ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

پێگەی ڕێکخەری گشتی  بزوتنەوەی گۆڕان !؟

فەرەیدون کونجرینی

ڕێکخەری گشتی بزوتنەوەی گۆڕان  واتا پڕکردنەوەی درزوکەلێنی ناوخۆیی و  بنبڕکردنی هەرناکۆکیەك و  ڕێکخستنی پەیوەندی نێوان ژورەکان بە جڤاتی نیشتمانی و خانەی راپەراندن ەوەپاش تێپەراندنی کەمتر لە ساڵیک و جیاوازی لەگەڵ قۆناغی دوای ڕەوانشاد  بەدیدەکرێ ” هەروەك لە ئێستادا ڕێكخەری گشتی بزوتنەوەی گۆڕان هاوشێوە دەسەڵاتی کاریزماتیك نەوشروان مستەفای نیەو شتەکان گۆڕاون” بەمەیش جۆری پەیوەندیەکانی نێوان خانەی ڕاپەراندن و رێكخەرو جڤاتی نیشتیمانی چڕتربۆتەوەو بڕیاردان قورسە، بەم تێکەڵاوکردنە  پێگەی ڕێکخەری گشتی خاوەندارنیە تەنانەت بۆ چاکردن و ڕێکخستنەوەی ژورەکان بەبێ جڤاتی نیشتمانی و خانەی ڕاپەراندن بڕیارنادات  ڕێگیری هەیە لە چاکردن و گۆڕانکاری ژورەکان، ئەوەی من لێرەدا مەبەستمە  دروستبونی دەسەلاتی  تاکڕەویی و دیکتاتۆری نیە     بەڵکو  ئایە ڕێکخەری گشتی واتای کام ئەرکی لەسەرەو بۆ ناونراوە ڕێکخەری گشتی !؟  ئایە ئەم جۆری کارکردنە نابێتە پەکخستنی  گۆڕانکاری  ژورەکان و چەقــ بەستوبون، هەروەك دەبیندرێ  کەسایەتی تێدایە لە دروستبونی  ژورەکانەوە پێگەی نەگۆڕاوە یان ژورمان هەیە موچەی خۆی وەردەگرێت و پاڵی لێداوەتەوەو لە ئیمەو مانان دەڕوانێ شتێك بۆ بەرژەوەندی بنوسین و بڵاوبکرێتەوە سستی و ناچالاکی ژورەکان بەجۆرێکە بۆتە ناڕازایی هەڵسوڕاوەکان، یان کۆمەڵێک گۆرانخوازو هەڵسوڕاو بەگروپ یەك دەگرن  بۆ بەرژەوەندی بزوتنەوەکە داواکاریان هەیە گوێداریان نابن و ناچن بەدەنگ داواکاریەکانیانەوە، دەرەنجام لە سۆشیالمێدیاوە  داواکاریەکانیان وەك ڕەخنە بڵاو دەکەنەوەو کێشەکان زەقتردەبنەوە، هەروەك لە چەندڕۆژی رابوردودا  نەیارانی گۆڕان  بچوکترین داواکاری گۆڕانخوازان و پەیوەندیەکانی نێوان هەڵسوڕاوانــیان گەورەکرد.

 

پاش 18 ساڵ لە حکومڕانی کوردی  هەرێمی باشوری کوردستان ، بەئاستێکی خراپ و دوور لە هیوای خەڵك بەڕێکرا ”  گەشمردە نەوشیروان مستەفا  توانی بەپشتیوانی هاورێکانی گۆڕانکاری لەناکاو بخزێنێتە نێو ساحەی سیاسی هەرێمی کوردستان و پەیامێکی جیاواز لە مێژوی گەلی کوردستان بەئاستێکی ڕێکخراوی و مێدیایی بەخەڵك ئاشنابکات ، بەهێزی گەل لەماوەیەکی کەمدا  بزوتنەوەی گۆڕانی  بەجەند قۆناغێک گەیاندە دامەزراوەیەکی ئەوتۆ کە دەسەڵاتی دوەمی لەحکومەتدا بەردەستەکرد ” هەروەك لەهەڵبژاردنە ناوخۆیەکانی هەرێمی کوردستاندا  لەگوتارێکیدا بۆ ڕایگشتی دەڵێت ، بزوتنەوەی گۆڕان بەجۆرێك دامەزراوە بەوازهێنانی پانزدە کەس و مردنی جەند کەسێك توشی شکستو هیچ ئەزمەیەک نابێت و بەردەوام دەبێت ، بێگومان بزوتنەوەی گۆڕان لەباڵاترین پلەی دەسەلاتدا دەمێنێتەوە و لەبەرەو پێشچوندا دەبێت و ئاسودەیی بۆ خەڵك بەرجەستەدەکات.

