ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

جۆری قەڵەویەكەت و هۆكار و چارەسەری بزانە

خەڵك- تەندروستی
بەپێی توێژینەوە زانستیەكان شەش جۆری قەڵەوی دەستنیشان كراوە، كە هۆكاری جیاوازیان هەیە و ڕێگای جیاوازیشیان هەیە بۆ چارەسەركردن.

بەپێی وێنەكە بزانە دەكەویتە كام گروپەوە، بۆ ئەوەی ئاگاداربیت جۆر و هۆكار و چارەسەری قەڵەویەكەت چیە؟ و بتوانیت ڕزگارت بێت لەو گرفتەی، كە هەتە:

۱- قەڵەوی بە هۆی خۆراكەوە: ئەم جۆرە لە قەڵەوی باوترینیانە لە جیهاندا و بەهۆی خواردنی بڕی زۆری خۆراكی چەور و شیرینەوەیە، بۆ ڕزگاربوون لەم قەڵەوییە ڕۆژانە بەلای كەمییەوە ۳۰ خولەك ڕاهێنان بكە.

۲- قەڵەوی بەهۆی فشاری دەرونی و سترێسەوە: ئەم قەڵەوییە بەهۆی ڕاڕایی و سترێس و خەمۆكیەوەیە، ئەوانەی بەدەست ئەم جۆرە خەمۆكیەوە دەناڵێنین خواردنی شیرینی یاریدەی چارەسەربوونیان ئەدات، گرنگترین شت ئەوەیە لەڕووی دەروونیەوە خۆت كۆنتڕۆڵ بكەیت و چالاكی جۆراوجۆر ئەنجام بدەیت لەپێناو ڕزگاربوون لەو سترێسە.

۳- قەڵەوی بەهۆی گلۆتین-ەوە: ئەمە بەشێوەی سەرەكی لەنێو ئافرەتان دا بەدی دەكرێت لەكاتی تەمەنی هەرزەكاری یان تەمەنی (بێ ئومێدی)، هەروەها ناهاوسەنگی لە هۆرمۆنەكانیش هۆكارێكی ترە. گرنگە ئەو كەسە دووربكەوێتەوە لە زۆر دانیشتن و كێشانی جگەرە و خواردنەوە كهولیەكان، هەروەها ڕاهێنان بە قورساییەكان بكات.

٤- قەڵەوی بەهۆی تەمەڵی و سستی لە هەرسكردندا: ئەوانەی ئەم جۆرە قەڵەوییەیان هەیە هەست ئەكەن سكیان وەك باڵۆن بای كردووە، كە بەهۆی كەڵەكەبوونی هەموو چەوریەكانەوەیە، بەزۆری ئەو كەسانە كەوتوونەتە ژێر كاریگەری ئەم شێوازەوە كەسانێكن خواردنەوە كهولیەكان زۆر ئەخۆنەوە یاخود كێشەی هەناسەدانیان هەیە. بەلای كەمیەوە دەتوانیت دووركەویتەوە لە ئەو شتە خراپانەی خووت پێوەگرتووە و زیاتر بایەخ بە ڕژێمێكی خۆراكی بدەیت، كە دەوڵەمەند بێت بە سەوزە و میوە.

٥- قەڵەوی بەهۆی سوڕی خوێنەوە: ئەمە بە زۆری بۆماوەییە و دەشكرێت لەماوەی سكپڕی ئافرەتان دا ڕووبدات، یاخود لەو كەسانە دا، كە قاچیان دەئاوسێت. چارەسەری ئەمە چالاكی و جموجوڵی زیاترە، بۆ نمونە ڕاهێنانی وەك ڕاكردن و سەركەوتن به پلیكانە دا.

٦- قەڵەوی بەهۆی نا چالاكی و كەمی جموجوڵەوە: ئەم جۆرە لە قەڵەویە كاریگەری لەسەر زۆرینەی خەڵكی ئەم سەردەمە داناوە، كە بەتەواوی یاخود بەلای كەمییەوە ۸ كاتژمێر بە دانیشتن بەسەر ئەبەن. ڕاهێنانی ڕێكخراوی گونجاو گەلێك گرنگە بۆ چالاك كردنی جەستە بەلای كەمیە و ۳ جار لە هەفتەیەكدا.

