ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

پۆڵا تاڵەبانی: لە هیچ كەسێك قبوڵناكرێت رێگە لە گەنجبونەوەی یەكێتی بگرێت

خەڵك- ئەحمەد عەبدوڵڵا

یاریدەدەری سكرتێری گشتی یەكێتی دەڵێت، پێویستی نوێبونەوەی یەكێتی هاتوەتەئاراوە و ئەگەر ئەو حزبە خۆی گەنج نەكاتەوە، ناتوانێت ببێتە حزبێكی مۆدێرن و لە ئاست داخوازییەكانی خەڵكدا بێت.

پۆڵا تاڵەتانی، لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكردووە، پرسی سكرتێری گشتی یەكێتی نیشتیمانی كوردستانیش لە كۆنگرەدا یەكلایی دەكرێتەوە، ئەوەش بە هەڵبژاردنی سكرتێر بێت یان دەستەیەك بۆ بەڕێوەبردن و زۆرینەی ئەندامانی كۆنگرە چیان هەڵبژارد، بەو شێوەیە بڕیار لە سكرتایەتی یەكێتی دەدرێت.

هەر لە چاوپێكەوتنەكەدا ناوبراو ئەوەشی وتووە، كە چەند بەرپرسێكی یەكێتی كەوتونەتە ژێر هەژموونی پارتییەوە و بەهۆیەوە زیانی زۆریان لە یەكێتی داوە.

خەڵك: بەشێوەیەكی گشتی دۆخی یەكێتی چۆنە، بەتایبەتی دوای ئەوەی لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقدا كورسییەكانی زیادی كرد، هەرچەندە دەوترێت بەهۆی چەند هاوكێشەیەكی سیاسی هەرێم و ناوچەكەوە روویداوە؟

پۆڵا تاڵەبانی: یەكێتی لەسەرەتای دروستبوونیەوە، وەك هێزێكی نوێ‌ دەركەوتووە و پێویستی مێژوویی دروستی كردووە، ئەمەش وایكرد یەكێتی رەگ و ریشەیەكی بەهێز لە نێو خەڵكدا دابكوتێت. لە كۆمەڵگە خۆرهەڵاتییەكاندا سەركردەی كاریزما زۆر گرنگە و یەكێتیش سەركردەیەكی كاریزمای هەبووە، كە جەنابی مام جەلال بووە، لەبەر رۆڵی گرنگی توانیویەتی یەكێتی بكاتە هێزێكی گەورە، لەسەر ئاستی ناوخۆ و ناوچەكە و نێودەوڵەتی. دوای نەخۆشكەوتن و پاشانیش كۆچی دوای بەڕێزیان كاریگەری زۆری لەسەر یەكێتی هەبوو”كارەسات” بوو، پرۆسەی بڕیاردانی قورس كرد و كاتی ویست تا یەكێتی دامەزراوەكانی رێكبخاتەوە و بڕیاربدات. ئەو دۆخەشی دواتر دروست بوو، وەك ناوەندی بڕیار و جیابونەوەی كاك بەرهەم، هەموو دەرهاویشەی ئەو بۆشاییە بوو كە مام جەلال دروستی كرد، چونكە تاقم و كوتلەی جیاواز دەركەوتن و دەیانویست پشكیان هەبێت لە بڕیاری یەكێتیدا، ئەوەش نەكرا، چونكە سروشتی یەكێتی ئەوەی تێدا جێنابێتەوە، بەڵكو دەبێت بە هاوبەشی و بە دەستە بەڕێوەببرێت.

 

  “ناوەندی بڕیار و جیابونەوەی كاك بەرهەم، دەرهاویشەی ئەو بۆشاییە بوو كە مام جەلال دروستیكرد “

خەڵك: بە پێچەوانەی ئەو بۆچونانەی بەڕێزتەوە، چەند بەرپرسێكی باڵای یەكێتی پێیانوایە دەسەڵات لە نێو یەكێتیدا قۆرغ كراوە؟

پۆڵا تاڵەبانی: لە نێو یەكێتیدا فرەبڕیاری هەبووە، جۆرێك لە تێكەڵبوونی ئیش هەبووە، دوای مام جەلال ئەوە روویدا. یەكێتی لەسەرەتای دروستبوونییەوە سێ‌ كوتلە بووە”كۆمەڵە، شۆڕشگێڕان و خەتی گشتی” ناوەندی بڕیاری جیاوازیان هەبووە، بەڵام لە چوارچێوەی یەكێتیدا بوون. تا كۆنگرە نەبەسترێت و سەركردایەتی تازە هەڵنەبژێردرێت، یەكێتی ناتوانێت بە مەهامی خۆی هەڵبسێت و ببێتە حزبێكی مۆدێرنە.

 

 “تا كۆنگرە نەبەسترێت و سەركردایەتی تازە هەڵنەبژێردرێت، یەكێتی ناتوانێت بە مەهامی خۆی هەڵبستێت” 

خەڵك: بۆچی گۆنگرە نابەسرێت، لەكاتێكدا هەمووتان تەئكیدی لێدەكەنەوە، یان دەوترێت دەبێت رێكەوتنی پێشوەختەی لەسەر بكرێت؟

پۆڵا تاڵەبانی: زۆر دەمێكە دەبوایە كۆنگرەی بكردایە، پلنیۆممان كرد و ماوەی سەركردایەتی درێژكرایەوە، سەركردایەتی ئێستای یەكێتی ماوەكەی بەسەرچووە و لەبەر هەندێك هۆكار شەرعیەتیان بەخۆیانداوە، وەك شەڕی داعش و خراپی هەندێك شتی تر، بەڵام پێموایە هەموو ئەوانە بەهانەن، یەكێتی لەكاتی شەڕ و بۆردوماندا كۆنگرەی كردووە، ئێستا بۆ ناتوانێت بیكات!، دەبوو دوای هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق كۆنگرەی ببەستایە، بۆ ئەوەی دەموچاوی نوێ‌ و خوێنی تازە بچوینایەتە نێو گۆڕەپانی سیاسی، خۆم لە لیژنەیەكی ئامادەكاری كۆنگرەم، كارەكانمان تەواو كردووە، ئیشی هونەری كراوە، هیچ بەهانەیەك نەماوە، هەندێك خەڵك هەن لە نێو یەكێتیدا لە پێناو مانەوەیان لە ناوەندی بڕیاردا رێگری بۆ كۆنگرە دروست دەكەن، هەندێك خەڵك لەپەنای یەكێتیدا بەرژەوەندییەكی زۆریان كۆكردۆتەوە و پاراستنی ئەو بەرژەوەندییانەش بەوە دەبینن كە لە دەسەڵاتدا بمێننەوە، ئەوان دەیانەوێت وەك كراسێك بەبەری خۆیانی بدورن، باسی تەواوفق و هەندێك شت دەكەن، ئەوەش تەنها بۆ مانەوەی خۆیان و دەوروبەرەكەیانە.

خەڵك: ئەوانە بەرپرسی باڵان؟

پۆڵا تاڵەبانی: بێگومان، بەرپرسی باڵا رێگری لە بەستنی كۆنگرە دەكات.

خەڵك: پێشبینی ئەوە دەكەن، كە هاوشێوەی عێراق دەنگەكانتان زیاد بكەن؟

پۆڵا تاڵەتانی: لە ساڵانی پێشوودا دەنگەكانی یەكێتی دابەزی، بەهۆی چەند هۆكارێكەوە، وەك درێژكردنەوەی ماوەی سەرۆكایەتی هەرێم خەڵك لە یەكێتی دوركەوتەوە، بەڵام هەر یەكێتی بوون. ئێستایش ئەو خەڵكانە گەڕاونەتەوە بۆ نێو یەكێتی، سەرباری ئەوەی یەكێتی خاوەنی هێزێكی سەربازی و ئەمنی تۆكمەیە و رۆڵی گەورەی هەبووە لە پاراستنی كوردستان و لە كۆی 1200 شەهیدی شەڕی داعش زیاد لە 900 شەهیدی هی یەكێتین. ئەگەر خەڵك لە ماوەیەكی دیاریكراویشدا سزای دابێت، بەڵام ئەوانە هەر سەر بە یەكێتین، كاریش زۆر كراوە بۆ گەڕانەوە نێو یەكێتی لە نێو گۆڕان و هاوپەیمانییەوە و سەركردەی گەنجیش هاتونەتە پێشەوە كە لایەنگرانی یەكێتی و خەڵك ئومێدی زۆری پێیان هەیە و لەكەسیش قبوڵناكرێت رێگری لە نوێبونەوەی یەكێتی بكات.

خەڵك: دەنگۆی ئەوە هەبوو، ئەنجومەنێكی باڵا بۆ ئیدارەكردنی یەكێتی دروستبكرێت تا بەستنی كۆنگرە، ئەو بابەتە چی بەسەر هات؟

پۆڵا تاڵەبانی: ئەنجومەنی سەركردایەتی تا كۆنگرە بەردەوام دەبن، هەرچەندە ماوەیەكەیان بەسەرچووە.