 

نەوشیروان مستەفا”  لە نوسراوێکیدا بۆ هاوڕێکانی دەڵێت ” ئاڵوگۆڕ لە هەیکەلی سەرکردایەتی بزوتنەوەی گۆڕان دا ، لەچاو حیزب و ڕێکخراوەکانی تری کوردستان دا ئاسانترە. ئەوەشمان لەئەنجامی شیکردنەوەی تەجروبەی هەمو حیزبەکانی تر دەرهێناوە. بۆ ئەوەی سەرکردایەتی نەبێتە مۆتەکەی سەر لەشی حیزب. بۆ هەڵبژاردنی سەرکردایەتی پێویستمان بە بەستنی کۆنگرە نیە، وەکو حیزبەکانی تر جڤاتی نیشتمانی بەشێوەیەکی ئاسۆیی لەهەمو باژێڕەکانی کوردستان و ، لەناو ڕێکخراوەکانی تاراوگە هەڵئەبژێردرێ. ئەوانیش بێ ئەوەی پێویستیان بە بەستنی کۆنگرە بێ ڕێکخەری گشتی و، ئەندامانی خانەی ڕاپەڕاندن هەڵبژێرن.

 

پێگەی ڕێکخەری بزوتنەوەی گۆڕان تەنها بە نەوشیروان مستەفا کرا، گەر هاوڕێکانی بیانەوێت پێگەی ڕێکخەری وەك خۆی دەهێڵنەوە” مەرجنیە تەنها لە دیدی نەوشیروان مستەفا بڕوانن و گوتەکانی بڵێنەوە ” بزوتنەوەکە دەتوانێ سود لە ئەرشیفی ڕێکخەر  ڕەوانشاد وەرگرێت و گۆڕانی ڕیشەیی ئەنجام بدەن و دەسەڵاتی حیزبی بخاتە ژێر فشاری گەل و دەسەڵاتی حکومەت بەهەموچەمکەکانیەوە سەروەربێت و یاسا پێشنگ بێت.

 

 لە سەرەتای ساڵی 2010دا لە دیدارێکی کورتم لەگەڵ رێکخەری پێشوی بزوتنەوەی گۆڕان و سەرنجم لە پڕۆژەکاری بزوتنەوەکە  لەوەڵامی پرسیارێکی مندا هاتوەو دەڵێت بۆ باشکردن و چـاکردنی ژورەکان ئەرکی ڕێکستنی منە نەك گروپ و دەستە” ئەندامانی جڤات و خانەی ڕاپەراندن لەمەبەستم تێدەگەن لەوەی ژورەکان نوێ ناکرێنەوە  ”  ئەوەی پێویستە”  کورت و پوخت  قسەی لەسەربکەم و درێژە بەم باسە نەدەم ”  ئامانجم پێگەی ڕێکخەری بزوتنەوەی گۆڕانە! چەند هەفتەیەك دوای کۆچی نەوشیروان مستەفا پێشنیارمکرد  بەڵام نەگەیشتە شوێنی مەبەست!؟     لە سەرەتای پێشنیارەکەمدا نوسیبوم” لە پاشــ  کۆچی دوای نەوشیروان مستەفاو فەراغ بونی پۆستی ڕێکخەری گشتی بزوتنەوەی گۆڕان دەکرێت لەداهاتویەکی نزیکدا  بــەکۆنگرە یان هەلبژاردن ئەنجامدرێ ، ئیدی هەڵبژاردنەکە بە کۆی گشتی لەنێو بزوتنەوەی گۆڕاندابێت یان جڤاتی نیشتمانی بزوتنەوەی گۆڕان  ڕێکیخا ، گرنگ ئەوەیە کاری بۆ بکرێت”  لەپێناو بزوتنەوەی گۆڕان و هێشتنەوەی .

