ئۆرگانی كۆمیتەی ناوەندی حزبی بە ئەستۆوە بوو كە تەنیا (پێنج) ژمارەی بە نھێنی لـێ دەرچوو. ھەر لەو ماوەیەش دا بوو، كە كۆمیتەیەكی سەرانسەری بۆ كاروباری حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران بە بەرپرسایەتی ئەو پێكھات.

عەبدولڕەحمان قاسملو پاش پێنج ساڵ تێكۆشانی سیاسی لە ئێران و بەتایبەتی لە كوردستان، ساڵی ١٣٣٦ جارێكی دیكە چۆوە چێكۆسلۆڤاكیا.

قاسملو چۆن شەهید كرا؟
دكتۆر قاسملو ڕۆژی (٢٢ی پووشپەڕی ساڵی‌١٣٦٨ واتە ١٣ی‌ تەمموزی ١٩٨٩) لە كاتێكدا بۆ دۆزینەوەی رێگای چارەسەری ئاشتیخوازانەی كێشەی كورد لە ئێران دا لەگەڵ چەند نوێنەری حكومەتی كۆماری ئیسلامی ئێران لە ڤیەننا لە سەر مێزی وتووێژ دانیشتبوو لەگەڵ عەبدوڵا قادری ئازەر، ئەندامی كۆمیتەی ناوەندی‌ و نوێنەری حزب لە ئەوروپا بە دەستی نوێنەرانی كۆماری ئیسلامی ئێران بۆ وتووێژی ئاشتی، شەھید كرا.

هەر لەو تیرۆرەدا دكتۆر فازل ڕەسوڵ، هاوڵاتی باشووری كوردستان شەھید بوو.

قاسملو لە كاتێكدا تێرۆر كرا، كە بۆ دۆزینەوەی رێگاچارەیەكی ئاشتییانە بۆ مەسەلەی كورد لە ئێران و بۆ وەدەستەھێنانی مافە سیاسی و ئینسانییەكانی گەلی كورد چووبووە ئەم دیدارە، سەرەڕای بەڵگە حاشاھەڵنەگرەكانی كاتی تێرۆركردنی، دەوڵەتی نەمسا ڕێگای بە پۆلیس و دەزگای قەزایی خۆی نەدا لێكۆڵینەوە و بەدواداچوونەكان بە ئەنجام بگەیەنن؛ لە ئاكامدا ئەم تاوانە كەم وێنەیە، كە لە نێو دڵی وڵاتێكی دیموكراتیكی ئەوروپا دا ئەنجام درابوو بێ سزا مایەوە و دۆخە یاسایییەكەی ھیچ كات چارە نەكرا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

یەكێتی لە نزیكبوونەوەی پارتی و گۆڕان نیگەرانە

خەڵك-بەشی هەواڵ

یەكێتی نیشتمانی كوردستان نیگەرانە لە نزیكبوونەوەی پارتی دیموكراتی كوردستان و بزوتنەوەی گۆڕان لە هەنگاوێكی بێ پێشینەدا لە ماوەی چوار ساڵی رابردوودا، دوای ململانێیەكی توندی نێوانیان.

فراكسیۆنەكانی پارتی و گۆڕان لە پەرلەمانی كوردستان دوو پرۆژەیان بۆ هەڵپەساردنی پۆستی سەرۆكی هەرێم پێشكەشكرد و پرۆژەكە لەلایەن پەرلەمانەوە دوێنێ پەسەند كرا.

جەعفەر ئیمینیكی جێگری سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان بە دەنگی ئەمریكای راگەیاند، كە پرۆژەكانی پارتی و گۆڕان لێكتێگەیشتنی هاوبەش بووە.

بزوتنەوەی گۆڕان بە پشت بەستن بە ئەنجامەكانی هەڵبژاردنەكانی 2013 كە دووهەم حزب بوو لەگەڵ پارتی دیموكراتی كوردستان یەكەم براوەی هەڵبژاردن رێككەوتنی پێكهێنانی كابینەی هەشتی حكومەتیان كرد و گۆڕان زۆرینەی پۆستەكانی یەكێتی وەك سەرۆكی پەرلەمان، وەزارەتی دارایی، وەزارەتی پێشمەرگە و پۆستی جێگری سەرۆكی پەرلەمانی عێراقیشی بە پشتیوانی پارتی وەرگرت.

یەكێتی نیشتمانی كوردستان دوای نیگەرانییەكی زۆر بە نا بەدڵی چووە نێو حكومەتەوە كە تەنها پۆستی باڵا كە وەریگرت جێگری سەرۆكوەزیران بوو، كە دوای ماوەیەك زۆرینەی دەسەڵاتەكانی پێشووش لە جێگری سەرۆك وەزیران سەندرایەوە كە لە ئیدارەی ناوچەی سلێمانی هەیبوون.

لە 23ی حوزەیرانی 2015 یەكێتی نیشتمانی كوردستان و بزوتنەوەی گۆڕان لەگەڵ كۆمەڵ و یەكگرتوو و بزوتنەوەی ئیسلامی پرۆژەی هەمواری یاسای سەرۆكایەتی هەرێمیان بردە پەرلەمان و خوێندنەوەی یەكەمیان بۆ كرد.