کوردستان

پۆلیسی سلێمانی چوار تۆمەتباری دەستگیر کرد

خەڵک-

بە پێی ڕاگەیەنراوێکی بەڕێوەبەرایەتیی پۆلیسی سلێمانی، ئەمشەو بنکەی پۆلیسی ھەواری شار چوار تۆمەتباری دەستگیرکردووە کە پێشتر فەرمانی دەستگیرکردنیان ھەبووە.

بەڕێوەبەرایەتیی پۆلیسی سلێمانی لە ڕاگەیەنراوەکەیدا دەڵێت: لە درێژەی هەڵمەتەكانی بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی بۆ دەستگیركردنی ئەو كەسانەی فەرمانی دەستگیركردنیان هەیە، ئەمشەو بنكەی پۆلیسی هەواری شار ٤ تۆمەتباری دەستگیركرد كە پێشتر فەرمانی دەستگیركردنیان هەبووە .

ھەروەھا دەڵێت: ئەو تۆمەتبارانە بە بڕیاری دادوەر و بەپێی ماددەكانی ٤٣٠ و ٤٣٢ و ٧ ـی تایبەت بە توندوتیژیی خێزانی دەستگیرکراون، لەگەڵ دەستگیرکراوەکانیشدا دەست بەسەر چەند پارچە چەكێكدا گیراوە .

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

کەرکوک.. گەڕانەوە بۆ خوێندنی عەرەبی

خەڵک-

بە‌شێك له‌ خێزانه كورده‌‌كانی كه‌ركوك منداڵه‌كانیان له‌ خوێندنی عه‌ره‌بی تۆمار ده‌كه‌ن، ئەوان پێیانوایه‌ له‌ پارێزگاكه‌ زمانی عەرەبی گرنگی زیاتری پێده‌درێت و ھەلی دامه‌زراندنیان له‌ ئاینده‌دا باشتر ده‌بێت، هه‌ندێكیشیان ده‌ڵێن، بۆ ئه‌وه‌ی زمانی عه‌ره‌بی فێربن.

ئه‌و مشتومڕە‌ له‌م مانگه‌دا بۆته‌ جێی پرسیاری لێپرسراوانی خوێندنی كوردی له‌ پارێزگاكه، هه‌ندێكیان جه‌ختده‌كه‌نه‌وه‌ له‌ دۆخی خراپی خوێندنی كوردی، به‌شێكیان ده‌ڵێن، به‌و شێوه‌یه‌ مه‌ترسیدار نییه‌.

هه‌فته‌ی رابردوو ئاوارە ناسیح، کە هاوڵاتییەکی كوردی دانیشتوی گەڕەکی شۆڕیجەیە، ده‌ستی منداڵه‌كه‌ی گرت و له‌یه‌كێك له‌ خوێندگه‌ عه‌ره‌بییه‌كان ناوه‌كه‌ی تۆمار كرد بۆ ساڵی نوێی خوێندن.

“ئاواره‌ ناسیح دەڵێت: ئاینده‌ی خوێندنی كوردی لێره‌ دیار نییه‌، ئەمساڵ چەندین کێشەیان بۆ دروستبوو، نامەوێت چارەنوسی منداڵەکەم بفه‌وتێت، سیستمی خوێندنی كوردی سه‌ر به‌ حكومه‌تی هه‌رێمه‌، بەڵام پرسیاری تاقیكردنه‌وه‌كانی له‌ به‌غداوه‌ بۆ دێت، من باشمكرد كوڕە‌كه‌م له‌ خوێندنی عه‌ره‌بی تۆماركرد.

خوێندنی كوردی له‌ ساڵی ٢٠٠٣ و دوای روخانی رژێمی به‌عس كه‌ سه‌دام حوسێن سه‌رۆكایه‌تی ده‌كرد، له‌ كه‌ركوك و ناوچه‌كانی تری جێناكۆك ده‌ستیپێكرد، پێش ئه‌وه‌ واده‌یه‌ قه‌ده‌غه‌ بوو.