خەڵك: هیچ بڕیارێك دراوە بۆ یەكلایكردنەوەی بۆشایی سكرتێری یەكێتی، وەك هەڵبژاردنی سكرتێر یان دەستەیەك بۆ بەڕێوەبردن؟
پۆڵا تاڵەبانی: پێشنیازی جۆراوجۆر دەكرێن، لە كۆنگرە گفتوكۆی لەسەر دەكرێت و ئەو بۆچونە پەسەند دەكرێت كە زۆرترین دەنگی كۆنگرە بەدەست بهێنێت.

خەڵك: لە ماوەی پێشوودا بەرپرسی چەند مەڵبەندێك گۆڕان و دەوترێت بەشێك بووە لە تەسفیەی حسابات؟

پۆڵا تاڵەبانی: نا بڕواناكەم بۆ تەسفیە بێت، تەنها جێگۆڕكێ‌ بووە، بۆ نمونە بەرپرسی مەڵبەندێك گۆڕاوە كەسێكی دیكە دانراوە، ئەو كراوە بە بەرپرسی شوێنێكی تر، ئەوەش بەئاگاداری مەكتەبی سیاسی بووە و هەموو ئەندامانیش بەشداربوون، لە نێویاندا كاك كۆسرەت، هەرچەندە بڕیاربوو گۆڕانكاری بكرایە، بەڵام ئەمە تەنها جێگۆڕكێ‌ بوو.

خەڵك: هەفتەی پێشوو كاندیدەكانی یەكێتی دیاریكران و وابڵاوكراوەتەوە، پرس بە پارتی كراوە، ئەو بابەتە راستی تێدایە.
پۆڵا تاڵەبانی: بڕواناكەم پرس بە پارتی كرابێت، كاندیدەكان بە پرۆسەی هەڵبژاردندا چوون و لە سنورەكانی خۆیان دەنگیان پێدراوە، لەبەرئەوە وانییە، یەكێتیش لەژێر هەژمونی پارتیدا نییە، هەرچەندە لەوانەیە بەرپرس هەبێت نزیك بێت لە پارتییەوە و بەرژەوەندی لەگەڵ ئەو حزبە بێت.

 

“بەرپرسی باڵا هەیە بەرژەوەندی لەگەڵ پارتی هەیە، تا رادەیەك نزیكایەتی ئاساییە، بەڵام نائاساییە بچیتە ژێر هەژمونی ئەو حزبەوە”

خەڵك: ئەوانەیش بەرپرسی باڵان؟

پۆڵا تاڵەبانی: بەڵێ‌ بەرپرسی باڵا هەیە بەرژەوەندی لەگەڵ پارتی هەیە، تا رادەیەك نزیكایەتی ئاساییە، بەڵام نائاساییە بچیتە ژێر هەژمونی ئەو حزبەوە، بۆ نمونە لە بابەتی ریفراندۆمدا 80%ی خەڵكی یەكێتی دژی بوو، بەڵام بەرپرسی یەكێتیش هەبوو لەگەڵی بوو.

خەڵك: بەڵام لە كۆتاییدا هەموو مەكتەبی سیاسی و بەرپرسەكانی یەكێتی لەگەڵی بوون؟

پۆڵا تاڵەتانی: ئەمری واقیعێكی وا دروستكرا، كە هەر كەسێك لەگەڵ ریفراندۆم نەبێت لەگەڵ سەربەخۆیی نییە، سەركردەی یەكێتی هەبوو زۆر توندبوو لەگەڵ ئەوانەی كە پشتیوانی ریفراندۆمیان نەدەكرد، كرایە موزایەدەی سیاسی و كوردیشی گەڕاندنەوە بۆ چوارگۆشەی سفر و هەموو بڕیارەكانی هەرێمی گەڕاندەوە بۆ بەغداد.

خەڵك: كەسوكاری شەهیدان گلەیی زۆر دەكەن لە بەرپرسانی هەرێم، چەند لەو گلەییانە بەر ئێوە دەكەوێت، چونكە بەپێی پۆستەكەت لەو كەسانەوە نزیكیت؟

پۆڵا تاڵەتانی: زۆربەی ئەو گلەییانە بۆ حكومەتە، هەموو گلەییەكان رووبەڕووی حكومەت دەكەینەوە و ئەوان لێیی بەرپرسن و كەمتەرخەمن لە هەموو روویەكەوە.

خەڵك: یەكێتی پێكهێنەرێكی سەرەكی حكومەتە تەنها گلەیی دەكەن یان ئێوەیش بەرپرسن؟

پۆڵا تاڵەبانی: فشارمان كردووە لە حكومەتی هەرێم، لەرێگەی پەرلەمانی كوردستان و عێراقەوە پرۆژەی باشمان پێشنیاز كردووە، حكومەتی هەرێمیش هەندێك شتی كردووە، بەڵام وەك پێویست نییە.

  پۆڵا تاڵەبانی  

  پۆڵا سیروان تاڵەبانی
  1974 لە كەركوك لەدایكبووە
   هەڵگری بڕوانامەی بەكالۆریۆسە لە یاسادا
  سەرپەرشتیاری مەكتەبی مافی مرۆڤی یەكێتی بووە
  ئەندامی یەكەمین خولی ئەنجومەنی ناوەندی یەكێتی بووە
  یاریدەدەری سكرتێری گشتی یەكێتی نیشتیمانی كوردستانە

چاوپێکەوتن

بەغدا ڕێگرە لە بەجینۆساید ناساندنی تاوانەكانی داعش
مەحمود حاجی ساڵح بۆ (خەڵك): قەرەبووی زیانەكانی هەرێم بە 384 ملیار دۆلار خەمڵێنراوە

خەڵك- تایبەت
وەزیری كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراونی حكومەتی هەرێم لە دیمانەیەكیدا لەگەڵ (خەڵك)، باس لە هەوڵەكانیان سەبارەت بە ناساندنی تاوانی پەلاماری داعش بۆ سەر كوردانی ئێزدی بە جینۆساید و ئەو ئاستەنگانە دەكات، كە بەهۆی حكومەتی عیراقییەوە بۆ ئەو كەیسە دێنە پێش.

هەر لەم چاوپێكەوتنەدا، مەحمود حاجی ساڵح، وەزیری كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوانی حكومەتی هەرێم، باس لە یەكخستنەوەی دۆسیەی شەهیدانی پارتە سیاسیەكان لە چوارچێوەی وەزارەتەكەیدا و ئەو هەوڵانە دەكات، كە دراون بۆ بەگەڕ خستنی نەخۆشخانەی چارەسەری بەركەوتووانی چەكی كیمیایی و باس لەو سەردانانەش دەكات، كە بۆ دەرەوەی وڵات ئەنجامی داون سەبارەت بە هەماهەنگی نێودەوڵەتی و چاودێری ڕێكخراو و كەسایەتییەكان بۆ ئەو دادگا نێودەوڵەتییەی هەوڵیانە تیایدا دۆسیەكانی جینۆسایدی كوردانی ئێزدی و زۆر دۆسیەی دیكەی تێدا یەكلایی بكەنەوە.

خەڵك: پەیوەست بە دۆسیەی ئەو تاوانانەی دەرهەق بە كوردانی ئێزدی كراون، هەوڵەكانی ئێوە بۆ بەجینۆساید ناساندن و بە نێودەوڵەتی كردنی ناساندنی كەیسی كوردانی ئێزدی چیتان كردوە؟
مەحمود حاجی ساڵح: لەپاش پەلاماری داعش بۆ سەر كوردانی ئێزدی لە شنگال لە 3-8-2014 بە ماوەی 10 ڕۆژ دوای ئەو پەلامارە، لە ئەنجومەنی وەزیران كۆبوونەوەیەكمان ئەنجامدا، تیایدا دوو بڕیار درا، بڕیاری یەكەم ئەوە بوو، لیژنەیەك پێكهێنرا بۆ بەدەمەوەچوونی كوردانی ئاوارەی ئێزدی و بەتەنگەوەهاتنیان لە ڕووی خۆراك و پێداویستی و نیشتەجێكردنیان، دووەم بڕیار ئەوەبوو لیژنەیەك پێك بێت لە ئاستێكی باڵا بۆ كۆكردنەوەی بەڵگەی ئەو تاوانانەی دەرهەقیان كراوە، تا ببنە بنەمای سەرەكی هەر دادگایەك، كە لە داهاتودا پێك هات لەسەر كەیسەكەیان، تا ڕوون بێت ئەمەی كراوە بەرامبەر پێكهاتەكانی ئیزدی و شەبەك و كاكەیی و كریستیانەكان و هەر پێكهاتەیەكی دیكە، تاوانی جینۆسایدە یان تاوانی مرۆڤایەتییە، یان تاوانی جەنگە.