 

  ناوەڕۆکی  پێشنیارەکەم چارەسەری بنەڕەتی و هێشتنەوەی پێگەی ڕێکخەری یەکەمی بزوتنەوەی گۆڕان بــوو!  بەڵام نەتواندرا کاری جدی بۆبکرێت” فراوانبونی ئــازادی ڕەها   لەناو بزوتنەوەی گۆڕاندا بەجۆرێکە   هەر کەس خۆی بەخاوەن بڕیار دەزانێت و لێدوان ئەدا بەناوی بزوتنەوەی گۆڕان و دوور لە ڕێکخەری گشتی” بۆ ئەم مەبەستە دەبوو ژوری یاسایی بانگێشتی کەسەکانـــ بکات و لێپرسینەوەیان لەسەربکات ”  پەرلەمانتار و وەزیرێك یان هەر کارمەندێکی حکومی لەسەر لیستی گۆڕان دامەزرابێت ” چگە لە ئەرکە ئیداریەکەی بۆی نەبێت بەناوی بزوتنەوەی گۆڕان لێدوان بدات بۆ ڕۆژنامەو سۆشیال مێدیا” لێدوانی لەوجۆرە ئەرکی مێدیای بزوتنەوەی گۆڕانە کە ڕێکخەری گشتی و خانەی ڕاپەڕاندنی لە پشتەوەیە ، ڕێكخەری گشتی لەم وەرزەدا بەجۆرێ پێگەی نمایش دەکا   جڤاتی نیشتمانی و خانەی راپەراندن پەرشتیاری ئەرکەکانیەتی!؟

هاوسەرۆکی بزوتنەوەی گۆڕان هەڵبژێرن ! ؟

بۆچی نابێت ڕێکخەرێك بۆ بزوتنەوی گۆڕان هەڵبژێردرێت و هاوشیوە دەسەلاتەکانی نەوشیروان مستەفای نەبێت . لە کۆمەڵگەی کوردیدا هێشتا شتێك نەکراوە هەڵبژاردنێکی سەرکەوتوانەی بۆ ئەنجامدرابێت و لەکۆتایهیدا دژایەتیان نەکردبێت ! ؟

لە پاش هەر هەڵبژاردنێك  تەگەرە ڕودەدات و دەبێتە گرفتی هەمیشەیی تا هەڵبژاردنێکی تر
ئەرکی ڕێکخەری گشتی  تەنها خودی کاك نەشیروان توانی و گەیاندیە لوتکە  با لە چاوەڕوانی ئەوەدانەبین و هەوڵنەدرێ جارێکی دی ڕێکخەری بزوتنەوەی گۆڕان تاك بێت ” نابێت تاکە کەسێك هەڵبژێردرێت بۆ ئەو پۆستە چونکە پێگەی ڕێکخەری بزوتنەوەی گۆڕان بەتاکە کەسێك سەرکەوتونابێت و کەس ناتوانێ هەمان پێگە وەك خۆی و باشتر کاری لەسەربکات ، لێرەدا ئاماژە دەکەم کە هاورێیانی ناو بزوتنەوەی گۆڕان بەتایبەت جڤاتی گشتی بزوتنەوەی گۆڕان جەخت لەسەر ئەم باسەبکاتەوە بە ئاستێکی جیاواز لە ناوجەکە  هاوڕێکخەر هەڵبژێردێت.

 

لێرەدا ئاماژەم بە سێ کەسایەتی هاوڕێو نزیک لە کاک نەوشیروان کردوە (عومەر سەید عەلی قادری حاجی عەلی مەحمەد تۆفیق ڕەحیم ) بەر لە تەواوی خوێندنەوەی ئەم باسە پرسیار دەکەیت ئایە بۆدەبێت ئەم سێ کەسایەتیە ؟ بەڵی ” دەمەوێ ئەوەبڵێم مەبەستی سەرەکیم خۆدەربازکردنە لودەردەپیری کە تەواوی سەرکردەکانی کورد لە تەمەنێکدان کاتی ئەوەهاتوە توشی لەبیرچونەوەبن ” بۆ ئەو ئەرکە تێیانـــ پەراندوە گەربمێنەوە  کێشە لەناو بزوتنەوەی گۆڕان دروستبێت، یەکێك لەو گرفتانە داوای ڕێخەری دەکەن یان هەوادارانیان پێشنیار دەکەن هەریەك لەو سێ کەسایەتیە چوارساڵ ڕێخەربێت واتا 12 ساڵ بزوتنەوەی گۆڕان چەقبەستودەبێت! خۆ ئەگەر هەر سێ کەسایەتیەکە پێکەوە بۆ چوارساڵ ببنە هاوڕێکخەری بزوتنەوەی گۆڕان ئەوا دەسەڵاتی رەهای ویستەکانیان لەناو بزوتنەوەی گۆڕان بەجێـــ  گەیاندوەو قۆناغی سێهەم خێراتردێت لەوەی لاوەکان بەشداربن و بزوتنەوەی گۆڕان بەقۆناغی سێهەم لەفیلتەری ڕەوانشادو سێ کەسایەتی ناوبراو بەردەوامبێ” لەگۆڕانکاری پۆستی ڕێکخەری برزوتنەوەی گۆڕان  ، بەڵکو ئەم پۆستە دەبێت بەدو قۆناغدابڕوات هەروەك چۆن لە ناوەڕۆکی پڕۆژەکەدا ئاماژەمان پێداوە.