لە کاتەشەوە ٨ هه‌زار مامۆستا كه‌ له‌لایه‌ن حكومه‌تی هه‌رێمه‌وه‌ بۆ به‌رێوه‌بردنی خوێندنی كوردی له‌ ناوچه‌كانی جێناكۆك موچه‌یان پێده‌درێت، ٤ ساڵه‌ كێشه‌ی كه‌مكردنه‌وه‌ی موچه‌كانیان و دواكه‌وتنیان هه‌یه‌، به‌هۆیه‌وه‌ چه‌ند جارێك بایكۆتی پرۆسه‌ی خوێندنیان كردووه‌.

زریان عه‌لی كه‌ لەناو شاری كه‌ركوك داده‌نیشێت و ٢ منداڵی له‌ خوێندنی سه‌ره‌تاییە، دەڵێت: ٢ ساڵه‌ به‌ته‌واوی فێری پیته‌كان نه‌بوون، چونكه‌ رۆژێك ده‌وام هه‌بوو رۆژێك بایكۆت بوو، ئه‌گه‌ر گواستنه‌وه‌ هه‌بێت ئه‌یانخه‌مه‌ خوێندنی عه‌ره‌بی.

زریان ئاماژە بەوە دەکات، ده‌ڵێن ئه‌وانه‌ی خوێندنی عه‌ره‌بی ته‌واو ده‌كه‌ن و دوای ئه‌وه‌ی زانكۆ دەخوێنن، زوتر له‌لایه‌ن حكومه‌تی عیراقه‌وه‌ داده‌مه‌زرێنرێن، هه‌روه‌ها فێری زمانی عه‌ره‌بی ده‌بن.

به‌پێی ئامارێكی خوێندنی كوردی له‌ كه‌ركوك، ئه‌مساڵ ٩ هه‌زار منداڵ له‌ خوێندنی كوردی بۆ ساڵی نوێی خوێندن تۆمار كراون، له‌كاتێكدا ساڵی رابردوو له‌هه‌مان كاتدا ١٢ هه‌زار منداڵ تۆمار كرابوون.

پەروین حەسەن، بەڕێوه‌بەری یەکەی سەرپەشتیاری خوێندنی کوردی، دۆخی خوێندنی كوردی له‌ شاره‌كه‌ به‌زۆر خراپ وه‌سفكرد و وتی: ته‌نیا ئه‌وه‌یه‌ په‌كینه‌كه‌وتووه‌، حکومەتی هەرێمی کوردستان هیچ جۆرە هاوکارییەکی خوێندنی کوردی ناکات لە کەرکوک.

په‌روین دەڵێت: به‌شێك له‌ خێزانه‌ كورده‌كان وا بیردەکەنەوە کە خوێندنی کوردی هیچ داهاتوویەکی نییە، بە تایبەت دوای تەواوکردنی خوێندن لە ماڵەوە دەمێننەوە و دانامەزرێن.

له‌ كه‌ركوك هه‌ر چوار پێكهاته‌كه‌، عه‌ره‌ب، كورد، توركمان و كریستیان به‌زمانی خۆیان ده‌خوێنن و له‌ په‌روه‌رده‌ یه‌كه‌ی تایبه‌ت به‌ خۆیان هه‌یه‌.

به‌هۆی روداوه‌كانی ١٦ی ئۆكتۆبه‌ر كاتێك هێزه‌ عیراقییه‌كان بۆ كه‌ركوك گه‌ڕانه‌وه، ‌نزیكی ساڵێك دەبێت شێرزاد رەشید کاکە، بەڕێوه‌بەری خوێندی کوردی کەرکوکی جێهیشتووه‌ و له‌ هه‌ولێر داده‌نیشێت، ئەو پێیوایه‌ هێشتا دۆخی خوێندنی كوردی باشه‌.

شێرزاد رەشید کاکە لە لایەن وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە، راسپێردراوە بۆ قسه‌كردن له‌سه‌ر خوێندنی كوردی و دەڵێت: دۆخەکە بەو شێوەیە مەترسیدار نییە کە باسی لێوە دەکرێت، تا ئێستا چەندین خانەوادە ئاوارەی شارەکانی هەرێم بوون و نەگەڕاونەتەوە بۆ کەرکوک، ئەمە وا دەکات ژمارەی ئەو خوێندکارانەی بۆ ساڵی یەکەمی خوێندن ناو تۆمار دەکەن، كه‌متربن.