لە 17-8-2014 بڕیار دەرچوو ئێمە كراینە سەرپەرشتیاری لیژنەیەكی باڵا بۆ كۆكردنەوەی بەڵگە، كە تیایدا فەرمانگەی پەیوەندیەكان، مافی مرۆڤ، نوێنەری كوردانی ئێزدی، وەزارەتی ناوخۆ، كاروباری ناوچەدابڕاوەكان، سكرتاریەتی ئەنجومەنی وەزیران ئەندام بوون تیایدا.
وەك لیژنەكەمان سەرەتا چەند كۆبوونەوەیەكی باشمان ئەنجامدا، هەموو ئەوانەی شارەزای جینۆساید بوون لە هەرێم بانگمان كردن، بەرنامەمان دانا چی بكەین، بڕیارماندا دەستەیەكی كۆكردنەوەی بەڵگە دروست بكەین، داوامان لە ئەنجومەنی دادوەری كرد و حاكمێكیان بۆ داناین، هەروەها لە وەزارەتی ناوخۆ هەندێك لێكۆڵەری شارەزا، لە تەندروستیش پزیشكی پسپۆر لە بواری دادوەری و ژمارەیەك توێژەری كۆمەڵایەتی دیاریكران، كە لە ماوەی دوو مانگدا توانیمان بەڵگەی زۆر باش كۆبكەینەوە.
بە هاوكاری ئەو دەستەیەی پێكمان هێنا، لە مانگی 10ی 2014 یەكەم سەردامان بۆ ئەوروپا، بۆ “داناخ” لە هۆڵەندا دەست پێكرد، سەرۆكی دادگای نێودەوڵەتی تاوانەكانمان بینی و بەڵگەكانمان ڕادەستكردن، هەر لەوێ‌ سكاڵامان لەسەر سەرانی داعش تۆمار كرد.
لە بڕۆكسل، فەڕەنسا و سوسیرا، لە هەر جێگەیەك لەگەڵ لایەنی پێویست كۆبوونەوەمان كردبێت بەڵگەكانمان ڕادەستكردن و داوامان كردووە، كە بەدەم داواكانمان بێن تا كەیسی كوردانی ئێزدی بەدواداچوونی جیددی بۆ بكرێت.

خەڵك: پاش كۆكردنەوەی بەڵگە و نیشاندانی ئەو بەڵگانە و تۆماركردنی داوای یاسایی لە دادگای تاوانی نێودەوڵەتی هیچ ئاكامێكی دڵخۆشكەر هەبوو؟
مەحمود حاجی ساڵح: دوای 9 مانگ “دادگای لاهای” پێی ڕاگەیاندین، بەڵگەكانتان زۆر گرنگن و جێی متمانەن و باوەڕ پێكراون، بەڵام بەهۆی ئەوەی عیراق ئەندام نییە لە”دادگای لاهای”، (دادگای تاوانی نێودەوڵەتی)، عیراق لەسەردەمی ڕژێمی پێشوو تەنها 7 ڕۆژ ئەندامی ئەو دادگایە بووە و كشاوەتەوە، تا ئێستاشی لەسەر بێت عیراق ئەندام نییە، ئەمە كێشەی ئەوەی هێنایە پێش بۆمان، كە كارەكانمان وەك پێویست نەچنە پێش، كە ناتوانن لێكۆڵینەوە بكەن لەسەر كەیسەكە.

خەڵك: پاش ئەمە چ ڕێیەكتان گرتە بەر بۆ ناساندنی كەیسی تاوان دەرهەق بە كوردانی ئێزدی؟
مەحمود حاجی ساڵح: دواتر لە بڕۆكسل لەگەڵ ریَِكخراوی ( كۆمیسیۆنی نێودەوڵەتی بۆ لێكۆڵینەوە لە تاوانەكانی داعش)، ڕێكەوتنمان كرد، تا ئەوانیش هەماهەنگ بن لەگەڵمان بۆ كۆكردنەوەی بەڵگەی زیاتر لە سەر كوشت و بڕی داعش دژ بە كوردانی ئێزدی، بەڵگەی باشیان بۆ كۆكردینەوە، لەڕێگەی ئەو ڕێكخراوە (كۆمیسیۆنی نێودەوڵەتی بۆ لێكۆڵینەوە لە تاوانەكانی داعش)، بە پڕۆژەیەك داوامان لە بەغدا كرد، كە هاوكارمان بن، چونكە بۆ هەموو دادگاكان، كە ڕوومان تێكردوون بۆ بەدواداچوونی ئەم كەیسە دەبێت بەغدا هاوكار بێت، لەبەر ئەوە سیادە بەغدایە ئەوەش كێشەی ئێمەیە.
بۆ یەكلایی كردنەوەی كەیسەكەشمان، سێ‌ پێشنیار كرا، پێشنیاری یەكەم ئەوەبوو دادگایەكی نێودەوڵەتی وەكو ئەوەی بۆ دۆسیەی كوشتنی ڕەفیق حەریری پێكهێنرا، وەك ئەوەی بۆ سیرالیۆن و كەمبۆدیا و زۆر لە وڵاتان دروستكران، ئەمەش هەر ڕەزامەندی بەغدای پێویست بوو، كە بەداخەوە تا ئێستا نەكراوە.
پێشنیاری دووەم ئەوە بوو دادگایەكی تێكەڵ لە نێوان بەغدا و هەرێم لە ژێر چاودێری نەتەوە یەكگرتووەكان و پسپۆڕانی نێودەوڵەتی بۆ كەیسەكە پێك بێت.
پێشنیاری سێیەم ئەوە بوو، دادگایەكی ناوخۆیی هەبێ‌، كە ئێمە خۆمان باوەڕمان بەو دادگایە نییە، چونكە، پەندمان لە دادگایی كردنی سەدام و دارودەستەكەی وەرگرت، دادگای ناوخۆیی لە عیراق بینیمان چۆن مامەڵەی لەگەڵ كەیسەكانی كیمیاباران و فەیلیەكان و بارزانیەكان و بۆردومانی قەڵادزێ‌ و سەیدسادق و كەیسی ئەنفال و زۆر كەیسی دیكەدا كرد، بۆیە ئێمە باوەڕمان بەو دادگا ناوخۆییە نییە، چونكە كەیسێك دادگا قەراری یەكلاكەرەوەی لەسەردا، هیچ دادگایەكی دیكە بۆی نییە ئەو دۆسیەیە ببینێتەوە یان بەر باسی بخات، جا زۆر كات دەبیستینەوە، كە دەوترێت كەیسی كوردانی ئێزدی بۆ بەنێودەوڵەتی ناكرێ‌؟ ئەمە گرفتەكانن، كە دێنە پیش بۆمان بەهۆی ئەوەی بەغدا خاوەن سیادەیە و بەدەنگ داواكانی ئێمەش نایەت.
ئەو دادگاییانەش، كە لە عیراق كراون، لە 16 كەیس 6 كەیس بڕیاری یەكلایكەرەوەیان لەسەر دراوە.

خەڵك: لە سەروەختی ئەو تاوانەی، كە دەرهەق بە كوردانی ئێزدی و پێكهاتە و ئاینەكانی دیكە كراون، تا ئێستا بەڵگەكان چەندن و جۆری ئەو بەڵگانەی كۆتان كردوونەتەوە لە چیدا خۆیان دەبیننەوە؟
مەحمود حاجی ساڵح: لە ماوەی چوار ساڵی ڕابردوودا، بەڵگەی پێویست لەسەر تاوانەكانی داعش و بەجینۆساید ناساندنی تاوانەكانیان و لە ڕێگای دامەزراندنی دەستەی لێكۆڵینەوە و كۆكردنەوەی بەڵگەی تاوانەكان لە دهۆك خزمەتێكی زۆر گەورە كراوە بە كەیسەكە، بەڵگە و دۆكیومێنت لەسەر تاوانەكان كۆكراوەتەوە و ووتەی شاهێدحاڵەكان وەرگیراوە، كە هەتا ئێستا توانیویانە زیاتر لە (4206) دۆسیە تۆماربكەین، كە (1778) دۆسیە لێكۆڵینەوەیان تێدا تەواوبووە و ئامادەكراوە بۆ دادگا و 2428 دۆسیە لە ژێر لێكۆڵینەوەدایە و هێشتا تەواو نەبووە.
لە كۆی ئەو دۆسیانەی كە لێكۆڵینەوەیان تێدا تەواو بووە (1191) دۆسیەیان تایبەت بوون بە كچان و ژنان و ئافرەتان، جگە لەوەی (2495) كەسی وونبوو تۆماركراوە كە (845) كەسیان لە ڕەگەزی مێینەیە، هەتا ئێستا (2303) كەس لە كۆی وونبووان هیچ زانیاری و هەواڵیان نیە.

هەروەها هەتا ئێستا (2036) دۆسیەی تاوانی توندوتیژی سێكسی لە دەستەكەمان تۆماركراوە دژ بە كچان و ژنانی كوردانی ئێزیدی، كە (1052) كەسیان لە سەروی تەمەنی (18) ساڵ بوون و (984) كەسیشیان لە ژێر تەمەنی (18) ساڵن.