 

 

ریکلام

وتار

ئابووری چارەسەر ، گرێبەستی سەدە 

هونەر تۆفیق

چەندین کێشەی نەتەوەیی ، ئایینی ، نێودەوڵەتی هەیە ، لە نێوان گەلانی جیهاندا نەگەیشتوون بە چارەسەر . بەڵام لە هەندێک ئەزمووندا لەو جۆرە کێشانە چارەسەری درێژخایەنی بۆکراوە ، لە نمونەی ئەزموونی سویسری .
زۆربەی ئەو کێشە چارەسەرکراوانە لە جیهاندا ، بەهۆی ئابووری هاوبەشەوە گەیشتوون بە خاڵی هاوبەشی نێوانیان .
لەخۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا سەدەیەکە کێشە و ناکۆکی نێوان گەلان بە ئاڵۆزی و بێ چارەسەر ماوەتەوە . بەتایبەتی لەنێوان عەرەب – فەڵەستین و ئیسرائیلدا . هەروەها کورد و عەرەب – تورک – فارسدا .
دۆناڵد ترامپ لە پرۆژەیەکدا پێشنیاری کردووە ئەو کێشەی سەدەیە بە گرێبەستی سەدەیەک چارەسەربکات .
گرێبەستی سەدە ( صفقە القرن) ەکەی ترامپ بە هاوبەشی لەگەڵ ئیسرائیل ، میسر ، سعودیەی عەرەبی ، ئوردن و هەردوو دەستەڵاتداری فەڵەستینی فەتح و حەماسدا گەڵاڵەکراوە .
لەماوەی شەست ساڵی ڕابردوودا دەیان پرۆژەی چارەسەری ناکۆکی نێوان ئیسرائیلی و فەڵەستینی پێشنیارکراوە و فەشەلی هێناوە . بەڵام ئەم پرۆژەیەی گرێبەستی سەدەیە ، چانسێکی زۆری سەرکەوتنی هەیە . بەهۆی پاشکۆ ئابووریە هەمەلایەنەکەیەوە .
کورتەی پرۆژەی چارەسەری گرێبەستی سەدە ئەوەیە . میسر ٧٢٠ کیلۆمەتر دوجا لە خاکی خۆی ( سینا) ەوە بدات بە کەرتی غەزە . غەزەییەکان دەستبەرداری ئەو ناوچە بەجوولەکە نیشتەجێکراوانە بن بۆ ئیسرائیل . لەبەرانبەردا ئیسرائیل لە باکووری کەنداوی عەقەبەوە بە درێژای ٧٢٠ کلم بە درێژی بدات بە میسریەکان . هەروەها دەروازەیەکی ژێر زەمینی ( تونێل ) بە درێژی ٣٠ کلم بخاتە ژێر ڕکێفی سەروەری میسرەوە لەنێوان ئوردن و میسردا بۆ بەستنەوەی زەمینی ئەو دوو وڵاتە بەیەکەوە .
قازانجە ئابووریەکەی گرێبەستی سەدە بۆ هەموو لایەنەکان لە پێش قازانجە سیاسیەکەیەوەیە . فەڵەستینیەکان لە بەشە نوێ کەی کەرتەکەیاندا ( سینا) دەبنە خاوەنی مینایەکی جیهانی گەورە کە میسر ، ئوردن ، عێراق ، سعودیەی عەرەبی ، سوریا لە ڕێگای تونێلە میسریەکەی نێوان ئوردن – میسرەوە دەبەستنەوە بەیەکەوە . دەرچەیەکی نزیکی دەریایی ئەو وڵاتە عەرەبیانە لە غەزە نوێ کەوە بەرەوە ئەوروپا و جیهانی دەرەوە دروست دەکەن . ئاڵۆگۆڕی بازرگانی و گواستنەوەی نەوت و غازی عێراق و کەنداو بە هەرزانترین تێچوو ئەنجام دەدەن .ئەوەش دەبێتە هۆی بەستنەوەی ئابووری و بازرگانی هەریەک لەو وڵاتانە لەڕێگای مینای پێشنیارکراوی غەزەوە .