بەم هۆیەوە پەیوەندییەكانی گۆڕان و پارتی كە رۆژ بەرۆژ بەرەو هەڵكشان دەچوون، هاتنەوە خاڵی سفر تاكارگەیشتە دەركردنی گۆڕان لە حكومەت لەلایەن پارتییەوە لە مانگی 10ی 2015دا.

لەوكاتەوە یەكێتی نیشتمانی كوردستان ئەگەرچی رێككەوتنی سیاسی لەگەڵ بزوتنەوەی گۆڕان كرد لە 2016 و جێبەجێنەكرا و لەلایەن گۆڕانەوە هەڵپەسێردرا، بەڵام بەردەوام یەكێتی هاوسەنگی لەنێوان گۆڕان و پارتیدا راگرتووە و زیاتریش لە زۆر هەنگاودا لە پارتییەوە نزیكتربووە بەتایبەت لە پرسی سازكردنی ریفراندۆمی سەربەخۆییدا.

ماوەیەكە لە مێدیای فەڕمی بزوتنەوەی گۆڕانەوە باس لە رێككەوتنی نوێی ستراتیژی پارتی و یەكێتی دەكرێت و بەرپرسانی یەكێتی و پارتیش نایشارنەوە كە لێكتێگەیشتن هەیە، بەڵام رێككەوتن نییە.

لە نوێترین پێشهاتیش پارتی و گۆڕان لە پرۆژەیەكی هاوبەشدا بۆ هەڵپەساردنی سەرۆكایەتی هەرێم كۆبوونەوە، بەپێی زانیارییەكانی گەیشتوو بە (خەڵك) یەكێتی لەم نزیكبوونەوەی پارتی و گۆڕان نیگەرانە و مەترسی هەیە هەمان سیناریۆكەی 2014 دووبارە ببێتەوە.

پەرلەمانتارێكی یەكێتی نیشتمانی كوردستان ئاشكرایدەكات “ئەگەر ئێمە رێكەوتنمان لەگەڵ پارتی هەبوایە، دەبوو ئێمە پڕۆژە یاسای هەڵپەساردنی سەرۆكایەتی هەرێمان بناردایەتە پەرلەمان”.

هەرچەندە پارتی و یەكێتی بۆ دابەشكردنی پۆستەكانی عێراق لێكتێگەیشتنی هاوبەش لەنێوانیاندا هەیە و دەیانەوێ پێكەوە پۆستەكانی بەغدا وەرگرن و دابەشیان بكەن و پێكەوەش بەڕێوەیان بەرن، بەڵام وەك پەرلەمانتارێكی یەكێتی ئاماژەی بۆ دەكات هیچ رێكەوتنێكیان لەگەڵ پارتی نییە.

عەباس فەتاح ئەندامی پەرلەمانی كوردستان لە فراكسیۆنی یەكێتی بە (خەڵك)ی راگەیاند “ئەگەر رێكەوتنامەی ستراتی لەنێوان ئێمە و پارتی هەبوایە، ئەوكات ئێمە پڕۆژەی سڕكردنی یاسای سەرۆكایەتی هەرێمان دەكرد كە لە مێژە پارتی داوای دەكات”.

وتیشی “كێ ناڵێت لایەنیتر ئەو رێكەوتنامەیە دەكات، بۆیە پڕۆژەی بۆ پێشكەش دەكات، ئەمە تەنها بۆچونی خۆمەو هیچ شتێكم نەبیستووە كە رێكەوتنێك هەبێت لەنێوان یەكێتی‌و پارتی”.

رونیشیكردەوە “ئەو قسەیەی دەیكەم بەو مانایە نییە كە یەكێتی‌و پارتی بەردەوام شەڕیان بێت، پێمباشە هەمیشە رێكەوتنیان هەبێت بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی خەڵك، رێكەوتن باشە هەموو لایەنێك بیكات، نەك لایەنێك بیكات لەسەر حیسابی لایەنێكیتر، بەڵكو پێویستە هەموومان بیكەین لەسەر حسابی بەرژەوەندی گشتی”.

ئاشكراشیكرد “لە سیاسەتدا هەموو شتێك هەیە، ئەگەر رێكەوتنێكی ژێربەژێر هەبێت، سبەی ئاشكرا دەبێت، با چاوەڕێ بكەین‌و تەنها بیر لەوە نەكەینەوە كە یەكتر بشكێنین، بەڵكو هەموو واقیعەكە بۆ خەڵكی كوردستان دەردەكەوێت”.

پارتی دوو رێگای لەبەردەمدایە نزیكبوونەوە لە گۆڕان یان یەكێتی، هەردووكیشیان ئەگەرچی دەبنە كۆڵەكەیەك بۆ درێژەدان بە دەسەڵاتەكەی و ناچارە لەگەڵ یەكێكیان درێژە بە دەسەڵاتەكەی بدات، بەڵام دڵی پارتیش رازی ناكەن، بۆیە ئێستا پارتی دوو دڵە، كە كامیان هەڵببژێرێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
ریکلام

کوردستان

دوایین