خەڵك:لەم دواییانەدا سەردانی ئەمریكاتان كردبوو؟ گەر باسێكی ئەو سەردانەتان بكەن.
مەحمود حاجی ساڵح: ئێمە لە سەردانماندا بۆ ئەمریكا، كە لە لایەن مۆزەخانەی هیندیە سوورەكان بانگێشت كرابووین، لەوێ‌ چووینە نوێنەرایەتی عیراق داوامان كرد بەغدا بۆ كەیسی كوردانی ئێزدی هاوكارمان بێت، هەروەها لەگەڵ دامەزراوەی USAD و لەگەڵ نوێنەرانی جیاجیای ئەمریكایی و پەیوەنیدار بە مافەكانی مرۆڤ لەسەر دۆسیەكانی كوردانی ئێزدی و هەموو ئەو تاوانانەی دەرهەق بە كورد كراون هاوكارمان بن.
لەگەڵ وەزارەتی دەرەوە و كۆنگرێس كۆبوونەوەمان ئەنجامداوە، هەر لەو سەردانەدا كۆبوونەوەمان لە گەڵ بەرێز كەریم ئەحمەد ئەسعەد خان، سەرۆكی تیمی نێودەوڵەتی بۆ بەڵگەكردن و دادپەروەری، كە لە لایەن ئەنجوومەنی ئاسایشەوە بە ژمارە 2379 لە 21 ئەیلولی 2017 دامەزراوە سازدا، داوامان لە گۆنگریسمانەكان كرد، كە هەوڵی دروست كردنی لۆبی بدەن بۆ ناساندنی تاوانەكانی داعش وەك تاوانی جینۆساید و تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی و تاوانی جەنگ، ئەم داوایەشمان لەپای ئەوە دێت، كە هەر گەلێك سیادەی نەبوو وەكو ئێمە، هەمیشە لە ئەگەردایە بۆ ڕووبەڕووبونەوەی ئەنفال و جینۆساید و ماڵوێرانی، بەو پێیەی سەربەخۆ نین و سیادەمان نییە.
هەر بۆیە لە تەواوی دیدار و بەسەركردنەوەكانمان بەڵێنی ئەوەمان پێدرا، كە بەدواداچوون ئەكەن و لەگەڵ وەزارەتی دەروەی عیراق قسە دەكەن و هاوكارمان دەبن.
هەروەها داوامان كرد، كار بكەن بۆ دامەزراندنی سەنتەرێكی دەروونی تایبەت بە قوربانیەكانی توندوتیژی سێكسی و دروستكردنی مۆنۆمێنتێكی تایبەت بە قوربانیەكانی كوردانی ئێزیدی لە شەنگال و ئەنفال لە گەرمیان.
داوای ئەوەشمان خستەبەردەست، هاوكاری حكومەت و وەزارەتەكەمان بكەن بە مەبەستی دروست كردنی تاقیگەی DNA تابتوانین ڕوفاتەكان بناسینەوە، لەم ڕووانەوە بەڵێنی هاوكاری جدیان پێ داوین.

خەڵك: جیا لەم داواكاریانە ئامانجی گرنگتری سەردانەكەتان چی بوو؟
مەحمود حاجی ساڵح: ئەمریكا و زۆرێك لەو وڵاتانەی، كە سەردانمان كردوون، ئامانج لێی دامەزراندنی دادگایەك بووە بۆ یەكلایی كردنەوەی ئەو تاوانانەی داعش دەرهەق بە كوردانی ئێزدی كردویەتی، چونكە ئێمە هەر لە گۆڕی بەكۆمەڵ تا دواین ڕزگاربووی دەستی داعش، بە بەڵگە لە لیژنەی بەدواداچوون و كۆكردنەوەی بەڵگەكان لای ئێمە بوونی هەیە.
لە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی، لیژنەیەك بۆ كەیسی پەلاماردان و ماڵوێرانیەكانی داعش پێك هاتووە تیایدا داوامان كردووە لیژنەی باڵا و وەزارەتی شەهیدان و كاروباری ئەنفالكراوانیش بە ڕاستەوخۆ بێت یان ناڕاستەو خۆ بەشدار بێت، بۆ كۆكردنەوەی بەڵگەكان و ئاگایان لە هەرێمی كوردستان بێت، چونكە ڕووداوەكە لە ناوچەیەكە، كە شنگال و دەوروبەریەتی، ناوچەكە ناوچەی كێشە لەسەرە و دانیشتوانەكەی كوردن، ناوچەكە تا پێش كارەساتەكەش لە ژیر دەستی هێزەكانی پێشمەرگەدا بووە، هەروەها زۆرینەی ئەو ئاوارانەی، كە لە دەستی داعش لە شنگال و دەورووبەری هەڵاتوون لە هەرێمی كوردستان پەنا دراون، هەروەها زۆرترین بەڵگە، كە كۆكراوەتەوە لای ئێمەیە، لەبەر ئەم هۆكارانە گرنگە ئێمەش لەو لیژنەیەی ئەنجومەنی ئاسایشدا بوونمان هەبێت.
هەروەها لە مۆزەخانەی هۆڵۆكۆست و هندیە سوورەكان داوامان كرد هاوكارمان بن بۆ ناساندنی ئەو تاوانانەی دەرهەق بە گەلی كورد كراون، تا هاوكارمان بن بۆ دابینكردنی جیگایەك، كە ساڵانە نمایشی بەڵگەی دیكۆمێنتی ئەو تاوانانە بكەین، كە نمونەی جینۆسایدن و دەرهەق بەگەلی كورد كراون، خۆشبەختانە ڕزامەندی بۆ كاری هاوبەش و ناساندنی تاوانەكانی دەرهەق بە گەلی كورد لە لایەن هەردوو ناوەندەوە دراوە.

خەڵك: ئەو ڕووفاتانەی، كە لە گۆڕە بەكۆمەڵە دۆزراوەكان دۆزیوتاننەوە، چۆن و بە چ شێوەیەك ناسراونەتەوە، سوود لە تاقیگەی ناوخۆیی وەرگیراوە؟
مەحمود حاجی ساڵح: ئێمە لە سەردانمان بۆ ئەمریكا، داوای دامەزراندنی دامەزراوەیەك بۆ پشكنینی DNA مان كرد، كە ئەمە زۆر گرنگە بۆ ئێمە و تا ئێستاش لە هەرێم دامەزراوەیەكی وامان نییە شارەزا و پسپۆری تیابێ‌، كە هەموو ئەو ڕوفاتانەی هەمانە یان هەڵیان ئەدەینەوە بناسرێنەوە، باشترین نمونەش بۆ ئەم قسەیەمان دۆسیەكەی مریەم هەڵەبجەیی بوو، كە چی بەسەر هات.
هەبوونی ئەو دامەزراوەیە بۆ ئێمە زۆر زۆر گرنگە، كاتی خۆی ئەمریكاییەكان لە شەڕی بۆسنە، ئەو تاقیگەیەیان دانا و كارئاسانی زۆری كرد بۆ ناسینەوەی ڕوفاتی قوربانیان، بەڵێنی ئەوە درا، كە كارمان بۆ بكەن بۆ ئەو مەبەستە.

خەڵك: سەبارەت بە قەرەبووی كوردانی ئێزدی چ كارێك كراوە؟
مەحمود حاجی ساڵح: لە دەستوردا لەمادەی 132 هاتووە قەرەبووی هەموو عیراقییەك بكرێتەوە هەر لەتاوانی جینۆساید و زیندانیانی سیاسی … هتد، بەڵام تا ئێستا نە قەرەبوو كراونەتەوە نە داوای لێبوردنیش كراوە، كوردانی ئێزدیش، كاتێك قەرەبوو دەكرێنەوە، كە لە دادگا بسەلمێت، كە ئەمەی بەسەر ئەواندا هاتووە جینۆسایدە، ئێمەش بۆیە ئەو كەیسەمان بردۆتە دەرەوە تا دادگایەك دروست بێ‌ بۆ سەلماندنی ئەو تاوانە، ئەوەش، كە بەسەر كوردانی ئێزدی هاتووە ڕەگەزەكانی جینۆسایدیان تیادا بەرجەستەیە، برسی كراون، دایك لە وەچە و باوك لە منداڵ و ژن لە پیاو جیاكراونەتەوە، نێرینەكان زیندەبەچاڵ كراون، ژن و كچەكان بە كۆیلە و سەبایا كراون و مامەڵەی كڕین و فرۆشتنیان پێوە كراوە.
حكومەتی عیراقیش تا ئێستا هاوكارمان نەبوون، تەنانەت هاوكارنەبوون گۆڕەكانیش هەڵ بدەینەوە، كە تائێستا 68 گۆڕ ماون هەڵبدرێنەوە.
بەغدا لە پێكهێنانی دادگایەكی تێكەڵیشدا ڕەزامەندی نەنواند بۆ كەیسی پەلاماری داعش بۆ سەر كوردانی ئێزدی، دواجار ئێمە لە كۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیراندا بڕیارماندا، كەلەسەر دادگا نێودەوڵەتیەكە كار بۆ ئەو دۆسیەیە بكەین.