قازانجە سیاسیەکەی بۆ هەموولایەنەکان بەپلەی دووەم دێت . ئیسرائیلیەکان خەونە مێژووییەکەیان دێتەدێ ، کە ئۆرشەلیم دەبێتە پایتەختی دەوڵەتەکەیان . ترامپ یەکەم هەنگاوی گرێبەستی سەدەکەی بە گواستنەوەی سەفارەتی ئەمریکا لە تەلئەبیبەوە بۆ ئۆرشەلیم ناوە . هەروەها ئیسرائیل لە ناکۆکی نێوان خۆی و فەڵەستین – عەرەبەکان ڕزگاری دەبێت . میسریەکان بە گەرمی دێنە ناو سیاسەت و جیهانی عەرەبی خۆرهەڵاتی ( شێوە دورگەی عەرەبی ) کەبەهۆی سنووری دەوڵەتی ئیسرائیلەوە دابڕاون . فەڵەستینیەکان دەبنە خاوەنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆیان بە پشتیوانی ئیسرائیل و ئەمریکاشەوە . ئوردنیەکان لە ئاوارە فەڵەستینیەکان ڕزگاریان دەبێت ، چونکە لە بەندێکی گرێبەستی سەدەدا هاتووە فەڵەستینیە ئاوارەکان لەو غەزە سیناییەدا جێگیر بکرێن کە میسر پێشکەشیان دەکات . سعودیەکان خۆرهەڵات و خۆرئاوای عەرەبی لەڕێگەی بۆریە نەوتیەکانیەوە دەکەوێتە ژێر نفوزیانەوە و ئێران لە عێراق و سوریا و لوبنان و حەماس دادەبڕێت . ڕوسەکان گەرچی دوورن لە وردەکاری پرۆژەکەی گرێبەستی سەدەکەی ئەمریکاوە . بەڵام بە وردی چاودێری دەکەن . بەپێ ی دەنگۆی ناو میدیا ئیسرائیلی و ئەمریکاییەکان ، ڕوسیا لاری لەو پرۆژەیە نیە، بەمەرجێک ئەمریکا لە خۆرهەڵاتی سوریا بکشێتەوە و سوریا بۆ ژێر نفوزی ڕوسیا جێبهێڵێت . وەک باسکراوە ، لە کۆبونەوەی هلسنکی نێوان پوتین و ترامپدا ، ئەمریکاییەکان بەو داواکاریەی ڕوسیا ڕازی بوون بەمەرجێک ئێران لە سوریادا لاوازبکرێت .
تەنیا دوو لایەنێک لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا کە وابەستەی کێشە و ناکۆکیەکانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستن کە تورکیا و کوردە لەو پرۆژەیەدا سودمەندی ئابووری و سیاسی نابن .
تورکیا زەرەرمەند دەبێت چونکە ڕۆڵی میسر لە ناو جیهانی عەرەبیدا ئەکتیڤ و کاریگەر دەبێتەوە . حەماسیەکان کە لایەنگری پرۆژە ئیخوانیەکەی ئەردۆغانن ڕوو دەکەنە میسر و سعودیەی نەیاری تورکیا . هەروەها دەروازەیەکی ئابووری لە غەزەوە لەبری دەروازە جیهانی تورکیا بۆ عێراق و سعودی عەرەبی دەکرێتەوە کە زیان بە ئابووری تورکیا دەگەیەنێت . کوردەکانیش جگە لەوەی وەک سەدەی ڕابردوو لەم سەدەیەشدا دوادەکەون . لە داڕشتنەوەی نەخشەی ئابووری و سیاسی ناوچەکەدا بەبێ چارەسەری کێشەکانیان فەرامۆش دەکرێن ، لەنێوان تورکیا و عەرەبەکاندا کوردەکان جارێکی تر دەبنەوە بە قوربانی سەدەیەک .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