ئاماژە بەوەش دەکات: هەندێك ده‌یانه‌وێت خوێندنی كوردی لاواز بكه‌ن، لە گەڕەکە کوردییەکان خوێندنی عەرەبی بکەنەوە.

سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌، نیشتیمان عومه‌ر (تەمەن ٣٤ ساڵ) له‌ گه‌ڕە‌كی ره‌حیماوا، ده‌ڵێت: ده‌یه‌وێت منداڵه‌كه‌ی فێری زمانی پاراوی كوردی ببێت، پێیوایه‌ ئه‌و كێشانه‌ی ڕوویان له‌ خوێندنی كوردی كردووه‌ چاره‌سه‌ر ده‌بن، بۆیه‌ منداڵه‌كه‌ی له‌ خوێندنی كوردی تۆمار كرد.

نیشتمان دەڵێت: خزمم هه‌یه‌ خوێندنی كوردی ته‌واوكردووه‌ و لە فەرمانگە حکومییەکانیش دامەزراوە.

 

سەرچاوە: کەرکوک ناو

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

“تورکیا دەیەوێت عەفرین و ئیدلیب بخاتە سەر وڵاتەکەی”

خەڵک-

سەرۆکی ڕێکخراوی ڕوانگەی سوری بۆ مافەکانی مرۆڤ ئاماژە بەوە دەکات، لە ژێر فشاری ئەوروپادا ھێرشەکانی سەر پارێزگای ئیدلیب ڕاگیراون، تورکیاش واژۆ لەو ناوچەیە کۆدەکاتەوە بۆ ئەوەی عەفرین و ئیدلیب بخاتە سەر وڵاتەکەی.

رامی عەبدولرەحمان، سەرۆکی ڕێکخراوی ڕوانگەی سوری بۆ مافەکانی مرۆڤ لە میانی چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ کەناڵی (ئەلحوڕە) وتی: ھێرشی فراوانی سەر ئیدلیب وەستێنراوە، لە ئێستادا رژێمی سوریا ھەوڵدەدات تەنھا ڕێگا سەرەکییەکانی پارێزگاکە کۆنترۆڵ بکاتەوە.

وتیشی: وەستاندنی ھێرشەکە لە ژێر فشاری ئەوروپادا بووە، ئەویش لە ترسی ئەوەی تورکیا سوود لە ئاوارەبوونی سەدان ھەزار دانیشتووانی ئەو ناوچەیە وەربگرێت و بۆ راکێشانی پارەی زیاتر لە یەکێتی ئەوروپا، ڕەوانەیان بکات بۆ وڵاتانی ئەوروپایی، بە تایبەتی لە ئێستادا ئابوریی تورکیا لە تەنگژەیەکی سەختدایە.

ئەوەشی ڕاگەیاند: لەم دواییەدا تورکیا لە ڕێگەی گروپە ئۆپۆزسیۆنە نزیکەکانی خۆی لە ناوچەکانی عەفرین و ئیدلیب، دەستیکردووە بە کۆکردنەوەی واژۆی خەڵک تا ئەو ناوچانە بە ڕەسمی بخاتە ژێر دەسەڵاتی خۆی دواتریش لە چوارچێوەی سنوری وڵاتەکەیدا جێیان بکاتەوە.

لە میانی چاوپێکەوتنەکەیدا، ڕامی عەبدولرەحمان ئاماژەی بە ھێرشی شەوی ڕابردووی چەکدارانی داعش کرد بۆ سەر کێڵگەی نەوتیی عومەر کە بە دەست ھێزەکانی سوریای دیموکراتەوەیە و ڕایگەیاند: ئەو ھێرشە لە لایەن شانە نوستووەکانی داعش لە ناوچەکە ئەنجامدرا، تا ئەو پەیامە بگەیەنێت، دواری دەرکردنیشی لە ڕووی سەربازییەوە لە ناوچەکە، ھێشتا دەتوانێت شەڕی خۆی بکات، وەک ئەوەشی کە دوو ھەفتە پێشتر لە شاری سوەیدا ڕوویدا.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

دوایین