خەڵك: سەبارەت بە قەرەبووی زیانەكانی هەرێم هیچ خەمڵاندێكتان لەبەردەستایە، كە زیانەكان چەندن و گفتی بەغدا بۆ قەرەبوو كردنەوە چۆنە؟
مەحمود حاجی ساڵح: پێشتر وەزارەتی كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوان خەمڵاندویەتی، كە لە سەرانسەری هەرێمی كوردستان، زیانەكان لە كوێركردنەوەی كانیەك تا سوتماك و ماڵوێرانی هەمەجۆر بە 384 ملیار دۆلار خەمڵێندراوە، كە دەبێت حكومەتی عیراقی دابینی ئەو خەمڵاندنە مادییە بدات، بەڵام تا ئێستا دینارێكی نەداوە.

خەڵك: لە ڕووی مینحە و خەرجیەكانتان بۆ كەسوكاری شەهیدان و ئەنفال و زینداینان، بەرێكردنی كارەكانتان لە چ ئاستێكدایە؟
مەحمود حاجی ساڵح: سەبارەت بە مینحەی كەسوكاری شەهید و ئەنفال و زیندانی سیاسی هەموو هەوڵمان ئەوەبووە كە شایستەترین خزمەتیان بكەین، لە میانی ئەو دۆخەش، كە بەسەر هەرێمدا هات لە ڕووی داراییەوە، ئێمە وتمان بەڵێ‌ وەك ئەوانی دیكە مینحە و مووچە دوا بكەوێت، بەڵام ناكرێ‌ و نابێ‌ كەمكردنەوەی مینحە هۆكار بێت بۆ كەمكردنەوەی ئەو بڕە پارەیەی دەدرێتە كەسوكاری شەهید و ئەنفال و زیندانی سیاسی، تا ئەم كاتەش مانگانە مینحە بە بێ‌ لێبڕین وەك خۆی دابەشكراوە.
پەیوەست بە خزمەتەكانی دیكەشمان، ساڵانە نزیكەی 24 ملیار دینار كرێی خوێندن و ئەوەندەش تێچووی نەخۆش بۆ كەسوكاری شەهید و ئەنفال و زیندانی دەدەین.
وەك لایەنی نیشتەجێبوونیش، 11069 پارچە زەوی فەرمانی بۆ دەركراوە لە لایەن بەرێز قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆك وەزیران، پێشتریش 10 هەزار فەرمانمان هەبووە، داوامان كردووە لە وەزارەتی شارەوانی، كە زەوی دابین بكات و ئێستا كارەكانمان بۆ دابینی زەوی لای وەزارەتی شارەوانییە.
هەروەها داواشمان كردووە چاكسازی بكرێت لە لیستی شەهیدان و ئەنفال و زیندانیان ئەوەش لە پەرلەمانە و كردوومانە بەیاسا و چاوەرێی پەسەندكردنی یاساكە دەكەین، بە پێی یاساكە پێداچوونەوە بە دۆسیەی هەموو شەهیداندا دەكرێت و لە ڕووی یاساییەوە ئەو دۆسیانە ڕێكدەخرێتەوە.
جگە لەوەش كارمان كردووە، كە ئەم مینحە و خەرجیانەی هەمانە چۆن بیانخەینە سەر بەغدا، چونكە بە پێی مادەی 132ی دەستور، هەموو خەرجی و دابینی مینحە و لەخۆگرتنێك لەسەر حكومەتی ئیتحادییە، كاری زۆرمان لەسەر كردووە و كۆتا جار لە دانیشتنەكانماندا لەگەڵ لایەنی بەرپرس لە بەغدا ئەوەبوو كراوە بە بڕیار، كە هەموو ئەوانە بچنە سەر عیراق و چاوەڕێی كات ئەكەین بۆ گفتوگۆی بڕاندنەوەی ئەو ئاڵوگۆڕە تا بچنە سەر بەغدا، ئەو كاتەش جیاوازی پلە نامێنێ‌ مووچە وەك یەكی لێدێت، كێشە و گرفتی ئیمتیازات كەم ئەبێتەوە و مووچەكان باش ئەبن.

خەڵك: سەبارەت بەپێداچوونەوەبە بەركەوتووانی چەكی كیمیایی و بەگەڕخستنی نەخۆشخانەی بەركەوتووانی چەكی كیمیایی چیتان كردووە؟
مەحمود حاجی ساڵح: خەڵكێكی زۆر خۆی نوسیوە، كە بەركەوتووی چەكی كیمیاییە، 6 هەزار دۆسیە لای ئێمە هەیە داومانەتەوە بە لیژنەیەكی پشكنینی سەر بە وەزارەتی تەندروستی تا پێداچوونەوەی بۆ بكرێت، دەربارەی نەحۆشخانەكەش ئامێری باشی تێدایە، بەڵام كێشە نەبوونی پسپۆرییە، ئێمە لەگەڵ وەزیری تەندروستی لە لایەن ئەنجومەنی وەزیرانەوە ڕاسپێردراین، كە لەگەڵ وەزارەتی تەندروستی ئێران گرێبەستێك بكەین، بۆ هێنانی 5 پزیشكی هەمیشەیی بۆ نەخۆشخانەی چارەسەری بەركەوتووانی چەكی كیمیایی، لە بوارەكانی چاو، سنگ و پێست ، لەگەڵ ستافێكی پەرستیاری، بەڵام بەهۆی داخستنی سنور و فڕۆكەخانەكان نەمانتوانی ئەو سەردانە بكەین و گریبەستەكە یەكلایی بكەینەوە.
ئێمە بۆ هەر مەسەلەیەك سەردانێكی دەرەوەمان كردبێ‌ هەڵەبجە و بەركەوتووانی كیمیایی و چارەسەری بەركەوتووان لە ئەجێنداماندا بوون داوا و خواستی زۆریشمان لەنوێنەرانی وڵاتان هەبووە بۆ ئەو مەبەستە.
خۆشحاڵانە لەو ماوەیەدا 278 كارمەند دادەمەزرێن بەمە ستافی نەخۆشخانەكە تەواو دەبێت، ئێمەش و وەزارەتی تەندروستی لە هەوڵی جدیداین بۆ خستنە گەڕی ئەو نەخۆشخانەیە، ئەوانەش، كە دۆخیان باش نییە، دەبرێنە دەرەوەی هەرێم بۆ چارەسەر، تا ئێستاش 35 كاروانی 35-40 كەسی كە بەركەوتووی چەكی كیمیاین ڕەوانەی كۆماری ئیسلامی ئێران كراون بۆ چارەسەر، كە تیایاندا هەبووە چەند جارێك براوەتە دەرەوەی وڵات.

خەڵك:چ هەوڵێكتان هەیە بۆ یەك پێناسی و وەرگرتنەوەی دۆسیەی شەهیدانی پارتە سیاسیەكان و ڕێكخستنەوەیان لە چوارچێوەی كاری وەزارەتەكەتاندا؟
مەحمود حاجی ساڵح: لە ڕێی پێناسێكی نوێوە سیمای حزبی بوونمان نەهێشتووە و بەم نزیكانە پێناسێكی وەك یەك (موحد) دەبێتە پێناسی سەرجەم شەهیدان و ئەنفالكراوان و زیندانیان، كە پێناسی وەزارەتە و لە پێناسی حزبابەتی دەردێت، هەروەها دۆسیەی هەر حزبێك سەبارەت بە شەهیدان و ئەنفال و زیاندانیان دەبێت بێتەوە ناو وەزارەت و داوامان كردووە، كە سەرجەمی ئەو دۆسیانە ڕێكبخرێن و مۆركی دوو ئیدارەیی نەمێنێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

بەرپرسی مەكۆی گۆڕان لەهەولێر: ئەگەر یەكێتی بەخۆیدا نەچێتەوە لەگەڵیدا دانانیشین

خەڵك-بەشی هەواڵ

بەرپرسی مەكۆی سەرەكی بزوتنەوەی گۆڕان لەهەولێر رایدەگەیەنێت، بوونی بۆچونی جیاواز لەناو گۆڕان بۆ بەهێزكردنی بزوتنەوەكەیە.

هێمن شێخانی بەرپرسی مەكۆیی سەرەكی بزوتنەوەی گۆڕان لەهەولێر لە دیمانەیەكدا لەگەڵ (خەڵك) رایدەگەیەنێت، لەم سنورەی پارتی حوكم دەكات ژیانی هیچ تاكێك پارێزراو نییە، دەشڵێت “تاكو یەكێتی داوای لێبوردن نەكات‌و تاوانباری تەقەكردنەكە سزا نەدات ئامادەنین لەگەڵی رێكبكەوین”.

خەڵك: دەنگۆیەكی زۆر هەیە كە ناوخۆی بزوتنەوەی گۆڕان زۆر خراپەو بەدەست كێشەی كوتلەكارییەوە دەناڵێنێت؟
هێمن شێخانی: لەناو بزوتنەوەی گۆڕان‌و هەر لایەنێكی سیاسی پێم وانییە كوتلەو بۆچونی جیاوازی تێدا نەبێت، بەڵام پرسیارەكە ئەوەیە ئایا دروستبوونی ئەو بۆچونە جیاوازانەو كوتلانە بۆ لاوازكردنی حزبەكەیە یاخود بەهێزكردنی، پێموایە ئەوەی لەناو بزوتنەوەی گۆڕان هەیە دوو رای جیاوازە بۆ هێزكردنی بزوتنەوەكەیە نەوەك بۆ لەناوبردنی.