سیاسەتی ئەمەریكا لە ترۆمان بۆ ترامپ

هیوا سەید سەلیم

دوای دیدارەكەی دۆنالد ترامپ، سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا، فلادێمێر بۆتین، سەرۆكی روسیا، كە بە لوتكەی هلسنكی ناسراوە چونكە دیدارەكە لە وڵاتی سێیەم ئەنجامدرا،ئەمەش لە عورفی دبلۆماسی گونجاوە بەتایبەت كاتێك دوو وڵات پەیوەندیەكانیان ئاسایی نابن بۆ دیداریان ولاتی سێیەم هەڵدەبژێرن.
دیدارەكەی نێوان (ترامپ- بۆتین) كاردانەوەی توندی لە ئاستی شەقامی ئەمریكی لێكەوتۆتەوە، وە زۆرێك لە كاردانەوەكان بە ئاڕاستەی رەخنەگرتن بوون لە هەڵوێستەكانی ترامب لەو دیدارە .
دوای جەنگی جیهانی دووەم پەیوەندی نێوان ئەمەریكا و سوڤیەتی ئەوسا بە جەنگێكی تازە تێپەڕی كرد، كە بە جەنگی سارد ناسراوە ، هاری ترۆمان كە لەو سەردەمە(33) مین سەرۆكی ئەمەریكا بوو، سیاسەتێكی لە بەرامبەر یەكێتی سۆڤیەت پیادەدەكات كە پێی دەوترێت سیاسەتی ئیحتوا‌و، كە ئامانج لێی رێگری كردن بوولە بڵاوبوونەوەی بیروباوەڕی شیوعیەت كە ئەوسا یەكێتی سوڤیەت كاری لەسەر دەكرد، جگە لەمە لە رێگەی پلانی مارشال و بەناوی هاوكاری وڵاتانی ئەوروپا كە لە جەنگی جیهانی دووەم تووشی زیانی ئابووری گەورە بووبوون لە ئەوروپانی دراوسێی سۆڤیەت نزیكبووەوە، هەر ئەو كاتەش لەگەڵ وڵاتە هاوپەیمانەكانی هاوپەیمانی ناتۆی لێ بەرامبەر هاوپەیمانی وارشۆ كە یەكێتی سۆڤیەت سەرۆكایەتی دەكرد دامەزراندن .
هەندێك لە چاودێران پێیان وایە كە دیدارەكەی هلسنكی نێوان ترامپ – بۆتن پشتكردنە ئەو سیاسەتەیە كە لە سەرەتای جەنگی ساردەوە واتا لە زەمەنی دەسەڵاتی ترۆمان تا كۆتایی هاتنی ئەو جەنگە كە بە هەڵوەشانەوەی یەكێتی سۆڤیەتی جاران تەواو بوو پەیڕەوكراوە، هەر بۆیەشە لەسەر ئاستی شەقامی ئەمەریكی ترامپ رەخنە باران دەكرێت و دیدارەكەشی بە لاوازی لەبەرامبەر نەیارە سەرەكیەكەی ئەمریكا دەبینرێت.
ترامپ كە دوای دیدارەكە رەخنەی لە سیاسەتی ئەمەریكا گرت بەوەی لە ڕابردوو خراب مامەڵەیان لەگەل روسیا كردووە بەتایبەت روسیا و ئیدارەی بۆتینی لەو تۆمەتانە بێ بەریكرد كە دەوترا ئەوان دەستوەردانیان كردووە لە هەلبژاردنەكانی 2016 ئەمەریكا هەروەها دیدارەكەی باشتر لەقەڵەم دا لە دیداری لوتكەی ناتۆ كە چەند رۆژێك پێش لوتكەی هلسنكی لە برۆكسلی پایتەختی بەلجیكا ئەنجام درابوو.
بە گەڕانەوە بۆ مێژووی پەیوەندی ئەو دوو وڵاتە(ئەمەریكا- روسیا) كە رۆژگارێك بە دوو جەمسەری گەورەی جیهان هەژمار دەكران، بەڵام بە هەڵوەشاندنەوەی یەكێتی سۆڤیەتی ئیدی كۆتایی بەو دوو جەمسەریەش هات، تێدەگەین كە پەیوەندیەكانی ئەو دوو وڵاتە بە هەوراز و نشێوی زۆر تێپەڕیون، لە ئێستاشدا پێناچێت بەرهەمی ئەو دیدارەی هلسنكی گۆڕانێكی جدی لە پەیوەندی ئەو دوو وڵاتە بكات.
كارناەوە ناوخۆیەكانی ئەمەریكا لەبەرامبەر ئەو دیدارە ئەوەمان پێدەڵێت كە دۆنالد ترامپ، تاسەر نەتەوانێت درێژە بەو سیاسەتە بدات لەبەرامبەر روسیا، چونكە لە ئاستی ناوخۆی ئەمەریكا ترامپ شەقامی ئەمەریكای هەژاند ودابەشی كرد بەسەر دووبەرە، بەرەیەكی بەهێزی دژ بەو دیدارە، كە لەلایەن دیموكراتەكان و بەرپرسانی كۆنی ئاژانسی ئیستخباراتی ناوەندی ئەمەریكی (CIA) و چەند سیناتۆرێكی پارتەكەی بەتایبەت جۆن مەكین كە یەكێك لەوانە بوو كە كاردانەوەی توندی هەبوو، بەرەی دووەم حزبەكەی خۆیەتی كە پشتیوانی لە لێدوانەكانی ترامپ دەكەن.
ئەمە جگە لە ئەوەی دیدارەكە نەیتوانیوە دەست بۆ چارەسەری چەندین قەیرانی گرنگ ببات، كە لە لایەن هەردووو وڵات ناكۆكی گرنگیان لەسەرە، وەك كێشەی سوریا- ئۆكرانیا – رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە گشتی .
ماوە بڵێین لوتكەی هلسنكی تازەیە و لەوانەشە هەندێك دیوی شاراوەی مابێت ئاشكرا بكرێن، بۆیە دەبینین كە كۆنگرس مانەكانی ئەمەریكا بەتایبەت لە دیموكراتەكان داوی گوێگرتن لە فلیمی دیدارە دوو قۆلیەكە دەكەن، تا بزانن سەرۆكەكەیان چی تری لەگەڵ بۆتین باس كردووە، چونكە ئەوەی لە كۆنگرە رۆژنامەنووسیەكە گوێ بیستی بوون بە لای ئەوان و زۆرێك لە ئەمەریكیەكان لاوازی سەرۆكەكەیان بوو، تا گەیشتە ئەو ئاستەی هەندێك ئەو رۆژە بە رۆژێكی رەش بۆ ئەمەریكای ببینن و ترامپیش بە لاواز و خائین ناو ببەن.
لێرەدا تێدەگەین كە ئەگەرچی جیهان دەمێكە لە دوو جەمسەریەوە گۆڕاوە بۆ تاك جەمسەری، روسیا لەبەرامبەر ئەمەریكا سۆڤیەتی جاران نیە، بەڵام هێشتا سێبەری ململانێی جەنگی سارد لەسەر پەیوەندیەكانی نێوان ئەمەریكا و روسیا ماوە، بۆیە بە گۆڕاانی سیاسەتی سەرۆكەكانیش ئاسان نیە ئەو پەیوەندیە بچێتە چوارچێوەی پەیوەندی ئاسایی دوو دەوڵەت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