خەڵك: بەڵام پەرلەمانتارێكی بزوتنەوەی گۆڕان باسی لەوەكردبوو ئەگەر كێشەكانی گۆڕان چارەسەر نەكرێت چارەنوسی زۆر خراپتر دەبێ لەیەكێتی‌و بەڵكو كێشەكانی یەكێتی زۆر قوڵنین وەك گۆڕان؟
هێمن شێخانی: بزوتنەوەی گۆڕان نەگەیشتۆتە ئەو ئاستەی بشوبهێنرێت بەیەكێتی، چونكە لەناو یەكێتی نیشتیمانی كوردستان زیاتر لە ٥ كوتلەی تێدایە كە لەبەرژەوەندی شەخسی خۆیان كار دەكەن، بۆیە بزوتنەوەی گۆڕان بۆ خەمی خەڵك دروست بووە، راستە لەهەندێ شوێن دەبینرێ جەماوەی گۆڕان گەرم‌و گوڕن و پێیان باشە بڕیاری بەپەلە بدرێ یان داوای گۆڕانكاری بەپەلە دەكەن، ئێمەش بزوتنەوەیەكی مەدەنی خۆرسكین‌و بەرنامەی گۆڕان ئیرادەیەكی بەهێزەو بەردەوام لەگۆڕانكاریدایەو هەرچەند لەم پرۆژەیەی لەبەردەستمان بووە لامان نەداوە، بەڵام وەكو دەوترێ لەئاست خواستی هاوڵاتیان نەبووە، ئێمە بەردەوام خەبات بۆ پرۆژەكەمان دەكەین لەخزمەت خەڵك، هاوڵاتیانیش مافی خۆیانە خواستی زیاتریان بوێت، چونكە بارودۆخەكە لەروی سیاسی‌و دارایی‌و سەرجەم بوارەكانیتر بەرەو داتەپین دەڕوات، بۆیە ئەگەر رەخنەش بگیرێ لەبزوتنەوەی گۆڕان نیشانەی زیندوێتی بزوتنەوەكەیە.

بزوتنەوەی گۆڕان نەگەیشتۆتە ئەو ئاستەی بشوبهێنرێت بەیەكێتی، چونكە لەناو یەكێتی نیشتیمانی كوردستان زیاتر لە ٥ كوتلەی تێدایە

____________________________________________________________________

خەڵك: ئەوەی دەبینیرێ دووركەوتنەوەی هاوڵاتیان نییە لەبزوتنەوەی گۆڕان بەهۆی ناڕوونی بەرنامەی كاری بزوتنەوەكە، بەتایبەت لەدوای رەوانشاد نەوشێروان مستەفا؟
هێمن شێخانی: لەدوای رەوانشاد كۆمەڵێك گرفتمان بۆ دروست بوو، ئەویش لایەنی دەسەڵات بەهەموو شێوەیەك لەرووی دەرونی و سەربازی پەلاماری بزوتنەوەكەیاندا نەیانتوانی بچوكی بكەنەوە، ئێستاش دەبینین هەندێ لایەن بەتەقلید هاوشێوەی بزوتنەوەی گۆڕان هەندێكیان خۆرسك دروست بوون‌و هەندێكیش دروستكراون كە دەستی لایەنی دەسەڵاتن، ئەمە وادەكات بەشێك لەدەنگدەرانی بزوتنەوەی گۆڕان واهەست دەكەن ئەم لایەنانە دەتوانن شوێنگرەوەی بزوتنەوەكە بن، بۆیە ئەوەی هەبوو لەهەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق كە وەكو كەفێك بوو دواتر دامركایەوەو ئەو چەواشەكاریەی لەمیدیا زەبەلاحەكانیان بانگەشەیان دەكردو هێرشیان دەكردینە سەر ئەمە كۆتایی هاتووە، چونكە ئێستاش هاونیشتیمانیان ئازارێكیان پێ دەگات داوا لەبزوتنەوەی گۆڕان دەكەن كە بەهانایانەوە بچێت و خۆپیشاندان بكات، باشە بۆچی هاوڵاتیان داوا لەلایەنەكانیتر ناكەن كە وەك ئۆپۆزسیۆن دەركەوتون لەگۆڕەپانی سیاسی، ئەمە نیشانەی نەبوونی متمانەی خەڵكە بۆ ئەو لایەنانە، كەواتە تاكە هێزێك جێگای ئومێدی هاوڵاتیان بێت گۆڕانە.

خەڵك: تا چەند ئەو دەنگانەی ١٢ی ٥ی ٢٠١٨ دەنگی راستەقینەی گۆڕان بوو؟
هێمن شێخانی: ئەو دەنگانەی هێنامان زیاتر لە٥٠%ی دەنگەكانمان دزراوە، چونكە بەر لەئەنجامدانی پڕۆسەی هەڵبژاردن، ئێمە زیاتر لەدووجار راپرسیمان كرد لەشارو شارۆچكەكان بەتایبەت لەهەولێر، بەپێی ئەو راپرسیانەی هەمان بوو رێژەی دەنگی بزوتنەوەی گۆڕان ئەگەر لەهەڵبژاردنی رابردوو ١٠٨ هەزار دەنگ بوو ئەمجارە زیاتر لە ١٢٠ هەزار دەنگمان هەبوو لەپارێزگای هەولێر، لەبەر ئەوە هەموو پێوەرەكان پێمان دەڵێن بزوتنەوەی گۆڕان دەنگی زیادیكردبوو، بەڵام دزی و تاوانێكی زۆر گەورە بەرامبەر بزوتنەوەی گۆڕان كراو ئەمجارەش لەهەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان ناتوانن دووبارەی بكەنەوە.

خەڵك: كەواتە پێشبینی دەكەن رێژەی دەنگ‌و كورسییەكانتان چەند بێت؟
هێمن شێخانی: ئێمە لەكارەكانمان بێ هیوا نین‌و ساردنابینەوە، ناڵێین لەهەڵبژاردنی پەرلەمانی كورستان ساختەكاری ناكرێ، بەڵام دڵنیاین كە دەنگی راستەقینەی خۆمان دەهێنینەوە، هەرچەندە پیشەی دەسەڵات بەردەوام تەزویركردن بووە لە ١٩٩٢ەوە تاكو ئێستا، بەڵام رەنگە ئێمەش پلان‌و بەرنامەمان هەبێت بۆ رووبەرووبونەوەو رێگری لەتەزویر، هێشتاش زووە لەسەر ژمارەی كورسییەكان قسەبكەین، ئێمەش لەهەوڵی دروستكردنی بەرەیەكی فراوانین لەگەڵ لایەنە سیاسیەكانیتر لەدوای هەڵبژاردن هاوپەیمانییەك پێكبهێنین، ئەوكاتە ئەگەر بتوانین ٥٠+١ بەدەست بێنین بەدڵنیاییەوە رێگا نادەین هیچ لایەنێكی سیاسیتر حكومەت پێك بهێنێت و بەپێی یاسا خۆمان حكومەت پێكدێنین.

ئەگەر بتوانین ٥٠+١ بەدەست بێنین بەدڵنیاییەوە رێگا نادەین هیچ لایەنێكی سیاسیتر حكومەت پێك بهێنێت و بەپێی یاسا خۆمان حكومەت پێكدێنین