خۆپیشاندانەکانی باشور لەقازانجی کێدایە؟

عەدنان سەیدحسێن
خۆپیشاندانەکانی بەسرەو بەشێک لەشارەکانی باشوری عێراق سەرەڕای بەڵێنەکانی حکومەت و گوشاری هێزە ئەمنییەکان هێشتا بەردەوامە، دەرئەنجامێکی روونی ١٥ساڵ فەرمانڕەوایی حزبە شیعیەکانە، کەتەنها کارێک کردبێتیان (رێک وەکو لای خۆمان) دامەزراندنی هاوحزبیەکانیانە لەکەرتی گشتی و دابەشکردنی کەرتی تایبەتە لەنێوان خۆیاندا.
خۆپیشاندانەکانی بەسرە خۆڕسکانەو چاوەڕوانکراوبوو، دەرئەنجامی کەمی کارەباو کەمی ئاوی پاکی خواردنەوەو کەمی هەلیکارو ناهەقی لەدابەشکردنی داهاتەکاندایە، ئەندامێکی ئەنجومەنی پارێزگای بەسرە دەڵێت: گەرچی هەزاران دەرچووی زانکۆ لەشارەکەدا بەدوای کاردا دەگەڕێن، ٣٠ هەزار کەس لەوانەی لەکەرتی نەوتی بەسرە کاردەکەن لەدەرەوەی پارێزگاکە هێنراون.
یەکێک لەو گەنجانەی بەشداربوو لەخۆپیشاندانەکاندا “لەرووداوەوە” دەیگووت: ئەگەر ئەم خۆپیشاندانانەش رابگیرێت، بەشێوەی نوێ خۆپیشاندانی دیکە دەستپێدەکاتەوە.
خۆپیشاندانەکەی بەسرەو باشوری عێراق، ئەنجامی لاوازی دەسەڵاتدارێتی عێراقییە، حکومەت ناتوانێت بەرۆڵی خۆی هەستێت لەئەنجامی زۆرو بۆری ناوەندەکانی فەرمانڕەوایی لەعێراق، ئاخر بەوە نییە عەبادی لەدەمی ریفراندۆمدا دەیگووت دەبێت لەزاخۆوە بۆ فاو یەک دەسەڵات بەڕێوەی ببات، جەنابی عەبادی کەسەرکردەی گشتی هێزە چەکدارەکانە نەدەتوانێت ئاڵوگۆڕ بەفەسیلێکی حەشدی شەعبی بکات، نەدەزانێت حەشدی شەعبی چەند هەزار چەکدارەو چەند وەردەگرن و چەندیش چەک و تەقەمەنیان هەیە.
نەهەموو فەرمانگە مەدەنیەکانیش لەژێر دەسەڵاتی ئەودایە، لەنمونەی فڕۆکەخانەی نەجەف کەسەرۆک وەزیران نەیتوانی بەڕێوبەرەکەی بگۆڕێت.
ئەوەی مەترسی خۆپیشاندانەکان چەند بەرامبەر دەکات، شێلگیری ئیدارەی دۆناڵد ترەمپە لەکەمکردنەوەی نفوزی ئێران لەعێراق و سوریادا.
ئەمریکا کەدەیەوێت بەهەرجۆرێک بێت حکومەتێک دابمەزرێت نەچێتە ژێر باری ئێران و حکومەتی نوێی عێراق سەرەتایەک بێت بۆ راگرتنی نفوزی ئێران لەناوچەکە، دەتوانێت سوودمەند لەم خۆپیشاندانانەو داشی موقتەدا سەدر سەربخات کە لەهەمان ئاواز دەخوێنێت و دەیەوێت بڕیاری حکومەتەکەی عێراقیانە بێت نەک لەتارانەوە بڕیاری بۆبێت.
ئێران دەتوانێت سوودمەند بێت لەو خۆپیشاندانانە بەوەی خۆپیشاندان حەیدەر عەبادی(کەلەنێو شیعەدا بەنزیک لەئەمریکا ئەژمار دەکرێت) بەلاواز نیشاندەدات و چانسی هاوپەیمانەکانی چەند بەرابەر دەبێتەوە، دواتریش وەک برا گەورەیەک میانگیری لەنێوانیاندا دەکات.
حەیدەر عەبادی دەتوانێت سوودمەند بێت بەوەی دەسەڵاتی حکومەت بگەڕێنێتەوە بەسەر بەشێک لەو دامەزراوانەی لەدەستی دەرچووبوون لەوێنەی فڕۆکەخانەی نەجەف (کەوەک بەرپرسانی دەڵێن خۆپیشاندەران بەئۆتۆمبیلی تایبەت برانە ژوورەوە) بەوەش دەسەڵاتی سەقامگیرتر دەبێت.
پاش راگرتنیان بۆ زیاتر لە ١٥ساڵ لەلایەن حزبە شیعییە تەقلیدیەکانەوە، باشوری زۆرینە شیعە دەبێتە گۆڕەپانێکی نوێی یەکلاکەرەوە، لەرێگەیەوە پێکهاتەی حکومەتی نوێی عێراق دادەڕێژێرێت، ئامادەیی ئێران و ئەمریکاش بۆ گێمێکی دیکەی رووبەڕووبوونەوە لەناوچەکە روون دەبێتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
ریکلام

کوردستان

دوایین