_________________________________________________________________________

خەڵك: بزوتنەوەی گۆڕان زۆرترین چالاكی‌و خۆپیشاندانی لەسلێمانی كردووە، ئەمە بۆچی؟ ئایا ئەوەی لەسلێمانی بۆتان دەرەخسێت لەهەولێر هەمان شێوە نییە؟ هەولێرتان پشتگوێ خستوە؟
هێمن شێخانی: گۆڕان سەركردایەتی لەسلێمانی‌و زۆرترینیان لەسلێمانی دادەنیشن یان خەڵكی ئەوێن، ئەمەش مانای ئەوە نییە كە لەهەولێر لاوازبین، تەنها هۆكاریش ئەوەیە سەركردایەتی لەسلێمانی زووتر دەستیان بەگۆڕانكاریەكان‌و جموجۆڵەكان دەگات، هۆكارێكی تریش هەرچەندە یەكێتی‌و پارتی لەزۆربەی رووەكانەوە جیاوازیان نییە، چونكە خەباتی ئەوان بۆ خزمەتی دووبنەماڵەو حزبەكانە، بەڵام بەم مانایەش نییە زوڵم نەكرابێت لەهیچ یەكێك لەم دوو زۆنە بەشێوەی جیاواز، دەشتوانم بڵێم ئەو ئازادیەی زۆر كەمە لەسلێمانی ماوە لەهەولێر هەر نییە، شێوازی بیركردنەوەی خەڵكی هەولێر جیاوازترە لەدانیشتوانی سلێمانی هەرچەندە هەردوولا بیركردنەوەی جوانیان هەیە، خەڵكی هەولێر زیاتر سۆزدارترن‌و كەمتر دێنە شەقام، بەڵام هەموو لایەكیش شاهیدی ئەوە دەدەن ئەگەر خەڵكی هەولێر بێتە شەقام بەهیچ كەسێك كپ نابێتەوە، لەبەر ئەوە ئێمە نامانەوێ دۆخەكە بگاتە ئەو رۆژە، چونكە دەزانین دەسەڵات بەسیستەمێكی ناڕەوا حوكمڕانی ئەو وڵاتە دەكەن، دەمانەوێ سیستەمەكە بەیەكەوە بگۆڕین و ئەوانیش مرۆڤن نامانەوێ هاوشێوەی سەدام و قەزافیان لێبێت‌و دەمانەوێ گۆڕانكاری گەورە بەبێ خوێن رشتن لەهەرێمی كوردستان بكەین و دەسەڵاتیش بەخۆیاندا بچنەوە، بێ گومانیشین لەوەی ئەگەر خەڵكی هەولێر هەڵبستێت چارەنوسی ئەوانە لەسەركردە دیكتاتۆرەكان باشتر نابێت. وەك بەرپرسی یەكەمی هەولێریش ئێمە تارادەیەكی زۆر بەبێ گەرانەوە بەلامەركەزیەت كارمان كردووە و بۆ بڕیاری سیاسیش پابەند بووین بەبڕیاری سەركردایەتی، لیژنەیەكی باڵاش دروست بووە من ئەندامم تێیدا، ئەگەر لەرابردووش كەمتەرخەمی هەبوبێت كە نەبووە، ئێستا نییە، هەولێریش ئامانجی سەرەكی بزوتنەوەی گۆڕانە، ئەگەر زۆرە زۆرترین كار و چاڵاكیەكانمان لەهەولێر بكەین، لەم سنورەی پارتی تێیدا حوكم دەكات ژیانی هیچ تاكێك پارێزراو نییە، چونكە هەركاتێك ویستبێتمان تۆمەتیان بەخشیوەتەوە بەبیانوی جۆراوجۆر دەستگیریان كردوین ئەمەش بەهۆی سەربەخۆنەبونی دادگاكان، لەماوەی ئەو ٩ ساڵەش كاری زۆرمان كردووە، رەنگە ئەمجارە جورئەتی ئەوەنەكەن پەلاماری بزوتنەوەی گۆڕان بدەن.

خەڵك: دوای رووداوی تەقەكان لەدوای ئەنجامی هەڵبژاردن، ئێستا بوار ماوە بۆ پەیوەندی نێوان یەكێتی‌و گۆڕان؟ ئایا دەرفەت هەیە رێككەوتن بكەن؟
هێمن شێخانی: راستە سەركردەیەكی یەكێتی هێرشی كردەسەر گردەكە، بەڵام ئەوە بەفەرمانی مەكتەبی سیاسی یەكێتی بووە، چونكە ئێمە كێشەی شەخسیمان لەگەل كەس نییەو تەنها كێشەمان گۆڕینی سیستەمی حوكمڕانییە، ئەوەشی كردیان كە تۆ هێزێك بیت، بووبیتەوە خاوەن پێگەی خۆت ئەم هێرشكردنەكە مانای چی بوو؟ ئەمەش لەبەر ئەوەی تەزویرێكی زۆر كرابوو و دەیانەویست ئێمەش رازی بین بەم تەزویرە، بۆیە بەرەنگاریان بوینەوەو رازیش نەبوین، ئەگەر یەكێتیش لەم هێرشە بەرپرسیار نییە مەكتەبی سیاسی دەبوایە داوای لێبوردنی بكردایە، كە ئەمە نەكرا ئەوە ئێمە لەیەكێتی دەزانین هەركەسێك كردبێتی لەسەر ئەوانەشی حیساب دەكەین، چونكە نەتاوانبار سزادراوە نە یەكێتیش داوای لێبوردنی كردووە، ئەم هێرشەش پیلانگێری بووەو لەشەوی تەقەكانیش لەچەند لایەكەوە لەباڵەخانەی بەرپرسانیتری یەكێتی تەقە ئاڕاستەی گردەكە كراوە، لەبەر ئەوە لەگەڵ یەكێتی هیچ پەیوەندیەكی ژێربەژێرو لەسەرەوەمان نییە، هەركاتێك ئەوان بیسەلمێنن كە ئەوان نین و كەسەكە دادگایی بكەن ئەوا لەگۆرەپانی سیاسی دوژمنی كەس نین و كەسیش بەدوژمنی خۆمان نازانین، هەركەسێكیش دوژمنی ئێمە بێت سەنگەری لێ دەگرینەوە، ناشمانەوێ خوێن بڕژێ، ئەگەر یەكێتی بەخۆیدا نەچێتەوەو بەهەمان شێوەی چەند مانگی رابردوو بێت، ئامادە نین لەگەڵی دابنیشین.

 

ئەگەر یەكێتی بەخۆیدا نەچێتەوەو بەهەمان شێوەی چەند مانگی رابردوو بێت، ئامادە نین لەگەڵیدا دابنیشین

________________________________________________________________

خەڵك: رێككەوتنتان لەگەڵ پارتی هەیە؟
هێمن شێخانی: ئێمە هیچ رێككەوتنێكمان لەگەڵ پارتی نییە و ناشمانبێت لەئێستادا، چونكە وەكو دەنگۆ دەیانەوێ دەنگدەرانمان بێ هیوا بكەن، ئەگەر ئێمە رێككەوتنمان هەبوایە وەزیرو سەرۆكی پەرلەمانمان دەرنەدەكران‌و گەورەترین باجمان داوە، بەردەوامیش دەبین، ئامادە نین رێكبكەوین لەسەر حسابی هاوڵاتیان لەپێناوی بەرژوەندی حزب و بزووتنەوە، كاتێك رێكدەكەوین بەڵێنی گۆڕانكاری گەورەمان پێبدەن و گۆڕانكارییەكانیش بچێتەوە بەرژەوەندی خەڵكی كوردستان.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

شێخ عیسا بەرزنجی: سەید عەمار لە دڵسۆزی بۆ كورد دژایەتی ریفراندۆمی كرد

خەڵك- ئەحمەد عەبدوڵڵا
بەرپرسی پەیوەندییەكانی رەوتی حیكمەی نیشتیمانی لە سلێمانی پێیوایە، كە عەمار حەكیم و رەوتی نیشتیمانی دڵسۆزترین دۆستی كوردن و بەهۆی پەیوەندی مێژوویی و خاڵی هاوبەشی سیاسییەوە دەتوانرێت گرەوی زیاتریان لەسەر بكرێت بۆ بەدەستهێنانی مافەكانی كورد.
شێخ عیسا بەرزنجی لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) ئاماژەی بە هەڵوێستی عەمار حەكیم كردووە سەبارەت بە جیابوونەوەی هەرێمی كوردستان و سەربەخۆیی و دەڵێت “ئەو هەڵوێستەی سەید عەمار لەبەر دڵسۆزی بووە بۆ كورد و كوردستان و دەیزانی كە كورد دوای ریفراندۆم رووبەڕووی چ دەبێتەوە”.
هەر لە قسەكانیدا ئەو بەرپرسەی رەوتی حیكمە باسی لەوەشكردووە، كە دوای پێكهێنانی كابینەی نوێی عێراق بازنەی پەیوەندییەكانیان لەگەڵ بەغداد توندتر دەكەنەوە و هەر هاووڵاتییەك كێشەیەكی هەبێت و بەپێی یاسا مامەڵەی لەگەڵ نەكرێت، ئەوان ئامادەن بیگەیەننە بەغداد.

خەڵك: زۆربەی هاوڵاتیانی هەرێمی كوردستان زانیاری تەواویان لەسەر رەوتی حیكمە نییە و وادەزانن درێژكراوەی ئەنجومەنی باڵایە، بەكورتی دەكرێت رەوتەكەتان بناسین؟
شێخ عیسا بەرزنجی: رەوتی حیكمەی نیشتیمانی، رەوتێكی مەدەنی سیاسییە و لە هەموو عێراقدا هەیە، لە باكورەوە بۆ باشور و خۆرئاوای عێراق كە سوننەكانی تێدا دەژین و لە هەموو ئەو شوێنانەیش بارەگا و لایەنگران و دۆستی هەیە و لەژێر رۆشنای دەستوردا لەلایەن سەید عەمار حەكیمەوە بونیادنراوە. لە رۆژی 24ی تەموزی 2017 راگەیەندرا و سەرباری تێبینییەكان لەسەر ئاستی عێراق حزبی سێهەمین و 20 كورسیمان هەیە لە دوای تەیاری سەدری و پارتی دیموكراتی كوردستان، چونكە ئەوانی دیكە هاوپەیمانی بوون.

خەڵك: مەبەستی دروستكردنی رەوتی حیكمە چ بوو، بۆچی لە ئەنجومەنی باڵا جیابوونەوە؟
شێخ عیسا بەرزنجی: جیابوونەوە نەبوو. ئەنجومەنی باڵا كە شەهیدی میحراب “محەمەد باقر الحكم” لە هەندەران دروستی كرد و هاوپەیمانی دروستكرد دژ بە رژێمی پێشووی عێراق و پاشان ئەنجومەنی باڵاش زیانی زۆری بەركەوت و شەهیدی میحراب لە شوێنی ئیمامی عەلی و لە میحرابدا شەهیدبوو، دواتریش كۆچی دوایی عەبدولعەزیز حەكیم، كاریگەریان لەسەر ئەنجومەنی باڵا هەبوو، بۆیە سەید عەمار حەكیم بیرۆكەی ئەوەی هەبوو، كە رەوتی تازەی نیشتیمانی دروستبكات، چونكە لە ئەنجومەنی باڵادا نەتوانراوە هەموو پێكهاتەكان كۆبكاتەوە، بەتایبەتی كە ئەنجومەنی باڵا ئاینی بوو، بەپێچەوانەی رەوتی حیكمەوە، مەسیحی و ئێزیدی و سوننە و كورد و شیعە هەن لە هەموو پارێزگاكاندا.

خەڵك: چۆن رەوتی حیكمە بەو شێوەیە كوردسییەكانی زیاد كرد و بووە حزبی سێهەم كە پێشتر زۆر كەمتربوو؟
شێخ عیسا بەرزنجی: پەیوەندی بە چەند هۆكارێكەوە هەیە، لە نێویاندا كراوەیی و مەدەنی بوونی رەوتی حیكمە و كاریزمای سەید عەمار حەكیمەوە كە كۆمەڵێك گەنجی هێناوەتەپێشەوە.

خەڵك: لە هەرێمی كوردستان چەند نوسینگەتان هەیە و پەیوەندیتان لەگەڵ حزبە كوردییەكان چۆنە؟
شێخ عیسا بەرزنجی: دوو نوسینگەی سەرەكیمان هەیە لە سلێمانی و هەولێر، لە دهۆكیش دەیكەینەوە، مەبەستی رەوتی حیكمەیش بۆ خزمەتی خەڵكی عێراقە بە هەرێمی كوردستانیشەوە. پشتیوانی سەرجەم مافە دەستورییەكانی هەرێمی كوردستانیش دەكەین.

خەڵك: پەیوەندیتان لەگەڵ حزبەكانی هەرێمی كوردستان چۆنە، چونكە دەوترێت ئێوە رەوتێكی نزیك لە ئێرانن و ئەوانەی نزیك بن لە ئێرانەوە لە ئێوەوە نزیكن؟
شێخ عیسا بەرزنجی: سەركردایەتی رەوتی حیكمە پەیوەندییەكی بەهێزیان لەگەڵ حزبەكانی هەرێمدا هەیە، بەتایبەتی ئەوانەی پەیوەندی مێژووییان هەیە، لەوانەیە یەكێتی و پارتی و ئەوانەی تریش كە لەو حزبانە جیابوونەوە، لەسەر ئاستێكی باڵا مەكتەبی سیاسی و سەركردایەتی رەوتی نیشتیمانی مامەڵە دەكرێت. رەوتی حیكمەیش پەیوەندی لەسەر حسابی بەرامبەر دانانێت، بۆ نمونە پەیوەندی دروستناكات لەگەڵ سعودییە لەسەر حسابی ئێران، یان حزبێك لەسەر حسابی شوێنێكی تر، بەنسبەت حزبەكانی هەرێمی كوردستانیشەوە، هەموو حزبەكانی هەرێمی كوردستان نزیكن لە ئێرانەوە، ئێرانیش پێشتر یارمەتی كوردی زۆرداوە و من وەك كوردێك سوپاسی ئێران دەكەم.

خەڵك: رەوتی حیكمە چی كردووە بۆ چارەسەری كێشەكانی نێوان هەرێم و عێراق؟
شێخ عیسا بەرزنجی: بێگومان، زۆر لەوە زیاتریش لە راگەیاندنەكانەوە باس دەكرێت، یەكێتی و پارتی لە ئێمە باشتر دەزانن كە رەوتی حیكمە و سەید عەمار چەند رۆڵیان هەبووە، بەتایبەتی دوای .ئەو دۆخەی نەخوازراوەی كە لە 25-9-2017 روویدا و سەید عەمار هەوڵی زۆریدا كە كێشەكان چارەسەر بكرێن.
خەڵك: دەوترێت حزبەكانی عێراق ناتوانن بچنە نێو خەڵكی هەرێمی كوردستانەوە، بەڵگەیش بۆ ئەوە دەهێننەوە، كە دەنگی پێویستتان نەهێنا لە هەڵبژاردنەكانی ئەمساڵدا؟
شێخ عیسا بەرزنجی: گرنگ دەنگهێنان نییە، بەڵكو خزمەت مەرجە، ئەوە بۆچونی رەوتی حیكمەشە. ئەو دەنگەی هێنامان بەراستی دەنگی ئێمە نەبوو، بۆ نمونە هەر لە ماڵی خۆمان 7 دەنگمان لە بنكەیەك دا، بەڵام 3 دەنگمان بۆ هاتەوە، هەرچەندە ئێمە هێزی دەهەمین لە كوردستان و پەشیمانیش نین، هیوادارین ئەوانەی سەركەوتوون بەڵێنەكانیان ببنەسەر.

خەڵك: دۆست و لایەنگرتان زۆرە لە سلێمانی؟
شێخ عیسا بەرزنجی: بە ژمارە نازانم، بەڵام دۆست و ئەنداممان زۆرە و رێكخستنیشمان وەك حزبەكانی دیكەین و ئێستایش سەدان كەس داوای ئەندامێتیان كردووە.

خەڵك: ئەوانەی دەبنە ئەندامی حزبەكانی هەرێم زیاتر بۆ دەستكەوتی مادییە، ئێوە چی بۆ ئەو كەسانە دەكەن، كە دەبنە ئەندامی ئێوە؟
شێخ عیسا بەرزنجی: ئێمە بەرگری لە مافی هەموو خەڵكی عێراق دەكەین، لە مانگەكانی پێشوودا سەدان كێشەمان گەیاندە بەغداد، وەك پارەی گەنمی جوتیاران، كێشەی زیندانیانی سیاسی و خانەوادەی شەهیدان و پێشمەرگە و پێویستە خزمەتیان بكات. ئێستاش چاوەڕوانی پێكهێنانی حكومەت دەكەین و لەژێر رۆشنایی دەستوردا هەرچیمان پێبكرێت دەیكەین.

خەڵك: هیچ هاووڵاتییەك هەبوو، بەپێی یاسا مامەڵەی لەگەڵ نەكرابێت لە هەرێم و ئێوە كێشەكەتان بۆ گەیاندبێتە بەغداد؟
شێخ عیسا بەرزنجی: بەڵێ‌ زۆر هەبووە، گەیاندومانەتە بەغداد، بۆ نمونە كێشەی پۆلیسی سنور و ئەوانە هەیە كە گروپێكیان دەركرابوون یان خۆیان وازیان هێنابوو، زیندانی سیاسی و دوای دروستبوونی حكومەتیش ژوورێكی عەمەلیات دروست دەكەین و سكاڵای هاوڵاتیانی هەرێم وەردەگرین و دەینێرین بۆ بەغداد.

خەڵك: عەمار حەكیم دەوترێت دۆستی كوردە، بەڵام هەڵوێستێكی توندی دژ بە ریفراندۆم هەبوو، بۆچی؟
شێخ عیسا بەرزنجی: ئەوە لە دڵسۆزی بوو بۆ كورد، سەركردایەتی كورد چاك هەڵوێستی سەید عەمار دەزانن، كورد لە دوای ریفراندۆم كەوتە ژێر فشارێكی زۆر زۆرەوە، فڕۆكەخانەكان داخران و ناوچەكانی كێشە لەسەر لە هەرێم وەرگیرانەوە و نزیكبووینەوە لە خاڵی سفر، تاكە هێزیش هەر لە پشتیوانی كورد بەردەوام بوو، رەوتی حیكمە و كەسایەتی سەید عەمار بوو، سەید عەماریش كوردستان وەك دڵی عێراق وەسف دەكات.

خەڵك: بەرنامەتان بۆ داهاتووتان لە هەرێم چیە؟
شێخ عیسا بەرزنجی: بەرنامەمان هەیە هەر داواكاری و داخوازییەك هەبێت و یاسایی بێت پشتیوانی دەكەین، نوسینگەی سلێمانیش بەرنامەی دەبێت بۆ خزمەتی خەڵكی سلێمانی.

شێخ عیسا بەرزنجی
لە ساڵی 1969 لە ناوچەی شوانی كەركوك لە دایكبووە
پێشتر بەرپرسی پەیوەندییە ئاینییەكانی دەزگای شەهیدی میحرابووە
بەرپرسی پەیوەندییە نیشتیمانییەكانی رەوتی حیكمەیە لە سلێمانی
ئەندامی كۆنگرەی رەوتی حیكمەیە

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

دوایین